Bài tập lớn tài chính: Phân tích đặc trung thuế thu nhập cá nhân (9 điểm)

Trong thời gian qua cùng với sự phát triển mạnh của nền kinh tế, thu nhập của các tầng lớp dân cư cũng tăng lên đáng kể, thu nhập giữa nhóm người có thu nhập cao và nhóm người có thu nhập thấp cũng có xu hướng ngày càng tăng. Đối tượng nộp thuế Thu nhập cá nhân và hình thức thu nhập của các bộ phận dân cư và người lao động cũng đa dạng. Nền kinh tế sẽ tiếp tục tăng trưởng nhanh tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân có cơ hội đầu tư, sản xuất kinh doanh, có thêm nguồn thu nhập khác nhau.. Sự đa dạng và gia tăng thu nhập của các cá nhân trong xã hội sẽ làm cho khoảng cách chênh lệch về thu nhập giữa các tầng lớp dân cư ngày càng lớn. Với tình hình đó, ta có thể thấy thuế Thu nhập cá nhân ngày càng có vai trò quan trọng trong nền kinh tế và việc thực hiện thứ thuế này đem lại những kết quả nhất định. Bên cạnh đó, việc quản lý thu nhập cá nhân hiện nay còn nhiều hạn chế, do đó dẫn đến có nhiều trường hợp trốn thuế, gian lận trong việc nộp thuế thu nhập cá nhân. Ý thức của nhân dân trong việc thực hiện pháp luật về thuế còn thấp, thói quen sử dụng tiền mặt trong thanh toán của Việt Nam được coi là một trong những nguyên nhân dẫn đến những bất cập này. Để tìm hiểu kỹ hơn về thuế Thu nhập cá nhân ở nước ta, em chọn đề bài số 5 “ Phân tích đặc trung thuế thu nhập cá nhân? Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế? Tìm hiểu những “thủ đoạn chủ yếu để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ thực tiễn để minh hoạ”

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

I Cơ sở lý luận thuế thu nhập cá nhân 2

1 Khái niệm thuế Thu nhập cá nhân 2

2 Đặc trưng thuế thu nhập cá nhân 2

2 Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế? 4

3 Tìm hiểu những “thủ đoạn chủ yếu” để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ thực tiễn để minh hoạ 5

3.1 Thủ đoạn “chủ yếu” để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ thực tiễn để minh hoạ 5

3.2 Nguyên nhân những bất cập về hành vi gian lận nộp thuế 9

KẾT LUẬN 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Trong thời gian qua cùng với sự phát triển mạnh của nền kinh tế, thu nhập của các tầng lớp dân cư cũng tăng lên đáng kể, thu nhập giữa nhóm người có thu nhập cao và nhóm người

có thu nhập thấp cũng có xu hướng ngày càng tăng Đối tượng nộp thuế Thu nhập cá nhân và hình thức thu nhập của các bộ phận dân cư và người lao động cũng đa dạng Nền kinh tế sẽ tiếp tục tăng trưởng nhanh tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân có cơ hội đầu tư, sản xuất kinh doanh, có thêm nguồn thu nhập khác nhau Sự đa dạng và gia tăng thu nhập của các cá nhân trong xã hội sẽ làm cho khoảng cách chênh lệch về thu nhập giữa các tầng lớp dân cư ngày càng lớn Với tình hình đó, ta có thể thấy thuế Thu nhập cá nhân ngày càng có vai trò quan trọng trong nền kinh tế và việc thực hiện thứ thuế này đem lại những kết quả nhất định Bên cạnh đó, việc quản lý thu nhập cá nhân hiện nay còn nhiều hạn chế, do đó dẫn đến có nhiều trường hợp trốn thuế, gian lận trong việc nộp thuế thu nhập cá nhân Ý thức của nhân dân trong việc thực hiện pháp luật về thuế còn thấp, thói quen sử dụng tiền mặt trong thanh toán của Việt Nam được coi là một trong những nguyên nhân dẫn đến những bất cập này Để

tìm hiểu kỹ hơn về thuế Thu nhập cá nhân ở nước ta, em chọn đề bài số 5 “ Phân tích đặc trung thuế thu nhập cá nhân? Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế? Tìm hiểu những “thủ đoạn chủ yếu để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ thực tiễn để minh hoạ”

NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận Thuế Thu nhập cá nhân

1 Khái niệm Thuế Thu nhập cá nhân

Lịch sử phát triển của xã hội loài người đã chứng minh rằng thuế ra đời là một sự cần thiết khách quan gắn liền với sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước Để có nguồn lực vật chất bảo đảm cho sự tồn tại và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình, Nhà nước phải dùng quyền lực vốn có của mình để huy động một bộ phận của cải của xã hội, trong đó biện pháp huy động, tập trung của cải có tính bắt buộc đối với mọi thành viên trong xã hội được gọi là thuế Hệ thống thuế bao gồm nhiều hình thức thuế khác nhau, nhưng sự hình thành từng hình thức thuế lại do cơ sở thuế quyết định, trong đó thuế Thu nhập cá nhân là một loại thuế có vị trí và vai trò quan trọng trong hệ thống thuế của mỗi quốc gia

Thuế thu nhập cá nhân có thể định nghĩa là sắc thuế mà Nhà nước sử dụng để điều tiết một phần thu nhập của các cá nhân vào ngân sách nhà nước với mục đích tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và thực hiện công bằng xã hội.1 Thuế này được oi là loại thuế đặc biệt vì

có lưu ý đến hoàn cảnh của các cá nhân có thu nhập phải nộp thuế thông qua việc xác định miễn, giảm thuế hoặc khoản miễn trừ đặc biệt

2 Đặc trưng thuế thu nhập cá nhân

Do mục đích ban hành Thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam nhằm điều tiết thu nhập đối với những cá nhân có thu nhập cao nên phạm vi điều chỉnh của loại thuế này về cơ bản hẹp hơn thuế thu nhập cá nhân ở quốc gia khác Thuế Thu nhập cá nhân ở Việt Nam vừa có đặc trưng của 1 sắc thuế vừa có những đặc trưng riêng Thuế thu nhập cá nhân hướng tới những cá nhân có thu nhập cao với mục đính tạo sự công bằng hơn là mục tiêu tăng thu ngân sách cho nhà nước.2

Thứ nhất, Thuế Thu nhập cá nhân là thuế trực thu Thuế trực thu là loại thuế mà chủ thể nộp thuế cũng đồng thời là chủ thể gánh chịu thuế, nghĩa là chủ thể nộp thuế sẽ mất một phần thu nhập của chính mình

Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu bởi cá nhân có thu nhập chịu thuế là người nộp thuế, việc nộp thuế được tiến hành từ việc khẩu trừ trực tiếp từ thu nhập của cá nhân đó mà không thông quá hành vi tiêu dùng hoặc chủ thể trung gian khác Do thuế trực thu trực tiếp điều tiết vào thu nhập, tài sản của tổ chức và các nhân, có xem xét đến hoàn cảnh, điều kiện

và khả năng đóng góp của người nộp thuế nên nó rất có tác dụng trong việc điều hoà thu nhập, góp phần giảm bớt sự chênh lệch về thu nhập và tài sản giữa các tầng lớp dân cư Tuy nhiên hạn chế là dễ gây phản ứng từ người nộp thuế hoặc xảy ra tình trạng trốn, lậu thuế nếu quy định mức thuế suất khác Hơn nữa thuế thu nhập cá nhân có diện thu thuế rộng và phân tán Vì vậy, cần phải có biện pháp quản lý thu thuế hiệu quả

Thứ hai, thuế Thu nhập cá nhân có đối tượng chịu thuế là thu nhập của cá nhân Trong quá trình lao động, con người tạo ra thu thập dưới nhiều hình thức khác nhau tuỳ thuộc vào tiêu chí phân loại Mục đích của việc phân loại thu nhập là cơ sở cho việc phân định đối tượng chịu thuế của các sắc thuế khác nhau cũng như đặt ra cơ chế hành thu hiệu quả.3 Trong nền

1 Hồ Thị Hải (2014), Một số vấn đề pháp lý về thu nhập cá nhân ở Việt Nam- Thực trạng và giải pháp hoàn

thiện, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội.

2 Trần Vũ Hải (2007), Thực trạng pháp luật thuế thu nhập cá nhận ở Việt Nam hiện nay và phương hướng hoàn

thiện, Tạp chí Luật học, (27), tr 27.

3 Hồ Thị Hải (2014), Một số vấn đề pháp lý về thu nhập cá nhân ở Việt Nam- Thực trạng và giải pháp hoàn

thiện, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội, tr 8-9.

kinh tế thị trường, thu nhập của cá nhân phát sinh rất đa dạng nhưng chỉ có một số khoản thu nhập đáp ứng nhưng điều kiện nhất định mới là thu nhập chịu thuế

Trong nền kinh tế tồn tại nhiều loại thu nhập có tính chất khác nhau: thu nhập, thu nhập tính thuế, thu nhập chịu thuế, nhưng thuế thu nhập cá nhân chỉ đánh vào thu nhập chịu thuế của người nộp thuế Thu nhập chịu thuế phải là thu nhập hợp pháp, phản ánh đúng khả năng nộp thuế và khả năng tiêu dùng cá nhân của người nộp thuế Vì thế, đánh thuế thu nhập cá nhân vào thu nhập chịu thuế sẽ đảm bảo sự công bằng trong phân phối thu nhập.4

Thứ ba, việc đánh thuế thu nhập cá nhân thường áp dụng theo nguyên tắc thuế suất luỹ tiến từng phần Thuế suất luỹ tiến được hiểu là việc áp dụng các thuế suất tăng dân đối với các nhóm đối tượng chịu thuế hoặc toàn bộ đối tượng chịu thuế Hiện nay, pháp luật quy định áp dụng thuế suất luỹ tiến đối với thu nhập từ kinh doanh, tiền công, tiền lương Đặc điểm này xuất phát từ vai trò chủ yếu của thuế thu nhập cá nhân là điều tiết mạnh những người có thu nhập cao, góp phần từ thực hiện công bằng xã hội

Thứ tư, thuế thu nhập cá nhân là loại thuế có tính ổn định không cao và phức tạp Quy định về thu nhập chịu thuế, thu nhập không chịu thuế thường xuyên thay đổi theo từng biến động của nền kinh tế- xã hội trong từng thời kỳ Ngoài ra, các quy định như giảm trừ gia cảnh,

về mức thuế suất cũng có sự thay đổi linh hoạt do thuế điều tiết trực tiếp vào thu nhập của cá nhân nên tác động rất lớn đến mức sông dân cư và chịu ảnh hưởng giá cả thị trường

Việc quản lý thuế tương đối khó khăn, chi phí quản lý thuế thường lớn hơn so với các loại thuế khác bởi ngoài việc xác định các khoản thu nhập chịu thuế còn phải xác định nguồn gốc thu nhập, thời hạn cư trú, tính ổn định của thu nhập Trong phần xác định thu nhập chịu thuế phải xác định được các khoản khấu trừ hợp lý để tiến hành khấu trừ khi tính thuế nhằm đảm bảo mục tiêu công bằng và khuyến khích đối tượng nộp thuế

Thứ năm, nguồn luật điều chỉnh quan hệ thuế thu nhập cá nhân bao gồm các văn bản pháp luật quốc gia và cả luật quốc tế Quy định này để tránh tình trạng đánh thuế hai lần lên một đối tượng chịu thuế, các hiệp định tránh đánh thuế hai lần được ký kết giữa các quốc gia cũng là nguồn luật điều chỉnh quan hệ thuế thu nhập cá nhân

Thuế Thu nhập cá nhân trở thành công cụ để Nhà nước huy động một nguồn lớn của cải trong xã hội tạo nguồn thu cho Ngân sách nhà nước để thực hiện chức năng cơ bản của mình Mức thu thuế sẽ tỷ lệ thuận với sự phát triển của nền kinh tế và mức sống của người dân trong

xã hội nên thu nhập của người dân càng cao thì mức thu từ thuế thu nhập cá nhân càng tăng Tuy nhiên đây là loại thuế khó quản lý, rất dễ dẫn đến thất thu vì thu nhập cá nhân khó kiểm soát

2 Tại sao pháp luật Thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế?

Thứ nhất, Luật Thuế Thu nhập cá nhân đã phân loại thu nhập chịu thuế theo nguồn phát sinh thu nhập do việc phân biệt việc đánh thuế giữa các loại thu nhập là cơ sở để tính thuế phù hợp với từng loại thu nhập Qua đó, Nhà nước có thể kiểm soát được thu nhập của các tầng lớp dân cư

Căn cứ Điều 10, Điều 11, khoản 1 Điều 21 và Điều 22 Luật Thuế thu nhập cá nhân xác định thuế thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công được bị áp dụng đánh thuế theo biểu

4 Lê Văn Ái, Đỗ Đức Minh (2002), Thuế thu nhập cá nhân trên thế giới và định hướng vận dụng ở Việt Nam,

NXB Tài chính, tr 14.

luỹ tiến từng phần Các thu nhập khác từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, trúng thưởng, tiền bản quyền, nhượng quyền thương mại, nhận thừa kế, quà tặng là thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân theo biểu thuế toàn phần theo khoản 2 Điều 21 và Điều

23 Luật Thuế Thu nhập cá nhân hiện hành

Thu nhập từ kinh doanh được quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật thu nhập cá nhân bao gồm Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ và thu nhập từ hoạt động hành nghề độc lập của cá nhân có giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật

Thu nhập từ tiền lương tiền công là thu nhập người lao động nhận được từ người sử dụng lao động, bao gồm tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương, tiền công; các khoản phụ cấp, trợ cấp, trừ các khoản phụ cấp, trợ cấp theo quy định của pháp luật, tiền thù lao dưới các hình thức tiền hoa hồng, tiền nhuận bút, tiền dịch vụ quảng cáo,…, tiền nhận được từ tham gia hiệp hội kinh doanh, hội đồng quản trị, ban kiểm soát, hội đồng quản lý và các tổ chức và các khoản lợi ích khác mà đối tượng nộp thuế nhận được bằng tiền hoặc không bằng tiền, tiền thưởng, trừ các khoản tiền thưởng kèm theo các danh hiệu được Nhà nước phong tặng, tiền thưởng kèm theo giải thưởng quốc gia, giải thưởng quốc tế, tiền thưởng về cải tiến kỹ thuật, sáng chế, phát minh được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận, tiền thưởng về việc phát hiện, khai báo hành vi vi phạm pháp luật với cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Những loại thuế này bị áp dụng đánh thuế theo biểu luỹ tiến từng phần Bởi Thuế thu nhập cá nhân hướng đến những cá nhân có thu nhập cao, với mục đích tạo sự công bằng trong

xã hội nên phù hợp với việc đánh biểu thuế suất luỹ tiến từng phần (thuế được đánh tăng dần theo mức tăng của thu nhập, tài sản, sát với khả năng đóng góp của đối tượng nộp thuế) Biểu thuế lũy tiến từng phần được hiểu là biểu thuế tính gồm nhiều bậc, mỗi bậc sẽ có một mức thuế tương ứng với bậc đó và thuế suất cũng sẽ tăng lên theo từng bậc thuế Cụ thể, thuế sẽ được tính từng phần theo các bậc thuế, mức thuế suất cũng tương ứng với từng bậc, cuối cùng

số thuế người đóng cần phải thực hiện là tổng số thuế tính cho từng bậc.5 Biểu thuế luỹ tiến từng phần áp dụng đối với thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công trực tiếp theo quy định tại Luật thuế thu nhập cá nhân Tuy nhiên, loại thuế suất này có kỹ thuật tính toán thuế phức tạp nên chỉ có thể áp dụng với loại thu nhập thường xuyên mà khó có thể áp dụng được với các loại thu nhập có tính chất không thường xuyên khác Thu nhập thường xuyên là các khoản thu nhập có tính lặp đi, lặp lại và ổn định như thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công, mà khó có thể áp dụng được với các loại thu nhập có tính chất không thường xuyên khác

Thứ hai, do ttrong xã hội có sự phân hoá sâu sắc về thu nhập giữa các nhóm đối tượng, các tầng lớp xã hội như hiện nay đòi hỏi Nhà nước phải tăng cường biện pháp điều tiết các chính sách tài chính, trong đó việc quy định đánh thuế suất luỹ tiến từng phần chỉ nên được áp dụng đối với khoản thu nhập được coi là ổn định từ kinh doanh, tiền lương, tiền công nhằm điều tiết thu nhập trong xã hội, tạo sự công bằng ổn định phát triển

Còn đối với khoản thu nhập khác đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, trúng thưởng, tiền bản quyền, nhượng quyền thương mại, nhận thừa kế, quà tặng

5 Khoản 3 Điều 7 Thông tư số 111/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính Hướng dẫn thực hiện Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế thu nhập cá nhân và Nghị định số 65/2013/NĐ-CP

bao gồm các loại thu nhập quy định tại Điều 3 Luật Thuế Thu nhập cá nhân hiện hành6 Các thu nhập khác này áp dụng đánh biểu thuế toàn phần Tính thuế bằng biểu thuế toàn phần lại tính toán đơn giản hơn Để tính được thuế suất toàn phần lấy tổng thu nhập thuế (x) với một thuế suất đã được quy định, ví dụ thuế suất (%) của thu nhập từ đầu tư vốn được quy định khoản 2 Điều 23 Luật Thuế thu nhập cá nhân là 5% Thu nhập khác này vốn không phải các thu nhập có tính chất thường xuyên, có tính chất đều đặn mà phát sinh từng lần, từng đợt riêng lẻ Nếu áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần thì việc tính thuế sẽ rất khó khăn bởi tính không thường xuyên và đều đặn của loại thu nhập này Như vậy, việc áp dụng biểu thuế từng phần hay toàn phần sẽ phụ thuộc vào tính chất của loại thu nhập đó Đây cũng là lý do cần phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế

Thứ ba, việc phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế còn tăng cường sự thanh tra, kiểm tra của Nhà nước đối với mỗi nguồn thu nhập thông qua việc đăng ký, kê khai nộp thuế khác nhau giữa các loại thu nhập Như vậy, việc phân biệt việc đánh thuế giữa các thu nhập này là cần thiết và hợp lý

3 Tìm hiểu những “thủ đoạn chủ yếu” để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ thực tiễn để minh hoạ

3.1 Thủ đoạn “chủ yếu” để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho

ví dụ thực tiễn để minh hoạ

Thuế thu nhập cá nhân là khoản thu quan trọng trong cơ cấu thu ngân sách nhà nước Cùng với xu hướng tăng trưởng kinh tế, quy mô của các hoạt động kinh tế ngày càng được

mở rộng, đời sống nhân dân ngày càng cao sẽ tạo ra nguồn thu về thuế thu nhập cá nhân ngày càng lớn cho ngân sách nhà nước Thế nhưng, trong thời gian qua, các hành vi vi phạm pháp luật về thuế, cụ thể gồm các hành vi trốn thuế, gian lận thuế đã và đang gây thất thu không nhỏ cho ngân sách nhà nước Những hành vi trốn thuế, gian lận thuế ngày càng diễn biến phức tạp, quy mô ngày càng lớn với các thủ đoạn rất tinh vi Những hành vi này một mặt làm cho tính hiệu lực, hiệu quả của chính sách pháp luật thuế giảm sút, gây thất thu cho ngân sách nhà nước, mặc khác tạo ra sự bất công bằng trong thực hiện nghĩa vụ về thuế giữa những người nộp thuế, … Có thể kể đến một vài thủ đoạn chủ yếu để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay:

Đối với thuế thu nhập cá nhân, gian lận thuế chủ yếu thông qua hành vi: Kê khai sai thu nhập chịu thuế, kê khai khống số lựợng người phụ thuộc để được khấu trừ thu nhập chịu thuế Đối với thu nhập từ kinh doanh, theo Điều 1 Thông tư 92/2015/TT-BTC cá nhân kinh doanh là tên gọi chung của cá nhân cư trú gồm: Cá nhân, nhóm cá nhân, hộ gia đình có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc tất cả các lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật Điểm b khoản 1 Điều 3 Luật Thuế Thu nhập cá nhân năm 2007 quy định Điều kiện chung phải nộp thuế thu nhập cá nhân là cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 100 triệu đồng/năm còn còn doanh thu cả năm dưới 100 triệu đồng thì không phải chịu thuế thu nhập cá nhân Do đó, nhiều cá nhân trong trường hợp này đã có hành vi kê khai thấp hơn tổng số tiền thu nhập từ kinh doanh để đóng số tiền chịu thuế ít đi

Ví dụ: Ở những đô thị của Việt Nam, nhiều người có thu nhập cao từ việc cho thuê nhà, cửa hàng nhưng lại không kê khai thuế thu nhập cá nhân vì họ thấy rằng không có động lực để

6 Khoản 4, khoản 5, khoản 6, khoản 7, khoản 8, khoản 9, khoản 10 Điều 3 Luật Thuế TNCN năm 2007.

khai thuế Ngay cả lợi ích từ việc đăng ký kinh doanh để được khấu trừ các chi phí đầu vào cũng không so được nếu như họ phải khai thu nhập chịu thuế minh bạch Ngoài hoạt động kinh doanh bình thường, hiện nay thu thuế thu nhập cá nhân đối với hoạt động kinh doanh trên mạng xã hội là thật sự cần thiết do các hoạt động kinh doanh trên mạng rất khó quản lý,

dễ gây thất thu thuế cho ngân sách nhà nước, ảnh hưởng mục tiêu công bằng xã hội Tháng 12/2018, Cục Thuế thành phố Hồ Chí Minh đã truy thu hàng chục tỷ đồng tiền thuế của hai người nộp thuế có thu nhập 70 tỷ đồng từ việc bán một trò chơi trên Facebook và Google nhưng không kê khai thuế đầy đủ Cụ thể, cơ quan thuế truy thu 4,1 tỷ đồng tiền thuế của một

cá nhân kiếm thu nhập hơn 41 tỷ đồng trong 2 năm nhờ viết một trò chơi có lượt tải rất nhiều trên internet, các kênh youtube, facebook đã chạy quảng cáo trên các chương trình này và trả phí Nhưng số phí này không được kê khai đúng như quy định thực hiện nghĩa vụ đóng thuế Trước đó, cuối năm 2017, cơ quan thuế cũng truy thu hơn 9 tỷ đồng tiền thuế của một cá nhân tại thành phố Hồ Chí Minh bán mỹ phẩm trên Facebook kê khai thuế sai thực tế.7

Đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công, các hành vi gian lận thuế thu nhập cá nhân còn tinh vi và thủ đoạn hơn, phổ biến nhất là hành vi kê khai khống số lượng người phụ thuộc để được khấu trừ thu nhập chịu thuế đối với cá nhân cư trú Theo khoản 2 Điều 3 khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân bao gồm tiền lương, tiền công và khoản các phụ cấp, trợ cấp (trừ một số khoản phụ cấp, trợ cấp không chịu thuế thu nhập cá nhân, các khoản không tính vào thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân) Số thuế phải nộp sẽ tính theo biểu thuế lũy tiến từng phần đối với khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân trừ đi các khoản giảm trừ Các khoản giảm trừ được xác định là giảm trừ gia cảnh “1 Giảm trừ gia cảnh đối với bản thân là 9 triệu đồng/tháng 2 Giảm trừ gia cảnh đối với người phụ thuộc là 3.6 triệu đồng/người/tháng”.8 Nhiều cá nhân đã vi kê khai khống số lượng người phụ thuộc mặc dù thực tế không có đủ người Ngoài ra, hiện có tình trạng kê khai chồng chéo người phụ thuộc để được tăng mức giảm trừ nhằm tránh nộp thuế Ví dụ, nếu gia đình có vợ chồng làm ở hai địa bàn khác nhau

sẽ có thể "ăn gian" khi cả vợ và chồng đều khai chung bố, mẹ hoặc con cái là người phụ thuộc.9

Hiện nay chính sách thuế Thu nhập cá nhập cá nhân hiện hành đang có lỗ hổng lớn là không kiểm soát được thu nhập của một số thành phần có thu nhập cao và rất cao, đây là ví dụ thực tế chứng minh những thành phần này đã lợi dụng sơ hở này để trốn thuế Một bác sĩ công tác tại bệnh viện C có thu nhập hàng tháng là 300 triệu đồng Mỗi ngày, ngoài công việc chính

ở bệnh viện C bác sĩ này chạy sô các ca mổ ở bệnh viện V, bệnh viện H vào chiều và tối Các bệnh viện mà bác sĩ này “thỉnh mổ” không thực hiện khấu trừ tại nguồn do sợ mất quan hệ Theo mức này, số thuế phải nộp khoảng 400 triệu đồng nhưng do cơ quan thuế chỉ nắm được thu nhập của bác sĩ tại bệnh viện C nên chỉ thu được số thuế là 75 triệu đồng.10

Thời gian qua, dư luận cả nước nóng lên bởi thông tin Cục Thuế thành phố Hồ Chí Minh vừa truy thu thuế thu nhập cá nhân đối với 5 ca sĩ (hơn 1,3 tỉ đồng) Theo một số chuyên gia tài chính, mặc dù có mức thu nhập khiến nhiều người mơ ước song không ít nhân vật nổi tiếng đã làm nhiều cách để né tránh nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân Một trong những

7 http://kinhtedothi.vn/ho-ca-the-va-kinh-doanh-thuong-mai-dien-tu-lach-luat-tron-thue-tran-lan-332822.html

8 Khoản 1 Điều 19 Luật thuế thu nhập cá nhân

9 https://vnexpress.net/muon-kieu-lach-thue-thu-nhap-ca-nhan-2755782.html

10 Nguyễn Hải Ninh (2017), Kiểm soát thu nhập của người nộp thuế trong quá trình thực hiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Hà Nội, tr 102

chiêu thức phổ biến là giảm giá trị hợp đồng được ký kết khi biểu diễn để gian lận số tiền thuế phải nộp Mức cát xê lúc này do các nghệ sĩ "tự biên, tự diễn" nên dễ dàng giảm hàng chục, thậm chí cả trăm triệu đồng xuống mức rất… khiêm tốn11 Ngoài ra, có thể kể đến việc nghệ sĩ chủ động lập ra các công ty riêng mà mọi giao dịch liên quan đến tiền bạc đến các nghệ sĩ đều thông qua công ty này Khi đó nguồn thu nhập của nghệ sĩ được hạch toán vào doanh thu của công ty, kê khai và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng

Hiện nay, việc thực hiện khấu trừ, kê khai, nộp thuế và quyết toán thuế của các tổ chức trả thu nhập, cơ quan thuế cơ bản đã nắm được tương đối đầy đủ thông tin về thu nhập từ tiền lương, tiền công của cơ quan hành chính sự nghiệp, các tổ chức kinh tế là doanh nghiệp trả cho người lao động trong biên chế hoặc hợp đồng lao động dài hạn Tuy nhiên đối với các khoản thu nhập của các hộ kinh doanh cá thể, các cá nhân hành nghề độc lập, đặc biệt đối với đối tượng là ca sĩ, nghệ sĩ, giáo viên dạy thêm, nguồn thu nhập không chính thức,… thì rất khó kiểm soát.Đối với các thu nhập khác từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, việc phát hiện hành vi gian lận thuế thu nhập cá nhân rất khó khăn nếu như đối tượng nộp thuế không chịu kê khai Các khoản thu nhập như cho, tặng, thừa kế tài sản có giá trị lớn, chuyển nhượng bất động sản khi không có cơ chế khai thuế thu nhập cá nhân bắt buộc thì cơ quan thuế rất khó để kiểm soát được.12 Trong lĩnh vực chuyển nhượng vốn, Bộ Tài chính cho biết, chủ thể nộp thuế thường kê khai giá chuyển nhượng rất thấp (kê khai giá chuyển nhượng “khống”, thấp hơn giá thực tế) dẫn đến lợi nhuận thấp để nộp thuế ít đi, hoặc thậm chí kê khai chuyển nhượng lỗ để không phát sinh số thuế phải nộp Do đó, dẫn đến tình trạng Nhà nước bị thất thu thuế đối với các giao dịch chuyển nhượng vốn và chứng khoán chưa niêm yết hoặc chưa đăng ký giao dịch tại sở giao dịch do rất khó kiểm soát giá chuyển nhượng và chi phí liên quan do chủ thể tự kê khai.13

Đặc biệt, các thủ đoạn gian lận thuế thu nhập cá nhân diễn ra nhiều trong thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản Thu nhập từ bất động sản cũng là một trong những khoản được quy định là thu nhập tính thuế trong pháp luật về thuế thu nhập cá nhân Thu nhập từ bất động sản thường là những khoản thu nhập lớn do đó, đây cũng là một khoản thu nhập đáng kể Tuy nhiên, pháp luật về thuế thu nhập cá nhân mặc dù đã được sửa đổi, nhưng vẫn để lại một vài

kẽ hở để những đối tượng trốn thuế dựa vào đó để lách luật Đây là hai cách phổ biến nhất mà một cá nhân sử dụng để trốn thuế thu nhập cá nhân

Gian lận lợi dụng quy định miễn thuế trong trường hợp cá nhân chỉ có một nhà ở, đất ở duy nhất Khoản 2 Điều 4 Luật Thuế Thu nhập cá nhân 2007 quy định: thu nhập từ chuyển nhượng nhà ở, quyền sử dụng đất ở và tài sản gắn liền với đất ở của cá nhân trong trường hợp

cá nhân chỉ có một nhà ở, đất ở duy nhất thì được miễn thuế Ngoài ra, Luật này cũng quy định người chuyển nhượng bất động sản tự khai và chịu trách nhiệm về tính trung thực về việc kê khai của mình Tuy nhiên, việc kiểm tra, đối chiếu trên thực tế lại mất rất nhiều thời gian, cùng với điều kiện hệ thống quản lý thông tin cá nhân của cơ quan quản lý nhà nước về bất động sản nói chung và ngành thuế nói riêng còn chưa đáp ứng được thực tế Từ đó dẫn đến việc không thể kiểm soát được từng cá nhân có bao nhiêu nhà ở, đất ở, và có cả những trường hợp một người có nhiều bất động sản ở nhiều địa phương khác nhau thì cũng không

11 https://enternews.vn/thue-thu-nhap-ca-nhan-doi-voi-nguoi-noi-tieng-can-nhin-nhan-cong-bang-21684.html

12 https://www.thesaigontimes.vn/265279/Thue-thu-nhap-ca-nhan-sao-khong-quyet-liet

13 https://www.grantthornton.com.vn/insights/cac-bai-viet-an-pham/thue/dau-tu-chung-khoan/thue-thu-nhap-ca-nhan/

thể quản lý được Lợi dụng kẽ hở này, rất nhiều người có nhiều nhà ở, đất ở khi chuyển nhượng đã kê khai đó là tài sản duy nhất để không phải nộp thuế

Gian lận lợi dụng quy định miễn thuế trong trường hợp chuyển nhượng bất động sản cho người nhà Theo quy định tại Khoản 1 Điều 4 Luật Thuế Thu nhập cá nhân năm 2007 thì thu nhập từ chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho bất động sản giữa vợ với chồng; giữa cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ;…thì được miễn thuế Như vậy, việc chuyển nhượng bất động sản giữa những người trong gia đình, dù mang lại thu nhập lớn đến đâu, thì cũng thuộc diện được miễn thuế Điều này dẫn đến tình trạng người dân “đi đường vòng” để không phải nộp thuế Chẳng hạn,

bà A là vợ ông B, muốn chuyển nhượng lại mảnh đất cho chị chồng là bà X (mảnh đất này là tài sản riêng của bà A) Nếu như chuyển nhượng trực tiếp thì thu nhập từ việc chuyển nhượng vẫn phải chịu thuế như bình thường Nhưng để lách thuế, bà A có thể chuyển nhượng mảnh đất cho ông B, sau đó ông B sẽ chuyển nhượng cho bà X, như vậy, thu nhập từ việc chuyển nhượng sẽ không phải chịu một đồng thuế nào.14

Theo Điều 29 Luật Thuế Thu nhập cá nhân, thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản tại Việt Nam của cá nhân không cư trú được xác định bằng giá chuyển nhượng bất động sản nhân với thuế suất 2% Tuy nhiện trên thực tế, khi mua - bán nhà giá trị chuyển nhượng bất động sản đều được khai thấp hơn mức giá theo quy định và trở thành việc phổ biến, bình thường Cả người mua, người bán đều ngầm hiểu như vậy và đồng tình ký vào văn bản chuyển nhượng tại Phòng công chứng cho dù số tiền bỏ ra để mua căn nhà đất đó cao hơn nhiều.15

Hầu hết trường hợp mua bán nhà, đất đều khai thấp giá chuyển nhượng để trốn thuế nhưng ít người bị xử phạt hành chính và càng hiếm người bị xử lý hình sự, trong số đó có vụ

án liên quan đến luật sư nổi tiếng Trần Vũ Hải Theo cáo trạng, năm 2015, bà Hạnh nhờ Lắm đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại địa chỉ số nhà 78/40 Tuệ Tĩnh ,TP Nha Trang Tháng 6-2016, hai bên đã thống nhất xác lập giấy nhận cọc để thực hiện việc giao kết chuyển nhượng bất động sản trên với trị giá là hơn 16,1 tỉ đồng Ngày 29-6-2016, ông Trần Vũ Hải và vợ là Ngô Tuyết Phương đã thực hiện xong việc đặt cọc 500 triệu đồng theo như giao kết Ngày 10-8-2016, tại một văn phòng công chứng ở thành phố Nha Trang, bà Hạnh yêu cầu ông Lắm thực hiện việc xác lập hợp đồng chuyển nhượng quyền

sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại địa chỉ 78/40 Tuệ Tĩnh cho vợ chồng ông Hải, bà Phương với giá 12 tỉ đồng Sau đó, các bên tiếp tục làm văn bản thỏa thuận hủy hợp đồng trị giá 12 tỉ đồng và tiếp tục xác lập hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại số nhà 78/40 Tuệ Tĩnh trị giá 1,8 tỉ đồng nhằm để kê khai trốn thuế thu nhập cá nhân Tiếp đó, các bên lại tiếp tục làm văn bản thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất

và tài sản gắn liền với đất tại địa chỉ số 78/40 Tuệ Tĩnh với giá hơn 16,1 tỉ đồng đúng như giao dịch chuyển nhượng lại "giấy nhận cọc" ngày 28-6-2016 Cáo trạng kết luận trong quá trình giao dịch chuyển nhượng bất động sản tại địa chỉ số 78/40 Tuệ Tĩnh, các bị cáo Hạnh, Lắm, Hải, Phương có hành vi trốn thuế thu nhập cá nhân với số tiền hàng trăm triệu đồng 16

14 http://tramydo123.blogspot.com/2018/02/thu-oan-gian-lan-thue-thu-nhap-ca-nhan_8.html

15 https://bnews.vn/khai-gia-thap-ne-thue-khi-chuyen-nhuong-bat-dong-san/132522.html

16

https://tuoitre.vn/vo-chong-luat-su-tran-vu-hai-lam-bi-cao-trong-phien-xu-5-ngay-vu-an-tron-thue-20191113092510922.htm

Vụ việc khác gần đây vào tháng 1 năm 2020 Chi cục Thuế quận 10 thành phố Hồ Chí Minh đã chuyển hồ sơ cho Cơ quan điều tra Công an quận 10 đề nghị điều tra dấu hiệu trốn thuế từ vụ chuyển nhượng căn hộ tại dự án Hado Centrosa Garden (quận 10) Theo hồ sơ, giá bán căn hộ thuộc dự án trên từ chủ đầu tư vào năm 2017 là gần 5 tỉ đồng Tuy nhiên, khi bán lại căn hộ, hợp đồng thể hiện giá chuyển nhượng chỉ 1 tỉ đồng Hợp đồng này có dấu hiệu trốn thuế do hai bên mua bán đều kê khai giá chuyển nhượng thấp hơn giá chủ đầu tư bán ra năm

2017 và giá thực tế thời điểm hiện nay

Ở Việt Nam, việc thanh toán bằng tiền mặt cũng là một trong những cách để cá nhân che giấu nguồn thu nhập hoặc sự dịch chuyển tài sản, khai báo không đầy đủ hoặc không khai báo

để trốn thuế

Trải qua quá trình thực hiện Luật thuế Thu nhập cá nhân đã đạt một số kết quả nhất định Tuy nhiện, do nhận thức về thuế của người dân còn thấp khiên việc kiểm soát thu nhập của người nộp hthuế Thu nhập cá nhân còn nhiều bất cập Hiện tượng trốn thuế, gian lận thuế diễn

ra rất nhiều Vì vậy, trong bối cảnh đẩy mạng hội nhập kinh tế và điều kiện kinh tế, xã hội của nước ta được nâng cao, việc hoàn thiện pháp luật về quy định thu thuế Thu nhập cá nhân và quy định cơ chế kiểm soát, xử lý là cần thiết

3.2 Nguyên nhân những bất cập về hành vi gian lận nộp thuế

Thứ nhất, hệ thống pháp luật thuế thiếu đồng bộ, chặt chẽ, chưa bao quát hết các nguồn thu nhập cá nhân trong xã hội Quy định về nội dung chưa rõ ràng gây khó khăn cho cả người nộp thuế và cơ quan quản lý thuế làm cho hiệu quả quản lý thuế thấp Việc quản lý thuế Thu nhập cá nhân theo lý thuyết hiện nay mang tính răn đe cao, nặng về xử phạt mà chưa hướng tới thúc đẩy người nộp thuế tự nguyện tuân thủ thuế thu nhập cá nhân để hình thành tâm lý tuân thủ bền vững Mặc dù trong công tác quản lý thuế, các công cụ thanh tra, kiểm tra và cưỡng chế nợ thuế thu nhập cá nhân được tăng cường, song mức độ tuân thủ của người nộp thuế vẫn chưa được cải thiện Số vụ việc vi phạm vẫn tăng cao; hoạt động thanh tra, kiểm tra luôn phải nỗ lực vượt bậc, nhưng cũng không hạn chế được các hành vi trốn, tránh nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân Vì vậy, việc chuyển từ lý thuyết tâm lý hành vi phổ biến sang quản lý thuế hiện đại theo lý thuyết hành vi tuân thủ của người nộp thuế là cần thiết, là tất yếu

để tăng cường hiệu quả quản lý thuế bền vững

Thứ hai, tổ chức bộ máy quản lý thuế thu nhập cá nhân chưa phát huy hiệu quả Trong giai đoạn hiện nay thì mô hình tổ chức bộ máy thu thuế theo hướng tập trung sử dụng nguồn lực, cán bộ có chuyên môn sâu về thuế thu nhập cá nhân để tăng cường công tác quản lý thuế Tuy nhiên, mô hình này cũng gây ra sự chồng chéo về chức năng quản lý giữa các phòng ban, không phát huy hết hiệu quả của các phòng ban khác Ngoài ra, nếu mở rộng đối tượng người nộp thuế do phát sinh thêm nhiều đối tượng người nộp thuế có thu nhập tăng thêm từ việc hội nhập kinh tế quốc tế (kinh doanh online) sẽ dẫn tới làm gia tăng khối lượng công việc, trong khi nguồn lực vật chất và con người với mô hình quản lý hiện tại chưa có sự hỗ trợ nhiều của các phần mềm quản lý cũng như giao dịch trực tuyến sẽ dẫn tới không đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn đặt ra Vì vậy, để tăng cường hiệu quả quản lý thuế thu nhập cá nhân trong bối cảnh hội nhập, cần bố trí, cơ cấu lại tổ chức bộ máy của Cục thuế, để tăng cường năng lực và hiệu quả quản lý thuế

Thứ ba, trình độ và ý thức chấp hành pháp luật của người nộp thuế chưa cao Điều này tác động tới ý thức chấp hành pháp luật Nếu nhận thức đúng đắn về nghĩa vụ nộp thuế và