Người đại diện doanh nghiệp và các quy định liên quan một nghiên cứu so sánh

PHÂN TÍCH MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP THỰC TẾ VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆNDOANH NGHIỆP CỦA MÌNH LỢI DỤNG VÍ TRÍ CỦA MÌNH THỰC HIỆNCÁC GIAO DỊCH MANG TÍNH TƯ LỢI....35 CHƯƠNG 3: SO SÁNH NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LU

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM

HỒ THỊ LAM THUÝ

NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP

VÀ CÁC QUY ĐỊNH LIÊN QUAN – MỘT NGHIÊN CỨU SO SÁNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

TP Hồ Chí Minh – Năm 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM

HỒ THỊ LAM THUÝ

NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP

VÀ CÁC QUY ĐỊNH LIÊN QUAN – MỘT NGHIÊN CỨU SO SÁNH

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số : 8380107

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS TRẦN VÂN LONG

TP Hồ Chí Minh – Năm 2018

Tôi tên là Hồ Thị Lam Thúy – là học viên lớp Cao học Khóa LLM3 chuyên ngànhLuật kinh tế, Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh, là tác giả của

Luận văn thạc sĩ luật học với đề tài “ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CỦA DOANH

NGHIỆP VÀ CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT LIÊN QUAN – MỘT NGHIÊN CỨU SO SÁNH” (Sau đây gọi tắt là “Luận văn”).

Tôi xin cam đoan tất cả các nội dung được trình bày trong Luận văn này là kết quảnghiên cứu độc lập của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoahọc Trong Luận văn có sử dụng, trích dẫn một số ý kiến, quan điểm khoa học củamột số tác giả Các thông tin này đều được trích dẫn nguồn cụ thể, chính xác và cóthể kiểm chứng Các số liệu, thông tin được sử dụng trong Luận văn là hoàn toànkhách quan và trung thực

Học viên thực hiện

HỒ THỊ LAM THÚY

TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

TÓM TẮT

DẪN NHẬP 1

I MỞ ĐẦU 1

II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 5

III CÂU HỎI NGHIÊN CỨU: 5

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 6

V ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU: 8

VI TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU: 8

VII Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI: 9

CHƯƠNG 1: NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO LUẬT DOANH NGHIỆP VIỆT NAM 11

1.1 ĐỊNH NGHĨA VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO PHÁP LUẬT 11

1.2 CÁC QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI ĐẠI DIỆN PHÁP LUẬT THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ ĐIỀU LỆ CÔNG TY 14

1.3 PHÂN BIỆT GIỮA NGƯỜI ĐẠI DIỆN THEO PHÁP LUẬT CỦA DOANH NGHIỆP VÀ NGƯỜI TRỰC TIẾP ĐIỀU HÀNH DOANH NGHIỆP 15

1.4 CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ RÀNG BUỘC TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐẠI DIỆN VỚI CỔ ĐÔNG CỦA CÔNG TY 17

1.5 CÁC QUY ĐỊNH XỬ LÝ KHI NGƯỜI QUẢN LÝ DOANH NGHIỆP LỢI DỤNG VỊ TRÍ CỦA MÌNH ĐỂ THỰC HIỆN CÁC GIAO DỊCH TƯ LỢI HAY VƯỢT QUÁ THẨM QUYỀN 19

2.1 QUY ĐỊNH VỀ PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGƯỜI ĐẠI DIỆN

CÔNG TY THEO LUẬT CÔNG TY ANH 262.2 CÁC HÌNH THỨC ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO LUẬT CÔNG TYANH 302.2.1 Quy định về giám đốc hợp pháp (De jure directors) theo luật công ty Anh302.2.2 Vị trí và vai trò của Giám đốc thực tế (De facto directors) theo luật công tyAnh 302.2.3 Vị trí và vai trò của Giám đốc bù nhìn (Puppet directors) theo luật công tyAnh 322.2.4 Vị trí và vai trò của Giám đốc ẩn danh (Shadow directors) theo luật công tyAnh 332.3 PHÂN TÍCH MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP THỰC TẾ VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆNDOANH NGHIỆP CỦA MÌNH LỢI DỤNG VÍ TRÍ CỦA MÌNH THỰC HIỆNCÁC GIAO DỊCH MANG TÍNH TƯ LỢI. 35

CHƯƠNG 3: SO SÁNH NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VAI TRÒ GIÁM ĐỐC ẨN DANH TRONG DOANH NGHIỆP THEO LUẬT VIỆT NAM VÀ LUẬT ANH 38

3.1 ĐỊNH NGHĨA VỀ GIÁM ĐỐC ẨN DANH THEO LUẬT VIỆT NAM VÀLUẬT CÔNG TY ANH 383.1.1 Định nghĩa về giám đốc ẩn danh theo Luật Việt Nam 383.1.2 Định nghĩa về giám đốc ẩn danh theo Luật Công ty Anh 383.2 NGƯỜI ĐẠI DIỆN ẨN DANH VÀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LUẬT THEOLUẬT CÔNG TY ANH 393.3 NGƯỜI ĐẠI DIỆN ẨN DANH TRONG CÔNG TY VIỆT NAM VÀ NHỮNGĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT LIÊN QUAN 41

CHƯƠNG 4: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT TRONG MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP

CỤ THỂ KHI NGƯỜI THỰC HIỆN THỰC HIỆN MỘT SỐ GIAO DỊCH KHÔNG LÀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN CÔNG TY 46

4.2 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT KHI MỘT SỐ GIAO DỊCH CỦA DOANHNGHIỆP ĐƯỢC THỰC HIỆN BỞI NGƯỜI KHÔNG PHẢI LÀ ĐẠI DIỆN THEOPHÁP LUẬT CŨNG KHÔNG THEO ỦY QUYỀN 474.2.1 Những vụ án cụ thể về trường hợp người ký hợp đồng không đủ thẩmquyền để ký được xử theo Luật Việt Nam: 484.2.2 Phân tích án lệ của Anh về trường hợp ngưởi ký hợp đồng chưa được ủyquyền: 52

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 56

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

Nói đến đại diện doanh nghiệp, mọi người thường nghĩ ngay đến đại diện theo phápluật của doanh nghiệp Tuy nhiên, vị trí giám đốc của doanh nghiệp cũng là ngườiđại diện doanh nghiệp nhưng có thể không là người đại diện pháp luật Dù là ngườiđại diện pháp luật hay không nhưng Luật vẫn quy định rõ quyền và nghĩa vụ củaGiám đốc Trong phạm vi bài viết, tác giả sẽ phân tích các quy định của pháp luậtràng buộc trách nhiệm của giám đốc trong việc điều hành doanh nghiệp theo LuậtViệt Nam và so sánh với Luật công ty Anh.

Luật Việt Nam không phân biệt ra thành nhiều dạng giám đốc mà chỉ là khái niệmgiám đốc chung So sánh với Luật công ty Anh thấy Luật Anh phân thành nhiềudạng giám đốc mà mỗi giám đốc có đặc điểm riêng để nhận diện như giám đốc hợppháp (De jure directors), Giám đốc thực tế (De facto directors) và giám đốc ẩn danh(Shadow director) Mỗi giám đốc đều phải chịu trách nhiệm cho nghĩa vụ của mình.Trong đó, Giám đốc ẩn danh là những giám đốc đứng phía sau, chỉ đạo toàn bộ hoạtđộng kinh doanh của doanh nghiệp nhưng không hề xuất hiện trong vai trò giámđốc Trong khi thực tế, giám đốc ẩn danh cũng tồn tại nhiều trong thực tế doanhnghiệp Việt Nam nhưng Luật chưa đề cập đến Trong phạm vi bài viết, tác giả sẽphân tích về các quy định pháp luật liên quan về các dạng giám đốc này, so sánh cácquy định liên quan giữa Luật Việt Nam và Luật Anh để từ đó đề xuất các kiến nghịhoàn thiện hơn về Luật

of the law that binds the director's responsibility to run a business under the Law ofVietnam and compare it with the UK Company Law Vietnamese law does notdifferentiate it into many types of directors but just as the general directordefinition Comparisons with the UK Company Law, UK Law is divided intoseveral types of directors in which each director has his/her own identity to identify

his / her obligations In which, the shadow director is the director standing behind,directing the entire business of the business but not appearing in the role of director.

In fact, shadow directors also exist in many Vietnamese companies but the Law hasnot mentioned yet Within the scope of the article, the author will analyze therelevant legal regulations on these types of directors, compare the relevantregulations between Vietnamese Law and UK Law and then propose petitions for aperfection in terms of the Law

DẪN NHẬP

I MỞ ĐẦU

Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp “là cá nhân đại diện cho doanh

nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện cho doanh nghiệp với tư cách nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án và các quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật” 1 Quy định pháp luật là như vậy nhưng không phải người đại

diện theo pháp luật nào của doanh nghiệp cũng có thể thực hiện được các quyền lợi

và nghĩa vụ nêu trên

Trong vụ án xét xử Hà Văn Thắm và đồng phạm ở ngân hàng Oceanbank có mộtnhân vật được dư luận chú ý đến là Hòang Thị Hồng Tứ, chủ tịch hội đồng quản trịcủa công ty BSC Là chủ tịch hội đồng quản trị nhưng Hồng Tứ không hề biết công

ty mình có trụ sở ở đâu, hoạt động như thế nào, cũng không được nhận bất kỳ đồnglương nào của công ty này Chức vụ chủ tịch của Hồng Tứ chỉ là trên danh nghĩa,

do Hà Văn Thắm dựng lên để ký các hợp đồng, các chứng từ do Hà Văn Thắm chỉđạo Tuy nhiên, vì là người đại diện theo pháp luật công ty, ký vào các chứng từ,các hợp đồng sai trái nên Hồng Tứ đã phải chịu trách nhiệm hình sự vì chữ ký củamình cho dù bản chất cô không nắm được cô đang ký để thực hiện nghiệp vụ kinh tếnào, để làm gì, thu lợi cho ai2 Hà Văn Thắm, dù trên thực tế là đã đạo diễn hết tất

cả các hoạt động của của công ty BSC nhưng lại không chịu bất cứ trách nhiệmtrước pháp luật nào về hoạt động của công ty này vì Hà Văn Thắm không phải làngười đại diện theo pháp luật công ty, không giữ bất kỳ chức vụ gì trong công tynày

Thỉnh thoảng trên báo chí, trong cuộc sống hàng ngày có đọc báo, nghe nói hoặcgặp những trường hợp về các “giám đốc bù nhìn” Các “giám đốc” này có người làphụ hồ, là xe ôm, thậm chí có những người không biết chữ nhưng được thuê để kýcác hồ sơ, giấy tờ mà không hề biết những giấy tờ đó là giấy tờ gì, ký các giấy tờ đó

có vi phạm pháp luật hay không Các giám đốc danh nghĩa đó cứ đến tháng chỉ biếtnhận lương, với số tiền lương khiếm tốn mà không hề biết công ty mình làm giám

1 Khoản 1, điều 13, Luật doanh nghiệp 2014

2 Đức Minh, http://plo.vn/phap-luat/vu-oceanbank-khi-nu-dien-vien-tro-thanh-chu-tich-hdqt-724338.html [Truy cập lúc 11h30’ ngày 12/04/2018].

đốc gồm những ai, trụ sở đặt ở đâu, quy mô của công ty ra sao, hoạt động trong lĩnhvực gì, doanh thu mỗi tháng bao nhiêu, lợi nhuận như thế nào… Các giám đốc nàychỉ biết nhắm mắt ký vào các hồ sơ của người thuê mình bảo ký Khi có sự cố xảy

ra, bị công an triệu tập thì họ mới vỡ lẽ ra họ đã bị lợi dụng làm hình nhân thếmạng, phải chịu trách nhiệm hình sự cho những hành vi mà họ không hề thực hiện.Một số nước trên thế giới đã nhìn ra được vấn đề này nên pháp luật những nước đó

đã có những điều chỉnh phù hợp với thực tế Trong Luật công ty Anh (CompaniesAct 2006) đã có định nghĩa về những người thực sự điều hành công ty nhưng không

có chức danh cụ thể trong công ty Luật công ty Anh đã gọi những người này là

“shadow direcror” có thể hiểu là giám đốc “ẩn danh” hay giám đốc “bóng tối” Luậtcông ty Anh đã định nghĩa “Giám đốc ẩn danh là người liên quan đến công ty,thường chỉ đạo các hoạt động của công ty”3 Luật cũng đưa ra sự phân biệt rõ “mộtngười không được coi là giám đốc ẩn danh nếu người đó chỉ đưa ra những lờikhuyên cho giám đốc công ty.”4

Luật công ty Anh hoàn toàn xem Giám đốc ẩn danh như là một giám đốc bìnhthường của doanh nghiệp5 Những quy định dành cho Giám đốc doanh nghiệp theoLuật, theo điều lệ công ty cũng đều được đem sang áp dụng cho Giám đốc ẩn danh6.Theo ý kiến cá nhân của tác giả, đây là một quy định hoàn toàn phù hợp với những

gì diễn ra trên thực tế Có những quy định pháp luật về giám đốc ẩn danh, sẽ dễdàng quy trách nhiệm cho những người đứng phía sau chỉ đạo, chi phối hoàn toànnhững hoạt động của doanh nghiệp nhưng không chịu bất cứ trách nhiệm gì NếuViệt Nam có quy định về giám đốc ẩn danh, thì tác giả tin rằng cô Hồng Tứ trongdẫn chứng phía trên không phải ra tòa để chịu trách nhiệm chính về những gì mình

ký Người ra tòa, chịu trách nhiệm chính sẽ là người thực sự ra lệnh Trong bài viếtcủa mình, tác giả sẽ nghiên cứu kỹ hơn những quy định pháp luật của giám đốc ẩndanh này để từ đó rút ra được những điểm mới, phù hợp hơn so với pháp luật ViệtNam về những giám đốc ẩn danh này

3 Điều 251- Luật công ty Anh “In the Companies Acts “shadow director”, in relation to a company, means aperson in accordance with whose directions or instructions the directors of the company are accustomed to act.”

4 Điều 251- Luật công ty Anh A person is not to be regarded as a shadow director by reason only that the directors act on advice given by him in a professional capacity

5 Điều 230, Luật Công ty Anh

6 Điều 63, 64, 65… Luật công ty Anh

Cũng có trường hợp có những người không phải là đại diện pháp luật của công ty,không là giám đốc thực quyền của công ty nhưng cũng không phải là giám đốc bùnhìn Phó giám đốc công ty không phải là người đại diện pháp luật của công tynhưng khi thực hiện một số việc dưới danh nghĩa công ty, khi đó, phó giám đốc trởthành người đại diện cho doanh nghiệp trong từng trường hợp cụ thể đó như ký kếtmột số hợp đồng nhân danh người đại diện công ty theo ủy quyền Trong một sốtrường hợp, dù người ký hợp đồng không có ủy quyền, nhưng vì bảo vệ tính ngaytình cho bên kia, Luật cũng chấp nhận hợp đồng đó có giá trị, người ký đương nhiêntrở thành người đại diện cho công ty trong trường hợp đó Bộ Luật dân sự 2005cũng như bộ Luật Dân sự 2015 cũng có những quy định về điều này7.

Vụ kiện giữa công ty Phú Mỹ Hưng và khách hàng mua nhà của mình là một trongcác vụ kiện về tính pháp lý của hợp đồng khi người ký hợp đồng không phải làngười đại diện pháp luật Vào tháng 7/2000, công ty Phú Mỹ Hưng đã bán cho bàTrần Thị Thùy Trang một căn nhà A2- 05 lô H7 Sau đó, giữa công ty và bà Trangxảy ra khúc mắc, giá nhà lại đang lên nên công ty Phú Mỹ Hưng không muốn báncăn nhà đó cho bà Trang mà bán cho người khác với giá cao hơn Công ty đã tuyên

bố hủy hợp đồng với bà Trang, bán nhà cho người khác Lý do mà công ty Phú MỹHưng đưa ra để hủy hợp đồng là hợp đồng do người không có thẩm quyền ký.Người ký trên hợp đồng mua bán này là giám đốc tiếp thị chứ không phải là Tổnggiám đốc, người đại diện theo pháp Luật của công ty Phú Mỹ Hưng Tại thời điểm

ký, ông giám đốc tiếp thị này cũng không được ủy quyền từ Tổng giám đốc Tạiphiên tòa sơ thẩm ngày 21/1/2003, Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã xửcông ty Phú Mỹ Hưng thắng kiện, tuyên bố hủy hợp đồng mua bán của bà Trang vàcông ty Phú Mỹ Hưng với lý do hợp đồng không do người đại diện pháp luật ký8.Tuy nhiên, sau khi bà Trang kháng cáo, Tòa phúc thẩm lại xử bà Trang thắng kiệnvới lập luận rằng tuy người ký không phải là đại diện pháp luật nhưng người nàythực hiện giao dịch này vì quyền lợi của công ty Thêm vào đó, tiền của bà Trangnộp vào công ty, công ty đã sử dụng tiền này vào hoạt động kinh doanh của mình.Tổng giám đốc công ty đã ký trên các chứng từ nộp tiền, các báo cáo trong đó có sốtiền của bà Trang nên Tổng giám đốc buộc phải biết giao dịch này Nguyên tắc phápluật là bảo vệ bên ngay tình, bên yếu thế Do đó, dù quy định này chưa có trong

7 Điều 145, 146 Luật dân sự 2005 và điều 143 Luật dân sự 2015.

8 Toà bác yêu cầu của một khách hàng kiện Phú Mỹ Hưng, 22/01/2003 < luat/Toa-bac-yeu-cau-cua-mot-khach-hang-kien-Phu-My-Hung/10804945/218/ > [truy cập lúc 23 h ngày

http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-21/04/2018]

pháp luật nhưng tòa Phúc thẩm vẫn xử bà Trang thắng kiện, buộc công ty Phú MỹHưng tiếp tục thực hiện hợp đồng.

Sau đó, luật dân sự 2005 và mới đây là Luật dân sự 2015 đã đưa các yếu tố này vàoLuật, từ đó khái niệm “người đại diện do giao dịch được xác lập” đã hình thành.Giám đốc doanh nghiệp là người điều hành trực tiếp các hoạt động kinh doanh củadoanh nghiệp, thực hiện các quyết định về chiến lược phát triển của công ty, ký hợpđồng mua bán hàng hóa, mua sắm tài sản, ký những hợp đồng về tuyển dụng nhânsự…Chính vì giám đốc có những vai trò thật sự quan trọng trong doanh nghiệp nênpháp luật cũng như điều lệ công ty có những quy định về trách nhiệm và quyền hạncủa giám đốc, những ràng buộc mà giám đốc phải tuân theo Một trong những quyđịnh là giới hạn quyền hạn của giám đốc, có cơ chế kiểm tra kiểm soát rõ ràng đểtránh cho những giám đốc lợi dụng vị trí, vai trò của mình để thực hiện những giaodịch gây thiệt hại cho công ty

Luật Doanh nghiệp Việt Nam đã có quy định về những giao dịch mà khi giám đốc

thực hiện phải có sự đồng ý của đại hội đồng cổ đông như các giao dịch mà “Cổ

đông, người đại diện ủy quyền của cổ đông sở hữu trên 10% tổng số cổ phần phổ thông của công ty và những người có liên quan của họ; Thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và người có liên quan của họ hay giao dịch cần

chấp thuận của Hội đồng quản trị là “các hợp đồng và giao dịch có giá trị nhỏ hơn

35% tổng giá trị tài sản doanh nghiệp ghi trong báo cáo tài chính, gần nhất hoặc một tỷ lệ khác nhỏ hơn quy định tại Điều lệ công ty” 9

Tương tự, Luật công ty Anh cũng có những quy định về việc những giám đốc khithực hiện những giao dịch nhạy cảm, phải tuân thủ theo một số quy định nhất định.Giám đốc có trách nhiệm phải né tránh những giao dịch xung đột về lợi ích10, cótrách nhiệm không được nhận lợi ích từ bên thứ 311 hay có trách nhiệm phải công

bố những lợi ích mà giám đốc có thể nhận được trong những giao dịch mà mìnhthực hiện12…

Dù Luật Việt Nam hay Luật nước ngoài thì các quy định về do ràng buộc tráchnhiệm của giám đốc luôn được quan tâm đúng mức Điều này sẽ góp phần giảm

9 Điều 162, luật doanh nghiệp 2014

10 Điều 175, luật công ty Anh 2006

11 Điều 176, luật công ty Anh 2006

12 Điều 177, luật công ty Anh 2006

thiểu những rủi ro do các giám đốc lợi dụng vị thế của mình gây ra Trong phạm vi bài viết, tác giả sẽ phân tích kỹ hơn vấn đề này.

II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Từ những ví dụ minh họa bên trên cho thấy ngoài trường hợp đại diện doanh nghiệptheo pháp luật, được quy định rõ trong luật doanh nghiệp còn tồn tại những đại diệnkhác của doanh nghiệp Người viết muốn thông qua bài viết của mình về đề tài

“Người đại diện doanh nghiệp và các quy định pháp luật liên quan” để có thể hiểu

rõ thêm các quy định về vai trò người đại diện trong doanh nghiệp, các dạng ngườiđại diện trong doanh nghiệp

Người viết sẽ tìm hiểu xem với từng dạng người đại diện doanh nghiệp, có tác độngnhư thế nào đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Các tác động đó là tácđộng tích cực hay tiêu cực Người viết sẽ tìm hiểu xem về người đại diện giấu mặtcủa công ty chưa được Luật Việt Nam đề cập tới, tìm hiểu về quy chế hoạt động củangười đại diện giấu mặt trong doanh nghiệp Nếu người đại diện giấu mặt thật sựchi phối tất cả các hoạt động của doanh nghiệp thì liệu có công bằng khi họ khôngphải chịu bất cứ trách nhiệm pháp Luật nào cho tất cả các hành động của họ

Người viết sẽ tìm hiểu xem các quy định pháp luật của Anh, Mỹ định nghĩa thế nào

về các dạng đại diện pháp luật, chức năng và quyền hạn của của từng dạng đại diệndoanh nghiệp Tìm hiểu xem thử Luật các nước Anh, Mỹ có đề cập đến người đạidiện giấu mặt chưa Nếu có, tìm hiểu xem quy định của pháp luật quy định về quyềnhạn và trách nhiệm của người đại diện giấu mặt hay một cách gọi khác “đại diện ẩndanh” của doanh nghiệp nhưng thế nào Những quy định về đại diện ẩn danh có thật

sự làm tăng thêm sự minh bạch của hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp haychưa

III CÂU HỎI NGHIÊN CỨU:

Trong phạm vi người viết sẽ trả lời các câu hỏi nghiên cứu chính sau:

1 Người đại diện doanh nghiệp theo pháp luật là gì, vai trò người đại diện theopháp luật trong hoạt động của doanh nghiệp Quyền hạn và trách nhiệm của người đạidiện theo pháp luật trong việc thực hiện vai trò của mình Phân biệt giữa người đại diệnpháp luật và giám đốc Các quy định ràng buộc người

điều hành doanh nghiệp tránh các giao dịch tư lợi So sánh giữa luật Việt Nam và luật của nước ngoài (Luật Anh).

2 Người đại diện doanh nghiệp theo Luật công ty Anh Các dạng người đạidiện pháp luật theo Luật công ty Anh Vị trí, vai trò, quyền và nghĩa vụ của từng dạngngười đại diện doanh nghiệp Sự giống và khác nhau của từng vị trí đại diện so với luậtViệt Nam

3 Người đại diện pháp luật ẩn danh trong doanh nghiệp là gì Vai trò của ngườiđại diện ẩn danh trong hoạt động của doanh nghiệp Quy định của pháp luật Việt Nam vềngười đại diện ẩn danh Tìm hiểu luật nước ngoài (Luật Anh) các quy định pháp luật củangười đại diện ẩn danh trong doanh nghiệp Các yếu tố pháp lý ràng buộc người đại diện

ẩn danh So sánh luật giữa 2 nước Anh và Việt Nam

4 Người đại diện cho doanh nghiệp trong một số trường hợp cụ thể khi thựchiện một số công việc nhất định (đại diện theo vụ việc) Vai trò của người đại diện theo

ủy quyền và người đại diện tự động phát sinh khi thực hiện một số công việc cụ thể Sosánh luật Việt Nam và luật nước ngoài (Luật Anh) để tìm hiểu những quy định giốngnhau và khác nhau về trường hợp người đại diện này

5 Quy định về người đại diện trong doanh nghiệp theo Luật Việt Nam đã hoànchỉnh, đầy đủ chưa Việt Nam cần phải bổ sung những quy định nào để phù hợp vớithông lệ chung của quốc tế về người đại diện trong doanh nghiệp

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Người viết sẽ dùng phương pháp nghiên cứu luật thuần túy và phương pháp so sánhluật trong bài viết của mình Để trả lời cho câu hỏi thứ nhất về người đại diện phápluật, vai trò của người đại diện pháp luật, người viết sẽ tìm hiểu định nghĩa của LuậtViệt Nam và Luật Anh về người đại diện pháp luật Điểm tương đồng và khác biệt

về người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp và giám đốc doanh nghiệp Cácquy định pháp luật về quyền hạn và trách nhiệm của người điều hành hoạt động củadoanh nghiệp Theo luật Việt Nam, trường hợp nào người đại diện doanh nghiệpđồng thời là giám đốc doanh nghiệp, người điều hành doanh nghiệp; trường hợp nàongười đại diện pháp luật khác với giám đốc, người trực tiếp điều hành doanh

nghiệp Tìm hiểu xem luật Việt Nam quy định gì về các giao dịch tư lợi và các quyđịnh hạn chế các giao dịch tư lợi Luật được nghiên cứu, so sánh chính là Luậtdoanh nghiệp Việt Nam và Luật công ty Anh.

Trả lời câu 2 về đại diện doanh nghiệp theo Luật công ty Anh, người viết sẽ tìmhiểu những quy định pháp luật về đại diện doanh nghiệp, những yêu cầu luật định

về người đại diện doanh nghiệp theo Luật Anh Người viết cũng sẽ tìm hiểu cácdạng đại diện doanh nghiệp trong luật Anh, về vị trí, vai trò, quyền hạn, tráchnhiệm… của từng vị trí theo Luật công ty công ty Anh để từ đó so sánh những khácbiệt so với luật Việt Nam Phương pháp tìm hiểu luật và phương pháp so sánh cũng

sẽ được áp dụng để trả lời câu hỏi thứ 2

Trả lời câu hỏi 3 về Người đại diện pháp luật ẩn danh trong doanh nghiệp Vai tròcủa người đại diện ẩn danh trong hoạt động của doanh nghiệp Đầu tiên, người viết

sẽ tìm hiểu về người đại diện ẩn danh được định nghĩa trong Luật như thế nào, Luậtghi nhận thế nào về người đại diện ẩn danh, trách nhiệm của người đại diện ẩn danhtrong hoạt động của doanh nghiệp Tìm hiểu căn cứ pháp luật để xác định mộtngười nào đó có phải là người đại diện ẩn danh của doanh nghiệp hay không Tácđộng của người đại diện ẩn danh lên hoạt động của doanh nghiệp và họ sẽ chịu tráchnhiệm cho những tác động đó như thế nào Phương pháp tìm hiểu luật và phươngpháp so sánh cũng sẽ được áp dụng để trả lời câu hỏi thứ 3

Trả lời cho câu hỏi thứ 4 về người đại diện cho doanh nghiệp trong một số trườnghợp cụ thể khi thực hiện một số công việc nhất định (đại diện theo vụ việc) Ngườiviết tìm hiểu xem trường hợp người thực hiện giao dịch đó được xem là người đạidiện doanh nghiệp Trường hợp nào người người thực hiện giao dịch được xem thựchiện công việc vượt quá thẩm quyền của mình, làm giao dịch trở nên vô hiệu Hậuquả pháp lý của người đó phải chịu khi giao dịch phải hủy vì vô hiệu

Trả lời cho câu hỏi thứ 5 người viết sẽ dùng phương pháp chọn mẫu một số trườnghợp cụ thể để phân tích những quy định về người đại diện của doanh nghiệp tácđộng đến doanh nghiệp như thế nào Quy định của pháp luật tác động tích cực haytiêu cực lên hoạt động của doanh nghiệp

Từ phương pháp tìm hiểu luật, so sánh Luật, người viết cũng sẽ tìm hiểu xemnhững quy định của Luật Việt Nam so với Luật công ty Anh và Luật doanh nghiệp

Mỹ có gì giống nhau và khác nhau về người đại diện pháp luật Có những điểm gìthật sự đặc biệt trong quy định về người đại diện doanh nghiệp theo Luật công ty

Anh, Luật công ty Mỹ để từ đó sẽ rút ra được cái nhìn chung về người đại diệndoanh nghiệp, những vấn đề Việt Nam cần bổ sung để hoàn thiện luật nước mình.

V ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:

Đối tượng nghiên cứu: Là những quy định của pháp luật về người đại diện quản lýđiều hành hoạt động của doanh nghiệp Phạm vi nghiên cứu: Dựa vào Luật Doanhnghiệp Việt Nam 2014, Luật công ty Anh, Luật công ty Mỹ và một số tài liệu liênquan khác

VI TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU:

Đã có nhiều công trình nghiên cứu, bài báo khoa học nghiên cứu về người đại diệncủa doanh nghiệp và các quy định pháp luật liên quan đến vai trò và vị trí của ngườiđại diện trong doanh nghiệp

Trong nước, có Luận văn thạc sĩ Luật 2014 của Phạm Lâm Hải Nguyên, trường đạihọc Luật Thành phố Hồ Chí Minh đề tài “Chế định của người đại diện của doanhnghiệp theo pháp luật doanh nghiệp Việt Nam” phân tích những quy định pháp luậtliên quan đến người đại diện pháp luật theo quy định của Luật Việt Nam13

Bài viết của Ngô Huy Cương đăng trên tạp chí Nhà Nước và Pháp Luật năm 2009

có bài viết nhan đề “Chế định đại diện theo quy định của pháp luật Việt Nam – Nhìn

từ góc độ Luật so sánh”14 nói về tầm quan trọng của người đại diện trong các giaodịch dân sự thông thường cả trong doanh nghiệp Bài viết cũng phân tích về các chếđịnh đại diện

Bài viết của Bùi Xuân Hải đăng trên tạp chí Nhà Nước và Pháp Luật Tạp chí Khoahọc pháp lý số 4 năm 200715, “Học thuyết về đại diện và mấy vấn đề của pháp luậtcông ty Việt Nam” nói về quan hệ giữa người đại diện công ty và cổ đông góp vốncũng như trách nhiệm của người đại diện trong doanh nghiệp Trong thực tế, nhiều

13 Phạm Lâm Hải Nguyên Luận văn thạc sĩ Luật 2014, trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh

14 Ngô Huy Cương (2009), “Chế định đại diện theo quy định của pháp luật Việt Nam – Nhìn từ góc

độ Luật so sánh”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật (4).

15 Bùi Xuân Hải (2007), “Học thuyết về đại diện và mấy vấn đề của pháp luật công ty Việt Nam”,

Tạp chí Khoa học pháp lý số 4

trường hợp người đại diện doanh nghiệp Việt Nam đồng thời là chủ sỏ hữu công ty,chưa tách bạch giữa người đại diện quản lý công ty và người góp vốn.

Về các nghiên cứu nước ngoài, có bài nghiên cứu của April Klein16, trường đại họcNewYork xuất bản năm 1998 Bài viết phân tích về các loại hình giám đốc và tácđộng của các loại hình này lên hoạt động kinh doanh của công ty Sự chi phối củacác giảm đốc ẩn danh đối với các giám đốc bù nhìn của doanh nghiệp cùng với cácquy định đối với các giám đốc này

Luận văn Tiến sĩ của Jeremy Seymour Pearce, Khoa Luật, Đại Học Bond về quyền

và nghĩa vụ của giám đốc ở Việt Nam17 Luận án này phần tích các quyền, và nghĩa

vụ của các giám đốc theo Luật Việt Nam Đồng thời, làm rõ nhận định, Luật doanhnghiệp Việt Nam đã có các yếu tố cốt lõi, phù hợp để quản lý doanh nghiệp theo cácnguyên tắc quản trị hiện đại

Nghiên cứu các tài liệu viết về người đại diện doanh nghiệp trong và ngoài nước,giúp cho tác giả thêm nhiều tư liệu, ý tưởng để có thể hoàn thành được bàinghiên ,cứu của mình

VII Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI:

Trên thực tế người đại diện doanh nghiệp, chi phối hoạt động của doanh nghiệp córất nhiều dạng nhưng Luật pháp Việt Nam chỉ ghi nhận người đại diện doanhnghiệp theo pháp luật, người đại diện theo ủy quyền Trong một số trường hợp đặtbiệt, để bảo vệ quyền lợi cho bên ngay tình, Luật Việt Nam thừa nhận vai trò đạidiện doanh nghiệp của người thực hiện giao dịch đó nếu giao dịch thỏa mãn một sốđiều kiện cụ thể

Như trường hợp vụ kiện của bà Trần Thị Thùy Trang kiện công ty Phú Mỹ Hưng

mà người viết nêu ở trên Người ký hợp đồng không phải là người đại diện phápluật cũng không được ủy quyền, nhưng giao dịch này vẫn được tòa án chấp thuận vì

nó thỏa mãn một số điều kiện nhất định Tòa án đã xử bà Thùy Trang thắng để bảo

vệ quyền lợi của bên ngay tình Nhưng trường hợp này chỉ là một trường hợp maymắn được công nhận giao dịch đã thực hiện nhưng phải tốn nhiều thời gian tranh

16 Affiliated Directors: Puppets of Management or Effective Director, April Klein, New York University, Center for Law and Bussines, January 1998

17 Directors’ Powers and Duties in Vietnam, Jeremy Seymour Pearce, Faculty of Law at Bond University, 2009

tụng tại tòa án Còn thực tế, rất nhiều giao dịch ngay tình, nhưng không chứng minhđược sự ngay tình của mình, phải chấp nhận hủy bỏ giao dịch, chấp nhận chịu thiệthại cho giao dịch đó.

Trên thực tế, còn có thêm trường hợp người đại diện ẩn danh Người đại diện ẩndanh này chi phối hầu như toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp nhưng Luật ViệtNam hầu như không đề cập đến trường hợp này, không một quy định pháp luật nàocủa Việt Nam bắt người dại diện ẩn danh này chịu trách nhiệm pháp luật cho nhữnghoạt động của mình Trong khi đó, Luật pháp của nhiều nước trên thế giới như Anh,

Mỹ có quy định cụ thể về trường hợp này, phân định rõ trách nhiệm của từng đạidiện pháp luật ẩn danh

Thông qua bài viết của mình, người viết muốn tìm hiểu thêm về những lỗ hổng củapháp luật Việt Nam để từ đó có những kiến nghị để hoàn chỉnh thêm về Luật

CHƯƠNG 1: NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO

LUẬT DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

1.1 ĐỊNH NGHĨA VỀ NGƯỜI ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO PHÁP LUẬT

Cụm từ “Người đại diện pháp luật” thường được nhắc đến trong các văn bản phápLuật BLDS 201518 không định nghĩa “người đại diện pháp luật” là gì nhưng có đềcập đến những trường hợp có thể trở thành “đại diện pháp luật” của doanh nghiệp,

có thể do điều lệ hay do pháp luật quy định.19

Trong khi đó, Luật doanh nghiệp Việt Nam 2014 có định nghĩa “Người đại diện

theo pháp luật của doanh nghiệp là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện cho doanh nghiệp với tư cách nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án và các quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật” 20

Theo định nghĩa này có thể được hiểu, đại diện pháp luật là người trực tiếp điềuhành, chịu trách nhiệm tất cả hoạt động sản xuất, kinh doanh của công ty Địnhnghĩa về đại diện pháp luật của Luật Việt Nam gần giống về định nghĩa về Giámđốc theo Luật công ty Anh 2006 Luật công ty Anh thì không có khái niệm ngườiđại diện pháp luật của doanh nghiệp Luật công ty Anh chỉ có định nghĩa chung về

giám đốc- “director- giám đốc: là người giữ vị trí điều hành công ty cho dù được

gọi với tên gọi gì” 21

Theo Luật doanh nghiệp 200522, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp chỉ làmột người duy nhất, người này có thể là Giám đốc, Tổng Giám đốc hay Chủ tịch Hộiđồng thành viên, đối với công ty TNHH23 Đối với công ty cổ phần, đại diện pháp luật

có thể là Giám đốc, Tổng Giám đốc hay Chủ tịch Hội đồng quản trị24

18 Bộ Luật dân sự 2015, ban hành ngày 24/11/2015 và có hiệu lực ngày 1/1/2017

19 Điều 137, Luật doanh nghiệp 2015.

20 Khoản 1, điều 13, Luật doanh nghiệp 2014

21 Điều 250, Luật công ty Anh “In the Companies Acts “director” includes any person occupying the position of director, by whatever name called.”

22 Hết hiệu lực vào ngày 1/7/2017 và thay thế bằng Luật doanh nghiệp 2014.

23 Điều 46, điều 67 Luật doanh nghiệp 2005

24 Điều 95 Luật doanh nghiệp 2005

Người đại diện pháp luật này có thể là công dân Việt Nam hay người có quốc tịchnước ngoài, nhưng điều kiện tiên quyết là những người này phải thường trú tại ViệtNam Trường hợp nếu những người này rời Việt Nam trên 30 ngày thì bắt buộc phảilàm ủy quyền cho người khác.

Quy định mỗi doanh nghiệp chỉ một người đại diện pháp luật qua một thời gian thựchiện đã bộc lộ ra nhiều hạn chế Đầu tiên, nếu người đại diện pháp luật có sự cố độtxuất, như ốm đau, bận việc gấp hay rơi vào một số tình huống không dự liệu trước,bắt buộc phải vắng mặt… mà chưa kịp làm ủy quyền, hoạt động kinh doanh củadoanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng Thêm vào đó, nếu trường hợp người đại diện phápluật của doanh nghiệp mất đột ngột, ủy quyền của người đại diện pháp luật chongười khác sẽ trở nên hết hiệu lực, lúc đó hoạt động của doanh nghiệp chắc chắn sẽ

bị gián đoạn

Người đại diện pháp luật có thể là là người góp vốn vào công ty công ty, nắm giữphần vốn lớn có quyền chi phối, có thể chỉ góp một vần vốn nhỏ trong công ty.Thậm chí, trong nhiều trường hợp, người đại diện pháp luật không hề bỏ vốn vàocông ty Do đó, trong một số trường hợp nếu người đại diện pháp luật nhất là ngườiđại diện pháp luật không góp vốn và những người góp vốn không tìm được tiếng nóichung, người đại diện lại bất hợp tác, nhất quyết không ký vào các hồ sơ, văn bảncủa doanh nghiệp … cũng làm việc kinh doanh của doanh nghiệp bị ngưng trệ

Từ những trường hợp trên cho thấy những bất tiện nếu doanh nghiệp chỉ có mộtngười đại diện pháp luật Thấy được những nhược điểm này nên luật doanh nghiệp

2014 đã có những cải tiến đáng kể Luật đã cho phép công ty có thể có nhiều người

dại diện pháp luật, cùng nhau giải quyết việc công ty “Công ty trách nhiệm hữu

hạn và công ty cổ phần có thể có một hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật” 25

Rõ ràng, đây là một quy định thông thoáng cởi trói cho doanh nghiệp rất nhiều.Doanh nghiệp có thể tùy nghi bổ nhiệm nhiều đại diện pháp luật, có địa vị pháp lýgiống nhau, mỗi đại diện tự chịu trách nhiệm trên mỗi phần việc của mình màkhông phụ thuộc vào bất kỳ người nào khác Sẽ có ý kiến cho rằng, quy định doanhnghiệp có nhiều đại diện pháp luật sẽ có nhiều người cùng thực hiện một công việc,chồng chéo dẫm chân lên nhau Theo người viết, lo lắng này là thừa vì Luật đã quy

định rõ ràng “Điều lệ công ty quy định cụ thể số lượng, chức danh quản lý và

25 Khoản 2, điều 13, Luật doanh nghiệp 2014

quyền, nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp.” 26 Luật đã

trao quyền tự quyết cho doanh nghiệp, doanh nghiệp muốn có một hay mười đạidiện pháp luật đó là lựa chọn của doanh nghiệp, dựa vào tình hình kinh doanh thực

tế của mình, Luật không can thiệp và cũng không cần phải can thiệp

Quy định doanh nghiệp có nhiều đại diện pháp luật giống với quy định của một sốnước trên thế giới Luật công ty Anh 2006 không có khái niệm người đại diện phápluật nhưng có khái niệm về Giám Đốc – Director hay khái niệm Giám đốc đại diện-Representative director Theo đó, Luật công ty Anh không có giới hạn số lượnggiám đốc tối đa bao nhiêu nhưng lại bắt buộc phải có số lượng giám đốc tối thiểu ởtừng loại hình công ty Ở công ty tư nhân – Private company27 thì chỉ cần có ít nhấtmột giám đốc, trong khi công ty đại chúng – Public company28 phải có ít nhất haigiám đốc điều hành hoạt động kinh doanh của công ty29 Những giám đốc này cùngchịu trách nhiệm điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, có thể được chỉđịnh hoặc bầu chọn bởi nhóm cổ đông nhưng những giám đốc này không điều hànhdoanh nghiệp vì quyền lợi của nhóm cổ đông bầu chọn mình mà vì lợi ích chungcủa doanh nghiệp30

Thậm chí, Luật công ty Mỹ còn có quy định cho phép những staggered term for directors31 là những giám đốc được bầu chọn bởi những nhóm cổ đông khác nhau,

cùng điều hành công ty trong những nhiệm kỳ so le, tránh việc tập trung quyền lựcvào cùng một người

Từ những dẫn chứng trên cho thấy, Luật của Anh, Mỹ tuy không có khái niệmngười đại diện pháp luật như Luật Việt Nam nhưng họ có một Ban giám đốc để chịutrách nhiệm về tất cả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có vai trò như những

“đại diện Pháp luật” theo Luật Việt Nam Không như đến năm 2014, Luật Doanh

26 Khoản 2, điều 13, Luật doanh nghiệp 2014

27 A Private company: a company whose shares are not traded on a stock market Available at:

< https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/private-company > [Accessed 19h date 13/06/2018].

28 A public company: a business that is owned by many people who have bought shares in it Available at:

< https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/private-company > [Accessed 19h date 13/06/2018].

29 Điều 150, Luật công ty Anh 2006

30 Representative Director, June 2011 Available at:

< 307A66F34BD8/CGN_Position_Paper_4_Representative_Directors.pdf > [Accessed at 21h date 17/06/2018].

https://cdn.ymaws.com/www.iodsa.co.za/resource/collection/05E93ACB-10BE-4507-9601-31Theo Jane Mallor and ctg (2004), Ban giám đốc có nhiệm kỳ so le., Business law: The ethical,

global, and e-commerce environment, page 1177.

nghiệp Việt Nam mới cho phép nhiều đại diện Pháp luật Luật Công ty Anh từ lâu

đã yêu cầu công ty cổ phần phải có ít nhất hai giám đốc điều hành công việc kinhdoanh công ty32 Do đó, nhiều quy định có nhiều “đại diện pháp luật” trong doanhnghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2014 theo tác giả đã tiếp cận theo xu thế chung củathế giới

1.2 CÁC QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA NGƯỜI ĐẠI DIỆN PHÁP LUẬT THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ ĐIỀU LỆ CÔNG TY

Luật không quy định trực tiếp quyền của người đại diện pháp luật là gì mà được quyđịnh gián tiếp thông qua quyền của Chủ tịch hội đồng thành viên đối với công tytrách nhiệm hữu hạn, của chủ tịch hội đồng quản trị đối với công ty cổ phần- sauđây gọi tắt chung là chủ tịch Quyền của người đại diện pháp luật cũng thông quaTổng giám đốc, Giám đốc công ty Người đại diện pháp luật của công ty có thể làChủ tịch công ty, có thể là Giám đốc hay Tổng Giám đốc tùy thuộc vào điều lệ công

ty33

Nếu người đại diện theo pháp luật của công ty của công ty là chủ tịch công ty thì sẽ

có các quyền sau “Lập chương trình, kế hoạch hoạt động của Hội đồng quản trị…

Quyền và nghĩa vụ khác theo quy định của Luật này và Điều lệ công ty” Luật quy

định các quyền của chủ tịch hội đồng quản trị chủ yếu là liên quan đến cơ chế hoạtđộng của hội đồng quản trị, của các cổ đông hơn là các hoạt động điều hành củacông ty Tuy nhiên, Luật cũng để cho doanh nghiệp quyền tự quyết kèm theo quy

định “các quyền khác theo điều lệ công ty” Nếu doanh nghiệp muốn trao nhiều

quyền hơn nữa cho chủ tịch công ty của mình, doanh nghiệp có quyền đưa nó vàođiều lệ, Luật không hề can thiệp

Nếu người đại diện công ty là giám đốc, Luật quy định giám đốc có các quyền như

“Quyết định các vấn đề liên quan đến công việc kinh doanh hằng ngày của công ty,

Tổ chức thực hiện kế hoạch kinh doanh và phương án đầu tư của công ty ” 34

Tổng giám đốc, giám đốc được Luật quy định các quyền điều hành hoạt động công

ty Tuy nhiên, cũng tương tự quyền hạn của chủ tịch, các quyền này có thể được

32 Xem ghi chú số 24

33 Khoản 2, điều 134, Luật doanh nghiệp 2014

34 Điều 157, Luật doanh nghiệp 2014

tăng thêm hoặc giảm bớt tùy theo tình hình thực tế của công ty và thường được quyđịnh tại điều lệ công ty.

Người đại diện theo pháp luật của công ty cũng được hiểu là người điều hành, chịutrách nhiệm tất cả hoạt động của của công ty Người đại diện được coi là một trongnhững người có vai trò quan trọng nhất công ty nên cả Luật và điều lệ công ty cónhiều quy định dành cho người đại diện pháp luật Nghĩa vụ của người đại diện

pháp luật của doanh nghiệp được liệt kê hàng loạt như “cẩn trọng, tốt nhất nhằm

bảo đảm lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp; Trung thành với lợi ích của doanh nghiệp; không sử dụng thông tin, bí quyết, cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp… Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp chịu trách nhiệm cá nhân đối với những thiệt hại cho doanh nghiệp do vi phạm nghĩa vụ quy định tại khoản 1 Điều này …” 35

Người đại diện theo doanh nghiệp được yêu cầu tuân thủ theo nhiều nghĩa vụ vì đạidiện theo pháp luật doanh nghiệp cũng được trao rất nhiều quyền hành trong doanhnghiệp Tuy nhiên nhưng bản thân người đại diện pháp luật chưa chắc là người bỏvốn vào công ty nên có thể người đại diện doanh nghiệp sẽ thiếu cẩn trọng, thiếucân nhắc, không toàn tâm toàn ý trong việc điều hành công ty Trong trường hợphợp đó, để bảo vệ cho các cổ đông góp vốn, luật đã đưa ra hàng loạt các quy định vềtrách nhiệm của người đại diện pháp luật là điều dễ hiểu

1.3 PHÂN BIỆT GIỮA NGƯỜI ĐẠI DIỆN THEO PHÁP LUẬT CỦA DOANH NGHIỆP VÀ NGƯỜI TRỰC TIẾP ĐIỀU HÀNH DOANH NGHIỆP

Nhiều người hay nhầm tưởng người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp vàngười trực tiếp điều hành doanh nghiệp là một nhưng thực ra hai khái niệm nàyhoàn toàn khác hẳn nhau

Người quản lý doanh nghiệp được Luật định nghĩa “là người quản lý công ty và

người quản lý doanh nghiệp tư nhân, bao gồm chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh, Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc

35 Điều 14, Luật doanh nghiệp 2014

hoặc Tổng giám đốc và cá nhân giữ chức danh quản lý khác có thẩm quyền nhân danh công ty ký kết giao dịch của công ty theo quy định tại Điều lệ công ty” 36

Từ định nghĩa này cho ta thấy, những đối tượng được coi là người quản lý doanhnghiệp được Luật đề cập đến rộng hơn nhiều so với khái niệm người đại diện theopháp luật của doanh nghiệp Doanh nghiệp có thể chỉ định bất kỳ ai làm người quản

lý của doanh nghiệp, tùy thuộc vào điều lệ, quy chế hoạt động của doanh nghiệp màkhông cần đăng ký Trong khi đó, người đại diện pháp luật phải đăng ký sở Kếhoạch – Đầu tư và thông tin của người đại diện pháp luật được đưa vào giấy chứngnhận đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp Tuy chịu trách nhiệm chính cho hầu hếthoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nhưng không phải người đại diện pháp luậtnào của doanh nghiệp cũng thực sự điều hành doanh nghiệp

Những người trực tiếp điều hành doanh nghiệp tùy thuộc vào cơ chế hoạt động vàtình hình thực tế của doanh nghiệp Có thể theo quy chế hoạt động của doanhnghiệp, điều hành hoạt động của doanh nghiệp sẽ là hội đồng quản trị hay hội đồngthành viên (sau đây gọi tắt là ban điều hành) Bất kỳ vấn đề nào trong hoạt động củadoanh nghiệp, phải được ban điều hành thông qua Mua một tài sản có giá trị lớn,chính sách bán hàng của doanh nghiệp, chiến lược phát triển của doanh nghiệptrong tương lại phải do hội đồng thành viên chấp thuận thì mới được thông qua.Tuy nhiên, những quyết sách của ban điều hành chỉ có ý nghĩa trong nội bộ doanhnghiệp Khi ký hợp đồng hợp tác, mua bán tài sản… với đối tác bên ngoài, hợpđồng đó sẽ phải chính người đại diện pháp luật ký hoặc một người do đại diện phápluật ủy quyền

Nhưng mặc dù có ủy quyền cho người khác ký hợp đồng, thì người đại diện phápluật cũng sẽ chịu trách nhiệm chính cho nghĩa vụ thực hiện hợp đồng đó với đối tác.Cũng như mặc dù cho tất cả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có thể do hộiđồng thành viên quyết định, thông qua trước khi thực hiện Nhưng người đại diệnpháp luật lại là người chịu trách nhiệm chính cho tất cả các hoạt động đó trước phápluật

Trường hợp vừa nêu trên là trường hợp doanh nghiệp được quản lý, điều hành bởimột ban điều hành chứ không phải bởi người đại diện pháp luật của doanh nghiệp

36 Khoản 18, điều 4 Luật doanh nghiệp 2014

Nhưng trong trường hợp này ban điều hành này có thể coi như là “chính danh” vìquy định cụ thể trong điều lệ của doanh nghiệp.

Có trường hợp người quản lý điều hành doanh nghiệp là một người hoàn toàn khácbiệt, không phải người đại diện pháp luật cũng phải là ban điều hành được quy địnhtrong điều lệ công ty như trường hợp nêu trên Trường hợp của ông Hà Văn Thắm

và bà Hoàng Thị Hồng Tứ trong công ty BSC trong dẫn chứng phần trên Thực tếông Hà Văn Thắm chỉ đạo, quyết định hết mọi việc trong công ty BSC Bà Tứ chỉ làbình phong ông Thắm dựng ra để ký chứng từ Nhưng Luật doanh nghiệp 2014 chỉđưa ra trách nhiệm của người đại diện Pháp Luật mà không lưu ý thực sự người đó

có điều hành doanh nghiệp hay không, nên rốt cuộc bà Tứ vẫn phải chịu tráchnhiệm cho những việc bà không hề làm Theo người viết bài, đây chính là một kẽ hởcủa pháp luật đang bị nhiều người lợi dụng.37

1.4 CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ RÀNG BUỘC TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI ĐẠI DIỆN VỚI CỔ ĐÔNG CỦA CÔNG TY

Như đã nói ở phần trên, người đại diện theo pháp luật theo Luật định thường là mộttrong hai vị trí, Chủ tịch hoặc Giám đốc (Tổng Giám đốc) Nếu điều lệ công tykhông có quy định gì đặt biệt thì trách nhiệm điều hành công ty sẽ thuộc về Giámđốc (Tổng Giám đốc) Luật mặc nhiên thừa nhận người đại diện pháp luật là ngườiđiều hành chính của công ty vì thực tế điều này thường xảy ra Vì là người chịutrách nhiệm chính trong hoạt động của công ty nên trong phạm vi của bài viết này,người viết sẽ phân tích các quy định pháp luật ràng buộc người trực tiếp người điềuhành doanh nghiệp với cổ đông, người góp vốn

Trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, nếu doanh nghiệp vi phạm phápluật, hẳn nhiên doanh nghiệp sẽ bị xử lý theo pháp luật và người đại diện pháp luậtđương nhiên sẽ chịu trách nhiệm liên đới Nếu doanh nghiệp vi phạm hợp đồng, gâythiệt hại cho đối tác Đối tác sẽ không quan tâm cá nhân nào của doanh nghiệp sẽchịu trách nhiệm bồi thường cho mình mà cứ yêu cầu lấy tài sản của chính doanh

37 Đạt Lê, 29/09/217 Vì sao “bóng hồng” Hồng Tứ thoát án tù giam ? < hong-hoang-thi-hong-tu-thoat-an-tu-giam-dai-an-oceanbank-299290.html > [Truy cập lúc 11h30 ngày

http://kinhtedothi.vn/bong-02/05/2018] Đức Minh, 30/8/2017 tich-hdqt-724338.html> truy cập lúc 11h45 ngày 2/5/2018

<http://plo.vn/phap-luat/vu-oceanbank-khi-nu-dien-vien-tro-thanh-chu-nghiệp ra bù đắp tổn thất cho mình, còn cá nhân nào gây nên sai phạm đó, đối táckhông quan tâm vì việc đó là việc riêng của nội bộ doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp sai phạm, gây thiệt hại cho các cổ đông, trách nhiệmbồi thường cho chính các cổ đông lại là chuyện khác Tài sản của doanh nghiệpchính là tài sản của các cổ đông đóng góp Các cổ đông không thể nào lấy tài sảncủa chính mình bồi thường cho mình Trong trường hợp này, trách nhiệm cá nhâncủa người người đứng đầu doanh nghiệp sẽ được xem xét đến

Luật doanh nghiệp cũng đã lường trước đến vấn đề này nên trong quy định về ngườiđại diện pháp luật đã có một số lưu ý nhất định Trách nhiệm của người đại diện

theo pháp luật được quy định “ Thực hiện các quyền và nghĩa vụ được giao một

cách trung thực, cẩn trọng, tốt nhất nhằm bảo đảm lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp; Trung thành với lợi ích của doanh nghiệp; không sử dụng thông tin, bí quyết, cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp, không lạm dụng địa vị, chức vụ và sử dụng tài sản của doanh nghiệp để tư lợi hoặc phục vụ lợi ích của tổ chức, cá nhân khác…” 38

Trong các công ty có quy mô lớn, thường là các công ty đại chúng, có sự tách biệtnhất định giữa cổ đông và người quản lý điều hành công ty Nhằm giảm thiểu rủi rotới mức tối thiểu của các cổ động do những bất cẩn, tư lợi của người quản lý Luật

đã buộc người quản lý điều hành phải có sự cẩn trọng nhất định trong công việc củamình, phải quản lý công ty một cách đường hoàng, minh bạch, không chút tư lợi.Trường hợp giám đốc làm thiệt hại cho công ty, dù vô tình hay cố ý, có thể bị yêcầu bồi thường những thiệt hại do mình gây ra Luật cũng đã quy định về trách

nhiệm bồi thường thiệt hại “Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp chịu

trách nhiệm cá nhân đối với những thiệt hại cho doanh nghiệp do vi phạm nghĩa vụ quy định tại khoản 1 Điều này 39

Trên thực tế, đã có nhiều trường hợp cổ đông kiện người đại diện pháp luật đòi bồithường những thiệt hại do trách nhiệm cá nhân của người quản lý điều hành.Trường hợp ông Nguyễn Văn Hồng, thành viên hội đồng quản trị, là cổ đông củacông ty cổ phần vận chuyển Sài Gòn Tourist (STT) kiện ông KakaZu Shoho, là

38 Điều 14, luật doanh nghiệp 2014

39 Khoản 2, điều 14, Luật doanh nghiệp 2014

Tổng giám đốc của STT là một ví dụ điển hình.40 Tháng 9/2015, ông Hồng nộp đơnkiện ông KakaZu Shoho vì những sai phạm của cá nhân ông KakaZu Shoho tại vị tríđiều hành, làm công ty phải thiệt về tài chính, tổn hại đến quyền lợi của cổ đông,yêu cầu đòi bồi thường 1,5 tỷ đồng Tòa sơ thẩm đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu củaông Hồng, bắt ông Kakazu phải chịu trách nhiệm bồi thường cá nhân Ông KakazuShoho kháng án, tòa Phúc thẩm đã xử lại vụ án, tuyên phạt ông Kakazu Shoho phảibồi thường 65 triệu đồng Tuy số tiền phạt không nhiều như mong muốn của ôngHồng, là một cổ đông Nhưng nó cũng là một cảnh bảo cho việc những người quản

lý điều hành doanh nghiệp phải hết sức cẩn trọng trong công việc của mình

1.5 CÁC QUY ĐỊNH XỬ LÝ KHI NGƯỜI QUẢN LÝ DOANH NGHIỆP LỢI DỤNG VỊ TRÍ CỦA MÌNH ĐỂ THỰC HIỆN CÁC GIAO DỊCH TƯ LỢI HAY VƯỢT QUÁ THẨM QUYỀN

Khái niệm “Giao dịch tư lợi” không được định nghĩa một cách chính thức trong cácvăn bản pháp luật Trên thực tế, giao dịch tư lợi có thể được hiểu là giao dịch giữamột hoặc một nhóm người có chức năng quản lý trong doanh nghiệp đó lấy danhnghĩa doanh nghiệp, ký hợp đồng mua bán hợp tác… với người hoặc các bên liênquan nhằm mang lại lợi ích cho riêng (tư lợi) cho mình và đi ngược lại lợi ích chungcủa cả công ty.41

Ở các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, người quản lý doanh nghiệp đồng thời là người

bỏ vốn vào công ty Khi quản lý điều hành công ty, người đứng đầu doanh nghiệp sẽ cânnhắc lợi hại của từng công việc, giao dịch, vì lợi ích của công ty luôn gắn liền với lợi íchcủa người quản lý Tuy nhiên, với những công ty có quy mô lớn, đặc biệt là những công

ty cổ phần có tính đại chúng, vốn góp trong công ty không chỉ là một hay một nhóm cánhân nhỏ mà của rất nhiều người, nhiều tổ chức Việc phát sinh các giao dịch tư lợi trongdoanh nghiệp cực kỳ nguy hiểm Những người quản lý công ty được các cổ đông tintưởng, giao cho nhiệm vụ quản lý điều hành

40 Bùi Trang, 12/10/2017 Phúc thẩm vụ cổ đông STT kiện lãnh đạo: Tổng giám đốc người Nhật chỉ phải bồi thường 65 triệu đồng < http://tinnhanhchungkhoan.vn/phap-dinh/phuc-tham-vu-co-dong-stt-kien-lanh-dao- tong- giam-doc-nguoi-nhat-chi-phai-boi-thuong-65-trieu-dong-204670.html > [Truy cập lúc 0h45 ngày 03/06/2018].

41 Nguyễn Hoàng Duy, kỳ 10/2015 Kiểm soát giao dịch tư lợi nhìn từ giác độ của Luật Doanh nghiệp năm

2014 Tạp chí Dân chủ và Pháp luật.

công ty Nếu họ lợi dụng vị thế quản lý của họ, ký những hợp đồng gây tổn hại đếnlợi ích của số đông của công ty, điều đó gây tác hại vô cùng lớn lao.

Có những hợp đồng được ký với những điều khoản vô cùng bất lợi với công ty màmột người bình thường nhìn vào khó có thể hiểu được vì sao hợp đồng đó được kýkết để nhận vô số bất lợi về mình Nhưng đằng sau những hợp đồng gây bất lợi chocông ty lại là những khoản lợi béo bở mà bên đối tác, có liên hệ mật thiết với người

ký hợp đồng nhận được Trên thực tế, những hợp đồng kiểu này rất phổ biến

Thời gian vừa qua, nhiều những vụ án kinh tế xảy ra có liên quan đến những hợpđồng, giao dịch tư lợi của các bên liên quan Như vụ án của Hà Văn Thắm tại Oceanbank là một minh chứng cho các giao dịch mang tính tư lợi Hà Văn Thắm nguyên

là Chủ tịch hội đồng Quản trị của Ocean bank Hà Văn Thắm đã dùng vị trí đứngđầu ngân hàng của mình đã chỉ đạo cấp dưới ký những hợp đồng cho công ty cómối liên hệ làm ăn, quen biết với mình vay tiền mà bỏ qua các quy định của ngânhàng Nhà Nước, của pháp luật về cho vay Hầu như các hợp đồng cho vay tiền chocác công ty sân sau của Thắm đều rất thuận lợi, bỏ qua các bước xét duyệt hồ sơtheo quy trình cho vay rất chặt chẽ của ngân hàng Kết quả là Ocean bank đã bị thấtthoát hàng trăm tỷ đồng vì những khoản vay không thu hồi được, Thắm và nhiềuthuộc cấp của mình phải chịu trách nhiệm hình sự vì những hợp đồng cho vay đó.Tuy nhiên, những thất thoát của Ocean Bank mà những cổ đông Oceanbank phảigánh chịu đến nay vẫn chưa khắc phục được

Vụ Đại án Ngân hàng Xây dựng của Phạm Công Danh và những người có liên quancũng tương tự Phạm Công Danh cũng đã lập các công ty sân sau của mình, lợi dụng

vị trí đứng đầu ngân hàng để chuyển tiền cho các công ty con của mình vay Cáccông ty con này của Phạm Công Danh vừa thành lập, chưa có bất cứ hoạt động kinhdoanh gì, không có những dự án đầu tư trên thực tế Các dự án, có chăng là do Danhchỉ đạo vẽ ra để hợp lý các hồ sơ vay ngân hàng Các công ty này, dĩ nhiên không

có đủ những điều kiện cần thiết để được vay tiền từ ngân hàng Nhưng Phạm CôngDanh bất chấp các công ty con không đủ điền kiện vay, vẫn chỉ đạo cho cấp dướicủa mình lập những hồ sơ khống để rút tiền ngân hàng hàng ngàn tỷ đồng Đến lúcngân hàng Xây dựng mất khả năng thanh toán, bị ngân hàng Nhà Nước đưa vào

diện kiểm soát đặt biệt, vụ việc bị vỡ lỡ Ông Danh và những người cùng giúp sứcvới ông phải chịu trách nhiệm hình sự cho hành vi trái pháp luật của mình42.

Nếu ông Danh là một nhân viên ngân hàng bình thường, không phải là người đứngđầu ngân hàng, ông ta đã không thể nào tự mình ký và chỉ đạo cấp dưới của mình kýcác hợp đồng cho vay trái quy định, để rồi hậu quả đáng tiếc xảy ra không chỉ chomột mình ông mà cho cả nhiều cấp dưới trong ngân hàng Trách nhiệm liên đới cảnhững người ông thuê làm giám đốc các công ty sân sau của ông mà không hiểuđược công việc mình là gì Rõ ràng, những người đứng đầu một công ty, một tổchức, nếu dùng những đặc quyền, đặc lợi, những ảnh hưởng có được từ vị trí củamình để thực hiện những hành vi, những giao dịch mang tính tư lợi cá nhân thì hậuquả thật là khủng khiếp Cũng như trường hợp của Ocean bank phía trên, cổ đôngcủa ngân hàng xây dựng cũng phải gánh chịu hậu quả do ông Danh để lại

Bên cạnh việc lợi dụng vị thế đứng đầu để ký những hợp đồng bất hợp lý, nhữngngười quản lý công ty cũng lợi dụng vị trí của mình để có được những thông tindạng “tuyệt mật” Từ những thông tin dó, những người đứng đầu thực hiện nhữnggiao dịch mang tính chất tư lợi cá nhân cũng rất khó chấp nhận Như công ty vừa kýđược một hợp đồng hợp tác độc quyền với một doanh nghiệp có tiếng tăm ở nướcngoài Doanh nghiệp sẽ được đối tác đầu tư dây chuyền công nghệ mới, cử chuyêngia qua đào tạo hướng dẫn kỹ năng cho quản lý và công nhân của công ty, ký hợpđồng mua sản phẩm do doanh nghiệp này sản xuất, giúp doanh nghiệp mở rộngthêm thị phần… Hợp đồng này được ký kết, công ty sẽ có được những lợi thế đáng

kể so với những doanh nghiệp cùng ngành nghề trên thị trường Nếu thông tin vềhợp đồng vừa được ký kết được công bố, cổ phiếu của công ty nhiều khả năng sẽđược tăng giá cao Những người có được thông tin này sẽ tranh thủ gom mua cổphiếu công ty lúc chưa tăng giá do thị trường không biết được hợp đồng có lợi chocông ty vừa được ký kết Những người gom mua cổ phiếu lúc này sẽ thu được lợilớn khi hợp đồng được công bố, cổ phiếu lên giá

Ngược lại, những người biết trước thông tin cũng sẽ nhanh chóng bán đi các cổphiếu mình đang nắm giữ nếu biết trước những thông tin gây bất lợi cho công ty.Các thông tin gây bất lợi như : Nhà nhập khẩu chính của công ty từ chối mua hàngcủa công ty trong các năm tiếp theo; sản phẩm của công ty bán trên thị trường bị

42 Ngọc Lê, 04/08/2017 Giám đốc ảo và công ty “sân sau” của Phạm Công Danh < su/giam-doc-ao-va-cong-ty-san-sau-cua-pham-cong-danh-862329.html > [Truy cập lúc 20h ngày 22/05/2018].

https://thanhnien.vn/thoi-phát hiện lỗi và phải thu hồi hàng loạt, công ty sắp bị đối tác kiện, nhiều khả năngcông ty sẽ thua kiện và phải bồi thường một số tiền lớn; công ty bị các cơ quan chứcnăng kiểm tra, phát hiện công ty nhập lậu một lô hàng lớn và nhiều khả năng công

ty sẽ phải nộp phạt một số tiền lớn, bị cấm kinh doanh trên một số lĩnh vực… Trướchàng loạt thông tin gây bất lợi cho doanh nghiệp, nhiều khả năng cổ phiếu củadoanh nghiệp sẽ bị giảm đáng kể, những người biết trước những thông tin bất lợinày sẽ nhanh chóng bán cổ phiếu của mình đi, giảm thiểu thiệt hại khi thông tincông bố chính tức ra bên ngoài Nếu những người quản lý lợi dụng những thông tinnày nhằm mục đích thu lợi cá nhân thì điều này cũng không công bằng với những

cổ đông khác

Vì những tác động đáng kể của những người lãnh đạo doanh nghiệp sử dụng vị tríquyền lực của mình để trục lợi cá nhân Pháp luật có nhiều quy định nhằm mục đíchngăn ngừa, hạn chế đến mức thấp nhất các thiệt hại do các giao dịch tư lợi gây racho doanh nghiệp, cho tổ chức Nhiều khái niệm, định nghĩa được đưa vào trongluật nhằm làm rõ nét hơn về các bên liên quan, người có liên quan … trong các giaodịch có nhiều nguy cơ dẫn đến tư lợi

Về khái niệm “người có liên quan”, Luật Doanh nghiệp 2014, có định nghĩa:

“Người có liên quan là tổ chức, cá nhân có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với doanh nghiệp” và được liệt kê tất cả các trường hợp cụ thể theo các trường hợp bên dưới.

a) Công ty mẹ, người quản lý công ty mẹ và người có thẩm quyền bổ nhiệm

người quản lý đó đối với công ty con trong nhóm công ty;

b) Công ty con đối với công ty mẹ trong nhóm công ty;

c) Người hoặc nhóm người có khả năng chi phối việc ra quyết định, hoạt động của doanh nghiệp đó thông qua cơ quan quản lý doanh nghiệp;

d) Người quản lý doanh nghiệp;

đ) Vợ, chồng, cha đẻ, cha nuôi, mẹ đẻ, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi, anh ruột, chị ruột, em ruột, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người quản lý công ty hoặc của nhân viên, cổ đông sở hữu phần vốn góp hay cổ phần chi phối” 43

43 Khoản 17, điều 4, Luật Doanh nghiệp 2014

Khái niệm các bên liên quan cũng được định nghĩa trong các văn bản pháp Luật BộTài chính đã dành hẳn một chuẩn mực kế toán44 nói về các giao dịch với các bên cóliên quan Mục đích của chuẩn mực kế toán này cũng nhằm minh bạch hóa cácthông tin các bên liên quan, một số các giao dịch đặt biệt luôn được yêu cầu phảicông bố nhanh chóng, kịp thời cho các đối tượng quan tâm (cổ đông hiện tại, cổđông tiềm năng, nhà cung cấp, đối tác…) Chuẩn mực hướng dẫn chi tiết để doanhnghiệp có cơ sở để hạch toán các giao dịch của mình đồng thời cũng tránh được việcdoanh nghiệp cố tình không công bố thông tin, nhưng lại viện lý do không biết dokhông được hướng dẫn cụ thể Việc Luật yêu cầu phải công bố thông tin sẽ giảmthiểu tình trạng giao dịch chồng chéo, không minh bạch gây ảnh hưởng không tốtđến các hoạt động kinh doanh của công ty.

Luật doanh nghiệp 2014 cũng nêu ra trách nhiệm của người đại diện doanh nghiệp

“Trung thành với lợi ích của doanh nghiệp; không sử dụng thông tin, bí quyết, cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp, không lạm dụng địa vị, chức vụ và sử dụng tài sản của doanh nghiệp để tư lợi hoặc phục vụ lợi ích của tổ chức, cá nhân khác” 45

Quy định này được xem như một quy tắc đạo đức ứng xử của người đại diện doanhnghiệp, không lợi dụng vị thế của mình để ký các hợp đồng bất cân xứng

Luật doanh nghiệp cũng có những quy định để kiểm soát các giao dịch có giá trị lớncủa công ty và những giao dịch với các bên liên quan Luật doanh nghiệp 2014 khiquy định về trách nhiệm, quyền hạn của Hội đồng thành viên của công ty đã có quy

định: “Quyết định giải pháp phát triển thị trường, tiếp thị và chuyển giao công

nghệ; thông qua hợp đồng vay, cho vay, bán tài sản có giá trị bằng hoặc lớn hơn 50% tổng giá trị tài sản được ghi trong báo cáo tài chính tại thời điểm công bố gần nhất của công ty hoặc một tỷ lệ hoặc giá trị khác nhỏ hơn quy định tại Điều lệ công ty” 46

Rõ ràng, với quy định này của Luật đã kiểm soát phần nào những quyết định củangười điều hành hoạt động của doanh nghiệp Người đại diện doanh nghiệp đượccác cổ đông tin tưởng bổ nhiệm vào vị trí quản lý, chịu trách nhiệm về hoạt độngcủa doanh nghiệp nhưng không phải muốn làm gì cũng được Quyền lực của ngườiđứng đầu đã bị giới hạn bởi quy định này Khi ký các hợp đồng có giá trị lớn hơn

44 Chuẩn mực số 26, Bộ Tài chính ban hành ngày 30/12/2003

45 Mục b, khoản 1, Điều 14, luật doanh nghiệp 2014

46 Mục d, khoản 2, điều 56 Luật doanh nghiệp 2014

50% giá trị tài sản trong báo cáo tài chính, người đại diện pháp luật phải xin ý kiếncủa ông chủ thực sự công ty là các thành viên trong hội đồng thành viên công ty Tỷ

lệ 50% giá trị tài sản trong báo cáo tài chính cũng không phải là một tỷ lệ bất di bấtdịch mà đây là tỷ lệ tối đa mà luật cho phép Nếu muốn, công ty có thể tự mình quyđịnh một tỷ lệ thấp hơn và ý chí này sẽ được thể hiện trong điều lệ công ty

Luật doanh nghiệp 2014 có quy định về các giao dịch, các hợp đồng tuy giá trị chưachiếm tới 50% giá trị tài sản công ty trên báo cáo tài chính nhưng khi ký hợp đồngvới những đối tượng liên quan vẫn phải xin ý kiến của hội đồng thành viên47 Trướckhi ký hợp đồng, người tham gia ký kết phải thông báo rõ về các liên hệ với các bên

để hội dồng thành viên biết rõ trước khi ra quyết định có cho phép hợp đồng có kýkết hay không Quy định này cũng hạn chế bớt một phần rủi ro khi công ty phảichấp nhận các hợp đồng bất cân xứng về quyền lợi khi người đứng đầu doanhnghiệp có ý đồ tư lợi

Vì những tác động đáng kể của những người lãnh đạo doanh nghiệp sử dụng vị tríquyền lực của mình để trục lợi cá nhân Pháp luật có nhiều quy định nhằm mục đíchngăn ngừa, hạn chế đến mức thấp nhất các thiệt hại do các giao dịch tư lợi gây racho doanh nghiệp, cho tổ chức Nhiều khái niệm, định nghĩa được đưa vào trongluật nhằm làm rõ nét hơn về các bên liên quan, người có liên quan … trong các giaodịch có nhiều nguy cơ dẫn đến tư lợi

Với công ty cổ phần, Luật doanh nghiệp 2014 cũng có quy định về công khai các lợiích các bên liên quan Điều luật này quy định, các thành viên giữ các chức vụ chủ

chốt của các công ty cổ phần gồm: “Thành viên Hội đồng quản trị, Kiểm soát viên,

Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và người quản lý khác của công ty phải kê khai các lợi ích liên quan của họ với công ty” 48

Trong công ty cổ phần, cũng có những quy định về những loại giao dịch phải đượcĐại hội đồng cổ đông, hội đồng quản trị thông qua Luật Doanh nghiệp 2014 có quy

định “Thông qua hợp đồng mua, bán, vay, cho vay và hợp đồng khác có giá trị

bằng hoặc lớn hơn 35% tổng giá trị tài sản được ghi trong báo cáo tài chính gần nhất của công ty, nếu Điều lệ công ty không quy định một tỷ lệ hoặc giá trị khác Quy

47 Điều 67, Luật doanh nghiệp 2014

48 Điều 159, Luật doanh nghiệp 2014

định này không áp dụng đối với hợp đồng và giao dịch quy định, tại điểm d khoản 2 Điều 135, khoản 1 và khoản 3 Điều 162 của Luật này”; 49

Tại điểm d khoản 2 Điều 135, quy định về Đại hội đồng cổ đông cũng quy địnhtương tự cho Đại hội đồng cổ đông về loại hợp đồng được Đại hội đồng cổ đôngthông qua Luật vẫn cho Doanh nghiệp quyền tự quyết về quản lý, điều hành công

ty của mình Nếu Doanh nhiệp muốn hợp đồng có giá trị nhỏ hơn phải được hộiđồng quản trị hoặc Đại hội đồng cổ đông thông qua, doanh nghiệp có thể quy địnhđiều đó trong điều lệ Nhưng với mục tiêu bảo vệ những cổ đông nhỏ lẻ, không cóđiều kiện tham gia góp ý sửa đổi điều lệ Luật có mức chốt chặn phía trên là khôngquá 35% giá trị tài sản Điều này sẽ tránh được một số người quản lý doanh nghiệpsửa đổi điều lệ theo hướng có lợi cho mình

Điều 162, Luật doanh nghiệp cũng quy định về những loại hợp đồng phải được hộiđồng quản trị, Đại hội đồng cổ đông thông qua Cũng tương tự với công ty tráchnhiệm hữu hạn, các loại giao dịch này có thể có giá trị không lớn, nhưng vì có liênquan đến đối tượng nhạy cảm, có nhiều khả năng phát sinh ra giao dịch tư lợi

Những quy định của pháp luật trên có thể hạn chế các giao dịch mang tính tư lợi củangười đứng đầu doanh nghiệp Nhưng theo ý kiến cá nhân của người viết, Luật đangthiếu những quy định chi tiết hơn, ràng buộc chặt chẽ hơn để phòng ngừa tốt hơnnữa những người lợi dụng vị trí của mình để thực hiện những giao dịch tư lợi

49 Mục h, khoản 1, điều 149, Luật Doanh nghiệp 2014

CHƯƠNG 2: ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP THEO LUẬT

hoạt động của doanh nghiệp Luật công ty Anh 2006 có đưa ra quy định “ Các hành

động của giám đốc công ty phải tuân theo điều lệ công ty và giám đốc chỉ có thể sử dụng các quyền của mình cho các mục đích đã được giao phó” 50 Trong quá trình

hoạt động, công ty phải tuân thủ theo các quy định pháp luật trong từng trường hợp

cụ thể là điều đương nhiên Nhưng có điều người viết muốn nhấn mạnh, điều luậttrên không hề yêu cầu Giám đốc phải tuân thủ bất kỳ quy định nào của pháp Luật

mà chỉ nói giám đốc điều hành công ty phải tuân thủ theo điều lệ công ty, được coinhư là “Luật” của chính công ty đó

Tuy nhiên khía cạnh đạo đức, trách nhiệm cá nhân của người quản lý doanh nghiệpluôn là những tiêu chí quan trọng mà Luật đề cập đến Luật công ty Anh đã liệt kê

ra hàng loạt quy định về đạo đức mà người đại diện cho doanh nghiệp phải tuân thủ

để bảo vệ quyền lợi cho chính doanh nghiệp, cổ đông trong doanh nghiệp đó Có thể

kể tên những nguyên tắc mà người đại diện doanh nghiệp phải tuân theo nhưnguyên tắc “thúc đấy sự thành công của doanh nghiệp” Trong nguyên tắc này,người giám đốc doanh nghiệp bằng niềm tin, kiến thức, kinh nghiệm… của mìnhphải điều hành doanh nghiệp theo cách mà người giám đốc đó tin là tốt nhất đểmang lại lợi ích cho công ty, đối xử công bằng với toàn thể nhân viên công ty51.Nguyên tắc giám đốc đối xử công bằng với tất cả thành viên cũng là nguyên tắcđược nhắc nhiều khi nói đến giám đốc doanh nghiệp Cho dù người giám đốc được

bổ nhiệm bởi bất kỳ cổ đông hay nhóm cổ đông nào, người đại diện cũng điều hànhdoanh nghiệp với mục tiêu là mang lại hiệu quả cho doanh nghiệp đó chứ không

50 A director of a company must—

(a) act in accordance with the company’s constitution, and

(b) only exercise powers for the purposes for which they are conferred – Điều 171, Luật Công ty Anh 2006.

51 Duty to promote the success of the company; the need to act fairly as between members of the Điều 172- Luật công ty Anh 2006.

company-phải mang lại lợi ích cho những người đã bổ nhiệm mình52 Theo người viết, đây làmột quy định vô cùng cần thiết đối với giám đốc – người đại diện của doanh nghiệp.Nếu người giám đốc chỉ chăm chăm bảo vệ quyền lợi của một nhóm cổ đông bầuchọn mình vào vị trí quản lý Giám đốc sẽ điều hành doanh nghiệp theo hướng cólợi cho một nhóm cổ đông, có thể đi ngược lại quyền lợi của những cổ đông còn lại,điều đó sẽ gây những ảnh hưởng tiêu cực lên hoạt động kinh doanh của doanhnghiệp.

Những nguyên tắc khác mà giám đốc phải tuân thủ khi điều hành doanh nghiệp như

nguyên tắc “ điều hành doanh nghiệp độc lập, tuân thủ theo điều lệ công ty chứ

không để các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến quyết định của mình”53 Nguyên tắctrên, tiêu chí tiên quyết của giám đốc là điều hành doanh nghiệp tuân theo điều lệcông ty, mục đích tối đa hóa lợi ích của công ty Trường hợp giám đốc có thể nhậnđược các yêu cầu từ các cổ đông, thay đổi các chiến lược kinh doanh của công ty vì

nó ảnh hưởng xấu đến cá nhân của cổ đông đó Nhưng nếu yêu cầu của các cổ đông

đó đi ngược lại lợi ích chung của toàn công ty, giám đốc phải cương quyết từ chối.Giám đốc là người điều hành doanh nghiệp nên giám đốc sẽ có những lợi thế nhấtđịnh từ vị trí công việc của mình mang lại Luật đã nêu ra nhiều nguyên tắc mà giámđốc doanh nghiệp không được vi phạm “Tránh xung đột lợi ích”54 là một trongnhững nguyên tắc tiên quyết mà đại diện của công ty không được vi phạm nhằmmục đích bảo vệ lợi ích tuyệt đối công ty mình đang được giao quyền điều hành.Nếu giám đốc công ty không tuân thủ nguyên tắc này, khi bị phát hiện những giaodịch đó sẽ bị hủy, những lợi ích nếu có mà giám đốc doanh nghiệp đã được nhận từnhững giao dịch bị xung đột lợi ích đó sẽ bị thu hồi

Án lệ Transvaal Lands Co v New Belgium (Transvaal) Lands & Development Co

[1914]55 là một trong những án lệ có liên quan đến giao dịch tư lợi Samuel và

52 ABA Comm on Corp Laws, Corporate Director’s Guidebook (Section of Business Law 2d Ed 1994)

53 Duty to exercise independent judgment - Điều 173- Luật công ty Anh 2006.

54 Duty to avoid conflicts of interest- Điều 175, Luật công ty Anh 2006

55Án lệ Transvaal Lands Co v New Belgium (Transvaal) Lands & Development Co [1914]

Available at: Trích bởi Matthew Conaglen (Protecting the Due Performman of Non- Fiduciciary duties, Oxford and Porland, Oregon 2010, trang 145).

< https://books.google.com.vn/books?id=bwfcBAAAQBAJ&pg=PA144&lpg=PA144&dq=Referen ces: +%5B1914%5D+2+Ch+488&source=bl&ots=7VjzL-

RQ9k&sig=Ru9a1nT9Kw47QBvZFFYl92LWdkw&hl=vi&sa=X&ved=0ahUKEwi4iPSMhqHcAh XZXCsKHfdqBKcQ6AEIOjAC#v=onepage&q&f=false >.

Harvey là thành viên ban giám đốc công ty Transvaal Lands Đồng thời, Samuel

cũng là giám đốc và cổ đông của công ty New Belgium (Transvaal) Lands &Development, Harvey tuy không là thành viên của ban Giám đốc công ty NewBelgium (Transvaal) Lands & Development nhưng cũng là cổ đông đó Cả 2 thuyết

phục Ban giám đốc và các cổ đông của công ty Transvaal Lands mua cổ phần của

công ty New Belgium (Transvaal) Lands & Development mà cả hai không hề chomọi người biết mình có quyền lợi liên quan tại công ty này Khi vụ việc bị phát

hiện, cổ đông của công ty Transvaal Lands đã đệ đơn lên tòa án yêu cầu hủy bỏ

giao dịch này vì đã vi phạm nguyên tắc xung đột lợi ích Tòa án đã ra phán quyếtrằng ông Samuel đã không làm đúng bổn phận giám đốc của mình, đã vi phạmnghĩa vụ mà công ty Transvaal Lands đã ủy thác cho ông khi không đặt lợi ích củacông ty lên hàng đầu, đã thực hiện một giao dịch đi ngược lại nguyên tắc hoạt độngcủa công ty Transvaal Lands Ông Harvey mặt dù không là giám đốc của công tyNew Belgium (Transvaal) Lands & Development nhưng ông cũng có lợi ích liênquan tại công ty này nên ông cũng cần phải công bố thông tin Giao dịch mua cổphần công ty New Belgium (Transvaal) Lands & Development vì vậy bị hủy bỏ.Nghĩa vụ phải “ thông báo những lợi ích mà mình có được từ giao dịch”56 đồngnghĩa phải minh bạch thông tin của giám đốc có liên quan đến doanh nghiệp Trongtrường hợp án lệ bên trên, nếu như ông Samuel và Harvey công bố thông tin mình là

cổ đông, đồng thời là giám đốc của công ty New Belgium (Transvaal) Lands &Development Việc công ty Transvaal Lands mua lại cổ phần của công ty NewBelgium (Transvaal) Lands & Development là do tiềm năng phát triển trong tươnglai của công ty này, thì có thể hợp đồng mua cổ phần đã không bị tòa tuyên bố vôhiệu

Luật công ty Anh còn đề cập nghĩa vụ “không chấp nhận lợi ích từ bên thứ ba”57,không vì lợi ích của đối tác cho mình mà giám đốc đi ngược lại quyền lợi công ty.Tất cả các quy định trên điều nhằm một mục đích, giám đốc phải là người điều hànhdoanh nghiệp theo tiêu chí: rõ ràng, minh bạch tất cả vì lợi ích của doanh nghiệp,không để bất cứ yếu tố nào chi phối, đi ngược lại lợi ích chung của toàn công ty

56 Duty to declare interest in proposed transaction or arrangement - Điều 177, Luật công ty Anh 2006

57 Duty not to accept benefits from third parties - Điều 176, Luật công ty Anh 2006

Luật Việt Nam cũng có đề cập đến một số nguyên tắc nhằm hạn chế những giaodịch mang tính tư lợi, điển hình là nguyên tắc công bố thông tin khi giao dịch vớicác bên liên quan58 Cũng như Luật công ty Anh 2006, Luật doanh nghiệp ViệtNam 2014 cũng đề cập đến hàng loạt quy định về nghĩa vụ của người đại diện phápluật doanh nghiệp như “trung thực, cẩn trọng, trung thành với lợi ích doanhnghiệp…”59 Tuy nhiên, trên thực tế nhiều đại diện pháp luật của doanh nghiệp ViệtNam vi phạm quy định này Nhiều giao dịch được thực hiện tại Công ty cổ phầnphân lân Văn Điển ( sau đây gọi tắt là Văn Điển) là một trong những ví dụ điển hình

về giao dịch tư lợi60 Ông Hoàng Công Tại là thành viên HĐQT kiêm Tổng giámđốc công ty Văn Điển, là một công ty có thương hiệu về phân bón Em của ông Tại

là ông Hoàng Văn Thái đã lập nên Công ty TNHH Vật tư nông nghiệp, xây dựngAnh Thái (gọi tắt là Anh Thái) cũng là công ty kinh doanh phân bón Lợi dụng vị tríTổng giám đốc của mình, ông Tại đã đại diện công ty Văn Điển ký nhiều hợp đồngbán phân cho công ty Anh Thái giá rẻ hơn so với giá thị trường, trong khi muanhững sản phẩm từ công ty Anh Thái lại mắc hơn so với giá thị trường Sự việc nàydiễn ra trong một thời gian dài, bị cổ đông công ty Văn Điển phát hiện, yêu cầu ôngTại chấm dứt việc mua bán gây thiệt hại cho công ty Văn Điển, yêu cầu ông bồithường những thiệt hại tại công ty Văn Điển từ những hợp đồng mua bán với công

ty Anh Thái Tuy nhiên, theo tìm hiểu của người viết, vụ việc này đến nay vẫn chưađược xử lý rốt ráo như trường hợp giao dịch tư lợi tại nước Anh theo án lệ trên

Rõ ràng, mặc dù có những quy định pháp luật gần tương đồng nhau giữa 2 nước,nhưng cơ chế kiểm soát của Anh rõ ràng hiệu quả hơn của Việt Nam

58 Khoản 17, điều 14, Luật công ty 2014

59 Xem chú thích tại ghi chú số 30

60 Nhóm phóng viên báo Bảo vệ pháp luật, 23/01/2018 Tổng giám đốc Công ty phân lân Văn Điển có sử dụng công ty

'sân sau' ? < http://antt.vn/tong-giam-doc-cong-ty-phan-lan-van-dien-co-su-dung-cong-ty-san-sau-224289.htm > [Truy cập lúc 23h ngày 12/07/2018] Vĩnh Chi, 19/12/2017 VAF: Cổ đông tố Tổng giám đốc Hoàng Văn Tại thu lợi bất chính hàng chục tỷ đồng < https://baomoi.com/vaf-co-dong-to-tong-giam-doc-hoang-van-tai- thu- loi-bat-chinh-hang-chuc-ty-dong/c/24340100.epi > [Truy cập lúc 23h 15 ngày 12/07/2018].