Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm, dừa bến tre sang thị trường trung đông , luận văn thạc sĩ

Trong đó cơmdừa sấy được xem là sản phẩm truyền thống và chủ lực của hầu hết các doanhnghiệp, luôn chiếm trên 30% tổng kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa; còn sữadừa là dòng sản phẩm m

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

-PHẠM HÀ ANH THƯ

GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA BẾN TRE SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG

ĐÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

PHẠM HÀ ANH THƯ

GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA BẾN TRE SANG THỊ

TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG

Chuyên ngành: KINH DOANH THƯƠNG MẠI

Mã số: 60340121

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS TRIỆU HỒNG CẨM

MUÏC LUÏC

TP Hồ Chí Minh – Năm 2013

LỜI CAM ĐOAN



Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ kinh tế này là công trình nghiên cứu của bảnthân, được đúc kết từ quá trình học tập và nghiên cứu thực tiễn trong thời gian qua.Các thông tin và số liệu được sử dụng trong luận văn là hoàn toàn trung thực

Thành phố Hồ Chí Minh năm 2013

Người cam đoan

Phạm Hà Anh Thư

MỤC LỤC



LỜI CAM ĐOAN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ - HÌNH VẼ viii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ KHẲNG ĐỊNH CẦN ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA 6

1.1 Các học thuyết về thương mại quốc tế 6

1.1.1 Thuyết trọng thương 6

1.1.2 Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith 6

1.1.3 Quy luật lợi thế so sánh của David Ricardo 7

1.1.4 Lý thuyết về chi phí cơ hội của Haberler 7

1.1.5 Lý thuyết hiện đại về thương mại quốc tế của Heckscher – Ohlin 8

1.2 Tổng quan về ngành dừa 9

1.2.1 Dừa, sản phẩm dừa và vai trò của nó 9

1.2.2 Thị trường các sản phẩm dừa trên thế giới 10

1.2.2.1 Cơm dừa sấy 13

1.2.2.2 Sữa dừa 15

1.3 Bài học kinh nghiệm về quản lý sản xuất và xuất khẩu sản phẩm dừa trên thế giới 15

Kết luận chương 1 19

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA BẾN TRE SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG 20

2.1 Giới thiệu về ngành dừa tỉnh Bến Tre 20

2.1.1 Diện tích, năng suất, sản lượng 20

2.1.2 Kim ngạch xuất khẩu 22

2.1.3 Cơ cấu sản phẩm dừa xuất khẩu 23

2.1.4 Thị trường xuất khẩu 24

2.2 Khái quát chung về Trung Đông và thị trường dừa của Trung Đông 26

2.2.1 Khái quát chung về Trung Đông 26

2.2.1.1 Tổng quan về Trung Đông 26

2.2.1.2 Quy chế quản lý đối với hàng hóa nhập khẩu vào Trung Đông 28

2.2.1.3 Quan hệ thương mại Việt Nam – Trung Đông 29

2.2.2 Nghiên cứu thị trường dừa Trung Đông 30

2.2.2.1 Quy mô và tiềm năng của thị trường 30

2.2.2.2 Thị hiếu tiêu dùng sản phẩm dừa tại Trung Đông 31

2.2.2.3 Hệ thống phân phối sản phẩm dừa ở Trung Đông 32

2.2.2.4 Đối thủ cạnh tranh 33

2.3 Phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông 35

2.3.1 Thực trạng xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông 35

2.3.1.1 Sản lượng xuất khẩu 35

2.3.1.2 Kim ngạch xuất khẩu 38

2.3.1.3 Giá xuất khẩu 39

2.3.2 Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông thời gian qua 41

2.3.2.1 Giới thiệu về mẫu khảo sát 41

2.3.2.2 Cơ cấu sản phẩm và chất lượng sản phẩm 42

2.3.2.3 Nguồn nguyên liệu 43

2.3.2.4 Trình độ công nghệ sản xuất chế biến 46

2.3.2.5 Đặc điểm hoạt động xuất khẩu với khách hàng Trung Đông 48

2.3.2.5.1 Phương thức xuất khẩu 48

2.3.2.5.2 Điều kiện thương mại Incoterms 49

2.3.2.5.3 Phương thức thanh toán 50

2.3.2.6 Hoạt động Marketing của doanh nghiệp 51

2.3.3 Đánh giá chung về hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông 55

Kết luận chương 2 57

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA BẾN TRE SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG 58

3.1 Căn cứ đề xuất giải pháp xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông 58

3.2 Mục tiêu 59

3.3 Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông 60

3.3.1 Giải pháp về ổn định nguồn nguyên liệu 60

3.3.1.1 Mục tiêu đề ra giải pháp 60

3.3.1.2 Nội dung giải pháp 60

3.3.1.3 Các bước thực hiện 61

3.3.1.4 Lợi ích dự kiến 63

3.3.1.5 Khó khăn khi thực hiện 63

3.3.2 Giải pháp về hoạt động Marketing và xây dựng thương hiệu, đặc biệt chú trọng hình thức thương mại điện tử 66

3.3.2.1 Mục tiêu đề ra giải pháp 66

3.3.2.2 Nội dung giải pháp 66

3.3.2.3 Các bước thực hiện 67

3.3.2.4 Lợi ích dự kiến 70

3.3.2.5 Khó khăn khi thực hiện 70

3.3.3 Giải pháp về thiết lập sự hiện diện sản phẩm mang thương hiệu doanh nghiệp dừa Bến Tre tại Trung Đông 71

3.3.3.1 Mục tiêu đề ra giải pháp 71

3.3.3.2 Nội dung giải pháp 71

3.3.3.3 Các bước thực hiện 71

3.3.3.4 Lợi ích dự kiến 77

3.3.3.5 Khó khăn khi thực hiện 78

3.4 Kiến nghị 78

3.4.1 Đối với Nhà nước 78

3.4.2 Đối với các cơ quan Nhà nước tại địa phương 79

3.4.3 Đối với Hiệp hội Dừa 80

3.4.3.1 Hiệp hội Dừa Việt Nam 80

3.4.3.2 Hiệp hội Dừa Bến Tre 81

Kết luận chương 3 82

KẾT LUẬN 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO ix

PHỤ LỤC xiii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT



APCC (Asian and Pacific Coconut Community): Hiệp hội Dừa Châu Á – Thái Bình

Dương

BRC (British Retail Consortium): Tiêu chuẩn thực phẩm toàn cầu

CDA of Sri Lanka (Coconut Development Authority of Sri Lanka): Ủy ban Phát triển Dừa Sri Lanka

EU (European Union): Liên minh châu Âu

GCC (Gulf Cooperation Council): Hội đồng Hợp tác các Quốc Gia Vùng Vịnh

OPEC (Organization of the Petroleum Exporting Countries): Tổ chức các nước

xuất khẩu dầu mỏ

PCA (Philippine Coconut Authority): Ủy ban Dừa Philippines

UAE (The United Arab Emirates): Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất

DANH MỤC CÁC BẢNG



Bảng 1.1: Tình hình canh tác và tiêu thụ dừa của một số quốc gia 11

Bảng 1.2: Danh sách 10 nước sản xuất dừa lớn nhất thế giới năm 2011 12

Bảng 2.1: Cơ cấu các sản phẩm dừa xuất khẩu của Bến Tre 24

Bảng 2.2: Cơ cấu thị trường xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre 25

Bảng 2.3: Một số chỉ tiêu kinh tế của các quốc gia Trung Đông năm 2012 27

Bảng 2.4: Sản lượng xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông 36

Bảng 2.5: Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông 38

Bàng 2.6: Cơ cấu sản phẩm dừa sản xuất và xuất khẩu sang Trung Đông của các doanh nghiệp dừa Bến Tre 42

Bảng 2.7: Nguồn thu mua nguyên liệu của các doanh nghiệp dừa Bến Tre 45

Bảng 2.8: Trình độ công nghệ sản xuất của các doanh nghiệp dừa tỉnh Bến Tre 47

Bảng 2.9: Khách hàng Trung Đông của các doanh nghiệp dừa Bến Tre 49

Bảng 2.10: Các điều kiện thương mại giữa các doanh nghiệp dừa Bến Tre với khách hàng Trung Đông 50

Bảng 2.11: Các phương thức thanh toán với khách hàng Trung Đông của doanh nghiệp dừa Bến Tre 51

Bảng 2.12: Các doanh nghiệp dừa Bến Tre có thiết lập bộ phận Marketing 52

Bảng 2.13: Các doanh nghiệp dừa Bến Tre có xây dựng website riêng 53

Bảng 2.14: Sản phẩm của doanh nghiệp dừa Bến Tre đạt chứng chỉ Halal 53

Bảng 2.15: Sản phẩm của doanh nghiệp dừa Bến Tre đạt chứng nhận Kosher 54

Bảng 3.1: Chi phí tham khảo cho văn phòng đại diện (diện tích 50m2) tại Dubai 74

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ – HÌNH VẼ



Biểu đồ 1.1: Phân bổ diện tích dừa trên thế giới theo vùng địa lý năm 2012 11

Biểu đồ 1.2: Giá xuất khẩu cơm dừa sấy của một số nước trên thế giới 14

Biểu đồ 2.1: Diện tích trồng dừa của tỉnh Bến Tre chia theo huyện năm 2012 20

Biểu đồ 2.2: Diện tích trồng, diện tích thu hoạch và sản lượng dừa của tỉnh Bến Tre giai đoạn 2005-2012 21

Biểu đồ 2.3: Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre 23

Biểu đồ 2.4: Sản lượng xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông 37

Biểu đồ 2.5: Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang Trung Đông 39

Biểu đồ 2.6: Giá cơm dừa sấy trung bình năm của Bến Tre và một số nước 40

Hình 2.1: Sơ đồ chuỗi giá trị dừa Bến Tre 44

PHẦN MỞ ĐẦU



1 Ý nghĩa và tính cấp thiết của đề tài

Các sản phẩm dừa Bến Tre đã xuất khẩu trên 50 quốc gia và vùng lãnh thổtrên thế giới, trở thành một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của địaphương trong nhiều năm qua Về cơ cấu các sản phẩm dừa xuất khẩu, hai sản phẩmđang được ưu tiên chú trọng phát triển đó là cơm dừa sấy và sữa dừa Trong đó cơmdừa sấy được xem là sản phẩm truyền thống và chủ lực của hầu hết các doanhnghiệp, luôn chiếm trên 30% tổng kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa; còn sữadừa là dòng sản phẩm mới, chứa hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng khá cao.Thị trường hai sản phẩm này ngày càng được mở rộng từ châu Á, châu Âu đến châuPhi, trong đó khu vực Trung Đông được đánh giá là thị trường chủ lực có nhu cầu

về sản phẩm dừa luôn tăng cao Với những đặc trưng về tín ngưỡng tôn giáo, nhucầu sử dụng chất béo thực vật từ hai sản phẩm dừa này trong các chế độ ăn hàngngày của người Trung Đông rất cao Thêm vào đó, trong các dịp lễ hội hàng năm,điển hình như tháng lễ Ramadan quy tụ người Hồi giáo từ khắp thế giới về TrungĐông thì nhu cầu sử dụng các sản phẩm dừa trong chế biến thực phẩm phục vụ lễhội tăng gấp 4 – 5 lần so với những tháng khác Bên cạnh đó, các yêu cầu về tiêuchuẩn, chất lượng đối với mặt hàng dừa nhập khẩu không quá khắt khe như cácnước phát triển (Hoa Kỳ, EU ) do đó khá phù hợp với các doanh nghiệp dừa củatỉnh Do đó hướng tăng cường xuất khẩu các sản phẩm dừa vào thị trường TrungĐông là vô cùng cần thiết

Một thực tế là từ nhiều năm nay, sản phẩm dừa Bến Tre đã được tiêu thụrộng rãi tại Trung Đông nhưng dưới nhãn mác thương hiệu của các nhà nhập khẩulớn trên thế giới, do đó hầu hết người tiêu dùng Trung Đông đều không biết đếnthương hiệu dừa Bến Tre Thêm vào đó, Trung Đông lại tồn tại những yếu tố rủi ro

về bất ổn về chính trị, văn hóa Hồi giáo khó tiếp cận, tập quán kinh doanh, phươngthức giao dịch, thanh toán còn mang nặng tính địa phương… Do đó việc đưa ra cácgiải pháp thiết thực nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu cho ngành dừa Bến Tre tại

thị trường Trung Đông càng trở nên cần thiết Chính vì vậy, tác giả mạnh dạn chọn

đề tài “GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA BẾN TRE SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG” làm luận văn tốt nghiệp cao học.

2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu những học thuyết làm nền tảng cho việc đưa ra các giải pháp đẩymạnh xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông

Nghiên cứu kinh nghiệm xuất khẩu dừa của một số quốc gia như Philippines,Sri Lanka; từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp xuất khẩudừa sang Trung Đông của tỉnh Bến Tre

Nghiên cứu về thị trường dừa của Trung Đông

Đánh giá một cách tổng quát về thực trạng xuất khẩu dừa của Bến Tre sangthị trường Trung Đông trong những năm qua, từ đó đề xuất các giải pháp góp phầnđẩy mạnh hoạt động xuất khẩu dừa Bến Tre vào thị trường này

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa của Bến Tresang thị trường Trung Đông

4 Phương pháp nghiên cứu

Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính

Theo đó nghiên cứu sơ bộ được thực hiện dựa trên việc thu thập, phân tích

và thống kê các dữ liệu, thông tin từ sách, báo, internet, các nghiên cứu liên quantrong và ngoài nước, và các bản tin ngành hàng từ hiệp hội Dừa châu Á – Thái BìnhDương, hiệp hội Dừa Bến Tre và Sở Công thương Bến Tre

Nghiên cứu chính thức được thực hiện thông qua bảng câu hỏi khảo sát đốivới các doanh nghiệp và phỏng vấn chuyên gia Cách thức phỏng vấn như sau:

o Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi khảo sát đối với 17 doanh nghiệpchuyên sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm dừa của tỉnh Bến Tre có hoạt động xuấtkhẩu sản phẩm này sang thị trường Trung Đông.

o Phỏng vấn trực tiếp 3 chuyên gia là các thành viên của hiệp hội dừa BếnTre Các chuyên gia này đều rất am hiểu và tích lũy nhiều năm kinh nghiệm hoạtđộng trong ngành dừa địa phương

Dữ liệu thu thập được xử lý bằng Excel nhằm làm căn cứ cho việc phân tích

và đánh giá thực trạng hoạt động xuất khẩu, cũng như giúp đưa ra các giải pháp vàkiến nghị một cách thiết thực

5 Tính mới của đề tài:

Để thực hiện luận văn này, tác giả đã tham khảo các đề tài nghiên cứu củacác tác giả như sau:

- Prosperity Initiative (2008), “Small scale review of coconut”, Center for

Agricultural Policy of Vietnam’s Ministry of Agriculture and Rural Development

Bài nghiên cứu này đã phân tích tổng quan về tình hình sản xuất dừa trên thếgiới, chuỗi giá trị dừa của Bến Tre và so sánh một số điều kiện về trình độ sản xuất,chính sách phát triển ngành dừa của Việt Nam so với quốc gia hàng đầu ngành dừa

là Philippines Tuy nhiên nghiên cứu chỉ dừng lại ở mức tổng quan, chưa đi sâu vàophân tích thực trạng ngành dừa Bến Tre, cũng như số liệu khá cũ không còn phùhợp với tốc độ phát triển nhanh chóng của ngành dừa Bến Tre

- TS Trần Tiến Khai và cộng sự (2011), “Phân tích chuỗi giá trị dừa Bến Tre”, khoa Kinh tế phát triển - Đại học Kinh tế TP.HCM

Bài nghiên cứu do TS Trần Tiến Khai chủ trì nằm trong dự án Phát triểnkinh doanh với người nghèo nông thôn của tỉnh Bến Tre Nhóm nghiên cứu đã đưa

ra được sơ đồ chuỗi giá trị dừa Bến Tre bao gồm tất cả các tác nhân tham gia trựctiếp và gián tiếp đến hoạt động sản xuất, chế biến và xuất khẩu của ngành dừa tỉnh.Quan trọng hơn hết, bài nghiên cứu đã tiến hành phân tích toàn diện thực trạng hoạtđộng của các tác nhân, bắt đầu từ các hộ nông dân, thương lái cho đến các đại lý, cơ

sở sơ chế, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu các sản phẩm dừa Nghiên cứu đã

chỉ ra hoạt động xuất khẩu dừa trái thô tuy tạo ra 20,1% tổng giá trị gia tăng nhưngchỉ đóng góp 13,7% giá trị gia tăng cho xã hội Trong khi đó, kênh chế biến sảnphẩm dừa tuy tạo ra giá trị gia tăng ít hơn vì phải qua nhiều công đoạn trung giannhưng lại tạo ra được 27,4% giá trị gia tăng cho xã hội Nghiên cứu đã chứng minhđược xuất khẩu các sản phẩm dừa là hướng đi đúng đắn của tỉnh, từ đó đề xuất cácchiến lược phát triển thích hợp bao gồm ổn định vùng dừa nguyên liệu, sản xuấttheo hướng tích hợp sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đồng thời với việc xây dựngchuỗi giá trị dừa theo cả liên kết ngang và liên kết dọc.

- Nguyễn Văn Niệm (2012), “Chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranhngành dừa Bến Tre”, luận văn thạc sĩ kinh tế - Trường Đại học Kinh tế TP.HCM

Luận văn đã chỉ ra ngành dừa Bến Tre có nhiều lợi thế so sánh khi đánh giá

về năng lực cạnh tranh với các nước có thế mạnh về dừa trên thế giới như về năngsuất, chất lượng quả dừa, chỉ số P/IC1 toàn ngành dừa đạt 4,12 tức chuỗi có nănglực cạnh tranh rất tốt Tuy nhiên, khả năng cạnh tranh của ngành dừa Bến Tre hiệnnay cũng còn nhiều hạn chế như về cơ sở hạ tầng, quy mô canh tác, quy mô vốn vàlao động còn yếu, mối liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi còn lỏng lẻo Luận văn

đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh ngành dừa dựa vào tổ chức sảnxuất hợp lý, cắt giảm chi phí trung gian, cân bằng lợi ích giữa xuất khẩu dừa thô vớichế biến các sản phẩm dừa, chú trọng hoạt động phát triển thị trường tiêu thụ

Ưu điểm của các tác phẩm trên mà nghiên cứu dự định kế thừa:

- Phân tích một cách cụ thể thực trạng hoạt động của ngành dừa Bến Tre

- Chỉ ra được vai trò của từng tác nhân tham gia vào chuỗi giá trị dừa BếnTre, từ đó góp phần phát hiện và củng cố các mối liên kết có tác động mạnh nhấtđến sự phát triển ngành dừa của tỉnh

- Đánh giá những thành tựu cũng như hạn chế thực tế mà ngành chế biến dừacủa tỉnh Bến Tre đang đối mặt

1Chỉ số doanh thu/ chi phí trung gian

Hạn chế so với mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

- Chưa có nghiên cứu đi vào phân tích thực trạng cũng như hướng đến đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm dừa của Bến Tre sang thị trường Trung Đông

Điểm mới của đề tài:

- Tập trung nghiên cứu vào thị trường tiềm năng hàng đầu của ngành dừa Bến Tre là khu vực Trung Đông

- Đưa ra các giải pháp khả thi giúp các doanh nghiệp của Bến Tre có thể hoàn thiện và đẩy mạnh xuất khẩu vào vùng Trung Đông

- Đề xuất các kiến nghị cho phía Nhà nước và các bộ ngành, hiệp hội nhằm khắc phục các điểm yếu, giúp ngành dừa thâm nhập tốt vào thị trường này

6 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, nội dung đề tài bao gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học để khẳng định cần đẩy mạnh xuất khẩu các sảnphẩm dừa

Chương 2: Thực trạng hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thị trường Trung Đông

Chương 3: Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre sang thịtrường Trung Đông

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ KHẲNG ĐỊNH CẦN ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA

1.1 Các học thuyết về thương mại quốc tế

Vào cuối thế kỷ 15, các nhà kinh tế học cổ điển đã phát hiện ra vai trò quantrọng của thương mại quốc tế đối với hoạt động phát triển kinh tế của mỗi quốc gia

Từ đó cho đến nay nhiều thế hệ các nhà kinh tế học trên thế giới đã kế thừa, bổ sung

và phát triển các học thuyết về thương mại quốc tế Sau đây là nội dung cơ bản củamột số học thuyết thương mại quốc tế

1.1.1 Thuyết trọng thương

Chủ nghĩa trọng thương là tư tưởng kinh tế đầu tiên của giai cấp tư sản, rađời trước hết ở Anh, Pháp và sau đó lan rộng sang các nước châu Âu vào khoảngcuối thế kỷ XV đầu thế kỷ XVII Thuyết trọng thương bao gồm một số nội dung cơbản: coi trọng xuất nhập khẩu, cho rằng xuất siêu là con đường mang lại sự phồnthịnh cho đất nước Bên cạnh việc đánh giá cao vai trò của thương mại quốc tế,thuyết còn đề cao sự can thiệp sâu của Chính phủ vào các hoạt động kinh tế vàngoại thương thông qua việc lập ra hàng rào thuế quan, khuếch trương xuất khẩu,hạn chế nhập khẩu Các học giả trọng thương được gọi là “những nhà kinh tế dântộc chủ nghĩa” vì họ cho rằng một quốc gia có thể có lợi nhờ mậu dịch trên sự hysinh của một quốc gia khác Điều đó có nghĩa là mậu dịch quốc tế là một trò chơi cótổng bằng không2 Mặc dù còn những hạn chế về lý luận song hệ thống quan điểmcủa chủ nghĩa trọng thương đã tạo ra những tiền đề kinh tế cho các lý thuyết kinh tếthị trường sau này, đặc biệt là những quan điểm về vai trò kinh tế của nhà nước

1.1.2 Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith

Adam Smith (1723 – 1790) là nhà lý luận kinh tế chính trị học nổi tiếngngười Anh Ông được xem là cha đẻ của lý thuyết kinh tế thị trường, đưa ra ý tưởng

về lợi thế tuyệt đối để giải thích nguồn gốc và lợi ích của thương mại quốc tế

2Theo Hoàng Thị Chỉnh, Nguyễn Hữu Lộc và Nguyễn Phú Tụ, 2007 Giáo Trình Kinh Tế

Quốc Tế Nhà xuất bản Thống kê.

Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith đề cao vai trò của cá nhân vàcác doanh nghiệp, ủng hộ cho nền thương mại tự do mà không có sự can thiệp củaChính phủ Theo đó sẽ có một bàn tay vô hình dẫn dắt mỗi cá nhân hướng đến lợiích chung ngoài mong đợi của cá nhân đó Theo ông, hai quốc gia mậu dịch vớinhau là tự nguyện và cả hai đều cùng phải có lợi, khác hẳn với thuyết trọng thươngkhi cho rằng một quốc gia chỉ có lợi trên sự hy sinh của quốc gia khác Ông khẳngđịnh nguyên tắc phân công lao động để tạo ra nhiều lợi nhuận làm cơ sở cho sự rađời của lý thuyết lợi thế tuyệt đối Tuy nhiên lợi thế tuyệt đối chỉ có thể giải thíchđược một phần trong mậu dịch thế giới ngày nay ví dụ như giữa nước phát triển vớinước đang phát triển, còn các trường hợp khác thì chưa thể giải thích hợp lý được.

1.1.3 Quy luật lợi thế so sánh của David Ricardo

David Ricardo (1772 – 1823) là nhà kinh tế học nổi tiếng người Anh Ôngcho rằng nếu mỗi quốc gia chuyên môn hóa vào sản xuất và xuất khẩu những sảnphẩm mà mình có lợi thế so sánh và nhập khẩu những sản phẩm mà mình không cólợi thế so sánh thì tất cả các quốc gia đều có lợi Lợi thế so sánh ở đây là dựa vàotrình độ phát triển yếu tố sản xuất của mỗi quốc gia và sẽ thay đổi theo thời giancũng như theo trình độ phát triển của mỗi địa phương, quốc gia nhất định

Nếu như lợi thế tuyệt đối của Adam Smith được xây dựng dựa trên cơ sởkhác biệt về số lượng lao động thực tế được sử dụng ở các quốc gia khác nhau, thìlợi thế so sánh lại xuất phát từ hiệu quả sản xuất tương đối Nhờ đó có cách lý giảicho các trường hợp giao thương mà lý thuyết về lợi thế tuyệt đối không giải thíchđược Đó là cho một quốc gia không có lợi thế tuyệt đối so với quốc gia khác ở cảhai sản phẩm nhưng vẫn có lợi khi trao đổi với nhau trừ trường hợp một quốc gia cócùng một tỷ lệ về năng suất lao động hay chi phí sản xuất đối với quốc gia kia ở cảhai sản phẩm

1.1.4 Lý thuyết về chi phí cơ hội của Haberler

Gottfried von Haberler (1900 – 1995) là một nhà kinh tế học nổi tiếng ngườiHoa Kỳ gốc Áo Theo ông, chi phí cơ hội của một sản phẩm là số lượng của một

sản phẩm khác mà người ta phải hy sinh để có đủ tài nguyên làm tăng thêm một đơn

vị sản phẩm thứ nhất

Nội dung của lý thuyết về chi phí cơ hội đó là nếu mỗi quốc gia chuyên mônhoá sản xuất và xuất khẩu sản phẩm mà mình có chi phí cơ hội thấp hơn và nhậpkhẩu sản phẩm mà mình có chi phí cơ hội cao hơn thì tất cả các quốc gia đều có lợi

Như vậy lý thuyết chi phí cơ hội vẫn sử dụng quy luật lợi thế so sánh để giảithích mậu dịch quốc tế Tuy nhiên lý thuyết chi phí cơ hội đã khắc phục được khiếmkhuyết trong lý thuyết của David Ricardo khi giả thiết rằng lao động không phải làyếu tố sản xuất duy nhất hay đồng nhất để tạo ra sản phẩm như quy luật lợi thế sosánh

1.1.5 Lý thuyết hiện đại về thương mại quốc tế của Heckscher – Ohlin

Lý thuyết hiện đại về thương mại quốc tế của Heckscher – Ohlin hay còn gọi

là lý thuyết yếu tố thâm dụng được phát biểu như sau: Một quốc gia sẽ xuất khẩusản phẩm thâm dụng yếu tố mà quốc gia đó dư thừa tương đối và nhập khẩu sảnphẩm thâm dụng yếu tố mà quốc gia khan hiếm tương đối

Lý thuyết H – O giải thích được sự khác nhau trong giá cả sản phẩm so sánhhay lợi thế so sánh giữa các quốc gia là sự khác nhau giữa các yếu tố thừa tương đốihoặc khan hiếm tương đối hay nguồn lực sản xuất vốn có của mỗi quốc gia

Vận dụng các lý thuyết này tác giả nhận thấy ngành dừa của tỉnh Bến Tre có nhiều lợi thế và tiềm năng để phát triển Dừa Bến Tre có những lợi thế như năng suất dừa cao nhất thế giới vào khoảng 7.700 trái/ha, trọng lượng mỗi trái đạt 1.500 gram cao hơn mức bình quân thế giới là 1.300 gram, chất lượng dừa hàng đầu thế giới, chỉ số P/IC của ngành dừa đạt 4,12 tức chỉ cần đầu tư 1 đồng chi phí hàng hóa trung gian để tạo ra 4,12 đồng doanh thu, như vậy chỉ số này đã chứng minh chuỗi giá trị dừa hiện nay đang có khả năng cạnh tranh cao Thêm vào đó, so với các ngành hàng đặc trưng và thế mạnh khác của tỉnh thì ngành dừa có lợi thế về chi phí sản xuất hơn hẳn Cụ thể, chi phí sản xuất 1 tấn dừa là 21,73 triệu đồng 3 , thấp

3 Trần Tiến Khai và cộng sự, 2011 Báo cáo nghiên cứu Phân tích chuỗi giá trị dừa Bến

Tre Khoa Kinh tế phát triển, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

hơn so với chi phí sản xuất của mặt hàng cá tra là vào khoảng 23 – 24 triệu đồng/ tấn cá 4 Như vậy, vận dụng cơ sở lý thuyết về thương mại quốc tế vào thực tế hoạt động của ngành dừa Bến Tre, ta có thể nhận thấy việc đẩy mạnh sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre là hướng đi hết sức đúng đắn của ngành dừa Bến Tre.

1.2 Tổng quan về ngành dừa

1.2.1 Dừa, sản phẩm dừa và vai trò của nó

Cây dừa có tên khoa học là cocos nucifera, là một trong những loại cây lấydầu quan trọng nhất thế giới hiện nay Cây dừa phân bố rộng rãi từ vĩ độ 20o Bắcxuống vĩ độ 20o Nam của đường xích đạo, với tổng diện tích 12,47 triệu ha đượctrồng tại 93 quốc gia, trong đó các quốc gia thuộc Hiệp hội dừa Châu Á – Thái BìnhDương (APCC) chiếm tới 10,76 triệu ha

Cây dừa sau khi được trồng khoảng 4 - 5 năm thì bắt đầu cho trái với sảnlượng mỗi năm là khoảng 75 trái/cây/năm Sau khi được thu hoạch, trái dừa khô sẽtrải qua công đoạn sơ chế để bóc tách ra các thành phần khác nhau là vỏ dừa, gáodừa, cơm dừa và nước dừa Các sản phẩm thô này sẽ trở thành nguyên liệu đầu vàocho hoạt động sản xuất chế biến các sản phẩm dừa Cụ thể có thể chia ra 4 nhóm sảnphẩm chính từ dừa:

 Nhóm 1: các sản phẩm được chế biến từ vỏ dừa, bao gồm xơ dừa và mụndừa Từ xơ dừa sản xuất ra chỉ xơ dừa, thảm xơ dừa, đệm xơ dừa, dây thừng

và lưới xơ dừa Mụn dừa được phơi hoặc sấy và gia công ép bánh với nhiềukích cỡ khác nhau

 Nhóm 2: các sản phẩm được chế biến từ gáo dừa Gáo dừa được sản xuấtthành than thiêu kết, sau đó được xay nghiền với nhiều kích cỡ khác nhau vàxuất khẩu Ngoài ra còn có than hoạt tính Một phần nhỏ gáo dừa được sảnxuất thành các mặt hàng thủ công mỹ nghệ

 Nhóm 3: các sản phẩm được chế biến từ cơm dừa như: cơm dừa sấy, dầu dừa, sữa dừa, bột sữa dừa và một phần được dùng để chế biến bánh kẹo

4 Võ Thị Thanh Lộc, 2009 Phân phối lợi ích và chi phí trong chuỗi giá trị cá tra ở Đồng bằng sông Cửu

Long Tạp chí Quản lý Kinh tế, Số 26.

Nhóm 4: các sản phẩm được chế biến từ nước dừa, như là: thạch dừa thô,thạch dừa thành phẩm, thạch dừa dưỡng da và một phần nhỏ sản xuất nước màu dừa.

Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu của các quốc gia có thế mạnh về dừa thường baogồm dừa trái và các sản phẩm dừa Trong khi dừa trái xuất khẩu thường khôngmang lại giá trị gia tăng, cũng như hoạt động xuất khẩu không ổn định; thì hoạtđộng xuất khẩu các sản phẩm dừa như cơm dừa, sữa dừa hay than hoạt tính có giátrị gia tăng cao hơn và trở thành các sản phẩm sản xuất và xuất khẩu chủ lực củacác nước này Ngành chế biến và xuất khẩu các sản phẩm dừa đã trở thành mộtngành kinh tế trọng điểm của các quốc gia, đã góp phần phát triển nông nghiệp, giảiquyết việc làm và cải thiện thu nhập cho người dân địa phương; đồng thời góp phầnmang lại nguồn ngoại tệ cho các nước

1.2.2 Thị trường các sản phẩm dừa trên thế giới

Hiện nay trên thế giới có khoảng 12,47 triệu ha được phân bố ở 93 quốc gia,trong đó phần lớn diện tích được trồng ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương Do

đó hiệp hội APCC được xem như một tổ chức quốc tế của các quốc gia có thế mạnh

về sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm dừa APCC gồm 18 nước thành viên, chiếmtrên 90% sản lượng sản xuất và xuất khẩu sản phẩm dừa của toàn thế giới Trong đómột số quốc gia thành viên của APCC cũng chính là những nhà cung cấp sản phẩmdừa hàng đầu thế giới như là Philippines, Indonesia, Sri Lanka, Ấn Độ…

Biểu đồ 1.1: Phân bổ diện tích dừa trên thế giới theo vùng địa lý năm 2012 (%)

có diện tích nhỏ hơn như Sri Lanka, Thái Lan hay Malaysia cũng đóng góp kháquan trọng vào ngành dừa thế giới Một số quốc gia còn lại như Việt Nam có trên144.000 ha diện tích trồng dừa, chiếm chưa đến 1% diện tích dừa thế giới

Bảng 1.1: Tình hình canh tác và tiêu thụ dừa của một số quốc gia

Quốc gia Sản lƣợng dừa Năng suất Tỷ lệ tiêu thụ nội địa

Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo nghiên cứu Phân tích chuỗi giá trị dừa Bến Tre

do TS Trần Tiến Khai chủ trì nghiên cứu

Hai nước có diện tích dừa lớn nhất là Indonesia, Philippines lại có năng suấtkhá thấp Trong khi đó hai nước có diện tích dừa đứng thứ 3 và 4 lại có năng suấtcao hơn nhiều như Ấn Độ (7.748 trái/ha/năm) và Sri Lanka (7.364 trái/ha/năm)nhưng lại tiêu thụ nội địa phần lớn sản lượng dừa thu hoạch được Do đó nguồncung các sản phẩm dừa trên thế giới không chỉ phụ thuộc phần lớn vào các nướcnày mà còn có sự đóng góp không nhỏ từ các quốc gia khác thuộc khu vực châu Á –Thái Bình Dương như Malaysia, Thái Lan và Việt Nam…

Các sản phẩm dừa xuất khẩu chủ yếu là cơm dừa, cơm dừa sấy, dầu dừa,than gáo dừa (than sinh hoạt), than hoạt tính và các sản phẩm xơ dừa như chỉ xơdừa, thảm xơ dừa, lưới xơ dừa Bên cạnh các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơnnhư sữa dừa, kem dừa hay bột sữa dừa cũng bắt đầu được chú trọng mặc dù khốilượng sản xuất và tiêu thụ còn thấp

Trong danh sách các quốc gia sản xuất các sản phẩm dừa hàng đầu thế giới,

5 quốc gia có diện tích dừa lớn nhất cũng đồng thời là các nhà sản xuất và xuấtkhẩu dừa đứng đầu thế giới, theo thứ tự đứng đầu là Indonesia, Philippines, Ấn Độ,Braxin và Sri Lanka

Bảng 1.2: Danh sách 10 nước sản xuất dừa lớn nhất thế giới năm 2011

Các quốc gia trên đều có những lợi thế ở một số mặt hàng dừa nhất định vàtrở thành nhà cung cấp hàng đầu về mặt hàng đó cho thị trường thế giới Cụ thể làdầu dừa, khô dầu dừa được cung cấp chủ yếu từ Philippines, Indonesia, Malaysia vàPapua New Guinea; cơm dừa sấy là thế mạnh của Philippines, Indonesia, Sri Lanka

và Việt Nam; xơ dừa và các sản phẩm xơ dừa được cung cấp chính từ Sri Lanka và

Ấn Độ; than gáo dừa, than hoạt tính là thế mạnh của Philippines, Indonesia, SriLanka, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam Sau đây tác giả xin phân tích hai trong sốnhững sản phẩm dừa đang được tiêu thụ mạnh trên thế giới cũng như tại thị TrungĐông

1.2.2.1 Cơm dừa sấy:

Tổng quan về sản phẩm

Cơm dừa sấy là sản phẩm được chế biến từ cơm dừa và là sản phẩm xuấtkhẩu chính của phần lớn các nước có thế mạnh về dừa Cơm dừa sấy được dùng chủyếu theo hai hướng:

- Một là, cơm dừa sấy dùng để làm thực phẩm trong ngành công nghiệp bánhkẹo như làm nhân bánh, kẹo và các loại mứt Các quốc gia nhập khẩu mặt hàng nàychủ yếu là các nước công nghiệp có ngành công nghiệp sản xuất bánh kẹo pháttriển, dẫn đầu là Hoa Kỳ và các nước châu Âu như Đức, Anh, Pháp, Hà Lan, Bỉ,Tây Ban Nha…

- Hai là, cơm dừa sấy được dùng trong nấu nướng, chế biến thức ăn hàngngày như ở các bếp ăn tập thể, các hệ thống nhà hàng ăn uống; và đặc biệt là mộtkhối lượng lớn được tiêu thụ tại các quốc gia Hồi giáo vùng Trung Đông dùng cơmdừa sấy cung cấp chất béo thực vật thay thế cho chất béo động vật

Tình hình xuất nhập khẩu

Các quốc gia xuất khẩu cơm dừa sấy hàng đầu thế giới trong nhiều năm qua

là Philippines, Indonesia và Sri Lanka Đứng đầu là Philippines, sản lượng xuấtkhẩu cơm dừa sấy của quốc gia này trong năm 2012 đạt 100.238 tấn, giảm 7,9% sovới năm 2011 Với sản lượng xuất khẩu cơm dừa sấy trung bình trong giai đoạn

2007 – 2012 là 118.159 tấn/năm thì năm 2012 Philippines đạt mức sản lượng thấp

nhất trong vòng 6 năm qua Trong cơ cấu các thị trường nhập khẩu mặt hàng nàycủa Philippines, các thị trường lớn nhất là EU, Bắc Mỹ (chủ yếu là Hoa Kỳ vàCanada), châu Á – Thái Bình Dương với tỷ trọng lần lượt là 44%; 30,3% và 25,7%.

Đối với Sri Lanka, đây là quốc gia xuất khẩu cơm dừa sấy lớn thứ hai thếgiới sau Philippines Sản lượng xuất khẩu cơm dừa sấy của Sri Lanka trong năm

2012 đạt 40.225 tấn, tăng 12,1% so với năm 2011 Thị trường nhập khẩu lớn nhất làTrung Đông chiếm đến 45,1% tổng sản lượng xuất khẩu với thị trường lớn nhất khuvực Trung Đông là UAE Thị trường nhập khẩu lớn thứ hai là EU chiếm 25,1% baogồm các nước như Tây Ban Nha, Đức, Pháp, Anh, Bỉ và Hà Lan Ngoài ra còn cócác thị trường đang phát triển cơm dừa sấy của Sri Lanka như là Hoa Kỳ, Braxin,Colombia, Mexico và Nam Phi

Nhìn chung, giá xuất khẩu cơm dừa sấy của các nước thay đổi theo từng thịtrường nhập khẩu Giá xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ, EU luôn cao hơn các quốcgia Trung Đông tuy nhiên sản phẩm cơm dừa sấy phải đáp ứng các yêu cầu tiêuchuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm khắt khe của các nước phát triển

Biểu đồ 1.2: Giá xuất khẩu cơm dừa sấy của một số nước trên thế giới

Phiplippines (FOB Manila); Indonesia (FOBJakarta/Surabaya); Sri Lanka (FOB Colombo)

Đvt: USD/tấn

Nguồn: The Cocommunity, Vol XLIII No 6, 1 June 2013 – APCC

1.2.2.2 Sữa dừa:

Tổng quan về sản phẩm

Sữa dừa cũng được tạo thành từ cơm dừa tươi, và được đóng thành lon vớinhiều kích thước khác nhau Giống như cơm dừa sấy, sữa dừa cũng được dùngtrong chế biến các món ăn truyền thống cũng như trong công nghiệp chế biến bánhkẹo Tuy nhiên, đây là dòng sản phẩm chứa hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăngcao hơn cơm dừa sấy, và hiện đang được ưa chuộng bởi sự tiện dụng của nó

Tình hình xuất nhập khẩu

Sữa dừa là sản phẩm mới của các quốc gia có thế mạnh về dừa, được thịtrường thế giới ưa chuộng từ giai đoạn đầu năm 2000 Các nhà cung cấp sữa dừahàng đầu thế giới hiện nay là Thái Lan, Sri Lanka, Philippines… Ước tính lượngsữa dừa cung cấp cho thị trường thế giới vào khoảng 150.000 – 250.000 tấn/ năm.Trong đó Thái Lan là quốc gia sản xuất và xuất khẩu sữa dừa lớn nhất, chiếm đến20-40% thị phần Đồng thời Thái Lan cũng đạt được trình độ công nghệ dây chuyềnchế biến sữa dừa hiện đại nhất trong ngành, chuyên cung cấp công nghệ này chocác nhà sản xuất sữa dừa ở trong và ngoài khu vực, trong đó có Việt Nam

1.3 Bài học kinh nghiệm về hoạt động sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm dừa trên thế giới

Bài học 1: Củng cố và phát triển nguồn nguyên liệu dừa về cả số lƣợng và chất lƣợng, đảm bảo cung cấp ổn định nguyên liệu cho hoạt động sản xuất.

Philippines và Sri Lanka là hai trong số những quốc gia có ngành dừa pháttriển hàng đầu thế giới, đồng thời cũng có nhiều thành công nhất định trong việcphát triển nguồn nguyên liệu dừa tập trung cho năng suất cao, góp phần nâng caokhả năng cung ứng cho ngành công nghiệp chế biến dừa của quốc gia Cụ thể là:

Ủy ban Dừa Philippines (PCA) qua khảo sát nhận thấy hơn 30% vườn dừacủa quốc gia này đã già cỗi cho sản lượng thấp, chỉ bằng 48,1% so với năng suấtdừa của Ấn Độ, 50,6% năng suất dừa của Sri Lanka, mặc dù Philippines đứng thứhai thế giới về diện tích trồng dừa Do đó giai đoạn 2009 - 2010 PCA đã triển khai

chương trình trồng và trồng lại vườn dừa trên phạm vi cả nước Theo đó, ngườinông sân sẽ được hướng dẫn kỹ thuật về cách chọn giống mới có độ nảy mầm tốt,khả năng kháng bệnh và cho năng suất cao để ươm và nhân giống; đồng thời được

hỗ trợ tổng cộng là 30 peso, tương ứng 0,67 USD để trồng một cây dừa đến 6 thángtuổi Sự chăm sóc tốt nhất ngay từ khâu chọn giống, ươm trồng và chăm sóc đúng

kỹ thuật đã giúp cây dừa phát triển nhanh chóng với năng suất cao hơn

Cùng với Philippines, Sri Lanka cũng quan tâm đầu tư và phát triển vùngnguyên liệu dừa Các cơ quan chuyên trách của Sri Lanka dưới sự quản lý trực tiếpcủa Ủy ban Phát triển Dừa Sri Lanka (CDA) thuộc Bộ Canh Nông rất chú trọng đếnviệc giải quyết tình trạng thiếu nguyên liệu dừa, cho nên đã tiến hành nhiều chươngtrình gia tăng sản lượng dừa thu hoạch hàng năm nhờ vào mở rộng diện tích trồngdừa mới cũng như nâng cao năng suất dừa Một số chương trình điển hình như là:

- Dự án “Gia tăng trồng dừa tại các hộ gia đình” trong giai đoạn 2007 - 2009với tổng kinh phí tài trợ là 268 triệu Rupi

- Đến năm 2010 nước này đã tiến hành một chương trình hành động khác, đó

là phân phát 47.000 cây dừa giống cho người dân các tỉnh miền Đông Bắc nhằm mởrộng diện tích trồng dừa và khuyến khích áp dụng công nghệ mới trong sản xuất

- Nối tiếp những nỗ lực trên, vào năm 2012 một loạt các chính sách và chương trình tăng năng suất dừa của chính phủ được thực hiện, trong đó có:

o Chương trình hỗ trợ phân bón cho người dân trồng dừa Theo đó chính phủ sẽ hỗ trợ khoảng 2/3 chi phí phân bón nhằm làm gia tăng sản lượng dừa khoảng 10%/năm

o Dự phòng nguồn tài chính thấp để khôi phục các vườn dừa hiện có gồm: bảo tồn độ ẩm của đất, kiểm soát hệ thống tưới tiêu nhằm tăng sản lượng dừa khoảng 15%

o Chương trình Kapruka Purawara của chính phủ dưới sự hỗ trợ của các

tổ chức từ cộng đồng dừa để sản xuất 3 triệu dừa giống trong năm.Như vậy, chính sự quan tâm và đầu tư đúng mức của chính phủ và cơ quanphát triển ngành dừa của hai quốc gia Philippines và Sri Lanka trong việc mở rộng

diện tích đất trồng, đổi mới cây giống cho năng suất cao cùng với việc hỗ trợ về kỹthuật, kinh phí thực hiện cho người nông dân đã tạo nên thành công cho các chươngtrình phát triển nguồn nguyên liệu dừa của các nước Đây là bài học kinh nghiệm rất

có giá trị cho các quốc gia đang vướng phải tình trạng thiếu hụt nguyên liệu dừanhư Việt Nam hiện nay

Bài học 2: Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng và cải tiến hệ thống dây chuyền công nghệ chế biến, hướng đến đa dạng hóa các sản phẩm dừa, trong

đó chú trọng hoạt động phát triển các sản phẩm mới có giá trị gia tăng cao.

Philippines đã triển khai và thực hiện nhiều chương trình phát triển sản phẩmdừa mới, mạng lại những kết quả tốt đẹp cho ngành công nghiệp chế biến dừa củaquốc gia Cụ thể là Philippines đã tăng cường hoạt động nghiên cứu đổi mới cáccông nghệ chế biến đối với các sản phẩm dừa truyền thống của quốc gia như chỉ xơdừa, cơm dừa sấy, than hoạt tính Đồng thời tiếp tục đầu tư phát triển các dâychuyền máy móc hiện đại hàng đầu thế giới để mở rộng hoạt động chế biến các sảnphẩm dừa có giá trị gia tăng hơn, phù hợp nhu cầu người tiêu dùng hơn

Điển hình là dự án đầu tư 1,75 tỷ peso, tương đương 41,86 triệu USD trongnăm 2013 để nhập khẩu các thiết bị mới chiết xuất nước dừa và các bộ phận kháccủa cây dừa còn có thể sử dụng được Mục tiêu chương trình này là phát triển hoạtđộng sản xuất nước dừa và xơ dừa, cũng như cải thiện quy trình chế biến sản xuấtđường nhựa dừa, dầu dừa, bột vỏ dừa theo tiêu chuẩn quốc tế

Ngoài ra, một dự án đầu tư khác cũng đang được triển khai tại Philippines là

dự án Các sản phẩm thực phẩm toàn cầu SC trị giá 202,26 triệu peso đã được Ủyban Đầu tư Philippines phê duyệt vào đầu năm 2013 Dự án này tập trung vào xâydựng nhà máy tại Barangay Caridad, Baybay, Leyte để sản xuất các sản phẩm đượcchiết xuất từ nước dừa và cơm dừa, đây là những sản phẩm đang được tiêu thụ rộngrãi với nhu cầu tăng cao trên thế giới Theo đó, hàng năm nhà máy này sẽ đạt côngsuất 18,72 triệu lít sản phẩm được chiết xuất nước dừa và 14.257 triệu tấn các sảnphẩm được làm từ cơm dừa bao gồm dầu dừa tinh khiết, bột dừa, kem dừa và cơmdừa trắng Dự án Thực phẩm toàn cầu SC sẽ bắt đầu các hoạt động thương mại vào

tháng 01/2014 với hoạt động xuất khẩu 100% các sản phẩm từ nước dừa sang Mỹ

và sẽ xuất khẩu khoảng 90% các sản phẩm từ cơm dừa sang nhiều thị trường khác

Ta có thể thấy, bên cạnh những mặt hàng dừa truyền thống đang chịu sự cạnhtranh gay gắt từ các đối thủ trong và ngoài khu vực, thì chiến lược đa dạng hóa cácdòng sản phẩm càng đóng vai trò quan trọng Và Philippines đã nắm bắt được cơhội này, đưa ngành dừa Philippines vươn xa trên thị trường thế giới Đây là bài họckinh nghiệm rất có ý nghĩa đối với ngành dừa Việt Nam cũng như của riêng tỉnhBến Tre Bởi vì ngành dừa của ta vẫn đang trong tình trạng thiếu đa dạng về sảnphẩm, chỉ phát triển các mặt hàng truyền thống như cơm dừa sấy, chỉ xơ dừa, thanhoạt tính, dầu dừa; giá trị gia tăng không cao và luôn cạnh tranh kém hơn các đốithủ khác Trong khi các dòng sản phẩm dừa mới như nước dừa, sữa dừa, kem dừa…

có giá trị gia tăng cao hơn, được ưa chuộng hơn và đang trở thành xu hướng tiêudùng mới trên thế giới thì nước ta lại chưa quan tâm nghiên cứu và phát triển

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Chương 1 đã trình bày những nội dung cơ bản của các học thuyết thươngmại quốc tế như thuyết trọng thương, thuyết lợi thế tuyệt đối, học thuyết lợi thế sosánh, lý thuyết về chi phí cơ hội, lý thuyết hiện đại về thương mại quốc tế Đây là

cơ sở khoa học khẳng định việc đẩy mạnh xuất khẩu là con đường giúp Việt Namnói chung cũng như tỉnh Bến Tre nói riêng có thể phát triển các ngành hàng của địaphương

Bên cạnh, chương 1 cũng giới thiệu tổng quan về thị trường sản phẩm dừatrên thế giới, cùng với các yếu tố cung – cầu và xu hướng tiêu dùng các sản phẩmdừa của các nước, từ đó làm cơ sở đối chiếu với hoạt động của ngành dừa tỉnh BếnTre ở chương sau

Việc nghiên cứu bài học kinh nghiệm của một số quốc gia tiêu biểu về ngànhdừa của thế giới, đồng thời cũng là các nước có điều kiện tương đồng với Việt Namnói chung cũng như tỉnh Bến Tre nói riêng; do đó đã rút ra bài học kinh nghiệm quýbáu cho việc phát triển ngành dừa Bến Tre

Trên cơ sở được thiết lập từ chương 1, tác giả tiến hành phân tích thực trạnghoạt động sản xuất và xuất khẩu sản phẩm dừa Bến Tre sang một trong những thịtrường chủ lực và đầy tiềm năng của các doanh nghiệp trong tỉnh là Trung Đôngtrong chương 2, và từ đó đề xuất một số giải pháp trong chương 3

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÁC SẢN PHẨM DỪA BẾN TRE SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG ĐÔNG 2.1 Giới thiệu về ngành dừa tỉnh Bến Tre

2.1.1 Diện tích, năng suất, sản lượng

Tại Việt Nam, cây dừa được trồng tập trung tại các tỉnh thuộc khu vực Đồngbằng sông Cửu Long như Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long, Cà Mau… và khu vựcDuyên hải Nam Trung Bộ như Bình Định, Phú Yên… Trong đó Bến Tre là địaphương có vùng dừa lớn nhất và tập trung nhất với tổng 58.441 ha đất trồng dừa,chiếm 43,6% diện tích dừa của khu vực đồng bằng sông Cửu Long và 35% diệntích dừa của cả nước Với những thuận lợi về điều kiện khí hậu, thủy văn, thổnhưỡng phù hợp, năng suất trái và chất lượng dầu cao, cùng truyền thống canh tác,chế biến lâu đời, Bến Tre đã đóng vai trò là hạt nhân của ngành công nghiệp chếbiến dừa Việt Nam hiện nay, cũng như kích thích sự phát triển của vùng dừa ở cáctỉnh lân cận của vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Biểu đồ 2.1: Diện tích trồng dừa của tỉnh Bến Tre chia theo huyện năm 2012

Bình Đại 14.5% Thạnh Phú

Thành chiếm 11,3% diện tích dừa cả tỉnh Đây cũng chính là

vùng nguyên liệu tập trung chủ yếu cho các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu các

sản phẩm dừa của tỉnh

Biểu đồ 2.2: Diện tích trồng, diện tích thu hoạch và sản lƣợng dừa của tỉnh

Bến Tre giai đoạn 2005-2012 ha

Nguồn: Niên giám thống kê 2012 do Cục Thống kê tỉnh Bến Tre phát hành Quabiểu đồ ta có thể thấy diện tích canh tác dừa của Bến Tre có xu hướng gia tăng qua

các năm: từ 37.595 ha năm 2005 tăng lên 49.920 ha năm 2009 và55.870 ha vào năm 2012 Sự gia tăng diện tích canh tác cũng như diện tích thuhoạch dừa qua từng năm chính là kết quả của việc thực hiện các chính sách của tỉnhtrong việc khuyến khích mở rộng nguồn nguyên liệu, đáp ứng ngày càng tốt hơn cácyêu cầu về số lượng và chất lượng nguyên liệu dừa làm đầu vào cho hoạt động sảnxuất xuất khẩu

Cùng với việc mở rộng diện tích trồng dừa mới, Bến Tre còn chú trọng đếnviệc cải tạo các vùng canh tác dừa lâu năm Tỉnh và các địa phương đã tiến hànhđốn bỏ diện tích lớn các cây dừa lâu năm cho trái kém và thay thế bằng các giốngdừa mới với năng suất cao hơn, đồng thời áp dụng các kỹ thuật khoa học công nghệvào quá trình chăm sóc và thu hoạch Nhờ đó năng suất dừa của tỉnh ngày càng tăngcao, từ 3.125 trái/cây/năm đã tăng đến 7.700 trái/cây/năm và tương đương với cácquốc gia có năng suất hàng đầu thế giới như là Ấn Độ (7.748 trái/cây/năm) hay Sri

Lanka (7.364 trái/cây/năm) Do đó sản lượng dừa thu hoạch của Bến Tre cũng giatăng nhanh chóng, trong năm 2012 sản lượng đạt 428 ngàn tấn, tăng 1,65 lần so vớinăm 2005 là 259 ngàn tấn.

2.1.2 Kim ngạch xuất khẩu

Nguồn nguyên liệu dừa sau khi thu hoạch được chia theo hai nhóm hàngchính là dừa trái và các sản phẩm được tạo ra từ dừa Mặc dù dừa trái chiếm tỷ trọngtrung bình khoảng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu dừa toàn tỉnh, nhưng đây là mặthàng có giá trị gia tăng thấp, thường bị ép giá, và phụ thuộc rất lớn vào nhà nhậpkhẩu chính là Trung Quốc Chính sự thiếu bền vững trong hoạt động xuất khẩu sangthị trường này mà các lãnh đạo Nhà nước cũng như địa phương tỉnh Bến Tre đã chủtrương thay đổi cơ cấu mặt hàng dừa xuất khẩu, giảm dần tỷ trọng dừa trái xuấtsang Trung Quốc và thay vào đó là đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm dừa có giá trịgia tăng cao hơn Trước thực trạng trên, cùng với mục tiêu nghiên cứu đề ra banđầu, tác giả chỉ phân tích tình hình xuất khẩu của các sản phẩm được làm từ dừa củatỉnh

Trong giai đoạn 2008 - 2011 kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre

có xu hướng ngày càng gia tăng; từ 51 triệu USD vào năm 2009 tăng 28,5% lên65,3 triệu USD vào 2010, và đạt mức tăng trưởng mạnh 98,9% lên 129,86 triệuUSD vào năm 2011 Kim ngạch xuất khẩu năm 2011 có mức nhảy vọt đáng kể chủyếu là do sự tăng mạnh của giá cơm dừa sấy – mặt hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh,cùng với sự gia tăng đáng kể sản lượng xuất khẩu của một số các mặt hàng có giátrị gia tăng cao như sữa dừa, than hoạt tính, cũng như đóng góp của sản phẩm dầudừa được xuất khẩu trở lại sau một thời gian gián đoạn

Đến năm 2012, mặc dù sản lượng vẫn tăng nhưng sự giảm giá xuất khẩu của một số sản phẩm dừa, chủ yếu là hai mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn bao gồm sản phẩm chủ lực cơm dừa sấy và sản phẩm chứa giá trị gia tăng khá cao là sữa dừa đóng lon đã ảnh hưởng mạnh đến kim ngạch xuất khẩu của các mặt hàng này, cũng như đến tổng kim ngạch các sản phẩm dừa của cả tỉnh.

Biểu đồ 2.3: Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre 2008-2012

Đvt: ngàn USD140,000

Nguồn: Tổng hợp từ các Báo cáo tổng kết tình hình sản xuất kinh doanh ngành dừa

năm 2010, 2011, 2012 - Sở Công thương Bến Tre

2.1.3 Cơ cấu sản phẩm dừa xuất khẩu của tỉnh Bến Tre

Trong cơ cấu các sản phẩm dừa của Bến Tre, các mặt hàng chủ lực có tốc độtăng trưởng ổn định đó là cơm dừa sấy chiếm tỷ trọng 31,8%, các sản phẩm từ xơdừa (chỉ xơ dừa, lưới xơ dừa, thảm xơ dừa…) chiếm 23,2% tổng kim ngạch xuấtkhẩu các sản phẩm từ dừa năm 2012 Riêng mặt hàng kẹo dừa truyền thống xuấtchủ yếu sang Trung Quốc lại có xu hướng giảm dần tỷ trọng: từ 11% năm 2010giảm xuống 5,4% năm 2011 và 6,6% năm 2012 Bên cạnh, một số sản phẩm có giáxuất khẩu và giá trị gia tăng cao cũng đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng Điểnhình là than hoạt tính chiếm tỷ trọng 1,3% (2010) tăng lên 5,2% (2011) và 11,4%(2012); hay sản phẩm mới là sữa dừa tăng tỷ trọng từ 0,8% năm 2010 lên 17,5% vào năm 2012.

Năm 2010 2011 2012

sản phẩm dừa (ngàn USD) (%) (ngàn USD) (%) (ngàn USD) (%)

Nguồn: Tổng hợp từ các Báo cáo tổng kết tình hình sản xuất kinh doanh ngành dừa

năm 2010, 2011, 2012 - Sở Công thương Bến Tre

2.1.4 Thị trường xuất khẩu

Các sản phẩm dừa Bến Tre đã xuất khẩu sang 80 quốc gia và vùng lãnh thổtrên khắp thế giới Với việc đa dạng hóa cơ cấu sản phẩm, dừa Bến Tre ngày càngthâm nhập sâu và rộng vào các thị trường truyền thống cũng như mở rộng sang cácthị trường tiềm năng khác.

Bảng 2.2: Cơ cấu thị trường xuất khẩu các sản phẩm dừa Bến Tre

Nguồn: Tổng hợp từ các Báo cáo tổng kết tình hình sản xuất kinh doanh ngành dừa

năm 2010, 2011, 2012 - Sở Công thương Bến TreQua bảng cơ cấu thị trường, ta có thể nhận thấy châu Á là thị trường truyềnthống của các sản phẩm dừa Bến Tre trong những năm qua chiếm khoảng 60% tổngkim ngạch xuất khẩu, tập trung chủ yếu là thị trường Asean và các nước Đông Ánhư Đài Loan, Hàn Quốc, Hông Kông và Trung Quốc Các sản phẩm được xuấtkhẩu sang các thị trường này là cơm dừa sấy, thạch dừa, chỉ xơ dừa, kẹo dừa, bộtsữa dừa, than gáo dừa, mụn dừa…

Với định hướng đa dạng hóa các thị trường xuất khẩu, mặt hàng dừa Bến Tređang chuyển hướng đẩy mạnh vào thị trường mục tiêu châu Âu, Trung Đông cũngnhư mở rộng sang các thị trường tiềm năng như châu Mỹ và châu Phi Đối với thịtrường châu Âu mà chủ yếu là thị trường chung EU, chủ yếu nhập khẩu các sảnphẩm có giá trị gia tăng cao, yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng khá khắt khe nhưcơm dừa sấy, bột sữa dừa, sữa dừa đóng lon, nước dừa uống đóng hộp, than hoạttính Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm dừa từ 4,4 triệu USD năm 2010 tăng gần

300% lên đến 17,7 triệu USD vào năm 2011, nhưng đến năm 2012 do ảnh hưởngcủa cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu khiến chính phủ và người dân các nước khuvực này phải áp dụng các biện pháp thắt lưng buộc bụng như cắt giảm chi tiêu vàtăng thuế, do đó nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng trong đó có các sản phẩm dừa củaBến Tre cũng suy giảm 47,2% xuống còn 9,3 triệu USD so với năm 2011.

Đối với thị trường Trung Đông, đây cũng là một trong những thị trường lớn

và đầy tiềm năng của các sản phẩm dừa với tỷ trọng trung bình 15% - 19% tổngkim ngạch xuất khẩu Sản phẩm xuất khẩu vào vùng Trung Đông trong những nămqua là cơm dừa sấy và sữa dừa Mặc dù tiềm ẩn nhiều rủi ro về chính trị, văn hóanhưng đây là thị trường đầy tiềm năng với nhu cầu về các sản phẩm dừa rất cao, cácyêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng, mẫu mã sản phẩm tương đối dễ dàng nên sẽ làhướng phát triển cho ngành dừa Bến Tre trong thời gian tới

Một thị trường mới mà các sản phẩm dừa Bến Tre đang hướng đến là châuPhi với mặt hàng cơm dừa sấy, kẹo dừa và than hoạt tính Với nhu cầu lớn về sảnphẩm dừa, và không đòi hỏi cao về chất lượng thì châu Phi là thị trường nhiều hứahẹn cho dừa Bến Tre với tỷ trọng của thị trường này ngày càng tăng từ 4,35% năm

2010 lên 6,17% vào năm 2012

2.2 Khái quát chung về Trung Đông và thị trường dừa của Trung Đông

2.2.1 Khái quát chung về Trung Đông

2.2.1.1 Tổng quan về Trung Đông

Khu vực Trung Đông là ngã ba thông thương nối liền ba châu lục Á Âu Phi và bao gồm tất cả các nền văn hóa của khu vực Địa Trung Hải Cách thức phânchia các quốc gia thuộc khu vực Trung Đông thường khác nhau tùy theo cơ sở địa

-lý, văn hóa hay theo quan niệm của từng tổ chức quốc tế Riêng theo quan điểm của

Bộ Ngoại giao Việt Nam cũng như định nghĩa được áp dụng phổ biến của Hiệp hộiVận chuyển Hàng không Quốc tế thì Trung Đông bao gồm 16 quốc gia là: Bahrain,

Ai Cập, Iran, Iraq, Israel, Jordan, Kuwait, Libya, Các vùng lãnh thổ Palestine,Oman, Qatar, Ả Rập Saudi, Sudan, Syria, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất

(UAE) và Yemen Dân số Trung Đông hiện trên 380 triệu người, và được xem là

một trong những khu vực có tốc độ tăng trưởng dân số khá nhanh

Bảng 2.3: Một số chỉ tiêu kinh tế của các quốc gia Trung Đông năm 2012

Chỉ số Xuất khẩu Nhập Xuất

Trên thế giới hiện nay có khoảng 40.000 mỏ dầu với tổng trữ lượng khoảng1.150 tỷ thùng dầu, trong đó khu vực Trung Đông chiếm đến ¾ trữ lượng dầu mỏ

của thế giới Các quốc gia Trung Đông có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất là Ả RậpSaudi với 264 tỷ thùng, Iran với 131 tỷ thùng, Iraq với 115 tỷ thùng, các Tiểu vươngquốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Kuwait mỗi nước 98 tỷ thùng… Theo đánh giácủa OPEC, sản xuất dầu mỏ của Trung Đông đạt khoảng 28 triệu thùng/ngày, chiếm32,3% tổng sản lượng dầu được sản xuất hàng ngày trên toàn thế giới Sự giàu có vềnguồn tài nguyên thiên nhiên mà nhất là nguồn vàng đen dầu mỏ đã mang lại nguồnngoại tệ rất lớn cho các quốc gia vùng Trung Đông.

Theo xu hướng liên minh, liên kết giữa các nước trong khu vực nhằm bảo vệ

và tăng cường lợi ích quốc gia, các nước Trung Đông cũng đã liên kết thành lập Hộiđồng Hợp tác các Quốc Gia Vùng Vịnh (GCC) bao gồm 6 nước thành viên là Ả RậpSaudi, UAE, Oman, Qatar, Bahrain và Kuwait Từ tháng 01/2008 các nước GCCbắt đầu thực hiện Khu vực thị trường chung trong toàn khối Hiện nay các quốc giacòn lại của Trung Đông cũng đang trong quá trình đàm phán tiến đến gia nhập tổchức này

2.2.1.2 Quy chế quản lý đối với hàng hóa nhập khẩu vào Trung Đông

Trung Đông được xem là thị trường tương đối dễ tính, không yêu cầu cao vềtiêu chuẩn chất lượng, không áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại như hạnngạch, tiêu chuẩn kỹ thuật, phòng vệ thương mại… và có mức thuế nhập khẩu thấp,riêng các nước GCC lại có thuế suất trung bình 5% đối với hầu hết các loại hànghóa nhập khẩu trong đó có các mặt hàng dừa, cũng như thuế nhập khẩu chỉ tính mộtlần tại điểm đến đầu tiên của hàng hóa trong phạm vi các nước GCC

Đối với các sản phẩm chế biến từ dừa để được nhập khẩu vào các nướcTrung Đông thì nhà nhập khẩu cần được cấp giấy phép nhập khẩu, cùng với giấychứng nhận thực phẩm dành cho hàng nông sản và giấy chứng nhận hóa học đối vớinhập khẩu nguyên liệu sử dụng trong chế biến thực phẩm

Mặc dù hàng rào kỹ thuật không quá khắt khe như EU, Hoa Kỳ; nhưng hiệnnay các quốc gia trong khu vực này đã dựng lên nhiều rào cản để kiểm soát hànghóa nhập khẩu, trong đó có sản phẩm dừa Theo đó, những quy định về bao bì, nhãnmác đối với sản phẩm dừa nhập khẩu rất cụ thể Trên mỗi kiện, thùng hàng đóng

gói đảm bảo đầy đủ những thông tin bằng tiếng Ả Rập bao gồm: tên nhà sản xuất,nhãn hiệu thương mại hàng hóa; loại hàng hóa; các tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩnquốc tế; hướng dẫn bốc dỡ hàng; nước xuất xứ; ngày sản xuất và thời hạn sử dụng(không nhập khẩu hàng thực phẩm chỉ còn dưới 50% thời hạn sử dụng).

Ngoài ngày sản xuất và thời hạn sử dụng thì những thông tin còn lại được thểhiện bằng tiếng Anh hay bất cứ ngôn ngữ nào khác tiếng Ả Rập đều không đượcchấp nhận Nhãn mác có thể in hoặc gắn cố định trên bao bì tuy nhiên việc ghi nhãnmác bằng tiếng Ả Rập là mang tính chất bắt buộc tuyệt đối

Như vậy, thông qua các cơ chế quản lý sản phẩm dừa nhập khẩu vào TrungĐông, ta có thể thấy rằng mặc dù Trung Đông được biết đến như một thị trườngtương đối dễ tính về chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật nhưng hầu hết các nước TrungĐông hiện nayđã và đang thực thi cơ chế quản lý hàng nhập khẩu khá gắt gao nhằmđảm bảo an toàn sức khỏe cho người tiêu dùng địa phương Chính vì vậy, các nhàxuất khẩu Việt Nam nói chung cũng như của tỉnh Bến Tre nói riêng cần phải nghiêncứu kỹ những quy định của các thị trường này để có cách thức thâm nhập hàng hóamột cách thuận lợi

2.2.1.3 Quan hệ thương mại Việt Nam – Trung Đông

Từ năm 2008, với đề án “Thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Trung Đông giaiđoạn 2008 - 2015” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã tạo điều kiện phát triểnmối quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Trung Đông thêm một bước tiến mới Đề ánxác định rõ các mặt hàng cần tiếp tục ưu tiên đẩy mạnh là những mặt hàng xuấtkhẩu chủ lực của nước ta như hàng nông sản, thực phẩm, thủ công mỹ nghệ… Đồngthời Việt Nam cũng đã tổ chức nhiều đoàn giao thương sang Trung Đông để khảosát thị trường, tiếp xúc với các hiệp hội ngành hàng, hệ thống nhập khẩu tại cácquốc gia này

Trao đổi thương mại giữa Việt Nam và Trung Đông có tốc độ tăng trưởngmạnh trong những năm qua Trong năm 2012 kim ngạch thương mại song phươngđạt 6,67 tỷ USD, tăng 30,7% so với năm 2011 Riêng trong 3 tháng đầu năm 2013

tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Đông đạt được 2 tỷ USD.Trong những năm qua Việt Nam luôn ở thế xuất siêu.

Đối với cơ cấu thị trường xuất khẩu, trong những năm gần đây quan hệthương mại giữa Việt Nam và Trung Đông có sự chuyển dịch rõ rệt Nếu những nămtrước kim ngạch xuất khẩu sang Trung Đông chỉ tập trung chủ yếu vào thị trườngIraq hay UAE, thì những năm gần đây đã chuyển dịch sang các thị trường kháctrong khu vực như Israel, Ả Rập Saudi…

Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu chủ yếu vào Trung Đông cũng chính là nhữngmặt hàng xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam điển hình là hàng nông sản như gạo,chè, sản phẩm dừa, cà phê, cao su, hải sản, giày dép, dệt may, sản phẩm và linh kiệnđiện tử… Riêng các sản phẩm dừa nằm trong danh sách các mặt hàng miễn thuếxuất khẩu của Việt Nam Vì vậy khả năng cạnh tranh các sản phẩm dừa của ViệtNam tại khu vực Trung Đông cũng có nhiều thuận lợi

Với những nỗ lực hợp tác, Chính phủ Việt Nam và Trung Đông đã ký kết cácHiệp định hợp tác kinh tế, thương mại, văn hóa, khoa học kỹ thuật, khuyến khíchbảo hộ đầu tư… cũng như mở thương vụ tại các nước như Kuwait, Iran, Iraq,UAE… đã tạo ra một khuôn khổ pháp lý quan trọng và thúc đẩy quan hệ hợp tácđầu tư, thương mại giữa Việt Nam và các nước trong khu vực Trung Đông

2.2.2 Nghiên cứu thị trường dừa Trung Đông

2.2.2.1 Quy mô và tiềm năng của thị trường

Trung Đông là xứ sở sa mạc chiếm trên 70% diện tích, khí hậu khô nóngquanh năm nên nhu cầu của thị trường này khá gần với các mặt hàng là thế mạnhxuất khẩu của Việt Nam như chè, cà phê, gia vị, nông sản… Đặc biệt đặc điểm tựnhiên của Trung Đông không thích hợp cho việc trồng dừa cũng như phát triểnngành chế biến các sản phẩm dừa, do đó sản lượng tiêu thụ các mặt hàng này đều từnguồn nhập khẩu

Dân số Trung Đông hiện khoảng 380 triệu người, trong đó các quốc gia đôngdân nhất khu vực lần lượt là Ai Cập, Iran và Ả Rập Saudi Với tốc độ tăng dân sốhàng năm tương đối cao khoảng 2%/năm, cao hơn mức trung bình của thế giới là