Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng tại dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, thành phố Hải phòng

Luận án đã phân tích, đánh giá thực trạng vai trò quản lý của Nhànước đối với vấn đề tái định cư và đảm bảo đời sống của người dân thông qua việcban hành và thực hiện hệ thống các văn bả

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS.Chu Thị Quỳnh Diệp

Hà Nội - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Cácnội dung nghiên cứu, kết quả trong đề tài này là trung thực và chưa công bố dướibất kỳ hình thức nào trước đây Những số liệu trong các bảng, biểu phục vụ choviệc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính bản thân tôi thu thập từ các nguồnkhác nhau có ghi rõ trong phần tài liệu tham khảo Nếu phát hiện có bất kỳ sựgian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung luận văncủa mình

Tác giả luận văn

Trần Thị Thanh Phương

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với TS Chu Thị Quỳnh Diệp, ngườihướng dẫn khoa học và PGS.TS.Trần Văn Tuấn đã tận tình chỉ bảo và tạo điều kiệnthuận lợi cho em trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện Luận văn

Xin chân thành cảm ơn quý thầy giáo, cô giáo Đại học Khoa học Tự nhiên đãtrang bị kiến thức, tạo điều kiện trong thời gian học tập, nghiên cứu tại trường vàgóp nhiều ý kiến quý báu cho em trong quá trình thực hiện Luận văn

Xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, cán bộ công nhân viên đangthi công và công tác tại dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Đông khê 2, thành phốHải Phòng đã cung cấp thông tin tư liệu và đóng góp ý kiến cho việc nghiên cứu vàhoàn thành Luận văn

Xin chân thành cảm ơn bạn bè và gia đình đã giúp đỡ, động viên, khích lệ vàtạo điều kiện trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện Luận văn Vì hạn chế vềnguồn lực và thời gian, đề tài nghiên cứu không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôixin trân trọng tiếp thu ý kiến phê bình, đóng góp của các nhà khoa học và bạn đọc

để đề tài được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2019

Tác giả

Trần Thị Thanh Phương

MỤC L ỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 6

TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6

1.1.Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 6

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài 6

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước……….6

1.2 Cơ sở lý luận về thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng 8

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2.2.Đặc điểm và ý nghĩa của công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng………10

1.2.3 Các yếu tố tác động đến hiệu quả thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng 12

1.3 Tổng quan chính sách của nhà nước ta về thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng giai đoạn Luật đất đai 2003 và 2013 .16

1.3.1 Từ khi có luật Đất đai 2003 đến trước Luật đất đai 2013 16

1.3.2 Từ khi có Luật đất đai 2013 đến nay 17

1.4 Những nội dung cơ bản của chính sách thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng theo Luật đất đai 2013 17

1.4.1 Thu hồi đất 17

1.4.2 Các điều kiện để được bồi thường đất 19

1.4.3 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất 20

1.4.4 Những quy định chủ yếu về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 21 1.5 Các văn bản pháp lý của thành phố Hải Phòng về thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng và tình hình thực hiện công tác này trong những năm gần đây 25

1.5.1 Các văn bản pháp lý của thành phố thực hiện Luật đất đai

2013 đến nay 251.5.2.Khái quát tình hình thực hiện công tác thu hồi đất, bồithường, giải phóng mặt bằng của thành phố Hải Phòng trongnhững năm gần đây 26CHƯƠNG 2 29ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, BỒI

THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG

TUYẾN ĐƯỜNG ĐÔNG KHÊ 2, QUẬN NGÔ QUYỀN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 292.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiêncứu 292.1.1 Điều kiện tự nhiên 292.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 302.2 Khái quát tình hình quản lý đất đai trên địa bàn quận Ngô Quyền 322.3 Khái quát về Dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, QuậnNgô quyền, thành phố Hải Phòng 352.3.1 Khái quát chung về dự án 352.3.2 Cơ sở pháp lý thực hiện (thu hồi đất) của dự án 412.4 Đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ vàtái định cư của dự án 422.4.1 Đánh giá về tình hình thực hiện tiến độ thu hồi đất giai đoạn

2013 -2019 422.4.2.Thực trạng bồi thường, hỗ trợ về đất và tài sản gắn liền với đất 452.4.3 Thực trạng thực hiện chính sách hỗ trợ tại dự án 502.4.4.Thực trạng chuẩn bị quỹ đất, quỹ nhà, giao nhà tái định cư và nhữngvấn đề khó khăn, hạn chế 532.4.5 Tổng hợp ý kiến đánh giá của người dân về công tác bồi thường, hỗtrợ, tái định cư của dự án thông qua các phiếu điều tra 56

2.4.6 Đánh giá chung về thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường, GPMB

của dự án 61

CHƯƠNG 3 67

ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG TUYẾN ĐƯỜNG ĐÔNG KHÊ 2, QUẬN NGÔ QUYỀN, 67

THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 67

3.1.Định hướng thực hiện tiếp theo của công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, thành phố Hải Phòng 67

3.1.1 Định hướng chung 67

3.1.2 Định hướng cụ thể 68

3.2 Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng 69

3.2.1 Nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách 69

3.2.2 Nhóm giải pháp về giá đất bồi thường, hỗ trợ tái định cư 70

3.2.3.Nhóm giải pháp về công tác chuẩn bị quỹ đất, quỹ nhà tái định cư 73

3.2.4 Nhóm giải pháp về công tác tổ chức thực hiện giải phóng mặt bằng .75 3.2.5 Một số giải pháp khác 77

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

PHỤ LỤC 86

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1 Sơ đồ vị trí quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng 30

Sơ đồ 2.2: Sơ đồ dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Đông Khê 2 36

DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Hiện trạng diện tích đất đai nằm trong dự án 37

Bảng 2.2: Kế hoạch thực hiện giai đoạn 1 39

Bảng 2.3: Kế hoạch thực hiện giai đoạn 2 40

Bảng 2.4: Tiêu chí xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật 40

Bảng 2.5: Kế hoạch và kết quả thực hiện công tác thu hồi đất 43

đến hết tháng 6 năm 2019 43

Bảng 2.6: Các đơn vị tham gia thu hồi đất 45

Bảng 2.7: Giá đất bồi thường và chênh lệch so với giá thị trường 46

Bảng 2.8: Quy định bộ đơn giá đền bù nhà cửa 47

Bảng 2.9: Bộ đơn giá đền bù việc san lấp mặt bằng và trang thiết bị khác 48

Bảng 2.10: Bộ đơn giá đền bù hoa màu 49

Bảng 2.11: Kết quả bồi thường về đất và hỗ trợ tài sản gắn với đất 50

Bảng 2.12: Tổng hợp kết quả thực hiện các chính sách hỗ trợ tại dự án 52

Bảng 2.13: Diện tích quỹ đất, quỹ nhà tái định cư 54

Bảng 2.14: Tình hình thực hiện giao nhà tái định cư 55

Bảng 2.15: Tổng hợp ý kiến đánh giá của người dân về bồi thường đất và tài sản gắn liền với đất 56

Bảng 2.16: Khảo sát ý kiến của người dân về chính sách hỗ trợ tại dự án 57

Bảng 2.17: Khảo sát ý kiến của người dân về chính sách hỗ trợ tái định cư 58

Bảng 2.18: Khảo sát mức độ hiệu quả sau THĐ, hỗ trợ tái định cư 59

Bảng 2.19: Khảo sát nguyên nhân ảnh hưởng tiêu cực tới 61

quá trình thực hiện GPMB tại dự án 61

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta những năm gần đây diễn

ra hết sức mạnh mẽ Nền kinh tế nước ta đang ngày càng phát triển với sự hội nhậpkinh tế sâu rộng, dẫn đến nhu cầu sử dụng đất để xây dựng kết cấu hạ tầng pháttriển công nghiệp, dịch vụ phát triển đô thị và dân cư ngày càng tăng Hiện nay ởnhững thành phố đều có những dự án lớn với diện tích thu hồi cao, ảnh hưởng đếnhàng ngàn hộ dân mất đất nông nghiệp và phải di chuyển chỗ ở Công tác thu hồiđất, bồi thường GPMB là yếu tố khách quan tác động sâu rộng đến nhiều mặt đờisống xã hội và cộng đồng dân cư Ngày nay, công tác thu hồi, bồi thường GPMBkhó khăn, phức tạp hơn do quỹ đất hạn hẹp Có những dự án kéo dài hàng chục nămkhông thể thu hồi giải phóng được; số tiền chi cho công tác này quá lớn Công tácthu hồi đất, bồi thường GPMB là một vấn đề hết sức nhạy cảm, giải quyết không tốt

sẽ cản trở tiến độ dự án, dẫn đến có nhiều đơn khiếu kiện, phát sinh nhiều vấn đềphức tạp gây anh hưởng đến tình hình an ninh trận tự, mất ổn định xã hội

Dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, thành phố Hải Phòng là tuyến

đường trục chính kết nối các khu vực khác trên địa bàn thành phố Đây là tuyến

đường trung tâm được thiết kế đồng bộ về cơ sở HTKT, hạ tầng xã hội, các Trungtâm Thương mại, khách sạn, Văn phòng giao dịch, trụ sở cơ quan, các công trìnhvăn hóa giáo dục, các khu nhà phố liền kề cùng các khu biệt thự có kiến trúc hiệnđại được bố trí trên trục đường ở phía khu vực hồ An Biên, tạo cho nơi đây mộtcuộc sống chất lượng Qua gần 10 năm thực hiện dự án, đến nay dự án cơ bản hoànthành các hạng mục chính như đường giao thông dài, một số khu nhà ở, dịch vụ đãđược đưa vào khai thác sử dụng

Diện tích đất thu hồi của dự án 21,66.ha gồm nhiều loại đất nhưng chủ yếu làđất nông nghiệp, đất hồ, đất ở, đất giao thông và một diện tích nhỏ đất dành chogiáo dục, đất nghĩa trang và đất tôn giáo Trong khi đó, chính sách đất đai nhiều lầnthay đổi, sự bất cập trong chính sách không theo kịp nhu cầu thực tế của địaphương, sự quản lý lỏng lẻo của chính quyền các cấp nên việc GPMB bằng chưaxong, tiến độ hoàn thành dự án theo dự kiến gặp rất nhiều khó khăn; phát sinh nhiều

vấn đề tiêu cực bởi nó ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác trong đời sống xã hội; nóliên quan đến lợi ích của người dân, Nhà nước và chủ đầu tư Những khó khăn nàychưa thể tháo gỡ trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồiđất đã kéo dài nhiều năm nay Thực trạng này đã đặt ra yêu cầu cần phải có giảipháp đúng đắn để xử lý kịp thời các vướng mắc, hoàn thành công tác bồi thường, hỗtrợ, tái định cư và thực hiện dự án kịp tiến độ

Là một cán bộ đang công tác và làm việc phụ trách trực tiếp công tác thu hồiđất, bồi thường GPMB, nhận thức rõ những khó khăn hạn chế trên Vì vậy, học viên

đã lựa chọn đề tài nghiên cứu:“Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng tại dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, thành phố Hải Phòng” làm luận văn tốt nghiệp của mình.

2 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thu hồi đất, bồithường, GPMB của Dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2 trên cơ sở phân tích,đánh giá thực trạng việc thực hiện chính sách thu hồi đất, bồi thường GPMB của dự

án, trong đó làm rõ những khó khăn vướng mắc của dự án, nhất là vấn đề quỹ đất,nhà tái định cư

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu tổng quan cơ sở lý luận, các chính sách, quy định của pháp luật

về thu hồi đất, bồi thường GPMB từ khi thực hiện Luật đất đai 2013; Thu thập tàiliệu, số liệu về công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB của dự án xây dựng tuyếnđường Đông Khê 2, thành phố Hải Phòng

- Điều tra, khảo sát về giá đất bồi thường của dự án, phỏng vấn các hộ thuộcdiện bị thu hồi đất và nhận hỗ trợ, tái định cư; Phân tích, đánh giá thực trạng côngtác thu hồi đất, bồi thường GPMB qua quá trình thực hiện giai đoạn 1 của dự án,làm rõ những nguyên nhân, những khó khăn vướng mắc trong GPMB của dự án,nhất là vấn đề chuẩn bị quỹ đất, quỹ nhà tái định cư để phục vụ dự án này

- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thu hồi đất, bồithường GPMB của Dự án nghiên cứu nói riêng và cho công tác thu hồi đất, GPMB

để xây dựng các tuyến đường giao thông trên địa bàn thành phố Hải Phòng

4 Phạm vi nghiên cứu

4.1.Phạm vi không gian: Dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, thành

phố Hải Phòng (điều tra khảo sát thực tế chủ yếu tại phường Đằng Giang và phườngGia Viên, quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng)

4.2 Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2013 -2018.

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp

+ Sở Tài nguyên và Môi trường: Thu thập các tài liệu số liệu về các văn bảnpháp lý, quy định của UBND thành phố Hải Phòng về thu hồi đất, bồi thườngGPMB, các báo cáo, tài liệu liên quan đến dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê

2, quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng

+ Phòng Tài nguyên và môi trường, Văn phòng đăng ký đất đai: Thu thậpcác tài liệu về hiện trạng sử dụng đất, tình hình quản lý sử dụng đất sau thu hồi đất,bồi thường GPMB tại dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, quận Ngô Quyền,thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2013 -2018

+ Các phòng ban khác: Trung tâm phát tiển quỹ đất của quận, Ban QLDAđường Đông Khê 2: thu thập các báo cáo, số liệu về tiến độ, thực trạng thu hồi đất,GPMB qua các năm

5.2 Phương pháp điều tra giá đất thị trường: điều tra giá đất ở thị trường tại

địa bàn nghiên cứu thông qua thông tin của cơ quan quản lý đất đai (Tại Chứng thưđịnh giá đất của Công ty Cổ phần tư vấn thẩm định giá VCHP, đơn vị tư vấn thuthập được một số thông tin thị trường tại khu vực cần định giá), trên mạng Internet

và trực tiếp phỏng vấn người dân để có số liệu so sánh với giá đất cụ thể áp dụng để lậpphương án bồi thường hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại Dự án xây dựng tuyến đườngĐông Khê 2, thành phố Hải Phòng do UBND Thành phố Hải Phòng quy định

5.3 Phương pháp điều tra xã hội học: Tiến hành điều tra các hộ gia đình có

đất bị thu hồi bằng phiếu điều tra khảo sát theo phương pháp bảng hỏi hoặc phỏngvấn trực tiếp, sau đó tổng hợp ý kiến của người dân đánh giá về chính sách giá bồithường, mức hỗ trợ, chính sách tái định cư tại dự án Đề tài đã phỏng vấn 100 hộ giađình bị thu hồi đất trên địa bàn 2 phường Đằng Giang và Gia Viên

5.4 Phương pháp thống kê: Thống kê giá đất bồi thường được thực hiện qua

các năm Đồng thời, tác giả tiến hành tập hợp số liệu về số lượng nhà, tài sản gắnliền với đất; các chính sách hỗ trợ quỹ đất phục vụ cho mục đích nghiên cứu

5.5 Phương pháp tổng hợp và phân tích

Để tổng hợp và phân tích đánh giá làm rõ thực trạng công tác thu hồi đất,bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án và đề xuất các giải pháp có tính khoahọc và phù hợp với thực tiễn cao, góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sáchBTHT&TĐC trong xây dựng cơ sở HTKT trên địa bàn nghiên cứu

6 Cơ sở tài liệu để thực hiện Luận văn

a) Tài liệu khoa học tham khảo: bao gồm các sách, giáo trình, luận văn thạc

sỹ, luận án tiến sỹ; các công trình nghiên cứu liên quan tới hướng nghiên cứu lýthuyết của đề tài như cơ sở địa chính; hệ thống chính sách pháp luật đất đai;BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

b) Các văn bản pháp lý liên quan đến giá đất

- Luật đất đai năm 2003

- Luật Đất đai năm 2013

- Các Nghị định của Chính phủ, Thông tư của các Bộ, ngành về hướng dẫnthực hiện LĐĐ và liên quan đến BTHT&TĐC khi nhà nước thu hồi đất

- Các văn bản quy định, hướng dẫn của UBND thành phố Hải Phòng về côngtác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

c) Tài liệu, số liệu thu thập, điều tra thực tế tại địa phương

- Các tài liệu, số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, tình hình quản lý

sử dụng đất khu vực DA xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, TP Hải Phòng

- Các báo cáo của Hội đồng bồi thường, Ban QLDA xây dựng đường ĐôngKhê 2, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm phát triển quỹ đất và UBNDcác phường, các đơn vị có liên quan về công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB của

dự án

- Thu thập thông tin từ việc điều tra thực tế và phỏng vấn các hộ gia đình tạikhu vực nghiên cứu

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần lời mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục Luận văn cókết cấu cụ thể như sau:

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu.

Chương 2: Đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng

mặt bằng của dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, quận Ngô Quyền, thànhphố Hải Phòng

Chương 3: Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thu hồi đất,

bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2,thành phố Hải Phòng

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1.Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan

1.1.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Martin Ravallion và Dominique van de Walle (2010) “Đất đai trong thời kỳ chuyển đổi - Cải cách và nghèo đói ở nông thôn Việt Nam”, Ngân hàng thế giới,

NXB Văn hóa thông tin [11] Cuốn sách nghiên cứu những thay đổi về thể chế đấtđai và công tác giao đất, thu hồi đất trong quá trình chuyển đổi ruộng đất ở ViệtNam đã tác động đến mức sống của người nghèo như thế nào, đặc biệt là ngườinghèo ở nông thôn Các nhà nghiên cứu cũng đặt ra câu hỏi: Tình trạng không cóđất gia tăng - dấu hiệu của thành công hay thất bại? Từ đó đưa ra những dẫn chứng

để phân tích, đánh giá nhằm đi tìm câu trả lời thỏa đáng cho vấn đề này

Hee Nam Jung (2014),“Mối liên hệ tam giác trong hệ thống đất đai ở Hàn Quốc: Quy hoạch, phát triển và đền bù sử dụng đất”, Hội nghị Khoa học chia sẻ

kinh nghiệm quốc tế về quản lý đất đai do Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức,ngày 10/09/2010 [8] Tác giả đã nêu mối quan hệ giữa quy hoạch và nhu cầu thuhồi đất, quy trình và thực tiễn công tác đền bù khi thu hồi đất tại Hàn Quốc

Soo Choi (2015) “Quá trình đổi mới chính sách đất đai Hàn Quốc”, Hội nghị Khoa học [32]; Ủy ban Định giá Hàn Quốc (2010) “Hệ thống định giá và hệ thống bồi thường Hàn Quốc [33]; Park Hyun Young (2013)“Mô hình phát triển đất đai của Hàn Quốc và một số nước trong khu vực”[19]; Đây là những bài viết cung

cấp các thông tin về thu hồi đất, bồi thường và tái định cư ở Hàn Quốc và một sốnước trong khu vực như Singapore, Trung quốc, Thái Lan

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

Có một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài, cụ thể như sau:

Nguyễn Quốc Hùng (2011), “Đổi mới chính sách về chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa ở Việt Nam”, Nhà xuất

bản Chính trị Quốc gia [12] Cuốn sách đã phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn củaviệc đổi mới chính sách thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng đất trong điều

khách quan của quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất trong điều kiện ViệtNam đang tiến hành CNH - HĐH

Lê Trang (2017), “Hạn chế trong công tác giải phóng mặt bằng”, bài viết

đăng trên báo điện tử Bắc Kạn ngày 23/8/2017 [9] Trong bài viết của mình tác giả

đã chỉ ra hàng loạt những hạn chế trong công tác giải phóng mặt bằng, trong đó cóhạn chế mặt cơ bản nhất là đền bù giải phóng mặt bằng còn chậm trễ, vướng mắc.Đồng thời, chỉ ra những tồn đọng trong công tác giải phóng mặt bằng các dự án đó

là người dân chưa bằng lòng với chính sách hỗ trợ, đơn giá bồi thường về đất, tàisản, cây cối hoa màu Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu khác như:

Phạm Bình An (2003), “Một số kinh nghiệm của Singapore trong thu hồi,đền bù về đất đai”, Nội san Kinh tế tháng 12/2003 [20]; Nguyễn Thị Dung (2010),

“Chính sách đền bù khi thu hồi đất của một số nước trong khu vực và Việt Nam” ,

Tạp chí Cộng sản, số 05 [17];

Nguyễn Quang Tuyến (2010), “Pháp luật về bồi thường, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của Singapore và Trung Quốc- Những gợi mở cho Việt Nam trong hoàn thiện pháp luật về bồi thường, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất”,

Tạp chí Luật học, số 10 [18]

Đào Trung Chính (2014), “Nghiên cứu đề xuất đổi mới chính sách pháp luật

về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam”, Luận án

Tiến sỹ chuyên ngành Quản lý đất đai, Trường Đại học Nông nghiệp [6] Tác giả đã

hệ thống hóa chính sách pháp luật về thu hồi đất, BT,HT&TĐC ở nước ta qua cácthời kỳ, phân tích thực trạng thực hiện công tác BT,HT&TĐC khi Nhà nước thu hồiđất theo luật đất đai 2003 và đề xuất một số đổi mới

Trần Đức Phương (2015) ,“Tái định cư ở thành phố Hà Nội: Nghiên cứu sự tác động đến đời sống kinh tế - xã hội của người dân”, Luận án tiến sỹ, trường Đại

học kinh tế quốc dân Hà Nội [24] Luận án đã hệ thống hóa và góp phần làm rõ hơn

cơ sở lý luận về tái định cư và tác động của tái định cư đến đời sống kinh tế, xã hộicủa người dân Luận án đã phân tích, đánh giá thực trạng vai trò quản lý của Nhànước đối với vấn đề tái định cư và đảm bảo đời sống của người dân thông qua việcban hành và thực hiện hệ thống các văn bản pháp lý về đất đai, về bồi thường, hỗtrợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển Luận án

đã chỉ ra định hướng phát triển đô thị của thành phố Hà Nội trong tương lai, xácđịnh mục tiêu phát triển, nhu cầu về tái định cư và đề xuất các quan điểm giải quyếtvấn đề tái định cư và đảm bảo ổn định bền vững đời sống kinh tế, xã hội của ngườidân tái định cư Luận án cũng đề xuất 7 nhóm giải pháp chủ yếu nhằm ổn định bềnvững đời sống kinh tế, xã hội của người dân trong quá trình tái định cư

Qua tổng quan các công trình nghiên cứu ở trên cho thấy đến nay chưa có đềtài nào nghiên cứu về công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng tại dự ánđầu tư xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, thành phố Hải Phòng Chính vì vậy, tác

giả chọn đề tài “Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng tại dự án xây dựng tuyến đường Đông Khê 2, thành phố Hải Phòng” có tính thực tiễn cao.

1.2 Cơ sở lý luận về thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1.1.Thu hồi đất

Theo LĐĐ 2003,“Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính đểthu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường,thị trấn quản lý theo quy định của Luật này” [30]

Theo Khoản 11 Điều 3 LĐĐ 2013: “Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nướcquyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụngđất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai” [31]

Tóm lại: Thu hồi đất là việc đưa ra văn bản hành chính của cơ quan nhà nước

có thẩm quyền nhằm chấm dứt một quan hệ pháp luật đối với đất đai của người dân,

tổ chức để phục vụ lợi ích của Nhà nước, của xã hội hoặc xử lý hành chính hành vi

Theo Điều 3 LĐĐ 2013: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trịquyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất” [31]

Tóm lại: Bồi thường là việc thanh toán đầy đủ cho giá trị đất bị thu hồi và

tài sản bị tổn thất của người bị ảnh hưởng bao gồm cả việc giao đất và nhà có giá trịtương đương cùng với khoản thanh toán bằng tiền mặt cho bất kỳ phần chênh lệchnào thuộc về người bị ảnh hưởng

1.2.1.3.Giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến didời nhà cửa, các công trình xây dựng khác và dân cư trên phần đất được quy hoạchcho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng mới các công trình [27]

Giải phóng mặt bằng là công tác tổ chức thu hồi đất (gồm đất ở, đất nôngnghiệp và các loại đất khác) trong vùng quy hoạch, nhằm tạo ra mặt bằng hay “quỹđất sạch” cho các dự án phát triển hạ tầng, đô thị và công nghiệp – thương mại –dịch vụ

Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện thu hồi đất (gồm có đấtnông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng); bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư cho người có đất bị thu hồi trong vùng quy hoạch; giải tỏa tài sản, côngtrình trên đất nhằm tạo ra mặt bằng hay “quỹ đất sạch” để triển khai các dự án phục

vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đíchphát triển kinh tế

Tóm lại: Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan

đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cưtrên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xâydựng một công trình mới

1.2.1.4.Hỗ trợ khi thu hồi đất

Theo khoản 7 Điều 4 LĐĐ năm 2003 quy định "Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí di dời đến địa điểm mới", [30].

Theo khoản 12 Điều 3 LĐĐ năm 2013 quy định: “Hỗ trợ khi Nhà nước thuhồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sảnxuất và phát triển" Đồng thời, theo khoản 1, Điều 83, LĐĐ 2013: “Người sử dụng

đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luậtnày còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ” Việc hỗ trợ phải đảm bảo khách quan,công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật [31]

Tóm lại: Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống và phát triển.

1.2.1.5.Tái định cư

Theo điều 6 Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy

định về BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất có quy định:"Trường hợp thu hồi hết đất ở hoặc phần diện tích đất ở còn lại sau thu hồi không đủ điều kiện để ở theo quy định thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư", [3].

Tái định cư là những chính sách, biện pháp của Nhà nước nhằm thông quacác hoạt động hỗ trợ để giúp đỡ những người bị thu hồi đất nằm trong diện phải didời khi có dự án đầu tư, đến nơi ở mới được ổn định đời sống, ổn định sản xuất đểphát triển kinh tế xã hội [6]

Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinhsống và làm ăn TĐC bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhànước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển [18]

Tóm lại: Tái định cư là hình thức thay đổi về chỗ ở, tổ chức lại cuộc sống và

kinh tế của cá nhân, hộ gia đình hay nhóm cộng đồng tại chỗ ở mới

1.2.2.Đặc điểm và ý nghĩa của công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.2.2.1.Đặc điểm của công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau Khu vực nội thành, mật độ dân

cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức

độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng như công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại Khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp Do đó mỗi khu vực bồi thường, GPMB có những đặc trưng riêng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể.

Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội đối với mọi người dân Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống

dân cư sau này

Tính nhạy cảm: Tính nhạy cảm thể hiện ở mức độ liên quan mật thiết đến đất

đai – nguồn sinh lợi quan trọng của con người, nếu không thực hiện cho khéo thì sẽphá vỡ mối quan hệ lợi ích giữa người dân, chủ đầu tư và nhà nước

1.2.2.2.Ý nghĩa của công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng

Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất góp phần đẩy nhanhtiến độ thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất GPMB và quy hoạch sử dụngđất đều là công cụ quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực đất đai, đều nhằm phục vụcho các mục tiêu phát triển theo từng thời kỳ cụ thể

Công tác BTHT & TĐC khi Nhà nước thu hồi đất diễn ra nhanh chóng,chính xác và hợp lý thì sẽ đảm bảo được tiến độ thực hiện quy hoạch sử dụng đất,tránh tình trạng trì trệ các dự án, xét trên quy mô quốc gia thì điều này giúp cho đấtnước bắt nhịp kịp với xu hướng phát triển chung của thế giới Ngược lại, công tácnày không đúng tiến độ sẽ ảnh hưởng tới việc bàn giao đất cho các dự án, kéo theochậm tiến độ của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Công tác BTHT & TĐC khi Nhà nước thu hồi đất gián tiếp giúp cải tạo, pháttriển xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân Thu hồi đất để xâydựng các công trình xã hội như chung cư, bệnh viện, trường học, các khu vui chơigiải trí Công tác này đã gián tiếp tạo điều kiện cho người dân cải thiện đời sốngngười dân khi di dời đến chỗ ở mới

1.2.3 Các yếu tố tác động đến hiệu quả thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.2.3.1.Nhóm yếu tố quản lý nhà nước về đất đai

(1) Quy hoạch kế hoạch sử dụng đất

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tớigiá chuyển nhượng quyền sử dụng đất; từ đó tác động tới giá đất tính tiền bồithường Quy hoạch sử dụng đất không chỉ là công cụ tạo cung đất đai cho thị trường

mà còn là phương tiện quan trọng góp phần đảm bảo công bằng, dân chủ, văn minhtrong công tác BTHT & TĐC Tuy nhiên chất lượng quy hoạch ở nước ta còn thấp,thiếu đồng bộ, chưa hợp lý, tính khả thi thấp, đặc biệt là thiếu tính bền vững.Phương án quy hoạch chưa dự báo sát tình hình, quy hoạch còn mang nặng tính chủquan duy ý chí, áp đặt, nhiều trường hợp quy hoạch theo phong trào Đây chính lànguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng quy hoạch”treo”, dự án “treo” ảnh hưởngđến hiệu quả thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng [6]

(2) Bồi thường hỗ trợ tái định cư: Công tác BTHT & TĐC có vai trò quan

trọng trong việc ổn định an sinh xã hội, giảm thiểu những tổn thất do việc thu hồiđất gây ra Nếu công tác bồi thường tái định cư không tốt sẽ tác động tiêu cực, gâybất ổn xã hội, ảnh hưởng đến đời sống nhân dân, hiệu quả thu hồi đất GPMB sẽ bịchậm tiến độ gây thất thoát lãng phí ngân sách nhà nước

(3) Đăng ký đất đai cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Theo LĐĐ năm

2013, người sử dụng đất phải đăng ký quyền sử dụng đất với cơ quan Nhà nước cóthẩm quyền và được cấp GCN QSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất làchứng thư pháp lý khẳng định quyền sử dụng đất của các tổ chức, hộ gia đình, cánhân đối với những mảnh đất (lô đất) cụ thể, làm căn cứ cho việc thực hiện cácquyền của người sử dụng đất và giải quyết các tranh chấp liên quan tới quyền sửdụng đất Trong công tác bồi thường, GPMB, cấp GCN QSDĐ là căn cứ để xácđịnh đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường

(4) Giải quyết khiếu nại tố cáo: Nếu việc giải quyết khiếu nại tố cáo không

được thực hiện nhanh chóng, kịp thời sẽ gây ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện thuhồi đất, GPMB từ đó ảnh hưởng đến các công trình dự án đang thi công Vì vậy,

trợ cho các cấp có thẩm quyền giải quyết những khó khăn vướng mắc từ đó cóhướng giải quyết kịp thời.

1.2.3.2.Nhóm yếu tố tài chính

(1) Giá đất bồi thường:

Tại Khoản 23 Điều 4 LĐĐ năm 2003 ghi rõ Giá quyền sử dụng đất là số tiền tínhtrên đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch vềquyền sử dụng đất và Khoản 19, Khoản 20 Điều 3 của LĐĐ 2013 ghi rõ: Giá đất là giátrị của quyền sử dụng đất tính trên một đơn vị diện tích đất; Giá trị quyền sử dụng đất làgiá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn

sử dụng đất xác định" Giá đất được hình thành trong các trường hợp sau đây:UBND cấp tỉnh quyết định giá đất cụ thể dựa trên cơ sở điều tra, thu thập thông tin

về thửa đất, giá đất thị trường và thông tin về giá đất trong cơ sở dữ liệu đất đai; Dođấu giá quyền SDĐ hoặc đấu thầu dự án có SDĐ; Do người SDĐ thoả thuận về giáđất với những người có liên quan khi thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê,cho thuê lại quyền SDĐ; góp vốn bằng quyền SDĐ.Nếu công tác định giá đất để

bồi thường, GPMB không được làm tốt sẽ làm cho công tác GPMB ách tắc, dẫn tới không có mặt bằng đầu tư, làm chậm tiến độ triển khai dự án hoặc làm lỡ cơ

hội đầu tư

(2) Định giá đất bồi thường: Để xác định được giá đất chính xác và đúng đắn

chúng ta cần phải có những hiểu biết về định giá đất Định giá đất đó là những phươngpháp kinh tế nhằm tính toán lượng giá trị của đất bằng hình thái tiền tệ tại một thời điểmkhi chúng tham gia trong một thị trường nhất định Hay nói cách khác, định giá đất đượchiểu là sự ước tính về giá trị quyền sử dụng đất bằng hình thái tiền tệ cho một mục đích

cụ thể đã được xác định tại một thời điểm xác định Khi định giá đất người định giá phảicăn cứ vào mục đích sử dụng của từng loại tại thời điểm định giá để áp dụng phươngpháp định giá đất cho phù hợp với thực tế

(3) Nguồn vốn tài chính: Nguồn vốn tài chính là vốn đầu tư DA, khi tiến

hành đâu tư DA nhà đầu tư phải chuẩn bị số vốn nhất định hoặc phối hợp với ngânhàng để chuẩn bị chi phí cho giai đoạn GPMB Khi quyết định GPMB được chínhquyền phê duyệt Nhà đầu tư phải có đủ khả năng tài chính để kịp thời chi trả bồithường cho các hộ dân theo đúng kế hoạch, tiến độ đã được thông báo Ngược lại,

công tác bồi thường sẽ bị chậm chễ trì hoãn và có thể tạo ra sự bất bình, phản ứngtiêu cực và khiếu kiện trong nhân dân [7].

1.2.3.3.Nhóm yếu tố thửa đất

(1) Vị trí khả năng sinh lợi: Đất đai có đặc trưng cơ bản là cố định về vị trí;

ngay trong một khu vực có điều kiện kinh tế xã hội giống nhau thì hai thửa đất cũng

có những đặc điểm riêng, dẫn đến giá của chúng không đồng nhất, kéo theo nhu cầubồi thường cũng khác nhau Chính vì vậy, thửa đất có vị trí thuận lợi, khả năng sinhlợi cao thì mức bồi thường sẽ cao, còn yếu tố pháp lý diện tích và mục đích SDĐ là

cơ sở để xác định đối tượng điều kiện bồi thường hỗ trợ

(2) Diện tích, mục đích sử dụng đất: Diện tích, mục đích sử dụng đất khác

nhau sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến giá đền bù, ngân sách nhà nước hỗ trợ và mức độ

xử lý các vấn đề liên quan đến GPMB, TĐC sẽ phức tạp hơn

(3) Yếu tố pháp lý của đất đai: Các chính sách pháp luật về đất đai là điều

kiện pháp lý quan trọng cho các cấp chính quyền vận dụng vào địa phương mình.Nếu chính sách pháp luật thông thoáng, cởi mở, minh bạch sẽ giảm được các vụkhiếu kiện liên quan đến đất đai; còn nếu quá trình thực hiện chưa đúng, lệch lạcchủ trương của Đảng thì sẽ ảnh hưởng đến việc thu hồi đất, GPMB, tái định cư sẽphức tạp hơn nhiều [13]

1.2.3.4.Nhóm yếu tố liên quan đến người sử dụng đất

(1) Trình độ dân trí: Những nơi có trình độ dân trí thấp, mức độ hiểu biết

không cao thì tiến độ GPMB thường chậm hơn, do người dân thường đòi hỏi trái vớiquy định, và thường so sánh với các địa bàn khác mà không căn cứ vào chính sáchcủa pháp luật

(2) Hiểu biết pháp luật về đất đai: Hiểu biết pháp luật về đất đai có ảnh hưởng trực tiếp đến công tác thu hồi GPMB Hầu hết các dự án bị bàn giao mặt

bằng chậm là do người dân phản ứng lại các quyết định của cơ quan có thẩmquyền, gây khó khăn cho tổ công tác trong việc điều tra khảo sát, không chấp nhậnchính sách BTHT&TĐC, không nhận tiền bồi thường, không chịu di dời, khiếukiện phức tạp kéo dài Do vậy nhiệm vụ của các cấp, các ngành chính quyền địaphương cần có biện pháp hữu hiệu trong việc phổ biến pháp luật đến người dân;

dân thấy được việc thu hồi đất là phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế xã hội,phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

1.2.3.5 Nhóm yếu tố về tổ chức thực hiện

(1) Xây dựng phương án bồi thường

Xây dựng phương án bồi thưởng có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sinh kếcủa người bị thu hồi đất Nếu tổ chức và thực hiện không tốt sẽ dẫn đến khiếu nại,khiếu kiện về đất đai Do vậy, để thực hiện có hiệu quả công tác bồi thường, GPMBthì việc xây dựng phương án bồi thưởng cần phải được thực hiện một cách khoahọc, hiệu quả Đây là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến tiến độ bồi thường, GPMB,làm giảm kiến nghị, khiếu nại về đất đai

(2) Triển khai công tác bồi thường: Biện pháp tổ chức thực thi chính sách

mang ý nghĩa rất quan trọng, công tác BTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất có đạtđược mục tiêu đã đề ra hay không là nhờ yếu tố này Yếu tố này giúp biến ý đồ củacác chính sách thành hiện thực, khẳng định tính đúng đắn của chính sách và hơn thế

là chính sách sẽ ngày càng hoàn thiện hơn thông qua việc áp dụng thực thi trongthực tế

(3) Tuyên truyền phổ biến pháp luật về đất đai: Công tác tuyên truyền chính

sách pháp luật về đất đai, bồi thường, GPMB khi nhà nước thu hồi đất (công tác dânvận trong GPMB) phải được thực hiện thường xuyên, sâu rộng, để nâng cao sự hiểubiết về pháp luật từ đó không còn dẫn đến tình trạng người dân có suy bì đất củamình bị thu hồi đất lại nông nghiệp như là đất phi nông nghiệp theo dự án đang triểnkhai, so sánh kiến nghị về chính sách và giá đền bù giữa người được áp dụng theothời điểm đã ban hành chính sách cũ với người đang được thực hiện chính sách mới

(4) Khả năng xử lý công việc của cán bộ chuyên môn: Có khả năng giải thích

các chế độ, chính sách đối với các hộ dân trong vùng bị ảnh hưởng, thái độ và nănglực cán bộ, công chức của cơ quan có thẩm quyền khi tiếp xúc với dân trong quátrình giải quyết các chế độ, chính sách triển khai công tác GPMB Sự am hiểu phápluật, cách giải quyết nhanh gọn cùng với sự cảm thông, tôn trọng lợi ích của ngườidân, thấu hiểu được tâm lý và nguyện vọng của người dân khi thực thi công vụ củacán bộ, công chức sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong việc tạo dựng sự hợp tác của

nhân dân trong vùng dự án nhằm tránh các phản ứng tiêu cực lây lan gây bất lợi chotiến độ GPMB

Các nhân tố khác: Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư luôn thay đổi,điều chỉnh; Chính quyền thiếu kiên quyết xử lý những trường hợp chống đối; Thiếuphối hợp đồng bộ giữa các cấp chính quyền; Người dân thiếu ý thức, thiếu tráchnhiệm; Điều kiện tái định cư không đảm bảo chất lượng; Chịu ảnh hưởng từ dự ánkhác có liên quan

1.3 Tổng quan chính sách của nhà nước ta về thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng giai đoạn Luật đất đai 2003 và 2013.

1.3.1 Từ khi có luật Đất đai 2003 đến trước Luật đất đai 2013

Theo khoản 2, Điều 42 của LĐĐ 2003: Người bị thu hồi loại đất nào thìđược bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không cóđất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm

có quyết định thu hồi Đồng thời cũng theo LĐĐ 2003 cũng quy định rõ ràng chínhsách hỗ trợ cho người dân bị thu hồi đất đai phải có TĐC được đảm bảo cuộc sống,

ổn định phát triển kinh tế (Quốc hội, LĐĐ 2003) [30]

Nghị định 197/2004/NĐ-CP quy định rõ ràng về công tác bồi thường, hỗ trợTĐC khi Nhà nước thu hồi đất Bao gồm cả đất sử dụng cho các dự án sản xuất kinhdoanh, khu chế xuất, khu du lịch, khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu vui chơigiải trí, khu dân cư tập trung và các dự án đầu tư phát triển khác đã được cơ quanNhà nước có thẩm quyền quyết định và đất sử dụng xây dựng các công trình phục

vụ công ích và công cộng khác không nhằm mục đích kinh doanh của địa phương

do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định

Nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ Quy định bổ sung

về việc cấp GCN QSDĐ, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tụcBTHT&TĐC khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 quy định chi tiết vềBTHT&TĐC và trình tự, thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất Công tác bồithường, GPMB và hỗ trợ cho các đối tượng bị thu hồi đất được điều tiết bởi một hệthống các quy định tương đối hoàn chỉnh và khái quát trên phạm vi cả nước, theo

đó, tuỳ tình hình thực tế từng địa phương mà các quy định đó được áp dụng sao chophù hợp.

1.3.2 Từ khi có Luật đất đai 2013 đến nay

Từ khi có LĐĐ năm 2013 cho đến nay So với LĐĐ 2003, LĐĐ 2013 và cácnghị định của chính phủ về thi hành Luật có những điểm mới cơ bản về nội dungliên quan đến thu hồi đất, đó là: Các trường hợp Nhà nước thu hồi đất, nguyên tắcthực hiện, chế tài xử lý đối với những trường hợp không chấp hành quyết định thuhồi đất của cơ quan nhà nước có thầm quyền, quy định về BTHT & TĐC khi Nhànước thu hồi đất Về vấn đề BTHT & TĐC khi nhà nước thu hồi đất, LĐĐ 2013

đã quy định khá đầy đủ, chi tiết và bổ sung những quy định rất quan trọng như:Quy định giá đất bồi thường không áp dụng theo bảng giá đất mà áp dụng giá đất

cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất, quy định

về bồi thường chi phí di chuyển, bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại, bồithường tài sản gắn liền với đất, bồi thường khi thu hồi đối với từng loại đất cònlại, bồi thường tài sản găn liền với đất, bồi thường khi thu hồi đối với từng loại đất

và từng đối tượng cụ thể, đồng thời Luật cũng quy định cụ thể điều kiện được bồithường về đất

LĐĐ năm 2013 đã bãi bỏ quy định về hỗ trợ đất nông nghiệp xen kẹt trongkhu dân cư (được quy định theo LĐĐ 2003 và Nghị định số 69/2009/NĐ-CP củachính phủ) vì đây là quy định không phù hợp với thực tế và là một trong nhữngnguyên nhân gây lãng phí ngân sách nhà nước khi thực hiện các dự án thu hồi,BTHT & TĐC Ngoài những điểm mới cơ bản trên LĐĐ 2013 cũng đã bổ sung quyđịnh về các trường hợp Nhà nước trưng dụng đất, thẩm quyền, thời hạn hiệu lực,hình thức của việc trưng dụng đất, bổ sung quy định xử lý đối với trường hợp chậmchi trả bồi thường do lỗi của cơ quan Nhà nước và do lỗi của người có đất thu hồigây ra, để đảm bảo trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong thực thi công vụcũng như tăng cường ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân

1.4 Những nội dung cơ bản của chính sách thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng theo Luật đất đai 2013

1.4.1 Thu hồi đất

Theo Điều 69 LĐĐ 2013: UBND cấp có thẩm quyền thu hồi đất ban hành thông

báo thu hồi đất Thông báo thu hồi đất được gửi đến từng người có đất thu hồi, họpphổ biến đến người dân trong khu vực có đất thu hồi và thông báo trên phương tiệnthông tin đại chúng, niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của

khu dân cư nơi có đất thu hồi UBND cấp xã có trách nhiệm phối hợp với tổ chức

làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB triển khai thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra,khảo sát, đo đạc, kiểm đếm Người sử dụng đất có trách nhiệm phối hợp với tổ chứclàm nhiệm vụ bồi thường, GPMB trong việc điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm thìUBND cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi có đất thu hồi và tổchức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB tổ chức vận động, thuyết phục để người sửdụng đất thực hiện Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày được vận động, thuyết phục

mà người sử dụng đất vẫn không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường,GPMB thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc.Người có đất thu hồi có trách nhiệm thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc.Trường hợp người có đất thu hồi không chấp hành thì Chủ tịch UBND cấp huyệnban hành quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc và tổ chức

thực hiện cưỡng chế theo quy định.

Theo Điều 66 của LĐĐ 2013 quy định thẩm quyền quyết định thu hồi đất,quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong cùng một ngày:

+ UBND cấp tỉnh quyết định thu hồi đất trong các trường hợp sau đây: Thu hồiđất đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chứcnước ngoài có chức năng ngoại giao, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; Thuhồi đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn

+ UBND cấp huyện quyết định thu hồi đất trong các trường hợp sau đây: Thu hồiđất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư; Thu hồi đất ở của người Việt

Nam định cư ở nước ngoài được sở hữu nhà ở tại Việt Nam.

Trường hợp người có đất thu hồi không bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm

vụ bồi thường, GPMB thì UBND cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp

xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB tổ chức vận động,thuyết phục để người có đất thu hồi thực hiện Trường hợp người có đất thu hồi đãđược vận động, thuyết phục nhưng không chấp hành việc bàn giao đất cho tổ chức

làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyếtđịnh cưỡng chế thu hồi đất và tổ chức thực hiện việc cưỡng chế theo quy định.

LĐĐ năm 2013 đã chia thu hồi đất thành 4 nhóm là Thu hồi đất vì mục đíchquốc phòng, an ninh; Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia,công cộng; Thu hồi đất do vi phạm pháp luật đất đai; Thu hồi đất do chấm dứt việc sửdụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người

1.4.2 Các điều kiện để được bồi thường đất

Người sử dụng đất phải có đủ điều kiện bồi thường khi Nhà nước thu hồi đấtthì mới được bồi thường Điều kiện bồi thường với mỗi đối tượng sử dụng đất là

khác nhau Theo Điều 75 LĐĐ 2013 khi Nhà nước thu hồi đất thì những đối tượng

sau sẽ được bồi thường khi có đủ các điều kiện theo từng đối tượng, cụ thể:

Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất được bồi thường khi đáp ứng đủ cácđiều kiện sau: Đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuê đất hàng năm;

Có sổ đỏ (GCN QSDĐ) hoặc có đủ điều kiện để được cấp sổ đỏ mà chưa được cấp.Trừ trường hợp sau; Đất nông nghiệp đã sử dụng trước ngày 01/7/2004 mà người sửdụng đất là hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp nhưng không có sổ

đỏ hoặc không đủ điều kiện được cấp sổ đỏ Trường hợp này không được bồithường theo quy định trên mà được bồi thường đối với diện tích đất thực tế đang sửdụng, diện tích được bồi thường không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp(Theo khoản 2 Điều 77 LĐĐ 2013) Ngoài ra, người Việt Nam định cư ở nướcngoài thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại ViệtNam mà có sổ đỏ hoặc có đủ điều kiện được cấp sổ và chưa được cấp cũng đượcbồi thường

Cộng đồng dân cư, cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo: Cộng đồng dân cư, cơ sở tôn

giáo, tín ngưỡng được bồi thường khi đang sử dụng đất mà không phải là đất doNhà nước giao, cho thuê và có sổ đỏ hoặc đủ điều kiện được cấp sổ đỏ mà chưađược cấp

Người Việt Nam định cư ở nước ngoài được bồi thường khi Nhà nước thuhồi đất trong các trường hợp sau: Được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất,cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; Nhận chuyển nhượngquyền sử dụng đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu

công nghệ cao, khu kinh tế, có sổ đỏ hoặc có đủ điều kiện được cấp sổ đỏ mà chưađược cấp.

Tổ chức được Nhà nước giao đất được bồi thường trong các trường hợp sau:Được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất mộtlần cho cả thời gian thuê; Nhận thừa kế quyền sử dụng đất, nhận chuyển nhượngquyền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất đã nộp, tiền nhận chuyển nhượng đã trảkhông có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước, có sổ đỏ hoặc đủ điều kiện cấp sổ đỏ

mà chưa được cấp

Tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao được Nhà nước Việt Nam bồithường khi được Nhà nước cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gianthuê và sổ đỏ hoặc đủ điều kiện cấp sổ đỏ mà chưa được cấp

Tổ chức kinh tế, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp cóvốn đầu tư nước ngoài được bồi thường trong các trường hợp sau: Được Nhà nướcgiao đất có thu tiền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở để bánhoặc bán kết hợp cho thuê; Cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gianthuê, có sổ đỏ hoặc đủ điều kiện cấp sổ đỏ mà chưa được cấp

1.4.3 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Theo quy định tại Điều 74 LĐĐ 2013 thì việc bồi thường về đất được thựchiện theo nguyên tắc sau:

Thứ nhất, người sử dụng đất đảm bảo các điều kiện về loại đất mà mình

đang sử dụng, về chứng nhận quyền đối với đất đó Nếu không đảm bảo các điềukiện theo pháp luật quy định thì người sử dụng đất không được bồi thường Theo đóchỉ bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh ;phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng Còn thu hồi đất trongnhững trường hợp còn lại sẽ không được bồi thường Điều kiện để người sử dụngđất được bồi thường quy định tại Điều 75 Luật đất đai 2013

Thứ hai, việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục

đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồithường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyếtđịnh tại thời điểm quyết định thu hồi đất

Thứ ba, việc thu hồi đất phải được tiến hành dân chủ, minh bạch, công khai,

kịp thời và đúng pháp luật Việc bồi thường về đất phải được thực hiện dựa trên banguyên tắc nêu trên, nếu vi phạm các nguyên tắc đó, việc bồi thường trái với quyđịnh của pháp luật Nếu việc bồi thường trái pháp luật gây ảnh hưởng đến lợi íchcủa mình, người sử dụng đất có quyền khiếu nại với cơ quan nhà nước có thẩmquyền để bảo vệ quyền lợi

Theo Khoản 1 Điều 83 LĐĐ 2013, nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồiđất như sau: Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồithường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ ; Việc hỗ trợphải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định củapháp luật

1.4.4 Những quy định chủ yếu về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

LĐĐ 2013 có các quy định cụ thể về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, cụthể là các Điều 76 đến Điều 82:

+ Bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất vì mụcđích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng

+ Bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đấtnông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân

+ Bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đấtnông nghiệp của tổ chức kinh tế, tổ chức sự nghiệp công lập tự chủ tài chính, cộngđồng dân cư, cơ sở tôn giáo

+ Bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất ở

+ Bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đấtphi nông nghiệp không phải là đất ở của hộ gia đình, cá nhân

+ Bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đấtphi nông nghiệp không phải là đất ở của tổ chức kinh tế, tổ chức sự nghiệp công lập

tự chủ tài chính, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng, người Việt Namđịnh cư ở nước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, doanh nghiệp

có vốn đầu tư nước ngoài

+ Quy định về các trường hợp không được bồi thường về đất (Điều 82)

Trong đó, vấn đề bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhànước thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân được quy định tại Điều 77.Diện tích đất nông nghiệp được bồi thường bao gồm diện tích trong hạn mức vàdiện tích đất do được nhận thừa kế Đối với diện tích đất nông nghiệp vượt hạn mứcthì không được bồi thường về đất nhưng được bồi thường chi phí đầu tư vào đất cònlại Diện tích đất nông nghiệp do nhận chuyển quyền sử dụng đất vượt hạn mứctrước ngày LĐĐ 2013 có hiệu lực thì việc bồi thường, hỗ trợ được thực hiện theoquy định pháp luật Đặc biệt, đối với đất nông nghiệp sử dụng trước ngày 01/7/2004

mà hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp nhưng không có Giấy chứngnhận hoặc không đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất thì được bồi thường đối với diệntích đất thực tế đang sử dụng, diện tích được bồi thường không vượt quá hạn mứcgiao đất nông nghiệp

Khi Nhà nước thu hồi đất ở, việc bồi thường về đất phải đúng theo quy địnhtại Điều 79 LĐĐ2013 Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ở, người Việt Namđịnh cư ở nước ngoài đang sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất tại ViệtNam hay tổ chức kinh tế, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp cóvốn đầu tư nước ngoài đang sử dụng đất để thực hiện dự án xây dựng nhà ở khi Nhànước thu hồi đất mà có đủ điều kiện thì được bồi thường về đất Đối với trường hợpkhông còn đất ở, nhà ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất thuhồi thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở; nếu không có nhu cầu bồi thườngbằng đất ở hoặc nhà ở thì Nhà nước bồi thường bằng tiền Ngược lại, trường hợpcòn đất ở, nhà ở thì được bồi thường bằng tiền, nếu địa phương có điều kiện về quỹđất ở thì được xem xét để bồi thường bằng đất ở Nếu không có chỗ ở nào khác thìđược Nhà nước bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở hoặc giao đất ở có thu tiền sửdụng đất

Bồi thường về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đấtphi nông nghiệp không phải là đất ở của hộ gia đình, cá nhân thực hiện theo quyđịnh tại Điều 80 LĐĐ 2013 Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất phi nông nghiệpkhông phải là đất ở khi Nhà nước thu hồi đất, nếu có đủ điều kiện thì được bồi

còn lại đối với đất sử dụng có thời hạn Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất phinông nghiệp không phải là đất ở được Nhà nước cho thuê đất thu tiền thuê đất hàngnăm; cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễntiền thuê đất, khi Nhà nước thu hồi đất thì không được bồi thường về đất nhưngđược bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân

sử dụng đất do thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng

* Bồi thường thiệt hại về tài sản

Theo Điều 88 đến Điều 92 LĐĐ 2013 có các quy định về bồi thường hỗ trợ

về tài sản trên đất khi Nhà nước thu hồi như sau:

+ Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi

Nhà nước thu hồi đất ; Bồi thường thiệt hại về nhà, công trình xây dựng trên đất khiNhà nước thu hồi đất

+ Bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi; Bồi thường chi phí di chuyển khi

Nhà nước thu hồi đất ;Quy định về các trường hợp không được bồi thường tài sảngắn liền với đất Trong đó, Điều 88 LĐĐ 2013 quy định cụ thể về nguyên tắc bồithường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất làtài sản gắn liền với đất phải hợp pháp Các đối tượng như tổ chức, hộ gia đình, cánhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nướcngoài mà có thiệt hại thì được bồi thường Việc bồi thường thiệt hại về nhà, côngtrình xây dựng trên đất khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo quy định tạiĐiều 89 LĐĐ 2013 Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt gắn liền với đấtcủa hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài khi Nhà nước thuhồi đất phải tháo dỡ toàn bộ hoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêuchuẩn kỹ thuật theo quy định của pháp luật thì chủ sở hữu nhà ở, công trình đó đượcbồi thường bằng giá trị xây dựng mới của nhà ở, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuậttương đương.Trường hợp phần còn lại của nhà ở, công trình vẫn bảo đảm tiêu chuẩn

kỹ thuật theo quy định của pháp luật thì bồi thường theo thiệt hại thực tế Đối vớicông trình HTKT, hạ tầng xã hội gắn liền với đất đang sử dụng không thuộc trườnghợp trên thì mức bồi thường tính bằng giá trị xây dựng mới của công trình có tiêuchuẩn kỹ thuật tương đương theo quy định của pháp luật chuyên ngành

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Điều 83,84 LĐĐ 2013 tại

các Điều 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25 và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP của Chính phủ,các quy định cụ thể gồm:

- Hỗ trợ di chuyển: Hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di

chuyển chỗ ở thì được hỗ trợ kinh phí để di chuyển Tổ chức được Nhà nước giaođất, cho thuê đất hoặc đang sử dụng đất hợp pháp khi Nhà nước thu hồi mà phải dichuyển cơ sở sản xuất, kinh doanh thì được hỗ trợ kinh phí để tháo dỡ, di chuyển vàlắp đặt

- Hỗ trợ tái định cư: Nhà ở, đất ở tái định cư được thực hiện theo nhiều cấp

nhà, nhiều mức diện tích khác nhau phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trảcủa người được tái đinh cư Đối với hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất ở

mà không có chỗ ở nào khác thì được giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư Quy định về

bố trí tái định cư cho người có đất ở thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở tại Điều 86LĐĐ 2013

- Hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất: Hỗ trợ đối với nhân khẩu có

tên trong sổ hộ khẩu và thực tế ăn ở trong hộ gia đình có đất ở thu hồi tại thời điểm

có quyết định thu hồi đất được hỗ trợ 3.000.000 đồng/khẩu Hộ gia đình, cá nhântrực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp thì được hỗ trợ

ổn định đời sống: Thu hồi từ 30% đến 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụngthì được hỗ trợ ổn định đời sống trong thời gian 6 - 24 tháng, thu hồi trên 70% diệntích đất nông nghiệp đang sử dụng thì được hỗ trợ ổn định đời sống trong thời gian

12 - 36 tháng theo mức 30kg gạo trong 01 tháng

Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm: Hộ gia đình, cá nhân trực

tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không có đất

để bồi thường thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền còn được hỗ trợ chuyển đổinghề nghiệp, tạo việc làm bằng tiền từ 1,5 đến 5 lần giá đất nông nghiệp đối vớitoàn bộ diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi hoặc hỗ trợ một lần bằng một suất đất ởhoặc một căn hộ chung cư hoặc một suất đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp(LĐĐ năm 2003); Hỗ trợ bằng tiền không quá 5 lần giá đất nông nghiệp cùng loạitrong bảng giá đất của địa phương đối với toàn bộ diện tích đất nông nghiệp thu hồi,diện tích được hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương

2013 và hướng dẫn thi hành tại Điều 26 Nghị định 47/2014/NĐ-CP: UBND cấptỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cưtrước khi thu hồi đất Khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng

bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tậpquán của từng vùng, miền Việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thànhxây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu tái định cư

Quy định về bố trí TĐC cho người có đất ở thu hồi mà phải di chuyển chỗ ởtại Điều 86 LĐĐ 2013: Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, GPMB được UBND cấptỉnh, UBND cấp huyện giao trách nhiệm bố trí TĐC phải thông báo cho người cóđất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến phương án bố tríTĐC và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểmsinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư trước khi cơquan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án bố trí TĐC Nội dung thôngbáo gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà TĐC, thiết kế, diện tích từng lô đất, căn

hộ, giá đất, giá nhà TĐC; dự kiến bố trí TĐC cho người có đất thu hồi

Người có đất thu hồi được bố trí TĐC tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có

dự án TĐC hoặc có điều kiện bố trí TĐC Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người có đấtthu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người có công với cáchmạng Phương án bố trí TĐC đã được phê duyệt phải được công bố công khai tại trụ

sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tạinơi TĐC

1.5 Các văn bản pháp lý của thành phố Hải Phòng về thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng và tình hình thực hiện công tác này trong những năm gần đây

1.5.1 Các văn bản pháp lý của thành phố thực hiện Luật đất đai 2013 đến nay

- Giai đoạn từ 2013 đến nay

Quyết định số 2680/2014/QĐ-UBND ngày 03/12/2014 của UBND thànhphố Hải Phòng Ban hành quy định chi tiết một số nội dung về bồi thường, hỗ trợ vàtái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hải Phòng;

Quyết định số 324/2015/QĐ-UBND ngày 05/02/2015 của UBND thành phốHải Phòng về việc ban hành Bộ đơn giá vật kiến trúc phục vụ công tác bồi thường,

hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hải Phòng;

Quyết định số 2970/2014/QĐ-UBND ngày 25/12/2014 của UBND thành phố HảiPhòng Ban hành quy định về bảng giá đất thành phố Hải Phòng 05 năm (2015- 2019);

Công văn số 1649/UBND-ĐC1 ngày 29/3/2016 của UBND thành phố HảiPhòng về giá đất cụ thể để tính tiền bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất đốivới đất nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hải Phòng;

1.5.2.Khái quát tình hình thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng của thành phố Hải Phòng trong những năm gần đây

Công tác thu hồi đất, bồi thường, GPMB của thành phố Hải Phòng đã đảm

bảo công khai, minh bạch và quyền lợi của người có đất thu hồi đồng thời khắcphục một cách có hiệu quả những trường hợp thu hồi đất mà không đưa vào sửdụng, gây lãng phí, tạo nên các dư luận xấu trong xã hội Đồng thời, UBND thànhphố cũng quy định rõ ràng về những trường hợp thật cần thiết phải thu hồi; quy địnhgiá đất bồi thường không áp dụng theo bảng giá đất mà áp dụng giá đất cụ thể doUBND cấp thành phố quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất Viê ̣c định giáđất phải theo mục đích sử dụng đất hợp pháp tại thời điểm định giá, theo thời hạn sửdụng đất; Bảng giá đất chỉ áp dụng đối với một số trường hợp thay cho việc áp dụngcho tất cả các mục đích

Công tác thu hồi đất, bồi thường, GPMB của thành phố Hải Phòng đã sửađổi, bổ sung lần này đã bổ sung các quy định mới về hệ thống thông tin, hệ thốnggiám sát, theo dõi, đánh giá một cách công khai, minh bạch và đảm bảo dân chủ, đãxây dựng hệ thống thông tin đất đai, cơ sở dữ liệu đất đai, đảm bảo quyền tiếp cậnthông tin đất đai của mọi người dân

Việc thực hiện các chính sách về bồi thường, hỗ trợ GPMB khi Nhà nước thuhồi đất về cơ bản đã thực hiện đúng hệ thống văn bản pháp luật do Thành phố banhành Bên cạnh đó thể chế các chủ trương chính sách, ý kiến chỉ đạo của HĐND,UBND thành phố đã có nhiều văn bản hướng dẫn chỉ đạo mang tính quyết địnhtrong quá trình xây dựng và phát triển các dự án trên địa bàn Các văn bản được ban

tế nên đã tạo một bước phát triển mới trong công tác quản lý Nhà nước về thu hồi

và GPMB

Quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất bị thu hồi được đảm bảo, quátrình thực hiện công tác BTHT&TĐC công khai minh bạch, công bằng, dân chủ,thống nhất ý chí trong chỉ đạo của thành phố, đã làm hạn chế việc khiếu nại, tố cáocủa nhân dân đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước trong lĩnh vực quản lýđất đai

Phối hợp có hiệu quả giữa các cấp các ngành, quận huyện, chủ đầu tư, cơquan chuyên môn với tổ chức chính trị - xã hội và sự ủng hộ, đồng thuận của nhândân Tuân thủ nguyên tắc trong quá trình GPMB là: công khai - dân chủ - công bằng

- đúng pháp luật Thực hiện tuyên truyền, vận động, thuyết phục là chính, kết hợpvới các biện pháp kinh tế, hành chính, pháp luật

Tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác GPMB, là đầumối tham mưu cho lãnh đạo Thành phố trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành nhiệm vụgiải phóng mặt bằng, [38] Tuy nhiên trong quá trình thực hiện còn gặp nhiều khókhăn, vướng mắc như:

Về chính sách bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất: Chế độ bồithường về đất và tài sản gắn liền với đất thường xuyên thay đổi, đặc biệt là các vănbản, Quyết định còn nhiều mâu thuẫn chưa thống nhất, khó thực hiện Giá bồithường đất còn thấp, chưa phù hợp với khả năng sinh lợi của đất Ngoài ra vấn đềchênh lệch về giá đất giữa hai thời điểm thu hồi khác nhau với những chính sáchkhác nhau cũng đã tác động đến người dân, làm nảy sinh sự so sánh và đề nghị tănggiá bồi thường

Công tác thẩm tra dự toán chi phí và kinh phí bồi thường, hỗ trợ GPMB còn

chậm Một số phương án sử dụng vốn ngân sách nhà nước khi phương án được phêduyệt Chủ đầu tư giải quyết kinh phí để chi trả còn chậm, khi có kinh phí thì giá cảbồi thường thay đổi phải lập lại phương án

Sự phối hợp giữa các phòng ban chức năng chưa tốt Về năng lực đội ngũcán bộ thực hiện bồi thường GPMB còn kém; chưa được đào tạo bồi dưỡng thườngxuyên; trình độ tư duy cũng như hướng giải quyết các công việc còn lúng túng,thiếu trách nhiệm; Việc kiểm soát thực hiện GPMB chưa được quy định tại các văn

bản chính sách trong khi đó, công tác này lại liên quan nhiều đến công tác quản lýđất đai, đầu tư xây dựng, nơi mà vấn đề tiêu cực thường xuyên xảy ra Cùng vớiđiều này là việc chấp hành các chính sách, pháp luật của Nhà nước chưa nghiêm,nhận thức của nhiều cơ quan quản lý Nhà nước, của công dân chưa đầy đủ, chínhsách còn chồng chéo dẫn đến nhiều phức tạp, khó khăn trong công tác bồi thường,GPMB Mặt khác, theo nguyên tắc công tác bồi thường GPMB phải được triển khaithực hiện trong thời gian chuẩn bị đầu tư Khi khởi công xây dựng thì công tácGPMB phải hoàn tất Thế nhưng, hầu hết các dự án sau khi tổ chức đấu thầu xongChủ đầu tư mới triển khai công tác bồi thường GPMB, dẫn đến vừa thi công, vừaGPMB cho nên một số công trình khi vướng mắc về GPMB phải ngừng thi cônghoặc thi công dở dang không triệt để; công tác tuyên truyền vận động người bị thuhồi đất và vai trò của tổ chức quần chúng nhân dân trong công tác tuyên truyền vậnđộng còn chưa được thực hiện rõ; hiệu quả tuyên truyền còn thấp [37]

CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG TUYẾN ĐƯỜNG ĐÔNG KHÊ 2, QUẬN NGÔ QUYỀN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

Quận Ngô Quyền nằm ở vành đai nhiệt đới gió mùa châu Á, giáp với biểnĐông nên khí hậu chịu sự chi phối trực tiếp của khí hậu biển, khí hậu vừa mangnhững đặc điểm chung của khí hậu miền Bắc vừa mang những đặc điểm khí hậuriêng của vùng ven biển và độ ẩm thấp hơn so với các vùng khác thuộc Bắc Bộ

+ Địa hình: Địa hình khu dự án thấp dần về phía sân bay Cát Bi (từ 3,48m 3,08m) Độ cao trung bình so với mực nước biển: ở làng xóm là 3,5m; ở ao hồ là2,5m Đô cao nhỏ nhất 1,15m; lớn nhất 3,69m [39]

-+ Nhiệt độ: Với nhiệt độ trung bình hàng năm là 230C -240C, nóng nhất vàotháng 6 - 7 và đầu tháng 8 Nhiệt độ cao tuyệt đối trong năm là 47,50C Nhiệt độthấp nhất từ tháng 11 đến tháng 2, nhiệt độ trung bình là 16,80C, nhiệt độ thấp tuyệtđối là 4,50C Biên độ trung bình giữa ngày và đêm và giữa các mùa khoảng 6,2-6,30C Tổng nhiệt độ trong năm khoảng 8.50C

+ Chế độ mưa: Lượng mưa trung bình hàng năm là 1.747 mm, trong mùa hèlượng mưa chiếm 85% so với cả năm Lượng mưa cực đại trong một ngày đêm ởmùa hè cũng lớn hơn nhiều so với mùa đông, cá biệt có ngày mưa tới 500mm.Trong mùa đông nhiều tháng ít mưa, chính vì vậy trong mùa hè nơi có địa hình caođất bị rửa trôi xói mòn keo sét cùng các chất dinh dưỡng Về mùa đông nước trongđất bốc hơi mạnh, vùng đất mặn, đất phèn mặt đất bị nứt nẻ, các chất phèn chất bốchơi trên tầng mặt gây hại cho cây trồng Nhiều nơi các tầng dưới có hiện tượng tíchlũy tương đối và tuyệt đối sắt nhôm, đặc biệt là kết von giả hình ống

+ Độ ẩm không khí: Độ ẩm không khí tương đối trung bình hàng năm là82%, có sự chênh lệch theo mùa, dao động trong khoảng 78-91% Độ ẩm thấp nhấtvào tháng 11 và tháng 12, cao nhất vào tháng 3 và tháng 4 Lượng bốc hơi lớn nhất

từ 55-125mm/tháng, nhỏ nhất 9,2 -50,2mm/tháng và trung bình là32,6-76,3mm/tháng

+ Gió, bão: Hướng gió chủ yếu là gió Đông Nam vào mùa hè và gió mùaĐông Bắc vào mùa đông Tốc độ trung bình hàng năm là 2,8-7,0 m/s Trong mùa hèđặc biệt là các tháng 7, 8, 9 bão và áp thấp nhiệt đới đổ bộ vào Hải Phòng tốc độbão lớn nhất lên tới 50m/s

+ Thủy văn: Là dự án nối liền khu trung tâm thành phố đến sân bay quốc tế

Cát Bi Khu vực dự án cũng có một số hệ thống kênh mương và hồ điều hòa dẫn rasông Lạch Tray, sông Cấm với cửa Nam Triệu

Sơ đồ 2.1 Sơ đồ vị trí quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng

(Nguồn: UBND quận Ngô Quyền, Thành phố Hải Phòng, 30/6/2019)

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

Trong những năm qua, tăng trưởng kinh tế của Ngô Quyền luôn duy trì ổnđịnh ở mức cao, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất hàng năm đạt 15,0%/năm.Phương hướng phát triển kinh tế của quận là “Lấy công nghiệp làm nền tảng;

là một trong các đơn vị đầu tàu trong phát triển kinh tế xã hội của Hải Phòng vớitốc độ tăng trưởng nhanh, đóng góp vào GDP của Thành phố với tỷ trọng cao”.Giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt 1.290 tỷ đồng tăng 9,1% so với năm 2017chiếm tỷ lệ 31,54% Doanh thu từ thương mại, dịch vụ ước đạt 2.558 tỷ đồngtăng 19,6% so với năm 2014 chiếm tỷ lệ 68,22% Giá trị sản xuất nông nghiệp xuhướng giảm tỷ trọng Toàn quận hiện có trên 2.500 doanh nghiệp, hơn 8.400 hộsản xuất - kinh doanh thu hút hàng nghìn lao động sản xuất và cung ứng các loạihàng hoá, dịch vụ cho sản xuất, đáp ứng tiêu dùng trong nước, tham gia xuấtkhẩu Bên cạnh đó với hệ thống cảng dọc sông Cấm các dịch vụ liên quan đếnvận chuyển, sửa chữa tàu thuyền, dịch vụ sau cảng… trên địa bàn quận phát triểnmạnh đóng góp lớn trong phát triển kinh tế của quận.

Quận Ngô Quyền là trọng điểm phát triển kinh tế xã hội của thành phố HảiPhòng theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo tiêu chí đô thị loại 1.Trên địabàn Quận đã triển khai thực hiện gần 40 dự án, phương án từ năm 2010 đến nay.Trong đó có một số dự án lớn như: Ngã 5 - Sân bay Cát Bi; Khu đô thị mới LạchTray - Hồ Đông (trong đó, có tuyến đường với mặt cắt 100m); cải tạo kênh mương

An Kim Hải; xây dựng tuyến đường Đông Khê 2; xây dựng Nút Giao thông QuánMau; gần đây nhất là các Dự án cải tạo chung cư cũ, xuống cấp Tổng số diện tíchphải thu hồi, GPMB là trên 600.000 m2 với hơn 5.000 hộ dân Đáng chú ý, quận cócác tiềm năng và lợi thế về giao thông đường thủy, sắt, bộ và hàng không như: dự

án cải tạo tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội, Cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng,…Các tuyến phố, đường trục chính và một số trên địa bàn quận được cải tạo, đầu tưmới như: đường Đông Khê 2, cầu Nguyễn Trãi, cầu Hoàng Văn Thụ hoàn thành sẽ

mở ra khả năng gắn kết trực tiếp với vùng Bắc sông Cấm , góp phần tạo ra khônggian phát triển kinh tế và giao lưu hàng hoá ngày càng rộng lớn và thuận tiện Đặcbiệt, Quận đang đẩy mạnh cải cách hành chính và thực hiện Đề án "Xây dựng chínhquyền điện tử quận Ngô Quyền" sẽ tạo điều kiện góp phần rút ngắn thời gian thựchiện các thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, nâng caonăng lực cạnh tranh Tính tháng 1/2017 đến hết tháng 6/2019, thời gian thực hiệnthủ tục hành chính tại UBND quận đảm bảo theo quy định hiện hành, Quận đã triển