Động lực hình thái cửa sông ven biển đồng bằng Bắc bộ Việt Nam phục vụ khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên môi trường cửa sông ven biển : Luận án TS. Địa lý

Do dò vièc nghién cùu dóng lue hình thài cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó \'ièi Nam nhàm góp phàn làm sàng lo quy lual phàt trién cùa song phuc vu cho càc cóng trình giao ihóng thuy, i

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

-

HOA MẠNH HÙNG

Động lực hình thái cửa sông ven biển đồng bằng Bắc bộ Việt Nam phục vụ khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên

môi trường cửa sông ven biển

Hà Nội - 2001

MUC LUC

Mò dau

Chuong IrTong quan ve cac Ioai cùa song vìét nainvà khai quàt

dOng lue phiU trién ciVa song Bàc Bò 8 1.1 Lich su nghién ciru viìng eira song ven bién 8

1.2 Khài niém eira song va giói han nghién citii 11

1.2.1 Già song 11 1.2.2 Phàn vCing eira song 12

1.3 Càc Ioai eira song ven bién Viet Nam 18

1.3.1 Tó bop mól so' yév\ td Irong phAn Ioai eira song Viél Nam 20

1.3.2 Cac Ioai eira song Viet Nam 24

1.4 Khài qiiàt dòng lire phàt trién eira song ven bién dóng bang Bàc Rò 3 !

1.4.1 Cùa Nam Triéii 34 1.4.2 a r a Vàn Oc 35

1.4.3 CiraThài Bình 36 1.4.4 Ora Tra Ly 37 1.4.5 CiraBa Lai 38

1.4.6 Cùa Day va eira Lach Giang 39

• e *

Ké't luàn chirdng 1 39

Chuang 2 : Fhan tich mot so cac nhan tu anh hiioiig den cac qua (rình

dong lue phàt trién vùng cùa song ven bién ddng bang Bac BO 41

2.1 Càc nhàn tdkhf bau vùng eira song ven bién dóng bang Bàc Bò 41

2.1.1 Che dò gió 41 2.1.2 Ch^ dò mira 42

2.1.3 NhCrng dang nhiéu dóng klii bau - Ihòi tiCfl dae biCl 43

y> ^ nr

2.2 Càc nhàn to' thuy vàn, hai vàn vùng eira song dóng bang Bàc Bò 43

2.2.1 Qié'dò dòng chày song ngòi ' 44

2.2.2 Quy luàt dièn bién dòng chày vùng cùa song dóng bang Bàc Bò 49

2.3 Mot so dac tnrng vài 1;^ cùa niróc ò vùng cùs song ven bién

dóng bang Bàc Bò 62 2.3.1 Nhiei dò cùa nuore bién vùng eira song dóng bang Bile Bò 62

2.3.2 Dò man cùanuóc vùng eira song dóng bang Bàc Bò 63

2.3.3 Do diic vùng eira song 66

2.4 Dac diém dia chat va tram lich bién dai 69

2.4.1 Dac diém dia chà'l kliii virc 69

2.4.2 Dac diém tram tich hién dai làng mal eira song dóng bang Bàc Bò 71

2.5 Dac diém dia mao khu vue nghién cù^u 79

2.5.1 Dia bình dóng bang tich tu tuoi Q-^,v 79

2.5.2 Diahình lich tu hién dai bài Iriéu 83

2.5.3 Dia hình lich tu ngàm hién dai 86

2.6 Hoat dòng nhàn sinh 87

Kéft luàn chirong 2 8S

Chu'oTig 3: Dac diém dòng luc hình thài vùngcù*a song ven bién

dóng bang Bac Bò 91

3.1 Dòng lire bùn cài vùng ciia song ven bién dóng bang BSc Bò 93

3.1.1 Dièn bién bùn cài Irong song vùng dóng bang 93

3.1.2 Vàn chuyén bùn cài kliu virc eira song 97

3.2 Dòng lire hình thài va càn càn bÓi tich vùng cùa song ven bién

dóng bang Bàc Bò 112 3.2.1 Bòi tich eira song ven bién dóng bang Bàc Bò 113

F ' /

3.2.1 Dong lue hinb thài va bòi lich o vùng eira song dòng bàni: Bàc Bó 116

3.3 ^uà irình phai irién bài bòi cùa song dóng bang Bàc Bó 125

3.3.! Xu the bién dóng càc bài boi eira song dai ven bién 125

3.3.1 Qua irình phàl irién cùa vùng cùa song ven bien Bàc Bó 134

Kéì luànchuofng 3 143

Chuang 4: Dinh huóng khai thàc, sii dung hgp ly tal nguyén va bào ve mòi

truòng cura song ven bién dong bang Bàc Bo 145 4.1 NhOng ihuàn lai va khó khan irong khai thàc va su dung hgp ly

lai nguyén thiénnhién òvùng cùa song dóng bang Bàc Bò 147

4.1.1 Nhùngthuàn lai 147

4.1.; NhQng khó khan 148

4.2 Mot so vSii de co linh ben vung, hiéu qua trong khai thàc lai nguyén

ihién nhién a vùng etra song dóng bang Bàc Bó 150

4.3 Phuong huófng khai thàc su dung hap ly tài nguyén va bào ve

mòi truòng òvìing eira song dóng bang Bàc Bò 152

4.3.1 Tài nguyén dal bài bòi va vàri déquai de là'n bién 152

4.3.2 Phàl trién giao thòng va xày dung 159

4.3.3 Phuc vu thoàt lu 161

4.3.4 Khai thàc lai nguyén sinh vài 163

Két luàn chuang 4 164

Két luàn va kién nghi 166

Tài liéu tham khào » 170

Phuluc 181

MO DAI!

1 Tinh cap thiét cùa luàn àn

Cùa song \'en bién \^iei Nam nàm irong vùng nhièl dai gió mùa chiù ành huòng manh me cùa bào va xoày thuan nhiéi dai vào Ioai manh irén the gioi Han nùa linh da dang ve hình thài phuc tap ve dòng lue ò vùng cùa song phàn ành rò day là noi quy tu cùa càc qua tiình ngoai lue va nói lue tàc dóng qua lai vói nhau mól càch manh me nhàl giùa lue dia va bién Do vày co thè nói vùng cùa song ven bién là mot màt xich quan irong, là noi nhay càm irong vòng luàn hoàn nuóc giùa dai duang - khi quyén - lue dia, cùa ngò nó'i lién giua bién va lue dia

Qua trình dóng lue thành lao va phàt Irién cùa song ven bién dóng bang Bàc

Bó là mòi qua irình vò ciìng phùc tap, song chùng luón gàn chat vói qua trình phàt trién, thành tao cùa dói bò bién nói chung va Delta cùa song nói riéng Do dò vièc nghién cùu dóng lue hình thài cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó \'ièi Nam nhàm góp phàn làm sàng lo quy lual phàt trién cùa song phuc vu cho càc cóng trình giao ihóng thuy, ihoàl lù va su dung, khai thàc hap ly tài nguyén ihién nhién, bào ve mói truòng mot cach co hiéu qua nhà't là nhièm vu quan Irong va cap bàch trong giai doan hién nay, nò vùa co y nghla ve ly luàn va thuc tién

2 Muc dich va y nghla cùa luqn ón

Làm sàng tò dac diém dóng lue hình thài cùa song ven bién dóng bang Bàc

Bò irén ca sa phàn lich dành già càc nhàn lo tàc dóng dén qua irình phàt trién vùng cùa song ven bién

Viéc nghién cùu dòng lue va hình thài cùa song ven bién Viél Nam duac tàp Irung chù yéu vào càc cùa song dóng bang Bàc Bò, vói nói dung xàc dinh hién trang

va ca che phàl trién cùa mot so' cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó phuc vu cho quy hoach va dinh huóng khai thàc càc Ioai cùa song trong mói lién quan mat thiét tói viéc su dung hgp ly tài nguyén thién nhién va bào ve mói truòng

-2

Két qua cùa luàn àn góp phàn làm co so cho viéc hoach dinh càc ké hoach va bién phàp su dung hap ly làu dai dói vai viéc phàt irién kinh té ò vùng cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó

3 Phqm vi, dói taqng va nhiénn vu cùa luqn àn

- Trén co sa phàn Ioai mot so' cùa song Viét Nam va khài quàt qua trình phàl trién mot so cùa song dién hình, luan àn tap trung phàn tich dành già càc cùa song ven bién dóng bang Bàc Bò

- Dó'i tupng nghién cthi là phàn tich càc nhàn tó dóng lue, dac diém hình thài, luang boi tich thành tao bài càc cùa song Ba Lai, cùa Day, cùa Tra Ly, cùa Thài Bình, cùa Lach Giang lién quan tói qua trình phàl trién cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó

Nhiém vu cùa luan àn:

+ Nghién cùu càc nhàn lo ành huòng tói qua trình dóng lue phàt trién cùa song ven bién dóng bang Bàc Bò

+ Dành già hién trang va tinh loàn xàc dinh dóng lue hình thài, luang boi tich thành tao bài boi a mot so' cùa song dóng bang Bàc Bó nhàm làm sàng tò qua trình dóng lue phàl trial cùa song

+ Xàc dinh, dành già xu the phàt trién cùa càc Ioai cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó trong giai doan hién lai va làu dai, góp phàn phuc vu phàt trién kinh té xà hói cùa vùng

Nói dung ade vàn de càn giai quyét cùa luqn àn bao góm:

+ PChài quàt lich su nghién cùu ve vùng cùa song, khài niém vùng cùa song

va phàn chia càc don vi, yéu tó ành huòng dén qua trình phàt trién cùa song phuc vu cho viéc phàn Ioai cùa song ò Viet Nam

+ Khài quàt dóng lue phàl trién cùa mot so cùa song dién hình ò Viet Nam

3

-+ Di sàu phàn lich càc yéu tó tu nhién (càc nhàn tó khi hàu thuy vàn hai vàn, dia chat, dia mao) va càc tàc dóng cùa con nguòi co Hèn quan lai dòng lue phàl trién cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó

H- Xàc dinh luang bòi tich càc dac trung hình thài, dièn bién, quy luài phàt trién va hình thành bài bòi cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó

+ Kién nghi, de xuà't phuong huóng khai thàc va su dung hap ly tài nguyén mói truòng cùa song ven bién dóng bang Bàc Bò

4 Càc phuong phàp nghién cùu

Dóng lue phàl trién cùa song ven bién là két qua tàc dóng luang ho làu dai va phùc tap giua càc nhàn tó nói sinh va ngoai sinh, noi iranh chà'p manh me cùa bón quyén: thach quyén, thuy quyén, sinh quyén, khi quyén duói su tàc dóng tich circ cùa con nguòi Qua trình dóng lue vùng cùa song ven bién là qua trình luang tàc

giiìa càc yéu tó dóng lue cùa hai khói nuóc man va nuóc ngol, giua dòng chày song

va bién, giua càc yéu tó dóng lue song bién lói càc thành tao dia hình (qua trình lich

tu - mài mòn), van chuyén bùn cài trong song va dòng di cu bòi lich ven bò, dóng lue phàl trién long dàn cùa song va thành tao bar, vai ngàm cùa song

Do dò phuang phàp nghién cùu phài dal trén ca sa phàn tich long hap trén quan diém he Ihóng cùa càc phuang phàp dia chat, dia mao, thuy - thach dòng lue, phuong phàp bàn dò, vién thàm, phuong phàp ihóng ké, so sành

- Phuang phàp dia mao - dia chà'l duac két hap vói càc dot khào sàt cùa de àn

''Diéu tra ca bàn tài nguyén mói truòng nhàm khai thàc hgp ly dal hoang hoa càc bai boi ven bién cùa song Viét Nam " tu 1996 - 1998, Phuang lién khào sài duói

nude là làu "33" Càc luyén khào sài duac bó tri chù yéu ò càc cùa song lù Càt Bà dén Kim San Tu dò sàu 20 m nuóc irò vào sàu trong cùa song Dung cu do dia hình day bién là mày do sàu hói àm "Furuno" cùa Nhàl Dung cu là'y màu duac su dung hai Ioai dò là gàu kép "Ocean - 0.25" cùa Lién Xó cu va óng phóng trong lue vói nhùng dung cu này dò sàu là'y màu tram tich tàng mal co thè dal lù 15 cm dén

50 cm Ngoài viéc khào sài dia hbh day va là'y màu tram lich day con tién hành do

dac thuy hai vàn d^ dò due nhièi dò, dò man nuóc Khào sài irén bò' là do ve dia

hình bò va bài bién lày màu tram lich bài va do càc yéu tó ve thach ùònii lue

- Phuang phàp vién ihàm va bàn dò là mot trong nhùng phuang phàp cho

phép dành già su biài dói dia hình theo khóng gian va thòi gian bang càch chóng xép, so sành càc bàn dò, ành mày bay, ành ve tinh ò nhOng thòi gian khàc nhau Vói

tu liéu bàn dò eó tu nàm 1905 dén nay vói càc ty le lan 1/50.000, 1/25.000, ành

ve tinh Lansat (My), Priroda (Lién Xó cu) va Spot (Phàp) cho phép dua ra mòi so dién bién cùa bò bién qua càc thòi ky khàc nhau Phuang phàp vién thàm con giùp cho viéc vach ranh «iói dia hình va tram lich mot càch nhanh chón«, han the nùa nò con cho phép khói phuc lai càc dòng song va càc lach iriéu co, càc con cài, càc lóp phù ihuc vài, càc ludi sa bòi trong càc mùa,

- Phuang phàp tinh loàn dòng bòi tich ven bién Trong luan àn này, tàc già dà

su dung cóng thùc linh cùa Beloshapkov A.V [77] de xàc dinh dòng bòi tich ven bién

Luan àn duac xày dung trén ca sa xù ly, phàn tich va long hap nhiéu tu héu khàc nhau cùa càc ca quan Trung uong va dia phuong Dóng thòi tàc già luan àn dà lién hành nhiéu chuyén khào sàt thuc dia a càc vùng lành ihó nghién ciru de kiém tra, thu thap, bó sung du héu, so liéu phuc vu cho càc muc tiéu nghién cùu cùa luan àn

5 Càc luqn diénn bào ve

- Cùa song \'en bién dóng bang Bàc Bò là dói luang dia ly tu nhién dac biet, nguyén nhàn thành tao va phàl trién cùa chùng là su chi phói phùc tap giua càc yéu

tó tu nhién lù nhiéu phia, eó ành huong tàc dóng cùa con nguòi, trong dò dóng lue song - bién dòng vai irò chù yéu nhung yéu lo dòng lue song (dòng chày, dòng boi lich) trói han hàn dòng lue bién

- Dóng lue hình thài, luang bòi tich va toc dò phàl trién ò càc doan cùa song dóng bang Bàc Bó phu thuóc chat che vào che dò phàn phói nuóc theo mùa ò thuang nguón va chiù tic dòng manh cùa che dò nhàl iriéu eó bién dò khà lon Qua trình phàn phói nuóv qu\ et diinh sir phàn bó cùa bòi tich cùa song, boi tich dièn ra khóng

déu ò càc cùa song dà dua dén qua trình phàl trién cùa song co cuòng dò khàc nhau, song xu ihé phàl irién làn bién ihuòng trói vào mùa lù

- Trén ca so xàc dinh qu}' luài va bàn chat phàl trién bài bòi cùa song dóng bang Bàc Bó de xuà't phuang huóng khai thàc va su dung hap ly lai nguyén mói truòng cùa song ven bién

6 Nhung dòng góp mói cùa lècinvàn

%

- Luàn àn dà phàn Ioai cùa song Viét Nam dua trén lo bop càc nhàn lo tàc

dòng dén qua trình phàt trién cùa song

- Luàn àn dà xàc dinh cuòng dò, toc dò phàt trién cùa song bang viéc xàc djnh lugfng bòi lich tao bài va càc dac trung dóng lue hình thài a vùng cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó

- Nguyén nhàn thành tao phàt trién cùa càc cùa song thuóc he thòng song Hong - song Thài Bình chù yéu là do nguón bùn càt song cung cap vào mùa mua lù

(chiém lói 75 -=- 80 % long lupng bùn cài)

- Luàn àn dà dành già khà nàng quai de làh bién, thoàt lù va kién nghi dinh huóng, khai thàc su dung bop ly tài nguyén thién nhién vùng cùa song va bào ve mói truòng ven bién dóng bang Bàc Bó

7 C<3 SO tài liéu

Luan àn duge xày dung trén co sa tài liéu cùa chinh tàc già thu thap dugc trong qua trình tham già càc de tài cap Nhà nuóc: 48b-02-01(1986-1990) "Dóng lue càc \-ung cùa song \^iét Nam" "Nguyén nhàn va giai phàp phòng chóng sa bòi luóng làu vùng càng Hai Phòng" (1993-1997) "Diéu tra co bàn tài nguyén mói truòng nhàm khai thàc su dung hap ly dà'l hoang boa càc bài bòi ven bién cùa song

\'iét Nam" (1996-1998) Càc de lai cap Tinh, Thành phó : "Xàc dinh nguyén nhàn bién làii dào Cài Hai va buóc dau de xuà't càc bién phàp phòng chóng chù yéu" (1984-1986) "Co sa khoa hoc quai de là'n bién Con Vành va khai thàc su dung bop

ly vùng cùa song Ba Lai" (1986-1990) "Dàc diém càc qua trình dóng lue va hién irang boi xói ven bién dóng bang song Hóng'^ « j 994) "Khai thàc va su dung hgp ly

6

-tài nguyén va bào ve mói truòng càc bài bòi ven bién cùa song Tinh Thài Bình" (1995-1997) "Diéu kién tu nhién, lai nguyén va mói truòng dai ven bién dóng bang song Hong tu Hai Phòng dén Kim San" (1997) De lai cap ca sa: "Nghién cùu bién dang long dàn cùa song Ba Lai nhàm khai thàc long hgp long song" (1995) "Xày dung sa dò phàn Ioai cùa song ven bién phàn mién Bàc Viél Nam" (1996)

Ngoài ra tàc già con su dung mot so lai liéu dà cóng bó cùa tàc già va dóng nghièp trén càc tap chi, luyén tap cóng trình nghién cùu va tham khào nhiéu lai liéu,

tu liéu khàc eó lién quan dà dugc cóng bó hoàc dang Imi irir lai Vién Dia L5^ va càc caquan khàc

8 Càu trùc cùa luqn ón

Luan àn góm 147 trang, 37 sa dò va bàn dò, 42 biéu bang, va 117 lai héu tham khào cùa càc tàc già trong va ngoài nuóc

Ngoài phàn ma dàu va phàn két luàn, nói dung cùa luàn àn dugc trình bay irong 4 chuang nhu sau:

Chuang I : Tóng quan ve càc hai cùa song Viét Nam va khài quàt

dang lue phàt trién cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó

Chuoìig II : Phàn tich càc nhàn tó ành huòng dén qua trình dóng lue

vùng cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó

Chuang HI: Dac diém dóng lue hình thài cùa song ven bién dóng bang

Bàc Bó

Chuang IV: Dinh huóng khai thàc su dung hgp ly tài nguyén va bào ve

mói truòng cùa song ven bién dóng bang Bac Bó

Luan àn dugc hoàn thành vói su huóng dàn khoa hoc cùa PGS TSKH Nguyén Vàn Cu - Phó vién truòng Vién Dia ly, Trung làm Khoa hoc Tu nhién va Cóng nghé Quó'c già va PGS TS Nguyén Hoàn - Truòng phòng Khoa hoc Cóng nghè va Dào tao sau Dai hoc, truòng Dai hoc KHTN - Dai hoc Quóc già Ha Nói

» ^

Trong qua irinh thu thap tài liéu va viél luàn àn tic già dà nhàn dugc su quan làm ^à giùp dò làn linh eó hiéu qua cùa Ban giàm hiéu inròng DHKHTN va Ban lành dao Vién Dia ly - Trung làm KHTN & CNQG Su giùp da chi tinh cùa càc nhà khoa hoc, tap thè giào vién khoa Dia ly, lo bó món Dia mao, tap thè càn bó phòng Tài nguyén nuóc cùa song va bién, Phàn vién Tài nguyén nuóc va Mói truòng, \'ièn Dia 1\ dà góp phàn khóng nhò vào thành cóng cùa luan àn

Tàc già con nhàn dugc nhùng y kién dóng góp qui bau cùa càc giào su va càc dóng nghiep Nhàn dip này tàc già xin chàn thành càm on càc co quan, càc thày co, càc dóng nghiep dà giành su giùp dà qui bau ve linh thàn va vài chà'l trong thòi gian ihuc hién luàn àn

p * - *

Chuong 1 TÓNG QUAN VE CÀC LOAI CÙA SONG VIÈT NAM

^ À KHÀI QUÀT DONG LUC PHÀT TRIÉN CÙA SONG

\'EN BIÉN DÓNG BANG BÀC BÓ

LI LICH Sir NGHIÉN CÙU W N G CÙA SONG VEN BIÉN

Cùng nhu lich su phàt trién cùa càc ngành khoa hoc nói chung, vàn de nghién cùu cùa song ven bién lù làu dà eó sue hap dàn thu hùt dugc su chù y cùa nhiéu nhà nghién cùu tu nhién Nhùng nghién cùu mang linh chat phuang phàp luàn dugc dành dàu bang càc cóng trình cùa N.Ya Danilevski (1869) [79], V.V Doculraev (1978) [80] G.R Credner (1878) [114], F.R Gullive (1899) [115], J Barrel (1912) [113], E.M Marion (1945) [95], R J Russell (1936 - 1958) [116], [117]

Dành già su phàl trién va hình thành cùa song theo diéu kién dia chat, kién tao, dia tàng, thach hoc phài ké dén cóng trình cùa I.X Shukin (1938, 1960, 1974) [110], [111], [112] O.C Leontrev [90] [91], [92], V.P Zencovich [84], [85] Con

bang phuang phàp do dac càc dac trung thuy vàn a cùa song phài ké dén cóng trình

cùa N.X Leliaski (1896) [89], P.X Trekhovich (1904) [107], B.A Apollov (1930) [78] ; bang phuang phàp dành già càc dac trung bài vàn (muc nuóc, song, dòng bòi lich ) cùa X.O Macarov (1894) [93], N.N Zubov (1947 - 1955) [86], [87] Nhìn chung càc cóng trình trén chù yéu dùng lai ò mó là hoàc bang càc thòng so ky thuat

do dac thuy vàn de dành già hién trang va xu the phàl trién cùa song, chua chi ra dugc ca che hình thành va vai irò tàc dóng qua lai cùa càc yéu tó song va bién

Móc quan trong trong lich su nghién cùu cùa song dà dugc I V Xamoilov [101] tóng két trong càc cóng trình nghién cùu cùa mình vào nàm 1952 Òng dà Ihiéì lap sa dò tuang tàc giua nuóc song va nuóc bién trong càc diéu kién song gió khàc nhau de mmh chùng cho su hình thành dia hình cùa song cùng vói qua trình phàt trién mang luói song, long dàn cùa song theo thòi gian Sa do này dà dugc A.I Simonov [104], [105], [106] phàt trién va àp dung cho vùng thém cùa song Trén ca

sa phàn tich nhùng so liéu quan trac nhiéu nàm vói viéc su dung phuang trình càn bang dòng lue, óng dà dua ra sa dò hoàn luu ò vùng cùa song irong diéu kién gió

9

-nhe dóng thòi de nghi nhùng phuang phàp linh loàn toc dò dòng chà)' va dò man cùa nuóc Cóng trình cùa V.N Mikhailo\ dà de cap dén mò hình ly thuyéi qua ifinh tuàn hoàn cùa nuóc a vùng thém vói viéc tinh càc he qua cùa dòng mài dò Óng dà xày dung thành cóng mò hình dòng chày phàn tàng va nhùng thay dói càc dàc trung

dòng chày trong y\mg chày tran cùa nuóc song ra bién T^ùng phàt minh trong ly

thuyél dòng chày do gió a vùng ven bò cùa V.M Altsyler [73], N F Sadrin [108]

dà dàt nén mòng cho hàng loai nhùng két qua dai dugc trong nghién cùu qua trình vàn chuyén cùa nuóc su lan truyén cùa song vào trong cùa song, hién lugng "né/n

man'\ su vàn chuyén bòi lich cùng nhu mot loal càc thành luu trong càc cóng

trình nghién cùu hình thài bar cùa song cùa V.N Mikhailov (1958 -1967) [96], [97], A.M Simolov (1958) [104], V.P Zencovich (1960 - 1962) [84], [85], O.C Leontrev (1955 - 1961) [91], [92], N.I Makkaveev [94], X.X Baidm (1962) [74], M.M Pogov (1957) [100]

O nuóc la càc cóng trình nghién cùu vùng cùa song duói càc triéu dai phong kién Ihuòng dugc gàn lién vói càc cóng trình quai de làn bién lap àp ma róng vùng dal mói ven cùa song Nhìn chung dò là nhùng cuóc chinh phuc long song, quai de làn bién mò róng dóng bang va buóc dàu tìm hiéu qu)' luat phàt trién vùng cùa song con mang tmh chat dinh imh, ròi rac, chua hình thành dugc mot he thòng hoàn chinh \^iéc khào sàt nghién cùu vùng cùa song ven bién nói riéng bay vùng bién

\*ièt Nam nói chung dugc dành dàu bang chuyén khào sài dàu tién dgc \aing bién

\'iéi Nam tu vinh Bàc Bó tói vinh Thài Lan vói làu DeLanessan 300 tàii vào nàm

1925, cùng vói viéc nguòi Phàp xày dung mot so tram thuy vàn ò khu vue cùa song nhàm muc dich phuc \ai Igi fch khai thàc tài nguyén

Tu nàm 1954 NTià nuóc ta dà tap trung xày dung mang luói thuy vàn, hai vàn

^nJng cùa song va ven bién Song song vói càc tram do dac co dinh chùng ta dà thành lap càc doàn khào sài vùng cùa song ven bién, tó chùc hgp tàc khào sài nghién cùu vùng ven bién nuóc ta vói càc chuyén già Lién Xó, Trung Quóc Két qua là chùng la dà thành lap dugc càc bàn dò dia hình khu \arc cùa song, thém lue dia, do

dac thu ihàp dugc nhiéu lai héu song, gió, dòng chày ò càc khu \vc cùa song ven

bién nuóc la Dàc bièt trong 20 nàm gàn day, viéc nghién cùu khai thàc vùng cùa

V h

10-sóng cùa nuóc ta dà dugc chù y nhiéu han, mot so ngành dà di sàu vào nghién cùu dugc mot vài phuang dién nào do de ùng dung cho viéc khai thàc hgp ly cùa ngành mình, nhu Vién Thiét ké giao thòng, Trung tàm Khoa hoc Tu nhién va Cóng nghé Quóc già, truòng Dai hoc Thuy Igi, truòng Dai hoc Khoa hoc Tu nhién Dai hoc Quóc già Ha Nói v.v cìing vói su ra dòi cùa hàng loal càc de lai cap Nhà nuóc, cap

Bó Dàc biél càc chuang trình nghién cùu bién mang tmh Quóc già dà dugc lién hành lù nàm 1980 cho lói nay da góp phàn làm sàng tò quy luat va co che cùa càc giai doan phàl trién bar cùa song, qua trình kéo dai long dàn, dò là nhùng màt xich quan trong ca bàn nhàl cùa càc qua trình thành tao va phàt irién Delta Dàng chù 5^ nhàl là két qua mang tinh chat chuyén sàu cùa PGS TSKH Nguyén Vàn Cu ve

*'Dóng lue vùng ven bién va cùa song Viét Nam" nàm 1990, "Dgc diém dia mqo va tram tich tàng mat ven bién Thài Binh" trong Chuang trình mói truòng (52.02) cùa

PGS TS Nguyén Hoàn va nhùng nguòi khàc nàm 1986

Mae dù càc cóng trình nghién cùu cùa song trong va ngoài nuóc dà dal dugc nhùng thành tuu nhàl dinh, dugc ùng dung róng rài trong viéc thiét ké càc cóng irình: thuy Igi, giao thòng, quai de làn bién, khai thàc lai nguyén thién nhién vùng ven bién cùa song Song chùng la cung càn thày ràng nhùng vàn de

ly ihuyét ve dòng lue a \Tjng cùa song cho dén nay vàn chua dugc nghién cùu hoàn chinh, chua xàc dinh dugc bàn chat co hoc eó linh quy luàt cùa su hình thành va phàt trién cùa càc chàu thó Dò là càc vàn de ve dia mao, dóng lue dòng chày, càn càn bòi lich, ành huòng càc boat dóng cùa con nguòi dén dòng lue vùng cùa song Do dò nghién cùu dóng lue hình thài cùa song ven bién Viét Nam phuc vu cho khai thàc hgp ly tài nguyén thién nhién vùng cùa song con là mól nhièm vu bel sue nàng né trong luang lai

De góp phàn làm sàng lo phàn nào ve quy luàt va su hình thành phàt trién cùa song ven bién Viét Nam, luan àn dà tàp trung vàn de nghién cùu dòng lue hình thài, càn càn bòi lich, xàc dinh nguyén nhàn phàt trién cùa mot so cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó \^ièl Nam

- Giài han pina trong cùa song: 0 vi tri day Iruc long dàn song dat dò sàu lan

nhàl, noi bé màt muc nuóc song dai tói do dò'c nhò nhà't, ranh giói cuoi cùa \àing khóng hi nhiém man

- Giài han phia ngoài cùa song: 0 ranh giói ngoài cùa càc bar dào cùa song,

noi dòng chày, dòng bòi tich song bi tàt dàn

Che dò thuy vàn cùa song là che dò thuy vàn song bién Chùng phu thuóc vào che do thuy vàn loàn luu \arc song (dòng chày, dòng bùn càt, qua trình dòng dàn ) va che dò thuy vàn bién (dòng chày, song ven bò, dòng triéu, dao dóng muc nuóc ) Dò là, ành huòng cùa bién truyén sàu vào trong song dugc biéu hién qua su dao dóng mire nuóc (thuy triéu va nuóc dàng) gay dòn ù nuóc song kèm theo qua trình truyén man Anh huong cùa song dugc thè hién ò vùng ven bò, noi gap gò giùa nuóc song va nuóc bién, làm giàm dò man, tao diéu kién làng dong tram tich

Dòng lue phàt trién long dàn cùa song dugc dac trung bòi tmh chat xói mòn Clic bò a day long dàn song dóng thòi xuà't hién dòng bòi tich dugc dem ra bién, duói su tàc dóng cùa dòng song, dòng triéu dàn dén thành tao dai càt ngàm, bar

ngàm dugc phàn bó ò cùa song hoàc dgc ven bò tao nén càc con càt, bài triéu, tién

thàn cùa dóng bang Deha cùa song

12-Duòi góc dò dóng lue thuy vàn ibi ranh giói trén cùa vùng cùa song là noi khóng con ành huòng cùa càc yéu lo bién (ành huong cùa thuy iriéu) trong mùa kiét

va giói han duói cùa vùng cùa song là khu vue lì chiù ành huòng cùa yéu lo song

trong mùa lù eó thè lày lai duòng bién man 22%u

1,2.2 Phàn vùng cùa song

Trong nghién cùu thuy vàn cùa song cùa lA' Xamoilov [101], G A Saphianov [102] càc tàc già dà chia vùng cùa song ra làm ba phàn; phàn thuóc song, cùa song va cùa song ven bién Ba phàn cùa vìmg cùa song nà}' dugc xem nhu là mot he Ihóng nhà't, nò tón lai khóng chi eó càc dàc irung hình thài khàc nhau, ma con co che dò thuy dóng lue va diéu kién cành quan tu nhién cùng rat khàc nhau Theo càch phàn chia cùa X X Baidin [75], ihì vùng cùa song góm co ba phàn chùih, mói phàn lai dugc chia ra càc don vi dàc trung nhò Chùng dugc minh boa cu thè nhu sau:

- Doan sau cùa song, doan này dugc chia làm hai dang: mot nhành song va

nhiéu nhành song

- Doan cùa song ( vùng nguòng cùa song): Doan này con dugc ggi là vùng

thém bién nóng cùa song, theo thòi gian phàl trién cùa cùa song, doan cùa song dugc phàn làm hai dang: dang kin va dang ha Dang kìn ùng vói cùa song dang phàt trién a giai doan dàu, giai doan lap day vùng vinh va hình thành dóng bang Delta Dang ha ùng vói cùa song phàt trién co qua trình trao dói tu do giùa nuóc song va nuóc bién va chiù ành huong manh cùa càc yéu tó dóng lue bién (cùa song co dang lói)

- Doan ngoài cùa song Ihuòng dugc ggi là vùng ria ven bién cùa song, noi

tranh chà'p manh me cùa càc qua trình dóng lue song - bién, dac trung cho su hình thành phàl trién càc vai, bar

Dira vào quan diém phàn vùng cùa song cùa V.N Mikhailov [96], [98] dugc két hgp vói nhiéu cóng trình nghién cùu phàn Ioai vùng cùa song cùa càc tàc già trong va ngoài nuóc [6], [9], [10], [13], [14], [33], [37], [41], [49], [52], [75], [101],

[104] luàn àn dà xàc dinh vùng cùa song \'ièi Nam co giói han phia irong là noi khóng chiù ành huòng cùa che dò thuy triéu va nuóc dàng trong mùa kiét, giói han phia ngoài là duòng bién man 22%o trong mùa mua lù Vói nhàn dinh này vùng cùa song ven bién dóng bang Bàc Bó dugc xàc dinh va phàn chia nhu sau (hình 1.1) :

Phàn ihuòc song co giói han trén irùng vói giói han (nguòng) trén cùa vùng cùa song, là noi khóng chiù ành huòng cùa thuy triéu va nuóc dàng vào mùa kiét là noi song bài dàu phàn nhành dò là noi phàn nhành cùa song Hong sang song NTiué

Giói han duói cùa phàn này dugc xàc dinh bòi duòng bién man 4%o vào mùa kiét

Phàn cùa song dugc nói tiép kéo dai cho tói giói han duói ìà duòng mép nuóc bay ria ngoài cùa càc bar cùa song vào thòi diém chàn triéu rùt ihàp nhà't (duòng mire nuóc "0" bài do)

Phàn cùa song ven bién là vùng dugc kéo dai ra phia bién eó giói han dugc xàc dinh bang duòng bién man 22%^», trùng vói nguong duói cùa vùng cùa song, tuang ùng vói dò sàu 6 m nuóc tra vào, day là vùng chiù ành huong cùa song, dòng chày, thuy triéu

Giói han cùa vùng cùa song nhu dà trình bay ò trén cho chùng ta thày cùa song eó che dò dóng lue rat phùc tap, the hién mói tuang tàc càc yéu tó lù nhiéu quyén: thuy quyén, thach quyén, khi quyén, sinh quyén va tàc dóng cùa con nguòi

Do dò viéc nghién cùu dóng lue vùng bién cùa song, phài dua trén ca sa nghién cùu long hgp càc yéu tó xàc dinh càu trùc dóng lue vùng cùa song eó lién quan hOu co vói nhau, tuang tàc qua lai làn nhau trong mot he Ihóng nhàl [7]

So dò tuong tàc giùa càc yéu tó tu nhién va con nguòi trong càc qua trình dong lue vùng ven bién cùa song dugc the hién 4 nhóm yéu tò co bàn là: NTióm càc yéu tó song ngòi, nhóm càc yéu tó bién, nhóm càc yéu tó tu nhién khàc va nhóm càc yéu tó nhàn smh (hình 1.2) Trong dò nhóm yéu lo song ngòi va bién co tàc dung truc tiép tói càc qua trình dòng lue vùng ven bién cùa song, con nhóm yéu tó tu nhién khàc Ihuòng gay ành huòng ò hai dang: tàc dóng truc tiép va giàn tiép co nhùng tàc dóng dièn ra nhanh manh va eó nhùng tàc dóng lù lù làu dai nhung eó vai Irò quan trong

14-OScm€>6ng

HÌNH 1.1 SO BÒ CÀC DON Vj VÙNG CITA SONG BÀC BÒ

(I : Phan thuòc song; Il : Cùa song; Ut : Phan cùa song ven bien)

15-NHOM CAC YEU TO SONG NGOI

NHOM CAC YEU TO

NHAN SINH

• !

VÙNG CÙA SONG VEN BIEN

1 A ; '

NHÓM CÀC YÉU TÒ

TU NHIÉN KHÀC

NHOM CAC YEU TO BIEN

Hình 1.2 Sa do tuang tàc giùa càc nhàn lo ò vùng cùa song

Trong 4 nhóm yéu tò trén, nhóm yéu lo song ngòi va bién eó tàc dóng truc tiép lói càc qua trình dóng lire cùa song ven bién Duófi day là càc ành huàng cùa liìng nhóm yéu lo lai vùng cùa song ven bién

1.2.2.1 Nhóm càc yéu tò song ngòi

Co vai Irò rat lón trong qua trình phàl trién \^ùng cùa song nói chung va doan cùa song nói riéng Trong dò dòng chày va dòng bùn cài là nhinig yéu lo' co bàn quyét dinh lói qua trình phàt trién cùa song va luói thuy vàn vùng cùa song Lugfng dòng chày càng lón cùa song càng duac mò róng qua trình lién hoà cùa song va thành tao chàu thó dién ra càng nhanh Dòng chày là chi liéu dành già nàng luang cùa qua trình long dàn va khà nàng van chuyén bùn càt, no eó ành huong truc tiép lói loàn bó luói thuy vàn cùa song va khà nàng giù nuóc trong dóng bang Delta Dòng bùn cài trong song là mot trong nhùng yéu tò quan irong quyét dinh cuòng do bién dang long dàn cùa song Lirotig bùn cài càng ló-n thì toc dò boi làng boi dàp cùa song càng nhanh, càng làm làng khà nàng kéo dai cùa song nói riéng va Della nói chung ve phia bién

Ngoài ra, mire nuóc song cung eó vai irò nhàl dinh, nhung it quan trong han yéu lo dòng chày va bùn càt Tuy vay dao dòng muc nuóc lai co vai trò quyét dinh tói qua trình phàt trién long dàn Tri so dao dóng muc nuóc càng lón, toc dò dòng chày bién thién càng manh va qua trình xói la boi lap long dàn xày ra càng nhanh

0 chùng mire nào dò, dòng chày - muc nuóc va luu luang bùn cài eó quan he hùu co vói nhau Dòi vói vùng cùa song co thuy triéu lón thì dao dóng muc nuóc lù trong

- Song bién va dòng chày song: là càc \'éu tò bién quan trong nhàl trong qua trình dong lue vùng ven bién nói chung va vùng cùa song ven bién nói riéng Bàn chà'l vai ly cùa qua trình tuang tàc giùa song bién va dia hình bò trong qua trình tich

tu - xói la, di chuyén bùn cài là khu3Tih huóng diéu chinh lai su càn bang dòng lue, tao ra dò dò'c hgp ly, phu thuóc vào cuòng do song tàc dòng cùng nhu càu tao vài lieu day Dòng chày vùng ven bò dóng vai trò rat lón trong qua trình phàn phòi lai bùn càt va van chuyén bùn càt vùng bò Dòng chày chi phòi rat lich cuc tói huóng phàl trién cùa song

- Thuy triéu luón dóng vai trò quan trong trong càc qua trình dóng lue vùng bién cùa song: iruóc hét tao ra dòng chày toc dò rat cao vùng cùa song (dàc biél ò càc kénh lach sàu hep), day nuóc man xàm nhap vào sàu trong song, gay ra hien tuang don ù nuóc ò cùa song trong mùa 10 Ngoài ra, dao dóng thuy triéu vói bién

do lón con tao ra dai song vò khà róng truóc cùa song

1.2.2.3, Nhóm càc yéu to tu nhién khàc

- Khi bau dóng vai irò rà'l lón, co ành huòng quyét dinh dén che dò gió, song

va dòng chày ven bò cùng nhu dac diém thó nhuong va thàm thuc vai vùng ven bién cùa song Ngoài ành huòng truc tiép dén càc yéu lo trén, khi bau con gay ành huong giàn tiép tói che do dòng lue vùng cùa song ven bién Ihóng qua che do thuy vàn va dòng chày bùn càt song ngòi Co the nói càc yéu tò thuy vàn trong song chinh là san phàm inrc tiép cùa khi bau khu \arc thóng qua càc yéu lo mua - àm -dòng chày

17

- Thàm ihuc vài vùng cùa song ven bién: Dóng vai trò ''ào giàp' bào ve dói

bò truóc càc tàc nhàn phà huy nhu song va dòng chày Ngoài ra, thàm thuc vai con 2Óp phàn làm tàng nhanh qua irình làng dong va lich tu bùn càt Nguge lai, diéu kién thó nhuong se quyét dinh gióng, loài thuc vai phàt trién trong vùng cùa song day bién dóng

- Diéu kién dia chat, dia hình dàc diém dia mao, chuyén dóng tàn kién tao

eó vai trò nhàl dinh trong qua trình dòng lue phàt trién vùng cùa song ven bién Càc ành huong cùa chùng Ihuòng là giàn tiép, dién ra tu lù làu dai, nhung quyét dinh xu thè phàt trién chung cùa vùng cùa song ven bién Truóc héi là ành huong lói qua

trình hình thành va phàt trién luói song, phàn phòi lai dòng chày va dòng bùn càt

trong song Càc qua trình chuyén dòng nàng - ha cuc bó vò trai dàt ihuòng gay ra hién tuang dói huóng dòng chày, phàn nhành song hoàc lap day long song

1.2.2.4 Nhóm yéu tó' nhàn sinh

Ngày nay vói nhip dò phàt trién manh me cùa khoa hoc ky thuat, tàc dóng cùa con nguòi tói thién nhién nói chung va dóng lue vùng cùa song ven bién nói riéng ngày càng sàu sàc Càc tàc dóng này ành huòng truc tiép va giàn tiép tói vùng cùa song

Anh huang truc tiép gay ra vói vùng cua song ven bién là viéc xày dung càc cóng trình diéu tiél nuóc ò dóng bang (de, dàp, kè, cóng, kho nuóc.) dà làm thay dói che dò dòng chày va bùn càt song ngòi Viéc nao vél luóng lach cùa song, dào kénh dàn, xày dàp chàn song, dàp chàn dòng tàc dóng truc tiép lói che dò thuy vàn

- thuy lue cùa dòng song, ành huong tói qua trình xàm nhàp man, làng dong bùn càt cung nhu xói lo bò làm cho càn bang dòng lue tu nhién bi phà va

Ngoài càc tàc dóng truc tiép, con nguòi con gay ra nhùng tàc dóng giàn tiép dén vùng cùa song thóng qua càc yéu tò dóng lue song - bién: nan phà rùng phòng

bó dàu nguón, xày dung càc kho nuóc lón a thugng nguón làm thay dói che do thuy vàn song ngòi Rùng dàu nguón bi tàn phà dà gay tàc hai ghé góm trong khà nàng chò'ng lù, diéu liei dòng chày Càc ho chua, kho nuóc lón hình thành làm thay dói che do thuy vàn song, mói truòng sinh thài ^và-cuó'i-eùng co tàc -dóng ành

I \r"l rryrri !

1.3 CÀC LOAI CÙA SONG VEN BIEN VIET NAM

Cùa song ven bién Viét Nam là vùng cùa song co thuy iriéu, noi dién ra càc qua trình dòng lue phùc lap, noi thuòng xuyén xày ra tranh chàp mành liét giùa càc nhóm yé'u tò nói lue va ngoai lue Do vày, viéc phàn Ioai cùa song ven bién Viél Nam mang mot y nghla quan trong trong viéc àp dung càc phuong phàp nghién cùu phù bop nhàm phuc vu cho càc chuyén ngành, dòi tugng lién quan tói viéc khai thàc

su dung hap ly eó hiéu qua lành thó cùa song ven bién

Trong nhiéu cóng trình nghién cùu ve cùa song trén thè giói [75] [96], [101], [103], càch phàn Ioai cùa song rat khàc nhau, chùng hoàn loàn phu thuóc vào muc dich nghién cùu va càc chi liéu su dung trong phàn Ioai, co the néu mot càch tóng quàt càc phuong phàp phàn Ioai cùa song trén thè giói nhu sau:

1) Dua trén càc dàu hiéu dja mao ca bàn, càc cùa song dugc phàn làm hai nhóm chinh:

• Cùa song Delta chàu thó

• Esluary (cùa song hình phèu)

2) Dira theo chi tiéu phàn vùng khi bau, càc cùa song phàn chia ra càc nhóm:

• Cùa song vùng cuc dai

• Cua song vùng ón dai

• Cùa song vùng nhiét dói va càn nhiét dói

3) Dua trén hình dang cùa song va duòng bò bién, chia ra càc Ioai:

• Cùa song dang thàng va dang phéu

19

• Cùa song dang kin va dang ho

• Cùa song dang lòm, lói va phàng

4) Dua trén ca so giai doan phàl trién (theo tuoi) chia ra càc Ioai:

• Cua song tre

• Cua song dang phàt Irién

• Cùa song dà truòng thành

5) Dua trén dàc diém tàc dóng cùa che dò thùy - hai vàn chia ra hai nhóm:

• Cùa song ven bién ha (bay dai duang)

• Cùa song ven bién kin (bay bién nói dia)

6) Dua theo che dò dòng bùn càt (lién quan lói toc dò phàt trién cùa song va Della) chia ra càc nhóm:

• Cùa song co dòng bùn càt dói dào

• Cùa song eó it (hoàc rat it) bìm cài

7) Theo che dò va dac tinh thuy triéu phàn ra càc Ioai:

• Vùng cùa song eó triéu

• Vùng cùa song vò triéu

8) Dua trén dà'u hiéu hoat dóng kién tao khu vue:

• Vùng cùa song co boat dòng kién tao manh (sul lùn, nàng - ha, tàch dàn )

• Vùng cùa song il (hoàc khóng eó) boat dóng kién tao

9) Dua theo dà'u hiéu hình thài càc vai, bài bòi ngàm (bar)., co thè chia ra càc Ioai:

• Cùa song eó bar phàt trién dang ludi liém

• Cùa song eó bar phàl trién dang dào chàn

• Cùa song eó bar phàt trién dang doi kéo dai

• Cùa song co bar phàl trién dang huóng làm phàn cliia long dàn chinh

20

10) Dua trén chi tiéu dành già cuòng dò cùa càc yéu tò dóng lue song - bién co thè chia ra cùa song chiù tàc dóng cùa càc yéu tò bién là chinh va cùa song chiù tàc dóng cùa càc yéu tò song là chinh

Nhìn chung, trong bft cu càch phàn chia nào cùng it nhiéu déu de cap dén càc yéu tò dóng lue vùng ven bién cùa song mot càch truc tiép bay giàn tiép

Ò nuóc ta hàu bel cac cùa song phàl trién a vùng chiù ành huong cùa thuy Uiéu vói che do thuy thach dóng lue rat phùc tap va da dang Do vày viéc phàn Ioai cùa song mot càch co he thóng thì bau nhu chua duoc chù y, ngoài két qua nghién cùu dòng lue cùa song trong khuòn khó de tài 48B 02 01 do PGS TSKH Nguyén Vàn Cu làm chù nhiém là co de càp dén viéc phàn Ioai cùa song Trong cóng trình này ò phàn phàn Ioai cùa song Viet Nam càc tàc già dà su dung chù yéu hai phuang phàp co bàn, dò là phàn Ioai theo dà'u biéu dia chat ; dia mao va hình thài dóng lue thuy vàn, va phàn Ioai theo mùc dò tac dòng cùa càc yéu tò dóng lue Thuc chà'l hai nguyén tàc phàn Ioai cùa song a irén chù yéu dua vào he qua va mùc dò tàc dòng cùa càc yé'u tò dòng lue, song cùng dà chi ra dugfc 10 dang cùa song thuòc 3 Ioai cùa

song chinh a Viét Nam là cùa song lòm (Estuary) cùa song phàng (Liman) va cùa

song lói (Della)

1.3.1 To hop nnot so yéu to' trong phan loqi cùa song Viet Nann

Xuàt phàt trén quan diém nghién cùu he thòng, càc nhàn tò tu nhién tàc dóng qua lai làn nhau Irong mot he thòng nhà't ò vùng cùa song cùng nhu trén ca so phàn Ioai cùa nhiéu tàc già trén thè giói [75], [96], [101], dàc biél là hai phuang phàp phàn Ioai cùa song Viet Nam cùa PGS TSKH Nguyén Vàn Cu [14], viéc phàn Ioai cùa song a Viet Nam duac xàc dinh bang lo hgp cùa càc yéu tò nhu sau (hình 1.3):

1.3.1.1 Phàn lue dia kécan cùa song (doan sau cùa song): càn eù hình thài va

qua trình phàl trién cùa long dàn cùa song chia làm hai dang:

- Mot nhành song phàt irién trén vùng dói, nùi hay dóng bang chàu thó chua hoàn thién - Al

9 9

- Nhiéu nhành song phàt trién trén dong bang chàu tho phàl trién khà hoàn thién - A2

1.3.1.2 Phàn cùa song là doan tiép giàp vói bién co giói han ngoài là ducmg

mép nuóc lue muc nuóc thap nhà't (doan cùa song)

• Theo dàu hiéu hình thài

- Ciia lòm eó bài bòi dang dào chàn phia Iruóe (HI)

- Cua lòm eó bài bòi ven eùa (H2)

- Cùa lòm eó bài bòi ngàm phia truóc (H3)

- Cùa lap day (phàng) eó bài bòi dang dào chàn (H4)

- Cùa làp day (phàng) eó bài bòi ven cùa (H5)

- Cùa làp day (phàng) co bài bòi ngàm (H6)

- Cùa lòi eó bài bòi dang dào chàn (H7)

- Cùa lói eó bài bòi ven eùa (H8)

- Cùa lòi eó bài bòi ngàm (H9)

- Cùa song khóng eó (hoàc rat il) bài bòi

(Hjo)-^ Theo mùc do ành huòng cùa càc yéu tó song - bién duac xàc dinh theo

h - ehiéu cao song trung bình

A - bién do triéu trung bình

R, - luu luong bùn cài trung bình lai nguòng irén cùa song kg/m.s

2 3

-1 ) \'ói P < 0,-1: vùng ven bién cùa song chù yéu do càc yéu tò bién chi phò'i, cùa song phàt trién eó dang:

- Cùa song phàt irién va kéo dai dang lach triéu (S6)

- Cùa song khòng dugfc kéo dai (bién 1& dàn) (S5)

2) Vói 0,1 < P < 1,0: vìing ven bién eùa song chù yéu song bién cùng chi phò'i, cùa song phàl trién co dang:

- Cùa song duge kéo dai trong mùa 10 va phà huy hoàn loàn trong mùa khó kiet P < 0,5 - thién ve yéu tò bién (S4)

- Cùa song duge kéo dai trong mùa lù va phà huy mot phàn trong mùa khó kiet P > 0,5 - thién ve yéu tò song (S3)

3) Vói P > 1,0: vùng cùa song chù yéu do eàe yéu tò song ngòi chi phòi, cùa song phàl trién eó dang:

- Cùa song duge kéo dai trong thòi gian cà nàm (SI)

- Cùa song dugc kéo dai trong mùa lù va ón dinh trong mùa khó kiét (S2)

1.3.1.3 Phan thém bién nòng (cùa song ven bién)

Phàn thém truóc cùa song là phàn bién nóng ven bò kéo dai tu bò tói dò sàu

trung bình 15 -^ 20 m, là noi chiù tàc dóng manh me bòi song gió ven bò va dòng

chà} song ngòi vào mùa lù

* Theo hình thài bé mal day bién

- Thém cùa song eó dò nghièng bé mal > 0,01 (T^)

- Thém cùa song eó dò nghiéng bé mal < 0,01 (T2)

• Che do thuy triéu (D)

- Nhàl triéu déu vói bién dò 2,6 -^ 3,6 m (DI)

- Nhàl triéu khóng déu vói bién dò 1,2 -^ 2,5 m (D2)

24 Bàn nhàl iriéu khóng déu vói bién dò 0,6 24 ;24 1,1 m (D3)

- Bàn nhàl triéu déu vói bién do 0,4 -r 0,5 m (D4)

• Song theo huàng thóng tri va càp tuang ùng co tàn suàt chiém trén 20% (aj

- Thàng góc vói duòng bò (al)

- Xién góc vói duòng bò (al)

- Song song vói duòng bò (a^)

• Dàu hiéu chuyén dóng kién tao (K):

- Cùa song phàt trién trén nén dia chat eó chuyén dóng nàng ciac bó (Kl)

- Cùa song phàt trién trén nén dia chat co chuyén dóng ha lùn cuc bó (K2)

- Cùa song phàt trién trén dùt gay kién tao (K3)

• Mùc dò anh huàng cùa con nguòi (N):

- Cùa song chiù tàc dóng manh boat dóng eùa con nguòi (NI)

- Cùa song chiù tàc dóng boat dòng cùa con nguòi (N2)

- Cùa song khóng chiù ành huòng càc boat dóng cùa con nguòi (N3)

1.3.2 Càc logi cùa song Vìét Nam

Vói két qua phàn Ioai ò bang 1.1, hình 1.4 -Ì- 1.6 cho thày càc cùa song Viet Nam chù yéu góm 3 Ioai vói 7 dang dién hình:

1.3.2,1 Loal cùa song lòm (Estuary) góm co hai dang chinh

- Dang co bài bòi phàt trién thành doi, bar hay vai cài thàng góc vói duòng

bò, dòng iriéu dóng vai trò chinh, bò bién thuóc kiéu mài mòn - hoà lan vói nhiéu

vung, vinh ven bò Dang này eó mài chù yéu ò ven bién Quàng Ninh - Hai Phòng

Vi du: Cùa song Dàm Ha, cùa Ha Coi, cùa Nam Trieu

D J , a , A2H9S3K2N2 DJjCCj A,H,S,K,N, DJ1OC2 A^H^S^K^Ns DJiCX, A^H^S^K^N, DJiCCj A,H7S3K,N

D,T,a2a3 A,H8S.K,N2 DjTiO

A2H,S3K2N2 DJjCCj A2Hc,S3K2N2 DiTjOj A,H2S3N,D2 Titti ttj

A^H.S.S^K^N,

D j 2 a i a 3

Dang cùa song (5) Cùa lòm (Estuary) phàt trién doi càt, thàng góc vói bò va lach triéu bòi tich

Cùa lòm (Estuary) phàt trién doi càt, thàng góc vói bò va lach triéu bòi tich

Cùa lòm (Estuary) phàt trién doi càt, thàng góc vói bò va lach triéu bòi tich

Cùa lòm (Estuary) phàt trién doi càt, thàng góc vói bò va lach triéu bòi tich

Cùa lói (Delta) phàl trién bài ngàm, bòi tich nhiéu

Cùa lòi (Delta) phàt trién bài ngàm, bòi tich nhiéu

Cùa lòi (Delta) phàt trién bar dào

Cùa lòi (Delta) phàt trién bar dào

Cùa lòi (Delta) phàt trién bar bò va bai ngSm

Cùa lòi (Delta) phàt trién bar bò va bài ngàm

Cùa lòi (Delta) phàt trién bài ngàm

Cùa lòi (Delta) phàt trién bài ngàm

Cùa lòm (Estuary) it bòi tfch, bò bién mài mòn - san phàng con càt kéo dai doc bò theo càu inic duòng bò

Cùa lòm (Estuary) it bòi tich, bò bién mài mòn - san phàng con càt kéo dai doc bò theo càu truc duòng bò

(5)

Cùa lòm (Esluary) il bòi lich, bò bién mài mòn - san phàng con cài kéo dai doc bò theo càu truc duòng bò

16 Nhuong A1H2S4S6N2

D2T2a,a3

Cùa lòm (Estuary) it bòi lich, bò bién mài mòn - san phàng con càt kéo dai doc bò theo càu truc duòng bò

D2T2aia3

Cùa lòm (Esluary) il bòi tich, bò bién mài mòn - san phàng con cài kéo dai doc bò theo càu trùc duòng bò

18 Gianh Gianh A,S4S,K3N2

D3T2aia3

Cùa lòm (Esluary) bòi tich phàt trién co vai càt mot ben, long dàn kéo dai cùng phuang vói dtìt gay

19 NhàtLé Nhàl Le A,S,S6K3N2

D3T2aja3

Cùa lòm (Estuary) bòi tich phàt trién co vai càt mot ben, long dàn kéo dai cùng phuong vói dùt gay

20 Thuàn An Huong A,H5S4S6N2

Cùa phàng (liman) phàl trién bài, con

A2H8S6T2D, a2N2K2 AaHgSJsD, a2N2K2

Cùa phàng (liman) phàl trién vai bò

Cùa lòm (estuary) phàl trién bài ngàm

Cùa lòi (delta) phàt trién bar cùa song

Cùa lòi (delta) phàt trién bar cùa song

Cùa lòi (della) phàl trién vai bò va bài ngàm

28-ClllJ GIAI

I I I Ddl lien [^^ Duòng dàng sfiu

Hình 1.5 So óo càc Ioai cùa song lap day (kieu Liman) dien hình ó Viet Nam

3 0

Dang eó bài bòi phàt trién thành con, bài ngàm hep à ven bò, bò bién thuóc

Ioai mài mòn, song va dòng chày ven bò dóng vai trò chinh trong qua trình phàt trién cùa song Càc cùa dang này Ihuòng eó mal ò ven bién Nghé An - Ha Tinh nhu cùa Lo cùa Hói, cùa Sol

1.3.2.2 Loal cùa song làp day (Liman) co hai dang

- Dang eó bài bòi phàl trién thành vai càt phàn bò song song vói duòng bò nhu cùa song Dà Nóng, cùa Dà Ràng

- Dang phàt irién con ngàm, dào chàn nhu cùa song Tra Khùc, cùa song Hói An

Hai dang cùa song này thuòng phàl trién ò ven bién Trung bó, bò bién thuòc nhóm mài mòn - san bang, il nguòn bòi tich, dòng chày ven bò dóng vai irò chinh trong qua trình phàt trién cùa song

L3.2.3 Loal cùa song lói (Delta) eó ba dang chinh:

Thuòng bài bòi cùa song phàt trién thành doi, bar dào, con ngàm truóc cùa song hoàc kéo dai doc bò Bò bién cùa song thuòc Ioai tich tu - xói la, yéu tò song ngòi dóng vai trò dòng lue chinh trong qua trình phàt trién cùa song Càc dang eùa song Ioai lòi (kiéu Della) eó mal chù yéu ò dai ven bién cùa dòng bang chàu thó Bàc

Bó, Nam Bó va dóng bang ven bién Thanh Hoà

- Dang phàt trién dào chàn truóc cùa song nhu cùa Ba Lai, cùa Tra Ly

- Dang phàt trién doi (bar bò) kéo dai tu bò nhu cùa Day, cùa Tiéu, cùa Dai

- Dang phàt trién bài ngàm truóc cùa song nhu cùa Vàn Ùc, cùa Lach Trào Theo càch phàn chia này cho thày mói mot dang hay mot kiéu cùa song déu

co mot quy luat phàl trién riéng biet Trong cùng mot Ioai cùa song tuy chùng khàc nhau ve kich ca nhimg thuòng co cùng mot quy luat phàt trién luong tu Càc cùa song lòi (Delta) thuòng phàl trién nhanh han càc cùa song lòm (Estuary) rat nhiéu Cac cùa song eó suòn bò ngàm, vùng thém bién nòng ihoài thuòng phàt trién thuan lai han \àing co suòn bò ngàm doc Ò ven bién dóng bang chàu thó (Delta) ihuòng

31

phàt trién càc cùa song lòi, nguac lai cùa song lòm thuòng eó màt ò khu vue dòng bang ven bién chàm phàl trién hoàc bi bién là'n, bò bién co dang vùng, vinh noi eó nguòn bòi lich song it Trén dai ven bién \^iet Nam eó thè chia ra ba khu vue, mói khu vue tuang ùng vói mot Ioai cùa song, dàc trung cho mot che dò dòng lue riéng biél, quyét dinh cho su tòn lai va phàt trién cùa Ioai eùa song ò dò Tinh da dang càc Ioai kiéu, dang cùa song phàn ành mòi tuang tàc phùc lap giùa càc yéu lo dòng lue song - bién va diéu kién dia ly tu nhién riéng khu vue Dò là nhùng dac thù ca bàn

cùa càc vùng cùa song nhiét dói co triéu ò Viét Nam

L4 KHAI QUÀT DÓNG Ll/C PHÀT TRBÉN CÙA SONG VEN BIEN

DÓNG BANG BAC BÓ

Nghién cùu lich su phàt trién va qua trình thành tao cùa song vùng ven bién Viet Nam trong giai doan hién nay cung nhu du bào huóng phàt trién cùa chùng trong tuang lai là van de lón, vò cùng quan trong trong chién luac phàt trién kinh té bién Do vày tìm hiéu va xàc dinh quy luat dièn bién cùa song vùng ven bién nhàm dàp ùng va giài quyét kip thòi nhùng yéu càu phuc vu cho giao thóng thuy, ngu nghiep, làm nghiep, nóng nghiep, xày dung va tìm kiém sa khoàng a vùng cùa song ven bién là nhiém vu hét sue càn thiét Trong luan àn, chùng tói chù yéu tap trung nghién cùu dóng lue phàt trién cùa mot so cùa song ven bién dòng bang Bàc Bó

Nhu a trén dà néu, qua trình dóng lue phàt trién cùa song ven bién là vó cùng phùc tap Dò là su tàc dòng qua lai cùa hàng loal càc yéu tò nói lue va ngoai lue, dòng thòi cùng lue xày ra trong mói truòng tranh chàp giùa dàt lién va bién cùng vói

su tàc dòng cùa con nguòi Dac biél là qua trình phàl trién long dàn cùa song luón gàn chat vói qua trình phàt trién cùa duòng bò bién va dia hình, do vày khi dành già dóng lue phàt trién cùa song cung khòng thè tàch ròi qua trình phàl trién bò bién, lich su phàl trién dia hình ven bò va suòn bò ngàm

Trén quan diém dành già càc yéu tò thuy - thach dóng lue va co sa càu trùc hình thài thì dòng lue phàl trién cùa song ven bién dòng bang Bàc Bó dugc khài quàt

cu thè nhu sau (hình 1.7):

Vùng co ddu hiéu nàng tuong dtìi yé^u

Vùng co ddu hlèu hg tuong óói yéu

Huóng d ò n g ctìày song

Càc huòng song thinh hành

Huòng d ò n g triéu lèn (a), xuóng (b) Mgc nuòc c y c dgl triéu cuòng (m) Muc nuàc cuc tiéu triéu rUt (m)

Huòng d ò n g bòi tfch ngang

•^ Huòng dòng bÓl tfch ven bò mùa he

•> Huóng d ò n g bòi tfch ven bò mùc d ò n g

Huòng d ò n g chày c h ù d a o mùa he

Huòng d ò n g chày c h ù d o c mùa d ò n g

Duòng d à n g m a n trung binh

Duòng d à n g sau

HINH 1.7 SO DÒ DÓNG LL/C HIÉN DAI PHÀT TRI^N

CÀC CCTA SONG VEN BIÉN DÓNG BANG BÀC BÒ

33

Duòng bò bién ciia dòng bang Bàc Bó dai 150 km, kéo dai theo huòng Dóng Bàc - Tày Nam co càc cùa song lòn là ciia Lach Huyén, cùa Nam Triéu, cùa Càm, cùa Lach Tra}', cùa \^àn Ùc, cùa Thài Bình, cùa Diém Dién, cùa Tra Ly, cùa Làn, cùa Ba Lai, cùa Lach Giang, cùa Day (trong dò cùa Cam, cùa Dièm Dién, cùa Làn

dà bi con nguòi can thiép) cùng hàng chuc cùa song nhò khàc ciia hai he thòng song lìiài Bình - song Hong va lach triéu làm cho dóng lue phàl trién bò bién Bàc Bó càng tra nén da dang va phùc lap

Tu nhùng lai liéu thuc té va chuòi so liéu quan trac cùa càc tram Thuy vàn, Khi tucfng va Hai vàn Irong khu \arc cho thày: Vùng cùa song ven bién Bàc Bó co

luong mua trung bình nàm dal 1500 ~ 1900 mm Che dò nuóc chiù ành huong cùa

bào, xoày thuan nhiét dai va thuy triéu vinh Bàc Bó Mùa lù tu thàng XT dén thàng

X, chiém 70 -^ 807c long luong dòng chày nàm Mal dò song dal xàp xi 1 km/km^ Hàng nàm luong nuòc song do ra bién qua càc cùa song khoàng 122 km^ nuóc va

120 triéu tàn phù sa [14], [21], [47], [48]

Thuy triéu ven bò eó bién dò thay dòi lù 2,5 m ò cùa Day tói 3,5 m a cùa Nam Triéu, thuóc che' dò nhàl triéu déu Dòng chày ven bò co huóng thòng tri Bàc Nam toc dò 20 -^ 30 cm/s Mùa he,-song huóng chinh Dóng Nam tàn suàt 60%, mùa dòng huóng song chùih Dòng Bàc làn suàt 70% Vùng ven bò phó bién song càp II cao trung bình 0,5 -;- 0,75 m tàn suàt trén 70%, song bào cao tói 3 m Dò man mùa

lu giàm tói 0,5 ~ 5%o a cùa song, mùa khó dò man trung bình dal 20%-^ Giói han

dò man ì%o tàng mal lién sàu vào dàt lién tói 20 km a cùa Ba Lai

Dòng bang Bàc Bó phàt trién trén nén bón trung Ha Nói, trong dò lóp phù

De lù day 260 m riéng Holoxen day tu 40 - 60m [45], [46], [53] Trung co toc dò sul lùn làn kien tao trung bình 0,18 mm/nàm [2] Dia hình dòng bang Bàc Bò góm 3 phàn:

- Phàn trong de gòm co 3 dang dia hình ca bàn dò là bài triéu cao, con càt bién va càc trung, lach Lagoon co

34

- Phàn bài triéu róng khoàng 500 km^ gòm co bài triéu, vai bò, con càt cùa song, bài lày va lach triéu cùng càc rùng cày ngap man phàt trién ò eùa song

- Phàn chàu thó ngàm tinh tói dò sàu 10 m róng chùng 1000 km" Tram tich

day chù yé'u là càt bòi, bùn bòt màu nàu bòng, bùn set eó mal ò cùa song, càt nhò

phàn bò ò trén dinh càc vai ngàm dang duac nói cao Nhìn chung dòng bang Bàc Bó dugc bòi tu trong khoàng 3000 nàm tra lai day [4], [24], [59], hién vàn dang tiép lue bòi tu va eó xu thè' làn bién kéo dai ve phia Dóng Nam Toc dò bòi tu thay dói theo tùng doan bò cùa song Hién luang xói la ehi là hién lugng lam thòi do vai irò dóng lue eùa song giàm, eùa song dugc tàng cuòng va trong diéu kién ihié'u bui bòi tich cuc bó hay toc dò lùn chìm tàn kié'n tao manh han toc do bòi tu [14], [15], [16], [17], [18], [19]

Trén ca sa tóng quan khài quàt càc tài héu kién tao, dia chat - De lù, dia mao, lich su phàl trién bò bién, tram lich hién dai tàng mal, két hgp vói càc dang

tich tu hién dai ò cùa song, quy luat phàn bò dòng chày ven bò, dòng bòi tich ven

bién dugc khài quàt ò trén Ibi vùng cùa song ven bién dòng bang Bàc Bó là dòng bang lich tu Della - làp vinh, bòi tu chù yéu theo phuong thùc con càt duyén hai (dào chàn cùa song va doi càt kéo dai) He thòng long dàn cùa song ven bién dòng bang Bàc Bò thuòc dang toà tia chiù su khòng che cùa he thòng dùt gay Tày Bàc -Dóng Nam va càu truc cùa vùng trùng Ha Nói Cùa song ven bién chiù ành huòng chii yéu cùa song huóng DB, DN va D, dòng bòi tfch bién trong nàm co huóng Bàc -Nam huóng cùa dòng chày triéu (thàng góc vói duòng bò) lén xuòng trong mot ngày

Sau day là dàc diém dòng lue phàt trién eùa mot so cùa song ven bién dóng bang Bàc Bò,

1.4.1 Cùa Nam Triéu (song Bach Oàng)

Nàm aria Dóng Bàc dòng bang Bàc Bò, cùa Nam Triéu co dang hình phèu Trèn bình dò kién trùc - kién tao va dae diém dia chat khu vue, thì day là vùng cùa song co càu mie cùa mot Estuary phàt trién trén bòn trung ha lùn tuong dó'i manh,

co dang cùa mot graben dugc hình thành trong Phoxen muón - De lù Su nàng cao

35

cùa muc nuóc chàn tmh, su thiéu hui bòi lich va thuy triéu co bién dò lón là càc nguyén nhàn gay ra càc qua trình xàm thuc cùa dòng triéu, dòng chày song phàt

trién ké thùa trén long song chàu thó truóc day Co che xàm thuc ngang mò róng

luòng va xàm thuc sàu yéu dàn khi muc nuóc dàng cao, làm cho cùa song bi ngap chìm co xu the bién laii trò lai, bài triéu bi lày hoà, lach triéu phàt trién day dàc, càc dào càt chàn hi xói là mành hét, là mot trong nhùng dàc trung chinh cùa Esluary Hién lai dàc trung hình thài eùa cùa Nam Triéu eó ehiéu róng cùa song dal trén 2

km, long dàn cùa song co chó duge khoét sàu lói 13 -^ 14 m Bài tich tu ngàm truóc cùa song thuòng ò dò sàu duói 2 m nàm càch xa bò tu 7 -r 10 km Càc doi càt dang

dai bàn chìm ngap phàt trién manh a hai ben long dàn cùa song kéo dai thàng góc

vói duòng bò tói 5 -^ 10 km Long dàn cùa song it bi uòn khùc, trac dién doc long dàn co dang lugn song mém mai vói dò sàu giàm dàn lù trong song cho ra tói dinh bar truóc cùa song Dòng chày triéu dóng vai trò chinh cho dóng lue thành tao cùa song, yéu tò song, dòng chày song chi co tàc dòng bò Irg va gay ra tàc dóng mài mòn, xói la cuc bò Dàc bièt day là eùa song co su tàc dóng manh, ngày càng già tàng cùa con nguòi nhu dàp dàp, ngàn song, ma luòng, nao vét luòng dién hình là

ma kénh Dinh Vù nàm 1890, dàp dàp Dinh Vù (cùa Càm) nàm 1981, ma luóng kénh Cài Tràp nàm 1985, dàp dàp song Già nàm 1960 va hàng nàm nao vél lù 2 -^ 3 triéu m^ bùn cài [17], [18], [19], [20] dà dua dén hién tugng bòi tu ò doan song Bach Dàng, lù dàu kénh Dinh VQ tói dàu kénh Cài Tràp Nguyén nhàn cùa su bién dói này là do su phà vò càu trùc tu nhién trong khu vue gay nén hién lugng dòn ù nuóc, tao ca che uòn dòng trong doan long song Càm, mò róng trac dièn ngang long dàn, tich tu làp day ò doan song Bach Dàng khi triéu xuòng gay nèn hién tugng phàn nhành va thay dói huóng cùa dòng chày a cùa song

1.4.2 Cùa Vàn Ùc

Cùa Vàn Ùc là phu luu càp I cùa song Thài Bình, chiém tói 60% lugng nuóc

va bùn càt cùa dòng chinh, eó luu lugng dòng chày trung binh 500 mVs va eó thè

dal 4000 ~ 5000 mVs vào mùa lù Là mot bó phàn cùa dòng bang Bàc Bó, do dò lich

su phàt trién cùa song gàn Uén vói lich su phàl trién cùa dòng bang cùng nhu cùa cà

36

he thòng luói thuy vàn vùng Delta dang phàl trién Trèn ca sa càu trùc cùa trùng Ha Nói va he thòng dùt gay thì doan cùa song Vàn Ùc nàm trén dùt gay Kién Thuy, chiù ành huòng cùa chuyén dòng tàn kién tao hién dai Duói ành huòng cùa càc qua trình ngoai lue (song, dòng chày, triéu ) dà dua lói su thành tao bài ngàm cùa song cìmg vói su phàn luu dòng chày cùa song theo quy luàt phàt trién eùa cùa song Delta dò là: lich tu bài càt ngàm truóc cùa song, phàl trién lón dàn thành dào chàn dua tói su phàn luu dòng chày Hién lai cùa Vàn Ùc róng tói 2 km vói dò sàu long dàn thay dói lù 5 -^ 8 m Con tich tu cùa song phàn bò róng co dang quai nan, càch

bò tói 7 km va khà bang phàng vói xu the nghiéng thap dàn ra bién va thap trùng dàn vào phia long dàn chinh cùa song Dinh con cài ngàm cao khóng qua 1 -^ 1,5 m

so vói chàn con, vai liéu càu tao thuòng là càt, cài bòi va bòi eó nguòn gòc song bién Qua trình thành tao bài bòi ò cùa song dà dua dén viéc chuyén dói huóng dòng chày nhu truóc 1965 long dàn cùa song phàl trién ve huóng NDN, sau 1971 va cho tói nay dòng chày eó xu the dich chuyén ve phia Dóng vói huóng chày là DDN Toc

-dò phàl trién cùa cùa song Vàn Ùc chàm, khóng -dòng déu, toc -dò làn bién trung binh dal 7 -i- 15 m/nàm Trong mói giai doan, duòng bò bién co lue bòi lue xói phu thuóc vào toc dò bòi làng cùa càc bài bòi, con càt cùa song hoàc toc dò xói la bài ngàm do song va dòng chày ven bò cùng nhu dao dòng cùa muc nuóc dai duong Nguyén nhàn là cùa song phàt trién trèn nén cùa dòng bang Bàc Bò, chiù tàc dòng eùa qua trình chuyén dòng tàn kién tao hién dai ma dién hình là qua trình sul lùn trong suol giai doan Holoxen [71], [72] Mac dù vày, do nguón bòi lich dugc cung càp khà dòi dào (trèn duói 10 triéu làn/nàm), dà dua tói qua trình làng dong tich tii phàt trién manh, vuol trói khà nàng bào mòn va sul lùn, con khi càn càn bùn càt bòi

tu khòng vugt qua toc dò lùn chìm thì xày ra hién tugtig bào mòn xói la cuc bò

1,4.3 Cùa song Thài Bình

Cùa Tliài Bình cùng giòng nhu cùa Vàn Ùc, cùa song Thài Binh do ra bién co huóng TB - DN, nàm trùng vói dùt gay song Lo, chiù ành huòng cùa vai trò tàn kién tao hién dai, cóng vói su tàc dòng cùa con nguòi dà làm thay dói ca bàn che dò thuy vàn trong song nhu luu lugng nuóc song, toc dò dòng chày bi giàm mot càch dàng