Quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh điện biên từ năm 2004 đến năm 2014

Nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về ASXH của tỉnh Điện Biên để thấyđược những ưu điểm,thành tựu và cả những tồn tại, hạn chế của quá trình thựchiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ đ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, tư liệu trong luận án đều được khai thác từ các tài liệu có nguồn gốc rõ ràng; những phát hiện, kết luận đưa ra trong luận án là kết quả nghiên cứu của tác giả luận án.

Tác giả luận án

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 7

1.1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 7

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội ở nước ngoài 7

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội ở Việt Nam 12

1.1.3 Các công trình nghiên cứu có nội dung liên quan đến lĩnh vực an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên 23

1.2 Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu 27

1.2.1 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã được công bố 27

1.3 Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu làm rõ 29

Chương 2: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC AN SINH XÃ HỘI Ở TỈNH ĐIỆN BIÊN TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014 31

2.1 Một số vấn đề lý luận và khái quát tình hình an sinh xã hội tỉnh Điện Biên trước năm 2004 31

2.1.1 Khái niệm về an sinh xã hội và chính sách an sinh xã hội 31

2.1.2 Một số vấn đề lý luận về ASXH 35

2.2 Những yếu tố tác động đến an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014 37

2.2.1 Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội 37

2.2.2 Tình hình ASXH ở tỉnh Điện Biên trước khi tách tỉnh 44

2.3 Quá trình đổi mới chủ trương của Đảng và Đảng bộ tỉnh Điện Biên trong công tác thực hiện chính sách an sinh xã hội 50

2.3.1 Chủ trương của Đảng về thực hiện chính sách an sinh xã hội 50

2.3.2 Đảng bộ tỉnh Điện Biên vận dụng chủ trương của Đảng thực hiện chính sách an sinh xã hội ở địa phương 58

Tiểu kết chương 2 66

Chương 3: TỈNH ĐIỆN BIÊN TRIỂN KHAI THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014 68

3.1 Thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo 68

3.1.1 Quá trình thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo 68

3.1.2 Kết quả thực hiện chính sách về XĐGN ở tỉnh Điện Biên 73

3.2 Giải quyết việc làm cho người lao động 76

3.2.1 Quá trình giải quyết việc làm cho người lao động 76

3.2.2 Kết quả giải quyết việc làm cho người lao động 78

3.3 Thực hiện chính sách đối với người có công 80

3.3.1 Thực hiện chế độ, chính sách đối với người có công 80

3.3.2 Phong trào đền ơn đáp nghĩa 81

3.4 Thực hiện chính sách BHXH và bảo trợ xã hội 83

3.4.1 Chính sách BHXH cho người dân 83

3.4.2 Thực hiện chính sách bảo trợ xã hội 84

3.5 Bảo đảm mức tối thiểu các dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân 91

3.5.1 Chính sách bảo đảm giáo dục 91

3.5.2 Chính sách hỗ trợ về y tế cho người nghèo 93

3.5.3 Chính sách đảm bảo mức tối thiểu về nhà ở, nước sạch và thông tin cho người dân 96

Tiểu kết chương 3 101

Chương 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM 102

4.1 Thành tựu, hạn chế và nguyên nhân 102

4.1.1 Thành tựu 102

4.1.2 Những hạn chế chủ yếu 110

4.1.3 Nguyên nhân của thành tựu và hạn chế 118

4.2 Đặc điểm quá trình thực hiện chính sách ASXH của tỉnh Điện Biên và những vấn đề đặt ra 121

4.2.1 Đặc điểm nổi bật trong chính sách an sinh xã hội 121

4.2.2 Những vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện chính sách an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên 127

4.3 Một số kinh nghiệm 131

Tiểu kết chương 4 145

KẾT LUẬN 146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa: CNH,HĐH

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Bảng 2.1 Lịch sử dân số Điện Biên 42Bảng 2.2 Hộ đói nghèo tỉnh Điện Biên năm 2004 46Bảng 2.3 Kết quả thu BHXH giai đoạn 1995 – 2004 47

Biểu đồ 2.1 Quá trình phát triển dân số Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014) 42Biểu đồ 3.1: Thu nhập bình quân đầu người một tháng theo nguồn thu 75Biểu đồ 4.1 Nhận thức của người dân về tác động của chính sách ASXH .143

Sơ đồ 3.1: Hệ thống an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên 100

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

An sinh xã hội được coi là sản phẩm của xã hội tiến bộ, có vai trò đặc biệtquan trọng nhằm xây dựng và phát triển con người, đem lại cuộc sống hạnhphúc cho con người, góp phần lành mạnh hóa xã hội và phát triển bền vững đấtnước ASXH đã trở thành vấn đề trung tâm trong chiến lược phát triển bền vữngcủa mỗi nước và thu hút sự quan tâm của toàn xã hội

Ở Việt Nam, sau hơn 30 năm thực hiện đường lối đổi mới đất nước doĐảng khởi xướng và lãnh đạo, hệ thống ASXH ngày càng thể hiện vai trò to lớn

trong việc góp phần ổn định đời sống của người lao động; Đảm bảo an toàn, ổn định cho toàn bộ nền kinh tế - xã hội; Làm tăng thêm mối quan hệ gắn bó giữa

người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước thông qua các hoạt độngbảo hiểm đối với người lao động; Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và công bằng

xã hội; Làm giảm bớt khoảng cách giữa người giàu và người nghèo, vùng giàu

và vùng nghèo, hướng tới đảm bảo sự tiến bộ và công bằng xã hội

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI

khẳng định: “Chính sách xã hội có vai trò đặc biệt quan trọng, là mục tiêu, là

động lực để phát triển nhanh và bền vững trong mọi giai đoạn phát triển… không ngừng cải thiện, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người có công và đảm bảo ASXH là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng của Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị và toàn xã hội” [68, tr.57]

Điện Biên là một tỉnh miền núi, biên giới thuộc vùng Tây Bắc của Tổ quốc,được chia tách từ tỉnh Lai Châu thành hai tỉnh: Lai Châu và Điện Biên theo phêchuẩn của Quốc hội khóa X ngày 26/11/2003 Nhân dân các dân tộc trong tỉnhĐiện Biên có truyền thống yêu nước, đoàn kết, cần cù, sáng tạo trong lao động,luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tin tưởng vào công cuộc đổi mới Songđiều kiện tự nhiên, KT-XH của tỉnh Điện Biên gặp nhiều khó khăn do địa hìnhđồi núi dốc, hiểm trở, chia cắt mạnh, thường xuyên xảy ra thiên tai, lũ ống, lũquét, sạt lở đất gây thiệt hại nghiêm trọng về người và vật chất; kinh tế chậm phát

triển, trong khi tỷ lệ người DTTS chiếm đa số (85%), trình độ dân trí và đời sốngngười dân trong tỉnh vẫn luôn ở mức thấp so với cả nước, nhất là ở khu vực vùngcao, biên giới

Vì vậy, cùng với việc tập trung phát triển kinh tế, thực hiện chính sáchASXH trở thành nhiệm vụ chiến lược của tỉnh Điện Biên Được sự quan tâm củaĐảng bộ, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và người dân, quá trình thực hiệnchính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014 đã đạt đượcnhững thành tựu quan trọng, không chỉ góp phần ổn định và cải thiện đời sốngdân cư, mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, dân chủ, công bằng trongcộng đồng, an toàn trong xã hội và an ninh quốc phòng trong tỉnh

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, công tác ASXH của tỉnhĐiện Biên trên thực tế vẫn còn tồn tại những vấn đề bất cập, khó khăn và bộc lộnhiều mặt còn hạn chế cả từ chủ trương đến tổ chức chỉ đạo, thực hiện Nhiều chỉ

số về ASXH của tỉnh còn thấp hơn so với khu vực và thấp hơn nhiều so với mứctrung bình chung của cả nước

Nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về ASXH của tỉnh Điện Biên để thấyđược những ưu điểm,thành tựu và cả những tồn tại, hạn chế của quá trình thựchiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ đó rút ra một số kinh nghiệm nhằmgiúp cho Đảng bộ tỉnh Điện Biên có thêm tài liệu tham khảo về chính sách ASXH

và quá trình thực hiện chính sách đó, góp phần cung cấp thêm về lý luận và thực

tiễn trong việc giải quyết các vấn đề xã hội, đặc biệt là ASXH trong tỉnh, trong

khu vực Tây Bắc và cả nước

Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài: “Quá trình

thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014” làm

luận án Tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Việt Nam

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Làm sáng rõ quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên sau

10 năm thành lập tỉnh (2004 - 2014), nhằm đúc kết những kinh nghiệm, góp phần

cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn, giúp cấp ủy, chính quyền các cấp tỉnhĐiện Biên ngày càng hoàn thiện tốt hơn chính sách và thực hiện chính sáchASXH trong tỉnh.

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án tập trung giải quyết một số nhiệm vụ cơ bản sau:

Một là, Hệ thống hóa và tổng quan tình hình nghiên cứu về ASXH và thực

hiện chính sách ASXH của các công trình nghiên cứu đã công bố ở trong nước vàtrên thế giới, rút ra các kết luận về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tácASXH

Hai là, phân tích bối cảnh lịch sử và chỉ rõ những yếu tố tác động đến

ASXH và thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên

Ba là, Trình bày thực trạng quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh

Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014 trên 6 trụ cột: Xóa đói giảm nghèo; Giảiquyết việc làm; Chính sách đối với người có công; Bảo hiểm xã hội; Bảo trợ xãhội và dịch vụ xã hội cơ bản

Bốn là, đánh giá thành tựu, hạn chế và nguyên nhân trong quá trình thực

hiện chính sách ASXH của tỉnh Điện Biên; rút ra một số nhận xét và kinh nghiệmstrong quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đếnnăm 2014

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là quá trình thực hiện chính sách ASXH

ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Luận án nghiên cứu về quá trình tỉnh Điện Biên thực

hiện các nội dung chủ yếu của chính sách ASXH từ năm 2004 đến năm 2014 baogồm 6 trụ cột: 1) Xóa đói giảm nghèo; 2) Giải quyết việc làm; 3) Chính sách đốivới người có công; 4) Bảo hiểm xã hội; 5) Bảo trợ xã hội, 6) Đảm bảo dịch vụ

xã hội cơ bản cho người dân.

Phạm vi không gian: Luận án tập trung nghiên cứu quá trình thực hiện

chính sách ASXH trên địa bàn tỉnh Điện Biên, bao gồm 1 thành phố, 1 thị xã và 8huyện thuộc tỉnh Điện Biên Ngoài ra, luận án mở rộng thêm nghiên cứu một sốđiểm chủ yếu về ASXH ở một số tỉnh Tây Bắc để đối chiếu, so sánh với kết quảthực hiện chính sách ASXH của tỉnh Điện Biên

- Phạm vi thời gian: đề tài nghiên cứu từ năm 2004 là năm tỉnh Điện Biên

được thành lập, đến năm 2014 là thời gian tỉnh Điện Biên tiến hành tổng kết 10năm thành lập tỉnh (2004 - 2014) Tuy nhiên, để có cơ sở phân tích và nghiên cứumột cách toàn diện, có hệ thống, luận án cũng đề cập khái quát thực trạng ASXH

ở Điện Biên trước năm 2004 và sau năm 2014

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩaduy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm,chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế -

xã hội nói chung, về chính sách xã hội và ASXH nói riêng

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phương pháp lịch sử

và phương pháp logic, kết hợp chặt chẽ với các phương pháp khác như: tổng hợp,phân tích, thống kê, phỏng vấn, so sánh đối chiếu… để giải quyết các nhiệm vụcủa luận án

- Phương pháp lịch sử được sử dụng nhằm phân kỳ thời gian, làm rõ bốicảnh lịch sử, quá trình hoạch định chủ trương, chỉ đạo và tổ chức thực hiện chínhsách ASXH theo diễn tiến thời gian

- Phương pháp logic để kết hợp với phương pháp lịch sử làm rõ bước pháttriển tư duy trong nhận thức và chỉ đạo thực tiễn của Đảng bộ, chính quyền tỉnhĐiện Biên thực hiện chính sách ASXH trên cơ sở sâu chuỗi các sự kiện lịch sử và

liên kết nội dung các văn bản về thực hiện chính sách ASXH; đánh giá những ưuđiểm, hạn chế và đúc kết những kinh nghiệm từ thực tiễn quá trình thực hiệnchính sách ASXH ở Điện Biên.

- Phương pháp phân tích, tổng hợp thống kê nhằm sử dụng làm rõ quá trình

tổ chức thực hiện chính sách ASXH của tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm2014

- Phương pháp so sánh được sử dụng trong luận án nhằm so sánh kết quảthực hiện chính sách ASXH tỉnh Điện Biên giữa các năm và trong mỗi giai đoạn 5năm và so với một số tỉnh trong khu vực có nét tương đồng

- Luận án cũng sử dụng phương pháp điền dã, điều tra khảo sát thực tếbằng phiếu điều tra và phỏng vấn sâu để bổ sung, thẩm định, đối chiếu tư liệuthực tế, làm rõ hơn các kết quả thực hiện chính sách ASXH của tỉnh Điện Biên

4.3 Nguồn tài liệu

Luận án tham khảo, sử dụng kết hợp nhiều nguồn tài liệu khác nhau:

Nguồn tư liệu lưu trữ: Ở các cơ quan lưu trữ trung ương (Trung tâm lưu trữQuốc gia III), cơ quan lưu trữ địa phương như: phòng lưu trữ tỉnh Điện Biên, lưutrữ Tỉnh ủy, UBND tỉnh Điện Biên, lưu trữ sở LĐ-TB&XH, sở Tài Chính, BHXHtỉnh Điện Biên, Mặt trận tổ quốc, Ban Dân tộc, Hội Nông dân tỉnh Điện Biên

Nguồn tài liệu tham khảo gồm: sách, bài nghiên cứu khoa học đăng trêncác tạp chí khoa học chuyên ngành, bài kỷ yếu hội thảo khoa học, các luận văn,luận án có liên quan đến đề tài luận án Nguồn tài liệu giúp nghiên cứu sinh nắmđược lý luận, thực tiễn ASXH trong và ngoài nước, giúp nghiên cứu sinh nhữngquan điểm, những kiến thức thực tiễn về ASXH để đối chiếu, so sánh với nhữngkết quả nghiên cứu của luận án

Tài liệu lịch sử địa phương do khảo sát thực tế, điền dã tại các địa phương

ở Điện Biên và một số tỉnh vùng Tây Bắc để bổ sung cho thiếu xót của tài liệuthành văn

5 Đóng góp mới của luận án

- Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu toàn diện, có hệ thống vềquá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến 2014.

- Làm rõ những yếu tố tác động đến quá trình thực hiện chính sách ASXHcủa tỉnh Điện Biên, góp phần khẳng định vai trò của Đảng và Nhà nước, Đảng bộchính quyền, các đoàn thể và mọi tầng lớp nhân dân tỉnh Điện Biên trong việcthực hiện ASXH ở địa phương

- Luận án phân tích làm rõ những thành tựu, hạn chế của quá trình thựchiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên, trên cơ sở kết quả nghiên cứu luận án rút

ra một số đặc điểm và kinh nghiệm trong việc hoạch định chủ trương, chính sách

và triển khai thực hiện chính sách ASXH

- Luận án còn là tài liệu tham khảo phục vụ cho việc nghiên cứu, biên soạn,giảng dạy, học tập về lịch sử ASXH ở tỉnh Điện Biên

6 Bố cục của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và phần phụlục, nội dung luận án cấu trúc thành 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Những yếu tố tác động đến ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội ở nước ngoài

Điểm mốc đánh dấu sự hình thành ASXH là cuộc cách mạng công nghiệp

ở thế kỷ thứ XIX Cuộc cách mạng này đã khiến cuộc sống của người lao độnggắn chặt với thu nhập do bán sức lao động đem lại Cùng với nó là những rủi ro,bất hạnh trong cuộc sống, như ốm đau, tai nạn, thất nghiệp, thiên tai hoặc dotuổi già sức yếu, v.v Trước tình hình lo ngại đó, một số nước đã khuyến khíchcác hoạt động tương thân tương ái lẫn nhau, kêu gọi người lao động tự tiết kiệmphòng khi có biến cố hoặc thực hiện trợ cấp đối với những người làm công ănlương và từ đó, thuật ngữ “an sinh xã hội” được ra đời Các tổ chức Quốc tế,như: Tổ chức nhân đạo quốc tế (HIS); Liên đoàn Quốc tế Nhân quyền (FIDH);

Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), Ủy ban Chữthập đỏ quốc tế (ICRC); Ngân hàng Thế giới (WB); Ngân hàng Phát triển châu

Á (ADB); đã nghiên cứu và ban hành nhiều văn bản mang tính quốc tế nhưcác đạo luật, hiến chương, tuyên ngôn, các cam kết quốc tế, liên quan đến việchình thành chính sách và hỗ trợ chính sách ASXH

Công trình nghiên cứu đầu tiên được đánh dấu bằng Đạo luật ASXH(Social Security) ban hành năm 1935 tại Mỹ Đây là Đạo luật ASXH trên thếgiới được đúc kết từ nhiều nghiên cứu khoa học rất công phu của nhiều nướctrên các châu lục Đạo luật này quy định thực hiện chế độ bảo vệ người già, chế

độ tử tuất, khuyết tật và trợ cấp thất nghiệp Từ đó, thuật ngữ ASXH cũng chínhthức được sử dụng rộng rãi

Tiếp đến, là các nghiên cứu được thể hiện trong Hiến chương Đại TâyDương (1941) và Tuyên ngôn Nhân quyền do Đại Hội đồng Liên hợp quốcthông qua ngày 10/12/1948 cũng như trong các công ước, cam kết quốc tế khác

ASXH nhanh chóng được các nước trên thế giới thừa nhận là một trong những

quyền con người: “Tất cả mọi người với tư cách là thành viên của xã hội có

quyền hưởng ASXH Quyền đó đặt cơ sở trên sự thoả mãn các quyền về kinh tế,

xã hội và văn hoá cần cho nhân cách và sự tự do phát triển con người…”

(Tuyên ngôn nhân quyền 1948) Theo đó, ASXH tiếp tục thu hút sự nghiên cứungày càng sâu sắc hơn Điển hình như:

Tác giả Richardson, J Henry (1960), trong cuốn: “Các khía cạnh kinh tế

và tài chính của An sinh xã hội - Điều tra Quốc tế [246] đã nêu những lý thuyết

cơ bản một số nét về ASXH trong lịch sử và việc cần thiết có một chương trìnhđảm bảo ASXH ở xã hội công nghiệp Tác giả đề cập đến nội dung chủ yếu củakhái niệm ASXH cùng các cơ sở chính trị, các nguyên lý và biện pháp của nó vànội dung quan hệ của ASXH với BHXH, với tỷ lệ chi ngân sách nhà nước chocông tác trợ cấp hưu trí, sức khoẻ (ốm đau, bệnh tật, tai nạn rủi ro Đây là nhữngnội dung rất có giá trị đối với công tác ASXH trong thời điểm cuốn sách ra đời

và giá trị của nó vẫn được khẳng định cho đến hiện nay

Các tác giả: Ehtisham Ahmad, Jean Drèze, John Hills và Amartya Sen

(1991) với cuốn sách: An sinh xã hội ở các nước đang phát triển [238] đã có

những lập luận giải thích thuật ngữ “ASXH” có ý nghĩa rất khác nhau ở cácquốc gia kém phát triển và được hiểu chung là XĐGN, đồng thời nêu ra các địnhnghĩa các thuật ngữ liên quan đến các mục tiêu, quy định về ASXH cho cácnước cụ thể như Ấn Độ, Trung Quốc, Mỹ latin và Nam Phi Nội dung cuốn sáchcũng đã tập trung giải thích lý do tại sao nhà nước cần tham gia BHXH, đề racác tiêu chuẩn khung phúc lợi kinh tế, các thành phần tham gia thực hiện ASXH,đối tượng thụ hưởng ASXH, và các cách thức thực hiện ASXH như thế nào chophù hợp với các nước đang phát triển Đây là cuốn sách tham khảo quý giá chocác quốc gia nói chung và các quốc gia đang phát triển nói riêng khi thực hiệncác mục tiêu kinh tế đồng thời với công tác ASXH nhằm bảo đảm mục tiêu pháttriển bền vững của quốc gia

Tác giả Ogus, A.I., Barendt, E.M và Wikeley, N eds (2002), với cuốn

sánh: Luật An sinh xã hội [245] cung cấp các kiến thức cơ bản về ASXH và

chính sách xã hội, ASXH quốc tế như: đối xử bình đẳng và quyền con người;pháp luật ASXH của Liên minh Châu Âu - EU; đóng góp, quản trị các lợi ích;vấn đề việc làm và kháng cáo quyết định, các quy định chung; hỗ trợ thu nhậpdựa trên lợi tức phụ cấp của ứng viên; tín dụng thuế của các gia đình và tín dụngthuế cho người khuyết tật; trợ cấp nhà ở và lợi ích về thuế hội đồng; quy địnhchung cho lợi ích phương tiện thử nghiệm và các khoản tín dụng thuế; các quỹ

xã hội; đóng góp dựa trên trợ cấp của ứng viên; quy định theo luật về việc trảlương cho người ốm và người không đủ năng lực làm việc; tiền tử tuất; tiềnlương hưu; phúc lợi cho trẻ em; lợi ích cho người tàn tật nặng; lương hưu chocác cựu binh chiến tranh Đây là cuốn sách tham khảo phục vụ cho các nước khiban hành về luật ASXH

Tác giả Martin Feldstein (2005), với công trình nghiên cứu “Cải cách cơ

cấu của an sinh xã hội” đăng trên Tạp chí Economic Perspectives [244], đã mô

tả các hệ thống ASXH hiện tại ở Hoa Kỳ, đồng thời cung cấp một cách tiếp cậnkhác được thiết kế để giải quyết những thiếu sót của các chương trình ASXHhiện có, tư nhân hóa một phần hệ thống ASXH và giải thích cách chuyển đổi để

có thể được thực hiện Tác giả cũng chỉ ra những lợi ích kinh tế từ các kế hoạchASXH dựa trên đầu tư Đây là những quan điểm mới mẻ nhưng cũng rất có giátrị cho quá trình nâng cao chất lượng công tác ASXH Feldstein là một ngườiủng hộ tích cực cho cải cách ASXH và là động lực chính đằng sau sáng kiến củaChủ tịch George W Bush về việc tư nhân hóa một phần hệ thống ASXH ở Mỹ

Tác giả Журавлева Ирина Витальевна (2007), trong cuốn sách nhan đề

Trật tự chi trả mới cho người bệnh [242] đã phân tích chế độ chi trả mới cho

những người mất khả năng lao động được áp dụng trong luật Đảm bảo trợ cấptạm thời mất sức lao động, những người thai sản, sinh đẻ, người hưởng BHXH

Công trình nghiên cứu đã gợi mở nhiều khía cạnh về ASXH trong việc hỗ trợ,giảm bớt khó khăn cho người lao động.

Tác giả Trần Quang Trung (2008) với công trình: Tác dụng cân bằng về

an sinh xã hội [250] đã hướng vào đánh giá tác động cải cách hệ thống ASXH ở

các nước đang phát triển cho các đối tượng là người làm việc tại các khu vựccông Nghiên cứu tác động vĩ mô của việc cải cách hệ thống lương hưu cho cán

bộ công chức đến hành vi lao động và hiệu quả kinh tế, tác động của nhữngkhoản chuyển nhượng tới hành vi lao động của người cao tuổi tại các nước đangphát triển Đây là tài liệu rất có giá trị cho một nước đang phát triển như ViệtNam trong việc thực hiện ASXH, đảm bảo quyền lợi cho tất cả mọi người dân

Các tác giả: Dương Phú Hiệp, Hansjorg Herr, Milka Kazandziska (2012),

với cuốn sách Lao động, tiền lương, An sinh xã hội: Một số kinh nghiệm của thế

giới [239] do Nguyễn Thị Phương Thảo, Lê Văn Toan biên dịch Cuốn sách trình

bày cơ sở lý luận, kinh nghiệm thực tiễn, xu thế phát triển và những thách thứcđang đặt ra cho một số nước trên thế giới trong vấn đề lao động, tiền lương vàASXH Từ các mô hình ASXH của các nhóm nước trên thế giới, các tác giả nênlên những kinh nghiệm để xây dựng hệ thống ASXH ở Việt Nam

Tác giả Đinh Công Tuấn, Đinh Công Hoàng (2013), trong cuốn sách: An

sinh xã hội Bắc Âu trong cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu và bài học cho Việt Nam [170] đã trình bày tác động của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế

toàn cầu đến hệ thống ASXH ở các nước Bắc Âu Điều chỉnh chính sách ASXH ởmột số nước Bắc Âu trong khủng hoảng giai đoạn 2008 - 2011 Công trình cũng dựbáo triển vọng ASXH Bắc Âu trong tương lai, tác động và bài học kinh nghiệm choViệt Nam hiện nay

Tác giả Trần Thị Nhung (2008), trong cuốn sách: Bảo đảm xã hội trong

nền kinh tế thị trường Nhật Bản hiện nay [107] đã đề cập đến những khái niệm

cơ bản liên quan đến vấn đề đảm bảo xã hội và phân tích những thay đổi cơ bảntrong môi trường đảm bảo xã hội, trong đó phân tích ảnh hưởng của nền kinh tế

thị trường đến đảm bảo xã hội và việc giải quyết vấn đề phúc lợi xã hội trong

mô hình nhà nước phúc lợi của nền kinh tế thị trường Nhật Bản Đồng thời phântích chính sách hưu trí và bảo hiểm việc làm của Nhật Bản theo quá trình lịch

sử Từ đó thấy được tính phức tạp, hướng điều chỉnh và vai trò to lớn của chínhsách này Tác giả cũng đã phân tích các chế độ BHYT và bảo hiểm chăm sóc lâudài; phân tích sự khác nhau giữa các chế độ BHYT trong mối liên hệ với tìnhhình phát triển kinh tế, xã hội và so sánh với một số nước; Vấn đề trợ giúp côngcộng và các kiểu dịch vụ phúc lợi xã hội đa dạng Nội dung chủ yếu của vấn đềnày bao gồm những nguyên tắc, cơ chế của trợ giúp công cộng; chương trình trợgiúp công cộng dành cho người nghèo; các dịch vụ phúc lợi xã hội dành cho bà

mẹ trẻ em, người tàn tật và người già Thông qua 226 trang sách, tác giả đã trìnhbày khái quát về xã hội Nhật Bản và hệ thống đảm bảo xã hội của họ, nhữngthay đổi trong chính sách đảm bảo xã hội để phù hợp với tình hình KT-XH củaNhật Bản

Tác giả Trần Tín Dũng (1997), trong cuốn: Hệ thống hỗ trợ sự phát triển

xã hội Trung Quốc [237] đã trình bày về chế độ chính trị, pháp luật, kinh tế, văn

hoá, BHXH, ASXH của Trung Quốc và nghiên cứu chế độ pháp luật, chính trị ởnước này Đồng thời nghiên cứu cơ cấu và chức năng văn hoá, giáo dục, tôngiáo, lý luận đạo đức và các hệ thống ASXH ở Trung Quốc Cuốn sách này cungcấp những thông tin cơ bản về chính sách để hỗ trợ sự phát triển của một số nộidung trong lĩnh vực ASXH ở Trung Quốc

Tác giả Đặng Đại Tùng (2007), với công trình: Báo cáo cải cách và phát

triển ASXH Trung Quốc năm 2005 - 2006 [249], đã tập hợp các báo cáo phát

triển và cải cách ASXH như: Chế độ BHXH nông thôn mới thời kì xã hội chủnghĩa; xây dựng chế độ BHXH nông thôn mang đặc sắc Trung Quốc Hoàn thiệnchế độ bảo hiểm cho người nông dân có mức thu nhập thấp; chế độ bảo hiểmcho người già ở nông thôn cũng như vấn đề phúc lợi xã hội ở nông thôn Trung

Quốc trong thời kỳ hiện nay Đây là tài liệu tham khảo cho Việt Nam thực hiệnchính sách ASXH cho nông dân cũng như vùng nông thôn

Tác giả Đặng Công Thành (2008), trong cuốn sách nhan đề: 30 năm an

sinh xã hội Trung Quốc [248] đã nhìn lại và tái hiện lại chế độ ASXH của Trung

Quốc trong 30 năm cải cách mở cửa từ nhiều góc độ: cải cách và phát triển chế

độ bảo hiểm dưỡng lão, cải cách và phát triển chế độ bảo hiểm khám chữa bệnh,cải cách và phát triển chế độ cứu trợ xã hội cho hơn 1 tỷ dân Trung Quốc Đây

là công trình nghiên cứu có giá trị rất cao, đã hệ thống được những vấn đề cốt lõinhất về ASXH mà Trung Quốc đã làm được trong suốt thời gian vừa qua, đồngthời đúc rút được nhiều bài học kinh nghiệm quý giá cho quá trình thực hiệnASXH nói chung

Tác giả Hướng Vận Hoa (2010), trong cuốn: Nghiên cứu hệ thống an

sinh xã hội khu vực Đài Loan, Hồng Kông, Ma Cao [240], đã khái quát quá

trình hình thành và phát triển hệ thống ASXH ở Hồng Kông, Ma Cao và ĐàiLoan Tác giả cũng đã chỉ ra được sự phát triển của vấn đề ASXH có vai trò rấtquan trọng, tác động đến rất nhiều lĩnh vực của đất nước như: lịch sử, chính trị,

xã hội và kinh tế ở cả Hồng Kông, Ma Cao và Đài Loan

Các công trình nghiên cứu về ASXH ở các nước phát triển trên thế giớinhư Mỹ, Nhật Bản, Bắc Âu, Nga cho thấy chính sách ASXH được hình thànhkhá sớm, cộng với nền kinh tế phát triển, mức thu nhập cao cho nên hệ thốngASXH rất tốt Các công trình nghiên cứu của Trung Quốc về hệ thống ASXH,chế độ bảo hiểm ở nông thôn mang đặc sắc Trung Quốc, chế độ bảo hiểm,dưỡng lão, cứu trợ cho 1 tỷ dân cũng đã cung cấp những kinh nghiệm quý báu

để xây dựng và phát triển hệ thống ASXH cho Việt Nam

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội ở Việt Nam

Công trình nghiên cứu về ASXH ở trong nước những năm gần đây rấtphong phú và đa dạng Một mặt, làm rõ những vấn đề lý luận trong công tác

ASXH; mặt khác, phản ánh tính bức thiết nhu cầu thực tiễn về ASXH, đảm bảophát triển bền vững đất nước Tiêu biểu là các công trình, như:

Nhóm tác giả: Phùng Hữu Phú, Lê Hữu Nghĩa, Nguyễn Văn Hiền, Nguyễn

Viết Thông - Đồng chủ biên (2016) với cuốn: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn

về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam qua 30 năm đổi mới [111], trong đó, các tác giả đã dành một phần quan trọng nghiên cứu một

số vấn đề lý luận – thực tiễn về văn hóa, xã hội, con người, bàn sâu về những định hướng hoàn thiện chính sách ASXH và phúc lợi xã hội ở nước ta trong giai đoại mới Các tác giả đã hệ thống và phân tích rõ các quan điểm cơ bản của chủ

nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về chínhsách xã hội và công tác ASXH Tựu chung là nhằm: Cải thiện, nâng cao đời sốngtinh thần và vật chất của người có công, những người không có khả năng laođộng, hoặc gặp rủi ro trong cuộc sống Hệ thống ASXH và phúc lợi phải đa dạng,toàn diện, có tính chia sẻ giữa Nhà nước, xã hội và người dân Chính sách xã hộiphải đặt ngang tầm với chính sách kinh tế Xây dựng hệ thống ASXH nhiều tầngnấc, chủ yếu là ưu đãi xã hội, BHXH, trợ giúp xã hội, cứu trợ xã hội Phòng ngừa

và giảm thiểu rủi ro cho các đối tượng chính sách Gắn ASXH với mục tiêu, độnglực để phát triển bền vững, ổn định chính trị xã hội [111, tr 471-472]

Từ các quan điểm nêu trên, cuốn sách đã phân tích rõ thực trạng hệ thốngASXH và phúc lợi xã hội ở nước ta; những nhân tố ảnh hưởng tới hệ thốngASXH và phục lợi xã hội trong điều kiện mới; rút ra một số giải pháp, định hướnghoàn thiện chính sách ASXH ở nước ta trong điều kiện mới Trong đó, nhấn mạnhphải đổi mới tư duy về hoạch định chính sách ASXH; đẩy mạnh công tác tuyêntruyền giáo dục cho cán bộ, đảng viên và nhân dân những tri thức hiện đại vềquyền con người và nhân tố con người đối với sự phát triển bền vững của xã hội.Xây dựng chương trình an toàn con người thông qua hệ thống chính sách ASXH.Phát huy sức mạnh của các tổ chức xã hội trong công tác ASXH, để tăng cườnggiải quyết ASXH trong nội bộ nhân dân;… [111, tr 471-472]

Nhóm tác giả: Đinh Thế Huynh, Phùng Hữu Phú, Lê Hữu Nghĩa, Vũ Văn

Hiền, Nguyễn Viết Thông - Đồng chủ biên (2015) với cuốn sách: Ba mươi năm

đổi mới và phát triển ở Việt Nam [91], nghiên cứu một số vấn đề đang được thực

tiễn đặt ra liên quan đến công tác “Quản lý quá trình phát triển xã hội ở Việt

Nam”, trong đó, nhấn mạnh việc đề cao chính sách ASXH “đặt ngang tầm với

chính sách kinh tế và thực hiện đồng bộ với phát triển kinh tế” Các tác giả nhấnmạnh tầm quan trọng của chính sách ASXH và đặt ra yêu cầu: “Xây dựng vàhoàn thiện hệ thống ASXH toàn diện và đa dạng, ngày càng mở rộng và hiệuquả Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để người lao động tiếp cận và thamgia các loại hình bảo hiểm; mở rộng các hình thức cứu trợ xã hội, nhất là đối vớicác đối tượng khó khăn; Phát triển hệ thống ASXH phù hợp với trình độ pháttriển KT-XH, khả năng huy động và cân đối nguồn lực của đất nước, trong từngthời kỳ; ưu tiên những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người nghèo vàđồng bào DTTS” [91, tr.180]

Ngân hàng Thế giới khu vực Đông Nam Á và Thái Bình Dương (1995)

với báo cáo nghiên cứu: Việt Nam - Đánh giá nghèo đói và chiến lược hỗ trợ

quốc gia [102], đã phân tích, so sánh, đánh giá tình trạng đói nghèo ở Việt Nam

trong những thập niên cuối thế kỷ XX Đồng thời, phân tích cơ sở dữ liệu vềkinh tế vĩ mô và tài chính nhà nước; các chính sách của chính phủ và sự pháttriển đất nước, nhất là ở vùng nông thôn để thực hiện các dịch vụ xã hội vàmạng lưới bảo trợ xã hội ở Việt Nam Báo cáo đã đề xuất một số giải pháp đểChính phủ Việt Nam tham khảo, xây dựng hệ thống chính sách ASXH phù hợpvới điều kiện của nền KT-XH mà Việt Nam đang trải qua với nhiều thuận lợi vàđan xen nhiều khó khăn, thách thức

Lê Bạch Dương, Đặng Nguyễn Anh, Khuất Thu Hồng (2005), với công

trình nghiên cứu (song ngữ Anh - Việt): Bảo trợ xã hội cho những nhóm người

thiệt thòi ở Việt Nam [54], giới thiệu kết quả khảo sát thực nghiệm của viện

Nghiên cứu Phát triển xã hội (ISDS) Việt Nam Trong đó, tập trung nghiên cứu về

nhu cầu an sinh và bảo trợ xã hội của ba nhóm có yếu tố thiệt thòi là nông dânnghèo, lao động di cư từ nông thôn ra thành thị, người khuyết tật kể cả nhữngngười có HIV/AIDS Cuốn sách được chia làm 5 chương, chương I bàn luận tổngthể về nghèo đói và bảo trợ xã hội Chương II phân tích các chính sách và chươngtrình bảo trợ xã hội hiện nay ở Việt Nam Chương III dành cho những vấn đềnghèo đói ở nông thôn và nhu cầu bảo trợ xã hội của các hộ nông dân nghèo.Chương IV đề cập đến nhu cầu bảo trợ xã hội của lao động di cư từ nông thôn

ra thành thị Chương V tập trung xem xét những vấn đề mà người khuyết tật,

kể cả những người có HIV/AIDS đang phải đối mặt Bằng nhiều giải phápthuyết phục, công trình nghiên cứu đã đưa ra những định hướng bảo trợ xã hộicho các nhóm thiệt thòi và dễ bị tổn thương ở Việt Nam

Các tác giả Nguyễn Văn Thường, Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh Phương

(2006), với công trình: Một số vấn đề kinh tế - xã hội sau 20 năm đổi mới ở Việt

Nam [159], là kết quả nghiên cứu của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc,

Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Đại sứ quán Thuỵ Điển tại Việt Nam Côngtrình đã phân tích, lý giải những thành tựu quan trọng của các lĩnh vực đời sống

xã hội qua 20 năm tiến hành đổi mới đất nước bao gồm: điều chỉnh chức năngquản lý của nhà nước, phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, tích cựcchủ động hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, đổi mới chính sách côngnghiệp, phát triển kinh tế tư nhân, hệ thống ASXH, các giải pháp thúc đẩy hộinhập quốc tế của giáo dục đại học Việt Nam Đây là nền tảng quan trọng pháttriển toàn diện KT-XH đất nước trong giai đoạn hiện nay

Hội nghị Nhóm tư vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam năm 2007, với báo

cáo nghiên cứu về bảo trợ xã hội: Báo cáo phát triển Việt Nam 2008 [106], trình

bày các kết quả nghiên cứu về các nguồn rủi ro gây tổn thương như tình hìnhnghèo đói, dân tộc ít người; các chính sách và chương trình đối với thị trườnglao động, thuế, phí, phân bổ ngân sách và các chương trình y tế, BHYT và chế

độ hưu trí và phương pháp tổng hợp phát triển BHXH cho người dân từ nôngthôn, thành thị và tăng cường cơ chế khuyến khích BHYT xã hội bắt buộc.

Tác giả Mai Ngọc Cường (2009), trong cuốn: Xây dựng và hoàn thiện hệ

thống chính sách an sinh xã hội Việt Nam [47], nêu hệ thống ASXH Việt Nam

có ba hợp phần: Một là, phòng ngừa rủi ro, đây là những chính sách giúp cho

mọi tầng lớp cư dân có được việc làm, thu nhập và năng lực vật chất để đối phó

với rủi ro như chính sách đào tạo nghề, hỗ trợ tìm việc làm cho người dân Hai

là, giảm thiểu rủi ro, bao gồm các hình thức bảo hiểm như BHXH, BHYT,

BHTN… Ba là, khắc phục rủi ro, bao gồm các chính sách về cứu trợ và trợ giúp

xã hội nhằm bảo đảm an toàn cho người dân khi gặp rủi ro như: thất nghiệp,nghèo đói, bệnh tật, tai nạn, trẻ mồ côi, người già…

Tác giả Mai Ngọc Anh (2009), với luận án tiến sĩ Kinh tế: An sinh xã hội

đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam [1], tập trung

nghiên cứu ba nội dung cơ bản: (i) Cơ sở lý luận về hệ thống ASXH với nôngdân trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa;(ii) Đánh giá thực trạng hệ thống ASXH đối với nông dân Việt Nam (iii)Phương hướng, giải pháp xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nôngdân Việt Nam những năm tới Luận án đã góp phần làm sáng rõ: cơ sở lý luận vàthực tiễn của việc hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân trong điều kiệnkinh tế thị trường; tổng kết kinh nghiệm xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXHđối với nông dân ở một số nước trên thế giới, rút ra kinh nghiệm có thể vậndụng vào xây dựng hệ thống ASXH Việt Nam; khái quát thực trạng hệ thốngASXH ở Việt Nam, chỉ ra những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân hạn chế của

hệ thống ASXH đối với nông dân; sử dụng ma trận SWOT làm rõ những thuậnlợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trên cơ sở đó đề xuất việc lựa chọn cácphương án xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân ở ViệtNam những năm tới; cuối cùng là một số khuyến nghị các giải pháp nhằm xâydựng và hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị

trường Bên cạnh những kết quả đạt được, luận án còn có một số vấn đề nếuđược nghiên cứu cụ thể sẽ đạt kết quả tốt hơn như việc thực hiện chính sáchASXH đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam có gìkhác so với các nước có nền kinh tế tương đồng; Các giải pháp cần cụ thể vớinhững mô hình thực tiễn

Tác giả Nguyễn Hiền Phương (2009), với luận án tiến sĩ Luật: Cơ sở lý

luận và thực tiễn cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật an sinh xã hội ở Việt Nam [112], tập trung phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật

về ASXH ở Việt Nam với các nội dung cấu thành cơ bản và việc áp dụng trênthực tiễn, chỉ ra những kết quả cũng như những vấn đề còn hạn chế, thiếu sót,chưa phù hợp cần được hoàn thiện trong hệ thống pháp luật về ASXH của nước

ta hiện nay

Tác giả Nguyễn Văn Nhường (2010), với luận án tiến sĩ Kinh tế: Bàn về

chính sách an sinh xã hội với người nông dân sau khi thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp: nghiên cứu tại Bắc Ninh [104] Dưới góc độ chuyên ngành

Quản lý kinh tế), luận án đã nghiên cứu sâu về chính sách ASXH đối với ngườinông dân trong diện thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp Tình hình vàkết quả thực hiện chính sách cùng những khuyến nghị hoàn thiện chính sáchASXH đối với người nông dân trong diện thu hồi đất để phát triển các khu côngnghiệp từ thực tiễn ở tỉnh Bắc Ninh

Tác giả Nguyễn Tấn Dũng (2010), với nghiên cứu công bố trên Tạp Chí

Cộng sản: “Đảm bảo ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội là một

nội dung chủ yếu của Chiến lược phát triển KT-XH 2011-2020” [52], đã làm rõthêm khái niệm về ASXH, phúc lợi xã hội; khẳng định vai trò, tầm quan trọng củaASXH và phúc lợi xã hội trong chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-

2020 Tác giả nhấn mạnh việc phát triển hoàn thiện chính sách ASXH là nội dungchủ yếu của chiến lược phát triển kinh tế xã hội Bài báo của tác giả mang tínhchất vĩ mô về quá trình thực hiện chính sách ASXH nằm trong Chiến lược phát

triển KT-XH 2011 - 2020 Đây được coi là công trình mang tính định hướng chocác tiếp cận mới của các nhà nghiên cứu

Nhóm tác giả: Phạm Văn Hùng, Phạm Quốc Việt, Nguyễn Thị Thanh Mai

với Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế (2011), Phát triển kinh tế xã hội Việt Nam

và Lào giai đoạn 2011 - 2020 [88], gồm những bài nghiên cứu về thu hút vốn

FDI và hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển nguồn nhân lực và đảm bảo ASXH ởLào và Việt Nam trong những năm vừa qua đồng thời cũng đề ra phương hướngchiến lược trong thời gian tới

Bộ LĐ-TB&XH (2011), với cuốn: Một số chính sách an sinh xã hội ở

Việt Nam [31], giới thiệu các văn bản quy phạm pháp luật về chính sách ASXH

như quy định về người cao tuổi, người khuyết tật, trợ giúp xã hội, cơ sở bảo trợ

xã hội, chính sách trợ giúp giáo dục, quy định về phòng chống nhiễm vi rút gây

ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người và giảm nghèo bền vững

Tác giả Trần Hoàng Hải (2011), trong cuốn sách: Pháp luật an sinh xã

hội: Kinh nghiệm của một số nước đối với Việt Nam [72] đã giới thiệu tổng

quan về ASXH nói chung và về pháp luật ASXH của một số nước như: Hoa

Kỳ, Đức, Nga Đồng thời tác giả cũng đã trình bày những vấn đề pháp luật vềASXH của Việt Nam trong thời kỳ hiện nay Đây là tài liệu tham khảo giúpngười đọc có cái nhìn toàn diện về hệ thống pháp luật ASXH ở một số nướctrên thế giới

Tác giả Nguyễn Văn Chiều (2013), với luận án tiến sĩ Triết học, nghiên

cứu về: Chính sách an sinh xã hội và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện

về chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sáchASXH, từ đó đúc rút ra quan niệm của tác giả về vai trò của nhà nước đối vớiviệc thực hiện chính sách ASXH cho người dân Luận án đã thành công trongviệc đánh giá, phân tích thực trạng vai trò của Nhà nước trong việc thực hiệnchính sách ASXH ở Việt Nam trong thời gian qua Với những thông tin vừa

mang tính định lượng, vừa mang tính định tính, luận án đã đúc rút ra nhữngthành công, hạn chế và nguyên nhân trong việc phát huy vai trò của nhà nướctrong việc thực hiện chính sách ASXH Ngoài ra luận án còn làm rõ bối cảnh,phương hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của nhà nướctrong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay Có thể khẳng định,luận án được đánh giá là có một số đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn vềchính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sáchASXH nói chung và ở Việt Nam nói riêng

Tác giả Dương Văn Thắng (2013), với luận án chuyên ngành Báo chí học:

Nghiên cứu hiệu quả Báo chí trong hoạt động truyền thông về an sinh xã hội ở Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế [157], tập trung luận giải một số vấn đề: Hệ

thống hóa, xác lập, làm rõ hệ thống khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu;vai trò của ASXH đối với hoạt động báo chí, vai trò của báo chí trong hoạt độngtruyền thông về ASXH; khảo sát đánh giá hiệu quả báo chí trong hoạt độngtruyền thông về ASXH ở Việt Nam thông qua thông điệp, kênh truyền với đạidiện hệ thống báo in, thể hiện ở nội dung phản ánh và hình thức chuyển tải vềASXH; đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả báo chí tronghoạt động truyền thông ASXH ở Việt Nam thời gian tới Đồng thời, từ kết quảnghiên cứu, tác giả đưa ra một số kiến nghị với Đảng, Nhà nước, Chính phủ, các

cơ quan hữu quan góp phần thực hiện tốt hơn các giải pháp, góp phần thực hiệntốt công tác truyền thông về ASXH ở Việt Nam thời kỳ hội nhập, phát triển

Nhóm tác giả: Mai Ngọc Cường (cb), Mai Ngọc Anh, Phan Thị Kim Oanh

(2013), với cuốn sách: Về an sinh xã hội ở Việt Nam giai đoạn 2012 – 2020”

[49], trình bày những vấn đề cơ bản về ASXH và thực trạng ASXH ở Việt Namhiện nay Đồng thời đề xuất một số phương hướng và giải pháp phát triển ASXH

ở Việt Nam giai đoạn 2012-2020 Đây là công trình nghiên cứu rất tâm huyếtcủa nhóm tác giả được đúc rút trong quá trình nghiên cứu về ASXH của ViệtNam

Nhóm tác giả: Lê Quốc Lý (cb), Lê Sỹ Thiệp, Hồ Văn Vĩnh (2013), với

cuốn sách: Chính sách an sinh xã hội thực trạng và giải pháp [95], đã tập trung

nghiên cứu quá trình thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam, khẳng định đã đạtđược nhiều thành tựu, nhưng bên cạnh đó cũng chỉ ra còn nhiều những vấn đềtồn tại Đặc biệt, các tác giả đã trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về những trởngại trong thực thi chính sách ASXH ở Việt Nam và mục tiêu, quan điểm cùnggiải pháp thực thi chính sách ASXH ở Việt Nam đến năm 2020

Để thực hiện ASXH thành công đòi hỏi phải có sự hội tụ của nhiều yếu tố,trong đó quản lý nhà nước đóng vai trò quan trọng, nhóm tác giả: Đào VănDũng, Nguyễn Đức Trọng (cb), Trần Quang Lâm (2013), trong cuốn sách:

Chính sách an sinh xã hội tác động tới phát triển KT-XH [49], đã nêu khái

quát một số vấn đề thực tiễn cơ bản về quản lý nhà nước và những chính sáchASXH tác động tới phát triển KT-XH, phát triển con người; đồng thời cuốnsách cũng đã chia sẻ những giải pháp trong việc giải quyết một số vấn đề xã hộiquan trọng

Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Lan Hương, Phạm Thị Bảo Hà, Đặng Nguyên

Anh (2013), với cuốn sách: Những thách thức và giải pháp đối với chính sách

an sinh xã hội bền vững cho tất cả mọi người tại Việt Nam và Đức [90 ], giới

thiệu các bài phát biểu của các chuyên gia Đức và Việt Nam về các mô hìnhASXH ở Việt Nam và Đức, những thách thức đối với ASXH của từng nước, kinhnghiệm thành công và các biện pháp giải quyết khó khăn trong việc phát triểnASXH ở mỗi nước

Tác giả Phan Thị Kim Oanh (2014), với luận án tiến sĩ Kinh tế: “Vai trò

của nhà nước về an sinh xã hội đối với nông dân ở Việt Nam” [110], đã lựa

chọn tiếp cận một số nội dung liên quan trực tiếp đến vai trò của Nhà nướctrong xây dựng hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách; tổ chức phối hợp thựchiện chính sách ASXH với các chính sách kinh tế- xã hội khác; tổ chức quản

lý, kiểm tra, giám sát nhằm thiết lập và tạo các điều kiện thực thi của hệ thống

ASXH đối với nông dân, bao gồm ASXH theo nguyên tắc đóng - hưởng vàASXH không dựa trên nguyên tắc đóng góp Luận án chỉ rõ 4 nhóm nhân tốảnh hưởng đến vai trò của nhà nước về ASXH đối với nông dân là: i) Quanđiểm của nhà nước về ASXH đối với nông dân; ii) Khả năng tài chính của nhànước và thu nhập của nông dân; iii) Năng lực hệ thống quản lý ASXH đối vớinông dân và iv) Nhận thức xã hội về ASXH đối với nông dân Luận án khẳngđịnh mức độ bao phủ và mức độ tác động của an sinh là kết quả việc thực hiệnvai trò của nhà nước về ASXH đối với nông dân Từ hệ thống các công trìnhnghiên cứu đã công bố, các báo cáo của ngành, địa phương cũng như các sốliệu thống kê có nguồn gốc tin cậy và tài liệu điều tra khảo sát thu thập từ 258

hộ nông dân, 197 cán bộ quản lý nhà nước các cấp tại ba tỉnh Thanh Hóa, Nghệ

An và Hà Tĩnh, luận án đã phân tích rõ thực trạng, chỉ ra những kết quả đạtđược, những hạn chế chủ yếu, nguyên nhân của hạn chế và khuyến nghịphương hướng, giải pháp tăng cường vai trò của Nhà nước về ASXH đối vớinông dân Việt Nam những năm tới Bốn vấn đề quan trọng mà luận án kiếnnghị là: i) Để phát triển BHXH tự nguyện, một mặt, nhà nước cần thay đổi quyđịnh về căn cứ đóng BHXH tự nguyện, không nên theo tiền lương tối thiểu mànên theo mức thu nhập bình quân vùng; mặt khác cần tăng chế độ hưởng đểđảm bảo sự bình đẳng với BHXH bắt buộc; ii) Để tiến tới BHYT toàn dân, Nhànước cần hỗ trợ từ 60 - 80% phí đóng góp cho các đối tượng nông dân có thunhập trung bình và cận nghèo tham gia BHYT tự nguyện; iii) Tăng phạm vibao phủ trợ giúp xã hội thường xuyên từ 1,65% dân số năm 2010 lên 3,0% vàonăm 2015 và 5% vào năm 2020; nâng kinh phí trợ giúp xã hội thường xuyên từngân sách nhà nước từ 0,54% năm 2010 lên 1,12% năm 2015 và 2,45% năm

2020 Trong trợ giúp xã hội đột xuất, cần chú trọng cho trợ cấp đối với hộ giađình nông dân thuộc nhóm dễ bị tổn thương; iv) Về tổ chức hệ thống, Nhànước cần nghiên cứu tách bộ phận theo dõi BHXH tự nguyện đối với nông dân

và lao động khu vực phi chính thức nói chung thành một hệ thống thống nhất

từ trung ương tới cơ sở (xã, phường, thị trấn)

Tác giả Nguyễn Mai Phương (2014), với luận án tiến sĩ Lịch sử: Đảng

Cộng sản Việt Nam lãnh đạo thực hiện an sinh xã hội từ năm 2001 đến năm

2011 [113], đã tập trung làm rõ những yếu tố tác động, đồng thời làm rõ chủ

trương và sự chỉ đạo, những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân hạn chế, nhữngđúc rút kinh nghiệm chủ yếu từ sự lãnh đạo của Đảng đối với thực hiện ASXH

từ năm 2001 đến năm 2011 Trong quá trình đổi mới, cùng với những thành tựutrong đổi mới KT-XH, đường lối lãnh đạo của Đảng về xây dựng hệ thống chínhsách ASXH cũng có nhiều đổi mới về mục tiêu, nội dung và phương thức thựchiện theo hướng ngày càng toàn diện và hiệu quả hơn Điều này đã được thểhiện rõ trong các văn kiện của Đảng qua các kỳ đại hội Do vậy, việc tổng kết lạinhững quan điểm của Đảng về thực hiện ASXH trong những năm đổi mới vừaqua không chỉ có ý nghĩa khái quát một vấn đề lý luận xuyên suốt của Đảng màquan trọng hơn, nó còn là cơ sở cho việc xây dựng chính sách ASXH hiệu quả,phù hợp với thực tiễn phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay

Tác giả Nguyễn Duy Dũng (2015), trong cuốn sách: Giải quyết an sinh xã

hội của Thái Lan, Malaysia, Philippin và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

[51], trình bày các nhân tố tác động đến ASXH của Thái Lan, Malayxia,Philippin Thực trạng ASXH của Thái Lan, Malayxia, Philippin từ những năm

1990 đến nay Và kinh nghiệm giải quyết ASXH của Thái Lan, Malayxia,Philippin và bài học tham khảo cho Việt Nam Đây là công trình nghiên cứucông phu, rất bổ ích cho những người làm công tác ASXH ở Việt Nam hiện nay,giúp người đọc học hỏi thêm được nhiều kinh nghiệm hay của các nước trongkhu vực để áp dụng vào trong thực tiễn quá trình thực hiện ASXH

Nhóm tác giả: Doãn Mậu Diệp (Chủ biên), Đặng Kim Chung, Bùi Sỹ

Lợi, (2015), với cuốn sách: Cơ sở khoa học của việc xây dựng sàn an sinh xã

hội ở Việt Nam trong thời gian tới [50], đã trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn

cho việc xây dựng sàn ASXH ở Việt Nam cũng như những đánh giá thực trạng

sàn ASXH ở Việt Nam giai đoạn 2006 - 2012 và những dự báo, đề xuất mô hình

và đưa ra những giải pháp xây dựng sàn ASXH giai đoạn 2012 – 2020

Tác giả Nguyễn Thị Tâm (2015), trong công trình luận án tiến sĩ Kinh tế

chính trị: Đảm bảo ASXH gắn với tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam [156], đã trình

bày cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về đảm bảo ASXH gắn với tăng trưởngkinh tế, phân tích thực trạng đảm bảo ASXH gắn với tăng trưởng kinh tế ở ViệtNam; từ đó đưa ra các quan điểm và giải pháp đảm bảo ASXH gắn với tăng trưởngkinh tế

Tác giả Nguyễn Văn Tuân (2015), với luận án tiến sĩ Lịch sử: Quá trình

thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Hải Dương từ năm 1997 đến năm 2010 [169],

đã nghiên cứu vấn đề ASXH và quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh HảiDương giai đoạn 1997 - 2005, quá trình đẩy mạnh chính sách ASXH 2006 –

2010, đồng thời so sánh quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Hải Dươngqua hai giai đoạn 1997 - 2005 với 2006 - 2010 để rút ra kết quả, đặc điểm vàkinh nghiệm thực hiện chính sách này

Tác giả Đông Thị Hồng (2015), với công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ

Kinh tế: “Đảm bảo ASXH trên địa bàn thành phố Hà Nội” [86], đã trình bày cơ

sở lý luận và thực tiễn đảm bảo ASXH ở Hà Nội cùng với thực trạng, phươnghướng và giải pháp đảm bảo ASXH trên địa bàn thành phố

Nhìn chung những công trình nói trên đã trình bày tổng quan về ASXH trên

cả hai phương diện lý luận và thực tiễn Các công trình nghiên cứu về mặt lý luận

đã làm sáng tỏ những vấn đề liên quan đến khái niệm, cấu trúc, mô hình, hệ thốngASXH Các công trình nghiên cứu về mặt thực tiễn đem lại cho người đọc bứctranh toàn cảnh về ASXH trên thế giới và ở Việt Nam Qua đó, giúp tác giả nhậnthức rõ hơn về lý luận và thực tiễn, những thuận lợi và khó khăn trong quá trìnhnghiên cứu

1.1.3 Các công trình nghiên cứu có nội dung liên quan đến lĩnh vực an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên

Sau khi thành lập tỉnh năm 2004, Điện Biên gặp khó khăn về mọi mặt Vìthế cho đến nay, các công trình nghiên cứu liên quan trực tiếp đến công tác ASXHnói chung, các chính sách cơ bản về ASXH nói riêng còn rất hạn chế Chỉ có một

số công trình đề cập đến những vấn đề riêng lẻ trên một số lĩnh vực của chính

sách ASXH hoặc việc thực hiện chính sách ASXH trên địa bàn tỉnh Trong đó, cócác công trình như:

Tỉnh ủy Lai Châu (2002), với 2 tập: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Lai Châu [167],

đề cập tới một số nội dung liên quan đến XĐGN và bước đầu đề cập tới các vấn

đề liên quan đến công tác ASXH và thực hiện chính sách ASXH của tỉnh LaiChâu (sau này, tách một phần thành tỉnh Điện Biên) Tuy nhiên, đây là hai tácphẩm nghiên cứu lịch sử Đảng, nội dung chủ yếu là phân tích vai trò lãnh đạocủa các cấp ủy Đảng qua các giai đoạn lịch sử, nhất là trong thời kỳ kháng chiếnchống Pháp, chống Mỹ và đổi mới Vấn đề XĐGN chỉ được trình bày khái quát,

sơ lược

Nhóm tác giả: Nông Minh Quân, Nông Minh Quang, Nông Thị Thuỷ

(2005), với cuốn sách: Lịch sử Đảng bộ huyện Điện Biên tập 1 (giai đoạn 1950

– 2000) [169], giới thiệu lịch sử Đảng bộ huyện Điện Biên qua các thời kỳ

kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và thực hiện đường lối đổi mới, côngnghiệp hóa hiện đại hoá trong giai đoạn mới, trong đó đề cập những thành tựuđạt được trong công tác thực hiện chính sách ASXH trên địa bàn huyện

Nhóm tác giả: Trương Xuân Cừ, Nguyễn Vân Chương, Lầu Thị Mại

(2009), với cuốn sách: Điện Biên - 100 năm xây dựng và phát triển (1909 - 2009)

[46] giới thiệu lịch sử, vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và con người Điện Biên vớinhững dấu mốc lịch sử 100 năm qua của tỉnh Điện Biên Cuốn sách cũng trìnhbày những thành tựu 100 năm xây dựng và phát triển của Điện Biên về chính trị,kinh tế, đối ngoại, văn hoá - xã hội, an ninh quốc phòng, du lịch, và định hướngphát triển của tỉnh Điện Biên Nhìn chung cuốn sách là tài liệu quý ghi lại truyềnthống lịch sử văn hóa, đoàn kết, tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường cùng

đùm bọc lẫn nhau vươn lên thoát khỏi nghèo đói và những đóng góp to lớn củacác tầng lớp nhân dân và các thế hệ cán bộ, đảng viên trong tỉnh vào công cuộcxây dựng và phát triển tỉnh Điện Biên.

Ban Dân tộc tỉnh Điện Biên (2009), với đề tài: Nghiên cứu các giải pháp

nâng cao hiệu quả thực hiện một số chính sách dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên [11], tập trung nghiên cứu một số chính sách lớn của Đảng và Nhà nước

về ưu tiên phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc miền núi của tỉnh ĐiệnBiên, những thành tựu đạt được, tồn tại hạn chế và công tác tuyên truyền chínhsách dân tộc trong vùng đồng bào DTTS từ đó đề ra các giải pháp nâng caohiệu quả một số chính sách dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên

Nhóm tác giả: Phạm Thành Nghị (chủ biên), Nguyễn Cao Đức, Lê Mạnh

Hùng (2010), với công trình: Phát triển con người vùng Tây Bắc nước ta [106],

đã phân tích định lượng về sự phát triển con người vùng Tây Bắc theo các chỉ sốphát triển con người, so sánh HDI và các chỉ số thành phần của 4 tỉnh: HoàBình, Sơn La, Điện Biên và Lai Châu Cuốn sách cũng làm rõ nguyên nhân cácvấn đề còn tồn tại trong phát triển con người, đề xuất giải pháp cho các vấn đềphát triển con người vùng Tây Bắc trong giai đoạn tới

Nhóm tác giả Nông Minh Quân (chủ biên), Nông Thị Thuỷ, Trần Quốc

Vương (2011), với công trình: “Lịch sử Đảng bộ thị xã Mường Lay (1971

-2011)” [116], trình bày quá trình ra đời, xây dựng và trưởng thành của Đảng bộ

thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên từ năm 1971 đến năm 2011 Quá trình lãnhđạo của Đảng bộ thị xã trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ giành chínhquyền, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và tiếp tục sự nghiệp đổi mới thực hiệnCNH, HĐH quê hương, đặc biệt là công tác XĐGN và bước đầu đề cập đếncông tác ASXH cho các dân tộc ở Mường Lay trong thời kỳ đổi mới

Tác giả Lê Hương Giang (2011), với luận văn thạc sĩ Lịch sử: Đảng bộ

tỉnh Điện Biên lãnh đạo thực hiện XĐGN từ năm 2004 đến năm 2010 [71], đã

làm rõ yêu cầu khách quan Đảng bộ tỉnh Điện Biên lãnh đạo thực hiện XĐGN

trong những năm 2004 - 2010 Tác giả đã phân tích, luận giải, làm rõ chủ trương

và sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Điện Biên trong quá trình thực hiện xóa đói, giảmnghèo Đánh giá kết quả đạt được, hạn chế và đưa ra kết quả và nguyên nhân, từ

đó, đưa ra một số bài học kinh nghiệm rút ra trong quá trình lãnh đạo thực hiệnXĐGN của Đảng bộ tỉnh Điện Biên trong giai đoạn mới

Tác giả Nguyễn Văn Quân (2013), với luận án tiến sĩ Kinh tế: Thực trạng

và giải pháp bố trí sử dụng đất nông nghiệp phục vụ tái định cư công trình thuỷ điện Sơn La trên địa bàn tỉnh Điện Biên [117], đã đánh giá thực trạng sử dụng

đất nông nghiệp của vùng bị ảnh hưởng bởi công trình thủy điện Sơn La trên địabàn tỉnh Điện Biên Đánh giá tiềm năng đất có thể khai thác sử dụng vào nôngnghiệp, làm cơ sở chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất cho các hộ nông nghiệp táiđịnh cư trên địa bàn tỉnh Điện Biên Giải pháp bố trí sử dụng đất nông nghiệphiệu quả và bền vững, đảm bảo ổn định đời sống người dân tái định cư

Nhóm tác giả: Nông Minh Quân, Nông Minh Giang, Trần Quốc Vương

(2013), với cuốn sách: Lịch sử phong trào nông dân và Hội Nông dân tỉnh Điện

Biên (1974 - 2013) [115], đã ghi lại chặng đường đấu tranh cách mạng đầy khó

khăn, thử thách của nông dân tỉnh Điện Biên dưới sự lãnh đạo của Đảng và các cấpHội Những sự kiện tiêu biểu trong mọi mặt của Hội nông dân tỉnh Điện Biên trongcông cuộc xây dựng, phát triển, thực hiện đường lối đổi mới nông thôn, CNH,HĐH

Tác giả Phạm Quang Hùng (2014), với công trình nghiên cứu luận văn

thạc sĩ: Thực hiện pháp luật về người khuyết tật ở tỉnh Điện Biên hiện nay [87],

đã trình bày cơ sở lý luận việc thực hiện pháp luật về người khuyết tật, thựctrạng người khuyết tật và thực hiện pháp luật đối với người khuyết tật và đề raquan điểm và giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật đối với người khuyết tật ởtỉnh Điện Biên Luận văn là tài liệu nghiên cứu có giá trị về một đối tượng cụthể (người khuyết tật) ở Điện Biên, giúp cho các nhà nghiên cứu cũng như cơ

quan quản lý thực hiện tốt hơn chính sách pháp luật, bảo đảm cuộc sống chongười khuyết tật.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư, UBND tỉnh Điện Biên và Ngân hàng Thế giới

(2015), với: Báo cáo nghiên cứu Dự án giảm nghèo tỉnh Điện Biên giai đoạn

2010 – 2015, [27], đã trình bày nội dung cụ thể qua bốn chương: Chương 1, báo

cáo mô tả tóm tắt nội dung, lịch trình thực hiện và các địa điểm của các dự án;Chương 2, báo cáo đi sâu phân tích bối cảnh (điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế

xã hội và bối cảnh, kinh tế vĩ mô) tác động đến thực hiện dự án Trong chươngnày, báo cáo còn chỉ rõ mục tiêu dự án, sự phù hợp và sự đóng góp của dự án vàochiến lược quốc gia, quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Điện Biên;Chương 3, báo cáo đánh giá thực trạng quy mô dự án, phạm vi đầu tư, chu kỳthực hiện đầu tư, giải phóng mặt bằng và môi trường thực hiện; Chương 4, báocáo chỉ ra tổng mức đầu tư, cơ cấu nguồn vốn và kế hoạch tài chính cho dự ángiảm nghèo được thực hiện; Chương 5, báo cáo đánh giá thực trạng việc quản lývận hành dự án trong thời gian thực hiện; Chương 6, báo cáo đánh giá kết quả và

sự tác động của dự án Có thể thấy, báo cáo về dự án là một công trình công phu,khoa học đánh giá đầy đủ mọi mặt về quá trình giảm nghèo ở tỉnh Điện Biên Đây

là tài liệu tham khảo có giá trị lý luận và thực tiễn cao giúp cho luận án có nhiều

tư liệu quan trọng trong quá trình tiếp cận và nghiên cứu

Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Lan Hương (chủ biên), Lưu Quang Tuấn,

Đặng Đỗ Quyên (2015), với công trình: An sinh xã hội đối với DTTS ở Việt Nam

[89], đã trình bày về vấn đề ASXH đối với DTTS ở Việt Nam: Đặc điểm, sinh

kế, rủi ro, thực trạng nghèo của dân tộc thiểu số; chính sách và tiếp cận ASXHcủa DTTS nói chung và tiếp cận ASXH đối với DTTS, nghiên cứu trường hợptại tỉnh Điện Biên nói riêng và đưa ra các khuyến nghị đối với tùng nhóm chínhsách như hỗ trợ tạo việc làm, giảm nghèo; chính sách bảo đảm giáo dục, y tế,nhà ở và nước sạch tối thiểu cho người dân Đây là công trình nghiên cứu có giátrị đối với công tác ASXH nói chung và công tác ASXH ở Điện Biên nói riêng

Tuy nhiên công trình nghiên cứu cũng mới chỉ tập trung đến 1 nhóm đối tượngcủa ASXH là người DTTS, còn các nhóm khác chưa được đề cập đến, cần phải

có một công trình nghiên cứu về các nhóm đối tượng ASXH của tỉnh Điện Biên

Các công trình nghiên cứu cũng mới chỉ đề cập đến tình hình kinh tếchính trị nói chung của tỉnh Điện Biên hoặc một nhóm đối tượng ASXH của tỉnhĐiện Biên Chưa có công trình nào nghiên cứu về ASXH của tỉnh Điện Biên giaiđoạn 2004 – 2014

1.2 Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu

1.2.1 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã được công bố

1.2.1.1 Về mặt tư liệu

Những công trình nghiên cứu liên quan đến công tác ASXH khá phongphú về các dạng tài liệu, bao gồm sách, bài báo, tạp chí, đề tài, đề án, kỷ yếu hộithảo khoa học, luận án, luận văn khoa học,… thể hiện rõ một vấn đề xã hội đượcquan tâm nghiên cứu từ rất sớm của nhiều tổ chức, nhiều nhà khoa học trongnước và thế giới Các công trình nghiên cứu được tiếp cận, khai thác dưới nhiềugóc độ, nhiều phạm vi không gian và thời gian khác nhau Song, vấn đề ASXHthực hiện chính sách ASXH vẫn còn nhiều vấn đề mới mẻ cần tiếp tục nghiêncứu và vẫn là đề tài hấp dẫn Việc nghiên cứu chính sách ASXH ở một địaphương cụ thể càng có ý nghĩa khoa học và thực tiễn hơn trong điều kiện pháttriển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, hướng đi mới trong phát triển nôngnghiệp Việt Nam Trong khi, hầu hết các công trình nghiên cứu về ASXH ở cácđịa phương chỉ mới được khai thác ở mức độ những bài báo khoa học mà chưa

có nhiều cuốn sách chuyên khảo hay luận án tiến sĩ

1.2.1.2 Về phương pháp tiếp cận

Các công trình nghiên cứu đã tiếp cận dưới các góc độ khác nhau như xãhội học, chính trị, kinh tế chính trị học, lịch sử và sử dụng các phương phápnghiên cứu như phân tích, tổng hợp, so sánh, lịch sử, logic Sự đa dạng trongcách tiếp cận với nhiều mức độ và phạm vi nghiên cứu đã cung cấp cho nghiên

cứu sinh “phông” kiến thức, phương pháp nghiên cứu khá đầy đủ về thực hiệnchính sách ASXH; Qua đó, nghiên cứu sinh tiếp thu được cách tiếp cận đa diệnvấn đề, nội dung nghiên cứu; giải mã được các mối quan hệ biện chứng và tácđộng tương hỗ của chính sách ASXH với các chính sách thuộc lĩnh vực khác củađời sống xã hội và phải được đặt ngang tầm với chính sách kinh tế, đồng thờithực hiện đồng bộ với chính sách kinh tế Một số công trình có đề cập đến thựchiện chính sách ASXH ở tầm địa phương theo hướng nghiên cứu lịch sử, nhưngcòn ít và chưa có tính hệ thống.

Những công trình nghiên cứu nêu trên đã tập trung giải quyết một số vấn

đề cơ bản sau:

Thứ nhất, bước đầu làm rõ khái niệm, chức năng, cấu trúc và các trụ cột

của ASXH, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa các trụ cột đó, bao gồm: Giảiquyết việc làm đảm bảo thu nhập, XĐGN, BHXH, trợ giúp xã hội, dịch vụ xã hội

cơ bản; đồng thời khẳng định rõ vị trí, vai trò và tầm quan trọng của chính sáchASXH trong nền kinh tế thị trường nói chung và kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam nói riêng

Thứ hai, hệ thống và phân tích, làm rõ chủ trương của Đảng và Nhà nước

về chính sách xã hội, chính sách ASXH và sự tác động của chính sách ASXHtới sự phát triển bền vững KT-XH của đất nước

Thứ ba, Một số lĩnh vực của ASXH như XĐGN, BHXH, BHYT, trợ giúp

xã hội, ưu đãi xã hội và đề xuất các định hướng, giải pháp để thực hiện tốt hơnchính sách ASXH ở Việt Nam qua từng giai đoạn Tuy nhiên, các dịch vụ xã hội

cơ bản để đảm bảo mức sống tối thiểu cho người dân cũng thuộc lĩnh vựcASXH, chỉ mới được đề cập đến trong các công trình gần đây

Thứ tư, bước đầu nghiên cứu thực hiện chính sách ASXH dưới góc độ lịch

sử, phục dựng bức tranh ASXH và đúc kết kinh nghiệm trong quá trình thực hiện

chính sách ASXH của Việt Nam Tuy nhiên, còn thiếu vắng các công trình nghiêncứu ở địa phương, nhất là ở những nơi có điều kiện khó khăn như ở Điện Biên.

Vấn đề ASXH có nội hàm rộng lại đặc biệt quan trọng trong phát triển

KT - XH của đất nước cho nên nghiên cứu về ASXH vẫn luôn có ý nghĩa cả về

lý luận và thực tiễn Đối với tỉnh Điện Biên cũng như nhiều tỉnh trong cả nướcvẫn rất cần những công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về quá trìnhthực hiện chính sách ASXH của địa phương trong bức tranh nghiên cứu chungcủa cả nước Đây là “khoảng trống” mà đề tài khỏa lấp

1.3 Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu làm rõ

Kế thừa thành tựu của các nhà nghiên cứu đi trước, nắm bắt các khoảngtrống còn tồn tại xung quanh vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án;bám sát đối tượng, mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả luận án xác định cómột số vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ hơn trong luận án:

Một là, làm rõ hơn những vấn đề lý luận liên quan đến chính sách và quá

trình thực hiện chính sách ASXH đồng thời còn làm sáng rõ chủ trương, chínhsách của Đảng và sự vận dụng thực tiễn của tỉnh Điện Biên về thực hiện chínhsách ASXH

Hai là, trình bày thực trạng ASXH ở tỉnh Điện Biên trước năm 2004 và

phân tích các yếu tố tác động đến quá trình thực hiện chính sách ASXH trênđịa bàn tỉnh Điện Biên từ khi thành lập tỉnh năm 2004 đến năm 2014

Ba là, làm rõ quá trình thực hiện chính sách ASXH trên địa bàn tỉnh Điện

Biên trên các lĩnh vực: giải quyết việc làm cho người lao động; công tác xóa đói,giảm nghèo; chính sách đối với người có công; BHXH cho người nghèo; bảo trợ

xã hội; thực hiện bảo đảm tối thiểu các dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân

Bốn là, đánh giá kết quả thực hiện chính sách ASXH, nêu đặc điểm và rút

ra một số kinh nghiệm trong quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện

Biên Ngoài ra, để làm rõ được đặc điểm thực hiện ASXH ở Điện Biên, luận án

cũng có sự so sánh với một số tỉnh lân cận trong khu vực

Thông qua tổng quan các công trình nghiên cứu, đã giúp nghiên cứu sinhthấy rõ được bức tranh ASXH của Việt Nam và của tỉnh Điện Biên Từ đó, cóhướng tiếp cận đề tài nghiên cứu phù hợp với chuyên ngành lịch sử, phản ánhtrung thực về một giai đoạn lịch sử của tỉnh Điện Biên thực hiện chính sáchASXH từ năm 2004 đến năm 2014

Chương 2 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC AN SINH XÃ HỘI

Ở TỈNH ĐIỆN BIÊN TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014 2.1 Một số vấn đề lý luận và khái quát tình hình an sinh xã hội tỉnh Điện Biên trước năm 2004

2.1.1 Khái niệm về an sinh xã hội và chính sách an sinh xã hội

2.1.1.1 Khái niệm về an sinh xã hội

Vì sự đa dạng về nội dung, phương thức và góc độ tiếp cận, nên giớinghiên cứu lý luận, cũng như những nhà chỉ đạo thực tiễn vẫn còn nhiều cách

hiểu về ASXH Có thể khái quát ở hai nghĩa rộng và hẹp Theo nghĩa rộng:

ASXH là sự bảo đảm thực hiện các quyền để con người được an bình, bảo đảm

an ninh, an toàn trong xã hội Theo nghĩa hẹp, an sinh xã hội là sự bảo đảm thu nhập và một số điều kiện thiết yếu khác cho cá nhân, gia đình và cộng đồng trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập vì lý do bị giảm hoặc mất khả năng lao động hay mất việc làm; cho những người già cô đơn, trẻ em mồ côi, người tàn tật, những người yếu thế, người bị ảnh hưởng bởi thiên tai địch họa

Trong Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền (1948), Điều 22 nêu ra khái niệm:

“Mọi người, như một thành viên của xã hội, có quyền ASXH và được quyền thực

hiện, thông qua nỗ lực quốc gia và hợp tác quốc tế và phù hợp với tổ chức và các nguồn lực của mỗi quốc gia, các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa không thể thiếu cho nhân phẩm của mình và sự phát triển tự do của nhân cách của mình”.

Với tuyên bố này, ASXH cũng có thể được hiểu là để chỉ các chương trình hànhđộng của chính phủ nhằm thúc đẩy phúc lợi của người dân thông qua các biệnpháp hỗ trợ đảm bảo quyền tiếp cận các nguồn lực đầy đủ về thực phẩm, nơi trú

ẩn và tăng cường sức khỏe, phúc lợi cho người dân nói chung và các phân đoạn

có khả năng dễ bị tổn thương như trẻ em, người già, người bệnh và người thấtnghiệp nói riêng