ÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH MINH BẠCH CỦA BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP CÓ CHI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
-ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SỸ
Chuyên ngành: KẾ TOÁN
Mã ngành: 8340301
TÊN ĐỀ TÀI LUẬN VĂN
CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH MINH BẠCH CỦA BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP CÓ CHI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH
Trang 2NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
Tp HCM, ngày …… tháng 01 năm 2019
Giáo viên hướng dẫn
Trang 3NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG XÉT DUYỆT
Tp HCM, ngày …… tháng …… năm 20
Hội đồng xét duyệt
Trang 4MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 4
DANH MỤC C C BÁC B ẢNG 4
DANH MỤC C C HÌNHÁC B 4
1 MỞ ĐẦU 5
1.1 Đặt vấn đề: 5
1.2 Tính cấp thiết đề tài: 5
2 MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7
2.1 Mục tiêu nghiên cứu: 7
2.2 Câu hỏi nghiên cứu: 8
2.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 8
2.3 Phương pháp nghiên cứu: 8
2.4 Mô hình nghiên cứu đề xuất: 9
3 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ XÁC ĐỊNH KHE TRỐNG NGHIÊN CỨU 10
3.1 Nghiên cứu ngoài nước: 10
3.2 Nghiên cứu trong nước: 14
3.3 Nhận xét và khe hỏng nghiên cứu: 16
4 TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 16
5 BỐ CỤC DỰ KIẾN CỦA LUẬN VĂN 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 21
Trang 5BBT: Ban Bồi thường
BCTC : Báo cáo tài chính
CL BCTC: Chất lượng báo cáo tài chính
Trang 6- Trung ngày càng diễn biến phức tạp Lạm phát toàn cầu những tháng đầu năm có xuhướng tăng cao hơn năm 2017 do giá năng lượng, đặc biệt là giá dầu bình quân tăngmạnh Bên cạnh đó, căng thẳng thương mại giữa các nước lớn cùng với xu hướng giatăng chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch có tác động đến sản xuất, xuất khẩu của Việt Nam vàcác nước trong khu vực Ở trong nước, bên cạnh những thuận lợi từ kết quả tích cựctrong năm 2017, nền kinh tế nước ta cũng đối mặt tình hình thời tiết diễn biến phức tạp,tác động đến giá lương thực, thực phẩm, ảnh hưởng tới mục tiêu kiểm soát lạm phát;giải ngân vốn đầu tư công đạt thấp.
Kinh tế Việt Nam năm 2018 khởi sắc trên cả ba khu vực sản xuất, cung - cầu củanền kinh tế cùng song hành phát triển Tăng trưởng kinh tế năm 2018 đạt 7,08% so vớinăm 2017 - mức tăng cao nhất 11 năm qua Chất lượng tăng trưởng và môi trường đầu
tư kinh doanh được cải thiện, doanh nghiệp thành lập mới tăng mạnh Nền tảng kinh tế
vĩ mô được củng cố và từng bước được tăng cường Tỷ lệ thất nghiệp, thiếu việc làm có
xu hướng giảm dần An sinh xã hội được quan tâm thực hiện Tuy nhiên, vẫn còn nhiềuvấn đề tồn tại của nền kinh tế chưa được giải quyết triệt để.Trong đó, thâm hụt ngânsách và nợ công vẫn tiếp tục là vấn đề được dư luận quan tâm
Tổ chức Minh bạch quốc tế (TI) vừa công bố Chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI)
2018, xếp hạng 180 quốc gia và vùng lãnh thổ Năm 2018, Việt Nam đạt 33/100 điểm,xếp hạng 117/180 toàn cầu, giảm 2 điểm (giảm 10 bậc) so với khảo sát năm 2017 Tổchức Hướng Tới Minh Bạch (TT) - Cơ quan đầu mối của TI tại Việt Nam ghi nhậnnhững tín hiệu tích cực trong nỗ lực phòng, chống tham nhũng của Việt Nam Trongnăm 2018, với những cam kết mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước Việt Nam, công tácphòng, chống tham nhũng trong nước đã đạt được một số kết quả nổi bật, bao gồm việcxét xử các vụ án tham nhũng nghiêm trọng liên quan đến nhiều cán bộ cấp cao
Trang 7Kết quả khảo sát OBI 2017 được công bố sáng ngày 29 tháng 3 năm 2018 chobiết Việt Nam chỉ đạt 15/100 ở trụ cột thứ nhất về công khai ngân sách Nhóm ít côngkhai nhất được đánh giá vì việc công bố thông tin và tài liệu ngân sách chưa kịp thời,không đúng thời hạn và chậm hơn so với thông lệ tốt của quốc tế Đồng thời, các tài liệuđược công bố chưa đủ thông tin, chưa công bố dự thảo ngân sách trình quốc hội và công
bố muộn báo cáo ngân sách dành cho công dân và báo cáo kiểm toán
Tại TP Hồ Chí Minh, thu ngân sách nhà nước năm 2018 trên địa bàn thành phốđạt 378.543,262 tỷ đồng, đạt 100,47% dự toán và tăng 8,65% so với cùng kỳ năm 2017
Cụ thể, thu nội địa là 244.771,769 tỷ đồng, đạt 95,54% dự toán và tăng 10,38% so vớicùng kỳ; thu nội địa trừ tiền sử dụng đất là 228.278,710 tỷ đồng, đạt 94,44% dự toán vàtăng 14,23% Thu từ hoạt động xuất nhập khẩu là 108.367,151 tỷ đồng, đạt 100,34% dựtoán Thu từ dầu thô là 24.305,535 tỷ đồng, đạt 193,36% dự toán và tăng 44,12% Tổngchi ngân sách địa phương (không tính chi chuyển nguồn) thực hiện là 72.627 tỷ đồng,đạt 83,61% dự toán, tăng 18,87% so cùng kỳ Trong đó, chi đầu tư phát triển 30.790 tỷđồng, đạt 85,14% dự toán; chi thường xuyên 31.547 tỷ đồng, đạt 86,43% dự toán Côngtác quản lý điều hành ngân sách được tập trung chỉ đạo, tiến độ thu đạt khá, chi ngânsách được kiểm soát chặt chẽ, tiết kiệm Hoạt động các tổ chức tín dụng trên địa bàn ổnđịnh, tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát Tập trung thực hiện nhiệm vụ thu chi ngân sách theo
kế hoạch đề ra; siết chặt kỷ luật tài chính, ngân sách ở các ngành, các địa phương; năm
2019 phải tạo sự chuyển biến trong chống thất thu ngân sách, nợ đọng, chuyển giá
Trong bối cảnh ngày càng khó tiếp cận được nguồn vốn vay ODA, Việt Nam nóichung và TP Hồ Chí Minh nói riêng sẽ cần sử dụng nhiều hơn nguồn nội lực của mìnhlàm động lực cho tăng trưởng Để tận dụng được nguồn lực đó đòi hỏi các tổ chức, cơquan nhà nước của nước ta cần có các thông tin về Ngân sách nhà nước (NSNN) mộtcách đáng tin cậy,công khai và minh bạch Theo khoản 1, Điều 55, Hiến pháp 2013, quyđịnh “Ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, quỹ tài chính nhà nước và các nguồn tàichính công khác do Nhà nước thống nhất quản lý và phải được sử dụng hiệu quả, côngbằng, công khai, minh bạch, đúng pháp luật” Và Theo khoản 1, Điều 8, Luật Ngân sáchnhà nước 2015 “Ngân sách nhà nước được quản lý thống nhất, tập trung dân chủ, hiệuquả, tiết kiệm, công khai, minh bạch, công bằng; có phân công, phân cấp quản lý; gắnquyền hạn với trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước các cấp” Gần đây nhất, Chính
Trang 8phủ đã ban hành Nghị định số 25/2017/ NĐ-CP về báo cáo tài chính (BCTC) nhà nước.Việc ban hành Nghị định 25 là rất cần thiết, nhằm tạo cơ sở pháp lý để hoàn thiện hệthống thông tin về tài chính nhà nước Đồng thời, việc xây dựng BCTC nhà nước sẽgiúp nâng cao hiệu quả quản lý các nguồn lực tài chính của nhà nước BCTC nhànước cũng sẽ góp phần vào quá trình minh bạch hóa trong quản lý NSNN các cấp Tuynhiên, đến thời điểm hiện tại các báo cáo vẫn chưa thể hoàn thiện để công bố rộng rãicho người dân, các tổ chức, cá nhân vẫn chưa thể biết được cụ thể được tình trạng sứckhỏe tài chính nhà nước, để biết được liệu NSNN có được sử dụng đúng mục đích, hiệuquả, đúng quy định của pháp luật hay tham nhũng, lãng phí Nghiên cứu các nhân tố tácđộng đến tính minh bạch thông tin tài chính được trình bày và công bố là rất quan trọng.Việc nghiên cứu những vấn đề trên góp phần giúp nên tài chính công hoạt động bềnvững và hiệu quả, tạo niềm tin của người dân đối với sự quản lý ngân sách của nhà nước
và giúp các tổ chức, cá nhân có đủ thông tin để quyết định đầu tư vào các lĩnh vực donhà nước quản lý Đó là lí do tác giả chọn đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến tính minhbạch của Báo cáo tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập có chi trên địa bàn Thànhphố Hồ Chí Minh” để làm đề tài luận văn Thạc sĩ
2 MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Mục tiêu nghiên cứu:
Mục tiêu tổng quát: Các nhân tố ảnh hưởng đến tính minh bạch của báo cáo tài chínhtại các đơn vị sự nghiệp công lập có chi trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, nhằmnhằm đề cung cấp các thông tin đầy đủ, hữu ích cho các tổ chức, cá nhân, nhân dân trênđịa bàn dễ dàng tiếp cận, tham gia vào việc kiểm soát quản lý NSNN để giúp các cơquan hành chính sử dụng ngân sách một cách hiệu quả
Trang 92.2 Câu hỏi nghiên cứu:
- Câu hỏi nghiên cứu 1: Những nhân tố nào tác động đến tính minh bạch của Báo
cáo tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập có chi trên địa bàn thành phố Hồ ChíMinh?
- Câu hỏi nghiên cứu 2: Mức độ tác động của từng nhân tố đến tính minh bách
của Báo cáo tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập có chi trên địa bàn thành phố HồChí Minh như thế nào?
2.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu: là các báo cáo tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập
có chi trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
Đối tượng khảo sát
ko- Phạm vi nghiên cứu:
Không gian nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu là các đơn vị sự nghiệp công lập cóchi trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh
Thời gian nghiên cứu: dữ liệu nghiên cứu, khảo sát được tiến hành từ tháng04/2019 đến tháng 06/2019
2.3 Phương pháp nghiên cứu:
Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp định lượng để đolường mức độ tác động của các nhân tố
Phương pháp nghiên cứu định tính: sử dụng để nghiên cứu sơ bộ Thông tin trongquá trình nghiên cứu những văn bản quy định pháp luật, thảo luận nhóm, phỏng vấn trựctiếp lãnh đạo cơ quan, các chuyên viên trong lĩnh vực kế toán, tài chính, ngân sách Sửdụng các nghiên cứu trước để làm cơ sở cho việc xây dựng bảng câu hỏi chi tiết chonghiên cứu chính thức (định lượng) cũng như xây dựng mô hình nghiên cứu hợp lý, điềuchỉnh cách đo lường các yếu tố liên quan đến tính minh bạch của BCTC Vì vậy thôngqua nghiên cứu định tính, các nhân tố, các biến trong thang đo được thừa kế các nghiêncứu trước sẽ được hiệu chỉnh, bổ sung cho phù hợp với thực tế địa phương nghiên cứu
Trang 10Phương pháp nghiên cứu định lượng: sử dụng bảng câu hỏi khảo sát Kích thướcmẫu phụ thuộc vào phương pháp sử dụng Theo Hair và ctv (1998) để có thể phân tíchnhân tố khám phá (EFA) cần thu thập dữ liệu với kích thước mẫu là ít nhất 5 mẫu trên 1biến quan sát Mô hình nghiên cứu được đưa ra với 6 nhân tố bao gồm 30 mục hỏi dựkiến thì cần thu thập dữ liệu với kích thước mẫu tối thiểu 30 x 5 là 150 quan sát Để đạtmục tiêu lấy mẫu, nghiên cứu sẽ tiến hành khảo sát 250 quan sát sau đó loại bỏ nhữngquan sát không hợp lệ (nếu có) Sau khi thu thập xong dữ liệu, các bảng phỏng vấn đượcxem xét và loại đi những bảng không đạt yêu cầu, mã hóa, nhập liệu và làm sạchbằngphần mềm SPSS Tiếp theo là thực hiện phân tích dữ liệu bằng các công cụ nhưthống kê mô tả,bảng tần số, kiểm định độ tin cậy Cronbach Alpha của các thang đo,phân tích các nhân tố khám phá (EFA), phân tích hồi qui
Thang đo trong nghiên cứu này dựa vào lý thuyết và các thang đo đã được kiểmđịnh của các nghiên cứu trước Qua nghiên cứu định tính thang đo được điều chỉnh chophù hợp với bối cảnh của nghiên cứu, đặc điểm về văn hóa và điều kiện tại địa phương.Thang đo của tất cả các biến quan sát của các nhân tố được xây dựng dựa trên thang đoLikert với 5 mức độ (theo mức độ đồng ý tăng dần): (1) Rất không đồng ý; (2) Khôngđồng ý; (3) Không có ý kiến; (4) Đồng ý; (5) Rất đồng ý
2.4 Mô hình nghiên cứu đề xuất:
Mô hình dự kiến được sử dụng để phân tích trong luận văn là hồi quy đa biếnbiểu diễn mối quan hệ giữa các nhân tố tác động (biến độc lập) và chất lượng Báo cáotài chính Có dạng như sau: Y= βo + β1*X1 + X1 + β2*X1 + X2 +β3*X1 + X3 +… + βn*X1 + Xn + Ui
- β và βi (i=1÷n) là hệ số tự do và các hệ số của các nhân tố Xi
Trang 11Mô hình dự kiến được xử lý trên phần mềm SPSS 20 Nghiên cứu thực hiệnchạy hồi quy tuyến tính đa biến với phương pháp đưa vào một lượt (phương phápEnter).
Hình 2.4: Mô hình nghiên cứu đề xuất:
Nguồn: Tác giả tổng hợp và đề xuất
3 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRƯỚC VÀ XÁC ĐỊNH
3.1 Nghiên cứu ngoài nước:
[1] Nghiên cứu của Caamano - Alegre,Jose; Lago-Penas, Santiago; Reyes-Santias,
Francisco; andSantiago-Boubeta, Aurora (2011) với đề tài “Budget Transparency in Local
Tính minh bạch của Báo cáo tài chính
Tính minh bạch của Báo cáo tài chính
Trình độ công nghệ thông tin
Trình độ công nghệ thông tin Hội nhập kinh tế Văn hóa Đặc điểm tài chính Đặc điểm quản trị Chính trị
Hệ thống pháp lý
Trang 12Governments: An Empirical Analysis” (Minh bạch ngân sách chính quyền địa phương –
Bằng chứng thực nghiệm), tác giả sử dụng bảng câu hỏi khảo sát theo thang đo Likertmức độ từ 1 đến 5 (từ rất không đồng ý đến đồng ý hoàn toàn) để làm sáng tỏ thêm cácyếu tố quyết định về tính minh bạch ngân sách ở chính quyền địa phương Bảng câu hỏiđược dựa trên Bộ quy tắc thực hành tốt đã được sửa đổi của IMF về Tính minh bạch tàichính (2007) và kiến thức thực tế về các quy trình ngân sách ở cấp chính quyền địaphương Nghiên cứu được thực hiện tại 40 đô thị ở Galicia và thu được 33 mẫu phù hợpđược sử dụng để đánh giá tính thống nhất nội bộ và để kiểm tra giả thuyết về các yếu tốquyết định tính minh bạch ngân sách Tác giả đã tổng kết và nhóm các biến giải thíchthành 3 loại: (1) các yếu tố kinh tế xã hội, (2) các biến tài chính và (3) các yếu tố chínhtrị Loại (1) gồm 2 biến số (tỷ lệ dân số và tỷ lệ thất nghiệp), loại (2) gồm 4 biến số tàichính (số dư tài chính bình quân đầu người, chi tiêu trên GDP của thành phố, nợ bìnhquân đầu người và áp lực thuế), loại (3) gồm 4 biến số chính trị (tư tưởng đương nhiệm,
số lượng các đảng chính trị, chính phủ liên minh và sự tham gia chính trị hiệu quả) Kếtquả nghiên cứu này nợ có tác động tích cực đối với chỉ số minh bạch – điều này làngược lại với các nghiên cứu trước đó.Tác giả đã có giải thích phù hợp cho kết quả này
là nợ có thể đã được tích lũy trong các căng thẳng tài chính trong quá khứ và khôngđược quy cho chính phủ hiện tại, thâm hụt cho thấy một căng thẳng tài chính gần đây vàthậm chí đang diễn ra Do đó, kết quả của nghiên cứu có thể cho thấy rằng các chínhphủ có xu hướng tăng cường tính minh bạch khi thừa hưởng gánh nặng tài chính nặng
nề (nợ cao) và ban hành các chính sách giảm chi tiêu
[2] Nghiên cứu của Ana-María Ríos1, Francisco Bastida1, and Bernardino Benito
(2014) với đề tài: “Budget Transparency and Legislative Budgetary Oversight: An International Approach” (Minh bạch ngân sách và giám sát ngân sách: Cách tiếp cận
quốc tế), Kế thừa những nghiên cứu trước về các yếu tố quyết định minh bạch bạchngân sách Là một nghiên cứu bổ sung của Ana-María Ríos1, Francisco Bastida1, andBernardino Benito (năm 2014 ) nghiên cứu sử dụng dữ liệu của 93 quốc gia, để đo tínhminh bạch tác giả sử dụng OBI năm 2010 và xây dựng một số chỉ số dựa trên các mụchỏi IBP năm 2010 để đo lường sau đó chạy hồi quy 2 SLS Tác giả của bài báo tiếnhành thực hiện điều tra các yếu tố quyết định của việc giám sát ngân sách lập pháp đểđánh giá mức độ tác động đến tính minh bạch ngân sách của quốc gia
Trang 13Kết quả cho thấy bên cạnh các yếu tố về hệ thống pháp lý, cạnh tranh chính trị và cácyếu tố kinh tế xã hội có ảnh hưởng đến tính minh bạch ngân sách thì nghiên cứu còn đưa
ra mối quan hệ giữa giám sát ngân sách lập pháp có ảnh hưởng tích cực đến tính minhbạch ngân sách Giám sát ngân sách lập pháp có vai trò quan trọng trong việc tăngcường tính minh bạch ngân sách Giám sát lập pháp là một công cụ cần thiết để xem xétviệc thực hiện chính sách điều hành Giám sát ngân sách lập pháp được nâng cao dẫnđến trách nhiệm giải trình của Chính phủ minh bạch hơn trong quản lý tài chính công
[3] Nghiên cứu Lucie Sedmihradská (2015) với đề tài: “Budget Transparency in Czech
Local Government” (Minh bạch ngân sách trong chính quyền địa phương Cộng hòa
Séc), tác giả đánh giá tính minh bạch ngân sách trong chính quyền địa phương củaCzech Ngoài đánh giá việc tuân thủ các yêu cầu công bố pháp lý, nghiên cứu còn đưa ramột bộ các tiêu chuẩn định tính để đánh giá dự thảo ngân sách và dự thảo báo cáo cuốinăm.Các thông tin về dự thảo và ngân sách được công bố trên Internet.Tuy nhiên kếtquả cho thấy, các địa phương chưa tuân thủ việc công bố thông tin trên Internet và chưa
có biện pháp xử lý các địa phương không tuân thủ Việc trình bày các tài liệu và thôngtin ngân sách đăng tải không liên tục, công dân khó tiếp cận, không thuận tiện cho việctìm kiếm những thông tin mà họ muốn biết Các tài liệu và thông tin đăng tải chỉ phùhợp cho các đối tượng có kiến thức sẵn trước
[4] Nghiên cứu RM McNab, SD Wilson - Applied Economics (2018) với đề tài
“Culture Matters: WhatCultural Values Influence Budget Transparency?” (Vấn đề văn
hóa: Giá trị văn hóa nào ảnh hưởng đến tính minh bạch ngân sách?), tác giả thực nghiệmkiểm tra mức độ ảnh hưởng của các giá trị văn hóa Chúng tôi thực nghiệm kiểm traxem văn hóa quốc gia có ảnh hưởng đến tính minh bạch ngân sách hay không Nghiêncứu sử dụng Chỉ số Ngân sách Mở (OBI) do Ngân sách Đối tác Quốc tế (IBP) cung cấpđể đánh giá tính minh bạch ngân sách Nghiên cứu sử dụng ba biện pháp khác nhau:kích thước văn hóa của Hofstede (Hofstede và Minkov 2010; Hofstede 1983), Dự ánNghiên cứu Hiệu quả Hành vi và Lãnh đạo Toàn cầu (GLOBE) (House et al 2004) vàKhảo sát giá trị thế giới (WVS) (Hiệp hội khảo sát giá trị thế giới 2016) để đo lường giátrị văn hóa Kết quả nghiên cứu chỉ ra văn hóa quốc gia ảnh hưởng rất nhiều đến tínhminh bạch ngân sách.Mỗi quốc gia có bối cảnh văn hóa khác nhau thì mức độ ảnhhưởng đến minh bạch khác nhau và đó là yếu tố quan trọng trong cải cách quản trị