Là cơ sở dạy nghề thuộc hệ thống giáo dục quốc dân được thành lập vàhoạt động theo quy định của pháp luật để đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trựctiếp sản xuất, dịch vụ đáp ứng nhu cầu th
Trang 1CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ
GIÁO VIÊN TRƯỜNG DẠY NGHỀ
I/ Trường dạy nghề và đội ngũ giáo viên trường dạy nghề.
1 Trường dạy nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân.
1.1 Khái niệm trường dạy nghề.
Là cơ sở dạy nghề thuộc hệ thống giáo dục quốc dân được thành lập vàhoạt động theo quy định của pháp luật để đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trựctiếp sản xuất, dịch vụ đáp ứng nhu cầu thị trường lao động về số lượng, chấtlượng, cơ cấu vùng, miền, cơ cấu ngành nghề, cơ cấu trình độ đào tạo Trườngdạy nghề là đơn vị sự nghiệp, có quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm theo quyđịnh của pháp luật
1.2 Vai trò của trường dạy nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân.
- Đáp ứng yêu cầu cạnh tranh của nền kinh tế:
Để tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả, nâng cao khả năng cạnh tranh củatừng doanh nghiệp, từng ngành kinh tế và nền kinh tế quốc dân, cần phát huycác nguồn lực, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, trong đó nguồn lực con người làquan trọng nhất Muốn phát huy nguồn lực con người, tăng năng suất lao độngphải thông qua giáo dục đào tạo, trong đó đào tạo nghề là bộ phận quan trọng
- Đáp ứng nhu cầu liên doanh, liên kết với nước ngoài:
Kinh tế thị trường hội nhập quốc tế đi cùng với nó là mở rộng liên doanh,liên kết với nước ngoài, là quá trình chuyển giao công nghệ mới và xuất khẩusản phẩm mới Dẫn đến nhu cầu rất lớn về đội ngũ lao động có tay nghề, kiếnthức về kỹ thuật đáp ứng cho các khu công nghiệp, khu chế xuất mới
- Đáp ứng yêu cầu xuất khẩu lao động, mở rộng hợp tác quốc tế về laođộng:
Trang 2Việc phân công và hợp tác quốc tế là xu hướng ngày càng phát triển Xuấtkhẩu lao động là chiến lược lâu dài, thường xuyên của các quốc gia đang pháttriển Đối với nước ta, xuất khẩu lao động không những vừa giải quyết việc làmcho lao động, tăng thu nhập cho nhân sách nhà nước, xã hội và gia đình, màngười lao động còn học tập được chuyên môn, kỹ thuật của các nước có côngnghệ tiên tiến Đào tạo nghề, đào tạo ngoại ngữ và trang bị kiến thức cơ bản cholực lượng lao động này là rất lớn và cần thiết.
2 Đội ngũ giáo viên trường dạy nghề.
2.1 Khái niệm và phân loại giáo viên dạy nghề.
Khái niệm giáo viên dạy nghề:
Giáo viên dạy nghề là người trực tiếp đảm nhiệm việc giảng dạy, giáo dụccủa nhà trường; giữ vai trò chủ đạo trong mọi hoạt động giảng dạy, giáo dục.Giáo viên dạy nghề có chức năng đào tạo nhân lực lao động kỹ thuật trực tiếpsản xuất ra của cải vật chất cho xã hội
Phân loại giáo viên dạy nghề:
1 Giáo viên dạy các môn học chung: Toán, lý, hóa, ngoại ngữ, thể dục,quân sự, chính trị…
2 Giáo viên dạy nghề gồm có: Giáo viên dạy lý thuyết nghề, giáo viên dạythực hành nghề và giáo viên dạy cả lý thuyết và thực hành nghề Số giáo viênnày chiếm 70% tổng số giáo viên của các trường dạy nghề
Theo tiêu chuẩn nghiệp vụ các ngạch công chức ngành giáo dục và đào tạoquy định giáo viên dạy nghề có hai cấp trình độ:
- Giáo viên dạy nghề
- Giáo viên cao cấp dạy nghề
2.2 Vai trò, nhiệm vụ của giáo viên dạy nghề.
*Vai trò của giáo viên dạy nghề:
Trang 3Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “ Dân tộc Việt Nam có truyền thống hiếuhọc, tôn sư trọng đạo, quý trọng thầy giáo Thầy giáo là một nghề cao quý Vìlợi ích mười năm thì phải trồng cây Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người.Bác mong các thầy giáo, cô giáo luôn xứng đáng với nghề thầy giáo của mình”.Đảng và Nhà nước ta luôn xác định:” Nhà giáo giữ vai trò quyết định trongviệc đảm bảo chất lượng giáo dục Nhà giáo phải không ngừng học tập, rènluyện nêu gương tốt cho người học Nhà nước tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nhàgiáo, có chính sách đảm bảo những điều kiện cần thiết về vật chất và tinh thần
để nhà giáo thực hiệ nhiệm vụ của mình Giữ gìn và phát huy truyền thống quýtrọng nhà giáo, tôn vinh nghề dạy học”
* Nhiệm vụ, quyền hạn của giáo viên dạy nghề:
Nhiệm vụ của giáo viên dạy nghề:
1- Giảng dạy theo đúng nội dung, chương trình quy định và kế hoạch đượcgiao
2- Gương mẫu thực hiện nghĩa vụ công dân, các quy định của pháp luật,chấp hành quy chế, nội quy của Nhà trường, tham gia các hoạt động chungtrong trường và với địa phương nơi trường đặt trụ sở
3- Thường xuyên học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn,nghiệp vụ, rèn luyện phẩm chất đạo đức, giữ gìn uy tín, danh dự của nhà giáo.4- Tôn trọng nhân cách và đối xử công bằng với người học, bảo vệ cácquyền lợi và lợi ích chính đáng của người học nghề
5- Chịu sự giám sát của Nhà trường về nội dung, chất lượng, phương phápgiảng dạy và nghiên cứu khoa học
6- Hoàn thành các công việc khác được trường, đơn vị phụ trách hoặc bộmôn phân công
7- Các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật
Trang 4Quyền hạn của giáo viên dạy nghề:
1-Được bố trí giảng dạy phù hợp với chuyên ngành được đào tạo và kếhoạch được giao
2- Được lựa chọn phương pháp, phương tiện giảng dạy nhằm phát huynăng lực cá nhân, nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo
3- Được sử dụng giáo trình, tài liệu, họ liệu dạy nghề, cơ sở vật chất kỹthuật của trường đê thực hiện nhiệm vụ giảng dạy
4- Được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ theoquy định của pháp luật
5- Được bảo vệ danh dư, nhân phẩm Được tham gia bàn bạc, thảo luận,góp ý về chương trình, nội dung, phương pháp dạy nghề Được thảo luận, góp ý
về các chủ trương, kế hoạch phát triển dạy nghề, tổ chức quản lý của trường vềcác vấn đề liên quan đến quyền lợi của nhà giáo
6- Được nghỉ hè, nghỉ học kỳ, nghỉ tết âm lịch, nghỉ lễ, nghỉ hàng tuần vàcác ngày nghỉ khác theo quy định của pháp luật
7- Được hợp đồng thỉnh giảng và thực nghiệm khoa học tại các cơ sở dạynghề, cơ sở giáo dục khác, nhưng phải bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ quy định.8- Được hưởng các chính sách theo quy định của luật giáo dục
9- Được hưởng các quyền khác theo quy định của pháp luật
II/ Quá trình đào tạo và phát triển đội ngũ giáo viên.
1 Yêu cầu đối với đội ngũ giáo viên dạy nghề.
Tiêu chuẩn và trình độ chuẩn của giáo viên dạy nghề:
1 Giáo viên dạy nghề phải có tiêu chuẩn sau:
- Phẩm chất, đạo đức tốt
- Đạt trình độ chuẩn theo quy định
Trang 5- Đủ sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp
- Lý lịch bản thân rõ ràng
2 Trình độ chuẩn của giáo viên dạy nghề
- Giáo viên dạy lý thuyết trình độ sơ cấp nghề phải có bằng tốt nghiệptrung cấp nghề trở lên; giáo viên dạy thực hành phải có bằng tốt nghiệp trungcấp nghề trở lên hoặc là nghệ nhân, người có tay nghề cao
- Giáo viên dạy lý thuyết trình độ trung cấp nghề phải có bằng tốt nghiệpđại học sư phạm kỹ thuật hoặc đại học chuyên ngành; giáo viên dạy thực hànhphải có bằng tốt nghiệp cao đẳng nghề hoặc là nghệ nhân, công nhân kỹ thuậttay nghề cao
- Giáo viên dạy lý thuyết trình độ cao đẳng nghề phải có bằng tốt nghiệpđại học sư phạm kỹ thuật hoặc đại học chuyên ngành; giáo viên dạy thực hànhphải có bằng tốt nghiệp cao đẳng nghề hoặc là nghệ nhân, người có tay nghềcao
- Trường hợp những giáo viên quy định tại 3 điểm trên, nếu không có bằngtốt nghiệp cao đẳng sư phạm kỹ thuật hoặc đại học sư phạm kỹ thuật thì phải cóchứng chỉ sư phạm dạy nghề
2 Nguyên lý đào tạo và phát triển.
- Người được đào tạo phải có động lực học hỏi:
Để học hỏi một người phải muốn học hỏi Trong môi trường đào tạo, độnglực ảnh hưởng đến nỗ lực đào tạo của mỗi người, tạo mối quan tâm tập trungvào các hoạt động đào tạo, và củng cố những điều được học hỏi Động lực chịuảnh hưởng bởi những niềm tin và nhận thức của người được đào tạo Nếu mộngười được đào tạo không có động lực, chương trình đào tạo sẽ hoàn thànhđược rất ít
- Người được đào tạo phải có khả năng học hỏi:
Trang 6Để học hỏi về nhiều điều phức tạp, một người phải có những đặc điểm nhấtđịnh Khả năng học hỏi đóng một vai trò quan trọng trong việc liệu cái đượcgiảng dạy trong một chương trình đào tạo có thể được hiểu và được ứng dụngtrở lại công việc.
- Việc học hỏi phải được củng cố thông qua hành vi:
Người học phải được khen thưởng cho hành vi mới dưới hình thức thỏamãn nhu cầu, chẳng hạn như: trả tiền, sự hiểu biết, và thăng tiến Các tiêu chuẩncông việc cần được thiết lập cho người học Việc sử dụng tiêu chí đánh giá chohọc tập đưa ra mục tiêu và đem lại cảm giác hoàn thành công việc khi đạt đượcmục tiêu đó
- Đào tạo phải đưa ra thực tế áp dụng cho tài liệu:
Cần có thời gian để tiếp thu những điều đượ học, chấp nhận nó, “ hấp thụ”
nó, và có niềm tin vào nó Điều này đòi hỏi việc áp dụng và tái diễn lại nhữngtài liệu
- Tài liệu được trình bày phải có ý nghĩa
Cần đưa ra các tài liệu phù hợp cho việc học hỏi ( bài tập tình huống, cácvấn đề, thảo luận, danh mục tài liệu cần đọc) Người đào tạo đóng vai trò hỗ trợtrong một quá trình học hỏi hiệu quả
Các biện pháp học tập được sử dụng cần càng đa dạng càng tốt Việc sửdụng quá nhiều những bài giảng theo phong cách cũ hay việc học tập theochương trình sẽ gây nhàm chán cho học viên
- Tài liệu cần được truyền thông một cách hiệu quả:
Cần truyền thông theo một cách thống nhất và có đầy đủ thời gian chophép tiếp thu
- Tài liệu giảng dạy phải được áp dụng vào công việc:
Trang 7Xây dựng và thực hiện các chương trình đào tạo
Đánh giá kết quả đào tạoPhân tích nhu cầu đào tạo
Người đào tạo cần phải nỗ lực để làm cho việc đào tạo càng gần thực tếcông việc cang tốt Do vậy, khi người được đào tạo trở lại với công việc, họ cóthể áp dụng những gì được đào tạo ngay lập tức
3 Quá trình đào tạo và phát triển đội ngũ giáo viên trường dạy nghề.
Nguồn: giáo trình Khoa học quản lý tập II, nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật,
năm 2002
3.1 Xác định nhu cầu đào tạo.
Là xác định khi nào, ở bộ phận nào cần phải đào tạo, đào tạo kỹ năng nào,cho loại lao động nào và bao nhiêu người Nhu cầu đào tạo được xác định dựatrên phân tích nhu cầu lao động của tổ chức, các yêu cầu về kiến thức, kỹ năngcần thiết cho công việc và phân tích trình độ, kiến thức, kỹ năng hiện có củangười lao động
Để xem xét các vấn đề trên thì nhà trường dựa vào phân tích công việc vàđánh giá tình hình thực hiện công việc Để hoàn thành được công việc và nângcao năng suất lao động với hiệu quả cao, thì tổ chức phải thường xuyên xemxét, phân tích kết quả thực hiện công việc hiện tại của người lao động thông qua
hệ thống đánh giá thực hiện công việc Để tìm ra những yếu kém, thiếu hụt vềkhả năng thực hiện công việc của người lao động so với yêu cầu của công việc
Trang 8Mức độ thực hiện Nhu cầu đào tạo Trạnh thái lý tưởng
Hiệu quả thành tích công tác lý tưởng của nhân viên
đang đảm nhận, với mục tiêu dự kiến đã định trước để tìm ra nguyên nhân dẫnđến những thiếu hụt về kiến thức kỹ năng của người lao động so với yêu cầucủa công việc, đó là cơ sở để xác định nhu cầu đào tạo
Mô hình phân tích nhu cầu đào tạo.
Nguồn: Phương pháp và kỹ năng quản lý nhân sự, NXB Lao động- Xã hội 2007
Bất kỳ khoảng cách nào giữa kết quả kỳ vọng và kết quả thực tế cung cóthể đưa ra gợi ý về nhu cầu đào tạo Sự kết hợp một cách tích cực những gợi ýcủa người lao động, người giám sát, nhà quản lý, và trung tâm đào tạo có thểđưa ra các ý tưởng
3.1.1 Các cấp độ phân tích nhu cầu đào tạo
* Phân tích nhu cầu cấp nhà trường:
Phân tích nhu cầu cấp trường đòi hỏi phải xem xét sự hợp lý của hoạt độngđào tạo trong mối liên hệ với mục tiêu dài hạn, mục tiêu ngắn hạn của nhàtrường, nguồn lực sẵn có ( thời gian, tài chính, chuyên gia) dành cho đào tạo vàphát triển Trên căn cứ vào cơ cấu tổ chức, căn cứ kế hoạch nhân lực tổ chức sẽxác định số lượng, loại lao động và loại kiến thức kỹ năng cần đào tạo
Trang 9* Phân tích nhu cầu cấp ngành( khoa):
Phân tích nhu cầu chuyên ngành cần đào tạo bao gồm việc xác định cáckiến thức, kỹ năng và khả năng cần phải được chú trọng để đào tạo cho ngườihọc nhằm giúp họ hoàn thành công việc tốt
* Phân tích nhu cầu cấp cá nhân:
Xác đinh cá nhân nào cần được đào tạo bằng cách xem xét các nhu cầu củagiáo viên Hỏi các giáo viên nghề về nhu cầu của họ đối với công việc và yêucầu họ thực hiện công việc có thể đưa ra thông tin và dữ liệu Xem xét thực hiệncông việc của giáo viên đối với một tiêu chí và so sánh với những giáo viênkhác có thể giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu và các nhu cầu Xác định xemliệu một người có thể thực hiện công việc là một bước quan trọng để cải thiệnkhả năng của đơn vị nhằm gắn người giáo viên với công việc tốt nhất cho họ.Khi đã có thông tin về nhu cầu đào tạo, trường cần xác định thứ tự ưu tiêncho các nhu cầu đào tạo Thứ tự ưu tiên được xác định dựa trên cơ sở mục tiêuchiến lược của trường và năng lực hiện tại của giáo viên
3.1.2 Phương pháp, kỹ thuật phân tích nhu cầu đào tạo.
Có nhiều phương pháp để thu thập thông tin nhằm xác định nhu cầu đàotạo, dưới đây là một số phương pháp thường dùng:
* Phương pháp phỏng vấn cá nhân: là phương pháp đơn giản và được sử
dụng nhiều hiện nay Người phỏng vấn sẽ trao đổi với giáo viên về những khókhăn trong thực hiện công việc, về nguyện vọng đào tạo của họ (kiến thức, kỹnăng, thời gian phù hợp, các hỗ trợ cần thiết từ phía nhà trường…)
* Phương pháp điều tra sử dụng bảng hỏi Giáo viên sẽ trả lời câu hỏi có
liên quan đến công việc, khả năng thực hiện công việc, nguyện vọng đào tạo…được chuẩn bị sẵn trong bảng hỏi Bảng hỏi có thể được chia thành nhiều phần.Ngoài những thông tin chung về cá nhân, bảng hỏi cũng cho phép giáo viên tựđánh giá năng lực thực hiện công việc của bản thân thông qua nhiều tiêu chí
Trang 10khác nhau Sự khác nhau giữa yêu cầu công việc và năng lực hiện tại của giáoviên chính là cơ sở để nhà trường xây dựng nhu cầu đào tạo.
* Phương pháp quan sát thực hiện công việc: thông qua hành vi công tác
thực tế của giáo viên được quan sát trực tiếp tại hiện trường làm việc để đưa rađánh giá về nhu cầu đào tạo Người quan sát phải thông thạo tình hình công tácchức vị hoặc phải là chuyên gia ở lĩnh vực quan sát Những hành vi công việccần quan sát bao gồm tính thành thạo và chính xác trong công việc, tốc độ làmviệc, số lượng và chất lượng làm việc… Thông thường phải quan sát hết mộtchu kì làm việc để đánh giá một cách toàn diện hành vi công tác của ngườinhậm chức
* Phương pháp nghiên cứu tài liệu sẵn có: là phương pháp sử dụng những
văn bản, tư liệu sẵn có liên quan đến sự phát triển của nhà trường và bản thuyếtminh phân tích chức vụ, nhật ký công tác, tiến hành so sánh giữa chức tráchcông việc quy định với tình hình thực tế của người lao động trong quá trìnhcông tác Còn với nhân viên mới có thể tiến hành phân tích dựa trên hồ sơ của
họ theo những tiêu chí như học lực, chuyên môn, sở trường, kỹ năng…
3.2 Xây dựng và thực hiện chương trình đào tạo và phát triển ĐNGV cho trường dạy nghề.
3.2.1 Xác định mục tiêu đào tạo ĐNGV dạy nghề.
Một số mục tiêu của chương trình đào tạo:
- Giá trị đào tạo: những kiến thức, kỹ năng, khả năng đạt được trong quátrình đào tạo
- Giá trị chuyển giao: Mức độ cải tiến công việc có thể đạt được sau quátrình đào tạo
- Giá trị trong tổ chức: Nhóm những người mới được đào tạo trong cùngmột tổ chức có thực hiện được công việc tương đương như nhóm đã đào tạo banđầu hay không?
Trang 11- Giá trị giữa các tổ chức: Chương trình đào tạo đã áp dụng thành côngtrong một tổ chức có thể có giá trị trong một tổ chức khác hay không?
Dựa trên các mục tiêu này dẫn đến các quá trình đánh giá khác nhau xemxét việc đào tạo và phát triển đã hoàn thành được mục tiêu gì
3.2.2 Chủ thể và đối tượng của đào tạo và phát triển ĐNGV dạy nghề.
Chủ thể:
Có hai loại chương trình đào tạo là: chương trình đào tạo nội bộ và chươngtrình đào tạo bên ngoài Từ đó chủ thể của chương trình đào tạo phát triểnnguồn nhân lực có thể là:
- Tổ chức cung cấp các chương trình đào tạo bên ngoài: Nhà nước, doanhnghiệp, tổ chức nước ngoài…
- Tổ chức trong nội bộ tổ chức thực hiện công tác tổ chức đào tạo pháttriển nguồn nhân lực
Sự chuẩn bị cho chương trình đào tạo nội bộ đòi hỏi tổ chức phải đầu tưthời gian cũng như vật chất và sự nỗ lực lớn của tổ chức, nhưng đôi khi tổ chứclại thiếu kỹ năng để cung cấp các chương trình đào tạo có chất lượng tốt Tuynhiên chương trình đào tạo bên ngoài lại thường tốn kém hơn chương trình do
tổ chức tự thực hiện
Đối tượng:
Những người thích hợp là những người phù hợp với mục tiêu của tổ chức
và khả năng của các đối tượng có thể có được kết quả đào tạo tốt nhất Tùy theoyêu cầu, mục đích, và nội dung của các chương trình đào tạo mà tổ chức có thểlựa chọn đối tượng cá nhân, một nhóm người hay toàn bộ công nhân viên củamình
3.2.3 Thời gian đào tạo.
Trang 12Thời gian cho một chương trình đào tạo cần phải được xác định ngay tronggiai đoạn lập kế hoạch, giúp tổ chức có thể chủ động hơn trong việc phân bố chỉtiêu đi học, tiết kiệm kinh phí đào tạo, lựa chọn giáo viên phù hợp…
Thời gian đào tạo được chia làm hai loại: đào tạo ngắn hạn và đào tạo dàihạn
3.2.4 Xác định nội dung đào tạo và phát triển giáo viên dạy nghề.
1 Nội dung đào tạo chuẩn hóa:
a) Kiến thức, kỹ năng chuyên môn;
b) Nghiệp vụ sư phạm;
c) Ngoại ngữ;
d) Tin học;
e) Những nội dung khác mà tiêu chuẩn chức danh quy định
2 Nội dung đào tạo thường xuyên:
a) Quan điểm, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và pháp luậtNhà nước, các quy định về dạy nghề;
b) Kiến thức chuyên môn, những tiến bộ khoa học, công nghệ mới thuộcchuyên môn giảng dạy;
c) Kỹ năng nghề (bao gồm cả việc sử dụng những thiết bị sản xuất hiệnđại, công nghệ sản xuất tiên tiến của nghề);
d) Phương pháp giảng dạy, phương pháp xây dựng chương trình và sửdụng phương tiện dạy học mới;
e) Ngoại ngữ;
f) Tin học
3 Nội dung đào tạo nâng cao gồm:
a) Những vấn đề do yêu cầu công việc và nghề nghiệp;
