Quản lý công tác giáo dục hòa nhập học sinh khuyết tật các trường mầm non trên địa bàn huyện đakrông, tỉnh quảng trị

Trong những năm qua, công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật tại huyện Đakrông đã được triển khai nhưng chưa mang lại hiệu quả cao, chất lượng giáo dục hòa nhập còn thấp do điều kiện d

i

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ KHÁNH

QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO DỤC HOÀ NHẬP

TRẺ KHUYẾT TẬT CÁC TRƯỜNG MẦM NON TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐAKRÔNG TỈNH QUẢNG TRỊ

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học PGS.TS PHÙNG ĐÌNH MẪN

THỪA THIÊN HUẾ, NĂM 2016

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nguyên cứu của riêng tôi, có số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả

Lê Khánh

- Các Thầy, Cô giáo đã trực tiếp giảng dạy và hỗ trợ cho lớp Cao học Quản

lý giáo dục tại tỉnh Quảng Trị

- Phó Giáo sư – Tiến sĩ Phùng Đình Mẫn, người hướng dẫn khoa học đã hết lòng chỉ bảo, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

- Cán bộ quản lý Phòng Giáo dục và Đào tạo, và các trường mầm non của huyện Đakrông

Mặc dù bản thân đã hết sức cố gắng, tuy nhiên do trình độ hiểu biết và thời gian nghiên cứu có hạn, nên luận văn khó tránh khỏi những hạn chế và khiếm khuyết Tác giả mong muốn nhận được sự chỉ dẫn và góp ý của quý thầy cô và đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Huế, tháng 10 năm 2016

Tác giả

Lê Khánh

1

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC BẢNG 5

A MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Mục đích nghiên cứu 8

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 8

4 Giả thuyết khoa học 8

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

6 Phương pháp nghiên cứu: 9

7 Phạm vi nghiên cứu 9

8 Cấu trúc luận văn 9

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 11

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ GIÁO DỤC HÒA NHẬP TRẺ KHUYẾT TẬT BẬC MẦM NON 11

1.1 Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề 11

1.2 Các khái niệm cơ bản 12

1.2.1 Quản lý 12

1.2.2 Quản lý giáo dục 13

1.2.3 Quản lý công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật 14

1.2.3.1 Trẻ khuyết tật 14

1.2.3.2Giáo dục hòa nhập 17

1.2.3.3 Quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật 18

1.3 Những vấn đề cơ bản về giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non 19

1.3.1.Trẻ khuyết tật và các loại hình cơ bản giáo dục trẻ khuyết tật 19

1.3.1.1 Giáo dục chuyên biệt 19

1.3.1.2 Giáo dục hội nhập 21

1.3.1.3 Giáo dục hòa nhập 22

1.3.2 Giáo dục trẻ khuyết tật ở trường mầm non 25

1.3.2.1 Trường Mầm non 25

2

1.3.2.2 Mục đích và ý nghĩa của giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm

non 25

1.3.2.3 Nội dung của giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non 26

1.3.2.4 Phương pháp giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non 27

1.3.2.5 Hình thức tổ chức giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non 27

1.3.3 Yêu cầu của trường mầm non trong giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật 28

1.4 Một số vấn đề lý luận về quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật ở bậc mầm non 29

1.4.1 Mục tiêu quản lý giáo dục hòa nhập bậc mầm non 29

1.4.2 Nguyên tắc quản lý giáo dục hòa nhập 29

1.4.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích và tính tư tưởng trong quản lý 29

1.4.2.2 Nguyên tắc tập trung dân chủ 29

1.4.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và thực tiễn 30

1.4.2.4 Kết hợp hài hòa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể xã hội 30

1.4.2.5 Kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo địa phương và vùng lãnh thỗ 30

1.4.2.6 Nguyên tắc đảm bảo hiệu quả kinh tế 31

1.4.3 Nội dung quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật trong trường mầm non 32

1.4.3.1 Quản lý cơ sở vật chất 32

1.4.3.2 Quản lý chuyên môn 33

1.4.3.3 Quản lý nhân sự 33

1.4.4 Chu trình quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non 34

1.4.4.1 Kế hoạch công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non 34

1.4.4.2 Tổ chức thực hiện công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non 35

1.4.4.3 Chỉ đạo thực hiện công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non 36

1.4.4.5 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non 36

Tiểu kết chương I 37

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ GIÁO DỤC HÒA NHẬP TRẺ KHUYẾT TẬT TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN ĐAKRÔNG, TỈNH QUẢNG TRỊ 38

3

2.1 Khái quát về tình hình Kinh tế - Xã hội và Giáo dục – Đào tạo huyện

Đakrông, tỉnh Quảng Trị 38

2.1.1 Tình hình kinh tế - xã hội 38

2.1.2 Tình hình giáo dục - đào tạo 39

2.2 Khái quát về quá trình khảo sát thực trạng 43

2.2.1 Mục đích khảo sát 43

2.2.2 Nội dung khảo sát 43

2.2.3 Phương pháp khảo sát 43

2.2.4 Đối tượng khảo sát 43

2.3 Thực trạng về công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật của huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị 44

2.3.1 Về việc nhận thức của các đối tượng về GDHN TKT ở các trường mầm non 44

2.3.2 Thực trạng về nội dung chương trình, hình thức tổ chức GDHN TKT ở các trường mầm non 47

2.3.3 Thực trạng về CSVC – thiết bị phục vụ GDHN TKT tại các trường mầm non 50 2.4 Thực trạng quản lý công tác GDHN TKT bậc mầm non huyện Đakrông 54

2.5 Đánh giá chung về hoạt động quản lý hoạt động giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật ở bậc mầm non của hiệu trưởng 61

2.5.1 Ưu điểm 61

2.5.2 Hạn chế 62

2.5.3 Nguyên nhân 63

Tiểu kết 63

CHƯƠNG III BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO DỤC HÒA NHẬP TRẺ KHUYẾT TẬT TRONG CÁC TRƯỜNG MẦM NON TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐAKRÔNG, TỈNH QUẢNG TRỊ 64

3.1 Cở sở xác lâp các biện pháp 64

3.1.1 Những chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước về tăng cường công tác giáo dục hòa nhập 64

3.1.2 Các nguyên tắc xác lập biện pháp 65

3.2 Các biện pháp quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non trên địa bàn huyện Đakrông 66

4

3.2.1 Biện pháp nâng cao nhận thức cho các đối tượng tham gia công tác giáo dục hòa

nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non 66

3.2.2 Biện pháp xây dựng và phát triển đội ngũ thực hiện công tác giáo dục hòa nhập 68

3.2.3 Biện pháp cải thiện môi trường dạy và học thân thiện với giáo dục hòa nhập và cơ sở vật chất phù hợp phục vụ công tác dạy trẻ khuyết tật 74

3.2.4 Biện pháp xây dựng kế hoạch phát triển cá nhân cho trẻ khuyết tật 76

3.2.5 Biện pháp quản lý sự phối hợp với các lực lượng tham gia công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật 83

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 85

3.4 Khảo nghiệm nhận thức về tính khả thi và cấp thiết của các biện pháp đề xuất 86

Tiểu kết chương 3 89

C KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 90

1 Kết luận 90

1.1 Về lý luận 90

1.2 Về thực tiễn 90

2 Khuyến nghị 91

2.1 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng trị 91

2.2 Đối với Phòng giáo dục và Đào tạo huyện Đakrông 92

2.3 Đối với Hiệu trưởng các trường mầm non trên địa bàn huyện Đakrông 92

2.4 Đối với chính quyền địa phương, các cấp, các ngành và các tổ chức xã hội trên địa bàn huyện Đakrông 93

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

5

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Trình độ chuyên môn của Cán bộ quản lý và giáo viên mầm non tại

huyện Đakrông 41

Bảng 2.2: Số trường mầm non có trẻ khuyết tật đang theo học trên địa bàn huyện Đakrông 44

Bảng 2 3: Ý kiến của cán bộ quản lý và giáo viên về vấn đề giáo dục hòa nhập cho trẻ khuyết tật 46

Bảng 2.4: Ý kiến đánh giá của Cán bộ quản lý và giáo viên về nội dung, chương trình tổ chức giáo dục hòa nhập ở trường mầm non 48

Bảng 2.5 Khả năng tham gia của 22 trẻ khuyết tật 49

vào các hoạt động của lớp học mầm non 49

Bảng 2.6: Hình thức tổ chức giảng dạy của giáo viên 50

Bảng 2.7: Ý kiến của giáo viên năng lục và CSVC thiết bị phục vụ GDHN TKT 50

Bảng 2.8: Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về điều kiện của các lớp học hòa nhập trẻ khuyết tật trong trường mầm non 52

Bảng 2.9: Cách thức giám sát thực hiện của cán bộ quản lý 53

Bảng 2.10: Đánh giá mức độ cần thiết các hình thức và nội dung và phương pháp trong giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật tại các trường mầm non 54

Bảng 2.11: Đánh giá mức độ thực hiện các hình thức, nội dung và phương pháp trong giáo dục hòa nhập tại trường mầm non 55

Bảng 2.13: Đánh giá về sự phù hợp của chính sách hỗ trợ cho giáo viên dạy hòa nhập trẻ khuyết tật 57

Bảng 2.14: Đánh giá về việc chỉ đạo thực hiện công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật ở các trường mầm non 58

Bảng 2.15: Sự phối hợp với các lực lượng trong quản lý giáo dục hòa nhập của hiệu trưởng trường mầm non 60

Bảng 3.1: Mức độ cần thiết của các biện pháp 86

Bảng 3.2: Mức độ khả thi của các biện pháp 88

Xu thế phát triển giáo dục của thế giới cũng như của Việt Nam là thực hiện công bằng trong giáo dục, tạo điều kiện cho mọi trẻ có cơ hội được tiếp cận một nền giáo dục có chất lượng, cũng như dạy học dựa trên khả năng nhu cầu của người học, tạo điều kiện cho các em có cơ hội phát triển tối đa năng lực của mình Đó cũng chính là quan điểm của Giáo dục hòa nhập Giáo dục hòa nhập cũng đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định là định hướng chủ yếu nhằm đảm bảo sự bình đẳng, công bằng trong giáo dục cho mọi trẻ nói chung và trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt nói riêng

Tại nước ta, trong tổng số 32 triệu trẻ, trẻ khuyết tật chiếm khoảng 1,1 triệu

em, chiếm 3,4% so với trẻ trong cùng độ tuổi Hiện nay mới chỉ có khoảng hơn 450 nghìn em , chiếm 41% trong số trẻ khuyết tật được đi học ở các loại hình trường lớp Chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020 đề ra mục tiêu đến 2020 có 70% trẻ khuyết tật được đi học (1)

Đakrông là một huyện nghèo của tỉnh Quảng Trị, số lượng trẻ khuyết tật trên địa bàn toàn huyện khá cao do hậu quả của cuộc chiến tranh, đời sống của người dân địa phương tương đối thấp, đang còn thiếu hiểu biết về chăm sóc và nuôi dạy trẻ Trẻ khuyết tật trên địa bàn huyện được học hòa nhập tương đối thấp, phần lớn trẻ khuyết tật đang theo học tại các trường mầm non là những trẻ khuyết tật bị

7

bại liệt hoặc bị chậm phát triển trí tuệ ở dạng nhẹ Trong những năm qua, công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật tại huyện Đakrông đã được triển khai nhưng chưa mang lại hiệu quả cao, chất lượng giáo dục hòa nhập còn thấp do điều kiện dạy và học còn hạn chế như thiếu các phương tiện bỗ trợ, giáo viên chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc giảng dạy trẻ khuyết tật, công tác quản lý và chỉ đạo còn hạn chế, nhất là trong khâu tổ chức thực hiện, nhận thức của cộng đồng về giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật chưa cao Thực hiện giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật là một trong những mục tiêu có ý nghĩa quan trọng, là nhu cầu thiết thực và cấp thiết nhằm giúp cho trẻ khuyết tật được học tập, được phát huy được hết khả năng của mình và hòa nhập với xã hội giống như những trẻ bình thường khác

Hơn nữa, tìm hiểu những nguyên nhân, chúng tôi thấy một số vấn đề cơ bản sau: Nhận thức của đội ngũ cán bộ giáo viên về khả năng, nhu cầu giáo dục và khả năng phát triển của trẻ khuyết tật chưa phù hợp; Đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo, bồi dưỡng về kiến thức, phương pháp và kỹ năng dạy trẻ khuyết tật; Công tác tổ chức thực hiện và giám sát thực hiện giáo dục hòa nhập còn nhiều bất cập; chưa có

sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng xã hội Trên thực tế, phần lớn cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên ở các trường phổ thông đều không muốn tiếp nhận trẻ khuyết tật vào học hòa nhập với hai lý do cơ bản: Phòng học chưa đảm bảo và phù hợp cho trẻ khuyết tật và giáo viên chưa được đào tạo bồi dưỡng về chuyên môn dạy trẻ khuyết tật Vì thế, giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật cần nhận được thêm nhiều sự quan tâm của các ban ngành liên quan và được nghiên cứu cụ thể, thiết thực nhằm nâng cao chất lượng quản lý hoạt động giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật Tuy nhiên, cho đến nay, tại huyện Đakrông, vẫn chưa có công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề quản lý công tác giáo dục hòa nhập cho trẻ khuyết tật ở mầm non trên địa bàn huyện

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Biện pháp

Quản lý công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non trên địa bàn huyện Đakrông tỉnh Quảng Trị”

8

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực trạng của vấn đề nghiên cứu, chúng tôi đề xuất các biện pháp quản lý giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật ở các trường Mầm non huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật ở các trường Mầm non

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý giáo dục hoà nhập trẻ khuyết tật của Hiệu trưởng ở các trường Mầm non tại huyện Đakrông tỉnh Quảng Trị

4 Giả thuyết khoa học

Công tác quản lý giáo học hòa nhập trẻ khuyết tật trong các trường mầm non trên địa bàn huyện Đakrông tuy đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận, tuy nhiện vẫn còn một số hạn chế cơ bản, chưa phát huy hết nội lực của cán bộ quản lý trong công tác huy động cũng như chỉ đạo việc giảng dạy cho trẻ khuyết tật học hòa nhâp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục hòa nhập cho trẻ khuyết tật trên địa bàn Nếu nghiên cu đề xuất được các biện pháp quản lý, sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản lý hoạt động giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật tại bậc mầm non trên địa bàn huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Khái quát cơ sở lý luận về quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật ở trường Mầm non

5.2 Khảo sát thực trạng công tác quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật ở các trường mầm non trên địa bàn huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật ở các trường Mầm non trên địa bàn huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị

9

6 Phương pháp nghiên cứu:

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích và tổng hợp các tài liệu lý luận,

văn bản có liên quan đến vấn đề GDHN, QL GDHN nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về công tác quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc Mầm non

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra:

Sử dụng bộ phiếu hỏi nhằm thu thập các thông tin về giáo dục trẻ khuyết tật: Nhận thức của cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên, khả năng và nhu cầu giáo dục của trẻ khuyết tật; số lượng, chất lượng giáo dục của trẻ khuyết tật, nghiệp vụ quản

lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật của cán bộ quản lý, nghiệp vụ chuyên môn của giáo viên; công tác quản lý hồ sơ, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và công tác kiếm tra, đánh giá giáo dục trẻ khuyết tật…

Phương pháp phỏng vấn:

Nhằm thu thập thêm các thông tin có liên quan đến đề tài nghiên cứu

Phương pháp quan sát sư phạm:

Quan sát thực tiễn công tác tổ chức và thực hiện giáo dục trẻ khuyết tật của các trường hòa nhập

6.3 Phương pháp thống kê toán học: Xử lý kết quả nghiên cứu

6.4 Phương pháp chuyên gia: Khảo nghiệm nhận thức của các chuyên gia, cán bộ quản lý, giáo viên trực tiếp dạy trẻ khuyết tật về các biện pháp đề xuất

7 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật tại 14 trường Mầm non trên địa bàn huyện Đakrông tỉnh Quảng Trị

Luận văn gồm có 03 phần: 1) Mỡ đầu, 2) Nội dung nghiên cứu và 3) Kết luận + Mở đầu

+ Nội dung nghiên cứu

- Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

11

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÒA NHẬP TRẺ KHUYẾT TẬT BẬC MẦM NON

1.1 Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề

Giáo dục hòa nhập là “Hỗ trợ mọi trẻ, trong đó trẻ khuyết tật, cơ hội bình đẳng tiếp cận dịch vụ giáo dục với những hỗ trợ cần thiết trong lớp học phù hợp tại trường phổ thông nơi trẻ sinh sống nhằm chuẩn bị trở thành những thành viên đầy

đủ của xã hội”

Ý tưởng về giáo dục hòa nhập dựa trên tư tưởng tất cả các trẻ em đều có quyền được hưởng một nền giáo dục phổ thông nhằm phát triển nhân cách, kiến thức, kỹ năng, tài năng của mình Ý tưởng này cũng phù hợp với hàng loạt những tuyên bố, quy định, công ước, luật pháp quốc tế và Việt Nam

Tại Việt Nam, giáo dục trẻ khuyết tật ở Việt Nam ra đời muộn hơn nhiều so với giáo dục trẻ khuyết tật trên thế giới Hơn nữa cũng không có nhiều tài liệu khẳng định một cách tương đối đầy đủ và chi tiết về vấn đề này Tuy nhiên, tương

tự như lịch sử giáo dục trẻ khuyết tật trên thế giới, các trường hợp, cơ sở giáo dục trẻ khiếm thính và khiếm thị được ra đời sớm hơn so với các cơ sở giáo dục trẻ chậm phát triển trí tuệ, trẻ khuyết tật vận động, trẻ khuyết tật ngôn ngữ…

Năm 1896, trường điếc đầu tiên ra đời ở Bình Dương: trường điếc Lái Thiêu

do một linh mục người Pháp tên là Azetmat thành lập với 5 trẻ khiếm thính Đến năm 1902, trường có tới 20 trẻ khiếm thính tham gia học Trẻ bắt đầu được dạy văn hóa và các kỹ năng giao tiếp

Năm 1937, số lượng trẻ lên đên khoảng 30 em Đến thời kỳ này, trẻ được học văn hóa, học nghề theo chương trình do các giáo viên tự biên soạn Các nữ sinh được học nghề cắt may Trường sử dụng ngôn ngữ cử chỉ điệu bộ (minique) để dạy các trẻ

Trường dành cho trẻ khiếm thị đầu tiên được ra đời đặt tại bệnh viện Chợ Rẫy, Sài Gòn do ông Nguyễn Văn Chí, một người khiếm thính từ Pháp trở về, thành

12

lập năm 1903 Đến năm 1927, trường được xây dựng tại 182 đường Nguyễn Chí Thanh (bây giờ là trường Nguyễn Đình Chiểu, TP.Hồ Chí Minh) Nội dung dạy học chủ yếu là dạy nghề Từ năm 1970 đến 1990, nhiều trường chuyên biệt dành cho trẻ khiếm thính, khiếm thị và chậm phát triển trí tuệ được thành lập tại các tỉnh thành trong cả nước

Tuy nhiên, sự quan tâm đến hoạt động này ở các cơ sở giáo dục còn hạn chế Chính vì vậy, nghiên cứu, xác định tầm quan trọng của việc quản lý giáo dục hòa nhập nhằm giúp đổi mới quản lý, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đang là vấn

đề được quan tâm Xung quanh vấn đề này đã có một số công trình nghiên cứu như:

- Lê Thị Thúy Hằng (2001), Một số biện pháp tổ chức giáo dục hòa nhập

cho trẻ khuyết tật trong trường mầm non hiện nay, Luận văn Thạc sỹ Quản lý Giáo

dục: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác tổ chức GDHN tại một số huyện, tác giả đã đưa ra một số giải pháp tổ chức GDHN cho trẻ khuyết tật trong trường mầm non

- Huỳnh Ngọc Trà (2006), Các biện pháp quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết

tật bậc mầm non tỉnh Quảng Nam, Luận văn Thạc sỹ Quản lý Giáo dục: Trường Đại

học Sư phạm Hà Nội Tác giả đề cập đến các vấn đề về quản lý, quản lý GDHN cho trẻ khuyết tật ở cấp mầm non trên địa bàn tỉnh Từ đó, đề xuất sáu biện pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quả GDHN trẻ khuyết tật cấp mầm non tại tỉnh Quảng Nam

- Nguyễn Thanh Bình (2007), Một số giải pháp quản lý việc thực hiện giáo dục

hòa nhập trẻ khuyết tật trong trường mầm non tại huyện Lương Sơn, Hòa Bình, Luận

văn Thạc sỹ Quản lý giáo dục: Viện Chiến lược và Chương trình Giáo dục Hà Nội Tác giả đã đề xuất một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật trong trường mầm non tại Huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình

1.2 Các khái niệm cơ bản

Trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, con người muốn tồn tại và phát triển đều phải dựa vào sự nỗ lực của cá nhân, của một tổ chức, từ một nhóm nhỏ đến phạm vi rộng lớn hơn ở tầm quốc gia, quốc tế và đều phải thừa nhận và chịu một sự quản lý nào đó

Ngày nay thuật ngữ quản lý đã trở nên phổ biến nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất Có người cho quản lý là hoạt động nhằm đảm bảo sự hoàn thành

công việc thông qua sự nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm

Từ những ý chung của các định nghĩa và xét quản lý với tư cách là một hành

động, có thể định nghĩa: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của

chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra

1.2.2 Quản lý giáo dục

Giáo dục là một hiện tượng xã hội, nhưng khác các lĩnh vực xã hội khác, là hiện tượng xã hội đặc biệt Vấn đề quản lý trong giáo dục luôn là vấn đề thời sự, cấp bách vì giáo dục có ảnh hưởng sâu sắc trực tiếp tới toàn xã hội, tới mọi gia đình Khái niệm về quản lý giáo dục cũng có nhiều quan điểm khác nhau

Khuđôminxki P.V cho rằng: " Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có

kế hoạch, có mục đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau để tất cả các khâu của hệ thống giáo dục nhằm đảm bảo việc giáo dục cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, đảm bảo sự phát triển toàn diện và hài hoà của họ” [37]

Theo Phạm Viết Vượng: "Mục đích cuối cùng của quản lý giáo dục là tổ chức

14

quá trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên thông minh, sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và xã hội" [41; 206]

Như vậy, quản lý giáo dục được hiểu là sự tác động của chủ thể quản lý đến

khách thể quản lý trong lĩnh vực hoạt động công tác giáo dục Nói cách khác, quản

lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục và là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục theo yêu cầu phát triển xã hội

Giáo dục là một hệ thống xã hội, do vậy, quản lý giáo dục cũng chịu sự chi phối của các quy luật xã hội và tác động của quản lý xã hội

Theo phạm vi quản lý, người ta chia ra hai loại quản lý giáo dục:

- Quản lý hệ thống giáo dục: quản lý giáo dục được diễn ra ở tầm vĩ mô trong phạm vi toàn quốc, trên địa bàn lãnh thỗ địa phương (tỉnh, thành phố)

- Quản lý nhà trường: quản lý giáo dục ở tầm vi mô, trong phạm vi một đơn

vị, một cơ sở giáo dục

Quản lý nhà trường là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý (các cấp quản lý của hệ thống giáo dục) nhằm làm cho nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để đạt tới mục tiêu giáo dục Quản lý nhà trường thực chất là quản lý giáo dục trên tất cả các mặt, các khía cạnh liên quan đến hoạt động giáo dục và đào tạo trong phạm vi một nhà trường

1.2.3 Quản lý công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật

1.2.3.1 Trẻ khuyết tật

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về trẻ khuyết tật Qua mỗi thời kì, mỗi ngành, trên cơ sở chức năng và nhiệm vụ trọng tâm, lại có những định nghĩa về trẻ khuyết tật phục vụ cho mục tiêu hoạt động trong lĩnh vực đó Trong phạm vi luận văn này, chúng tôi sử dụng định nghĩa về trẻ khuyết tật dựa trên những văn bản do Bộ GD&ĐT ban hành, như Qui định 23/2006 về giáo dục hòa nhập trẻ tàn tật, khuyết tật, Thông tư có 39/2009 về giáo dục hòa nhập cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn…

15

Trẻ khuyết tật là những trẻ có khiếm khuyết về cấu trúc, hoặc các chức năng

cơ thể hoạt động không bình thường dẫn đến gặp khó khăn nhất định trong hoạt động cá nhân, tập thể, xã hội và không thể học tập theo chương trình giáo dục phổ thông nếu không được hỗ trợ đặc biệt về phương pháp giáo dục – dạy học và những trang thiết bị trợ giúp cần thiết

Khuyết tật trí tuệ: Là những trẻ có các biểu hiện sau:

1 Khó tiếp thu được chương trình phổ thông;

2 Chậm hiểu, chóng quên (thường xuyên);

3 Ngôn ngữ kém phát triển, vốn từ nghèo, phát âm thường sai, nắm quy tắc ngữ pháp kém;

4 Khó thiết lập mối tương quan giữa các sự vật, hiện tượng;

5 Kém hoặc thiếu một số kỹ năng sống đơn giản; kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng sống ở gia đình

6 Khó kiểm soát được hành vi của bản thân;

7 Một số trẻ có hình dáng tầm vóc không bình thường

Khuyết tật ngôn ngữ-giao tiếp

Trẻ KT ngôn ngữ là trẻ có biểu hiện thiếu hụt hay mất ít nhiều những yếu tố ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp (so với ngôn ngữ chuẩn) Dẫn đến trong học tập và giao tiếp hàng ngày, các em gặp khó khăn cần trợ giúp

16

Có hai mức độ KT ngôn ngữ:

Khuyết tật ngôn ngữ nặng là những trường hợp khiếm khuyết ngôn ngữ gây ảnh hưởng trầm trọng hoặc làm mất khả năng giao tiếp ở trẻ Đó thường là những trường hợp trẻ bị mất ngôn ngữ, không có ngôn ngữ hoặc nói khó

Khuyết tật ngôn ngữ nhẹ là những trường hợp trẻ chỉ khó khăn trong giao

tiếp nhưng vẫn còn khả năng giao tiếp

Khuyết tật vận động

Là những trẻ có sự tổn thất các chức năng vận động làm cản trở đến việc di chuyển, sinh hoạt và học tập

Trẻ KT vận động có thể phân ra làm hai dạng:

Trẻ bị hội chứng não nặng dẫn đến KT vận động

Trẻ KT vận động do chấn thương hay do bệnh bại liệt gây ra làm cụt, khoèo, liệt chân tay nhưng não bộ của trẻ vẫn bình thường, trẻ vẫn học tập tốt, chỉ cần giúp trẻ các phương tiện tới trường Trẻ cần được luyện tập và phát triển các chức năng vận động ngay từ lúc còn nhỏ, vẫn cho kết quả hồi phục nhanh chóng

Nguyên nhân gây KT cho trẻ em có thể do những nguyên nhân sau:

Nguyên nhân bẩm sinh: do di truyền; do sự đột biến về nhiễm sắc thể; nhiễm độc thai nhi; do các bệnh xã hội của người mẹ; trẻ đẻ non thiếu tháng; chấn thương thai nhi

Nguyên nhân mắc phải: hậu quả của một số bệnh; sử dụng thuốc sai không đúng chỉ định; hậu quả của chiến tranh, tai nạn; điều kiện sống, ô nhiễm môi trường; thiên tai

bình thường của trường phổ thông Giáo dục hoà nhập là “Hỗ trợ mọi trẻ, trong đó

có trẻ khuyết tật, cơ hội bình đẳng tiếp nhận dịch vụ giáo dục với những hỗ trợ cần thiết trong lớp học phù hợp tại trường phổ thông nơi trẻ sinh sống nhằm chuẩn bị trở thành những thành viên đầy đủ của xã hội; trẻ khuyết tật được giáo dục trong môi trường giáo dục phổ thông theo chương trình chung được điều chỉnh, bảo đảm điều kiện cần thiết để phát triển đến mức cao nhất khả năng của trẻ” (Quy định

giáo dục hoà nhập cho người khuyết tật, tàn tật ban hành theo Quyết định số

23/2006/QĐ- BGD&ĐT ngày 25/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

Hoà nhập không có nghĩa là “xếp chỗ” cho trẻ khuyết tật trong trường phổ thông và không phải tất cả mọi trẻ đều đạt trình độ tương đương nhau trong mục tiêu giáo dục Giáo dục hoà nhập đòi hỏi sự hỗ trợ cần thiết để mọi trẻ phát triển hết khả năng của mình Sự hỗ trợ cần thiết đó được thể hiện trong việc điều chỉnh chương trình, mục tiêu, nội dung giáo dục; các đồ dùng dạy học, dụng cụ hỗ trợ đặc

biệt, các kĩ năng giảng dạy đặc thù,….Trường hoà nhập là “Tổ chức giải quyết vấn

đề đa dạng nhằm chú trọng đến việc học của mọi trẻ Mọi giáo viên, cán bộ và nhân viên nhà trường cam kết làm việc cùng nhau tạo ra và duy trì môi trường đầm ấm

có hiệu quả cho việc học tập Trách nhiệm cho mọi trẻ được chia sẻ”

Giáo dục hoà nhập dựa trên quan điểm xã hội trong việc nhìn nhận, đánh giá đúng trẻ khuyết tật Nguyên nhân gây ra khuyết tật không phải chỉ do khiếm khuyết của bản thân cá thể mà còn là do môi trường xã hội Môi trường xã hội đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ khuyết tật Trẻ khuyết tật về vận động (như liệt) sẽ mất khả năng di chuyển nếu không có các phương tiện đi lại, không được tham gia vào hoạt động xã hội và sẽ trở thành tàn phế nếu không ai chăm sóc, giúp

đỡ Nhưng cũng trẻ đó, nếu được hỗ trợ, có phương tiện đi lại và xã hội có những cơ

18

sở vật chất thích ứng không tạo ra các khó khăn (như có các đường lên xuống dễ dàng cho xe đẩy, xe lăn) và cùng được tham gia vào các hoạt động, trẻ sẽ có được bình đẳng và phát triển như mọi trẻ khác

Giáo dục hoà nhập dựa trên quan điểm tích cực về trẻ khuyết tật Mọi trẻ khuyết tật đều có những năng lực nhất định, chính từ sự đánh giá đó mà trẻ khuyết tật được coi là chủ thể chứ không phải là đối tượng thụ động trong quá trình tiếp nhận các tác động giáo dục Từ đó, người ta tập trung quan tâm, tìm kiếm những cái

mà trẻ khuyết tật có thể làm được Các em sẽ làm tốt những việc phù hợp với nhu cầu và năng lực của mình Trong giáo dục, gia đình, cộng đồng, xã hội cần tạo ra sự hợp tác và hoà nhập với các em trong mọi hoạt động Vì thế, các em phải được học ngay ở trường học gần nhất, nơi các em sinh ra và lớn lên Các em luôn luôn được gần gũi gia đình, luôn được sưởi ấm bằng tình yêu của cha, mẹ, anh, chị mình và được cả cộng đồng đùm bọc, giúp đỡ Trẻ khuyết tật sẽ được học cùng một chương trình, cùng lớp, cùng truờng với các bạn trẻ bình thường Cũng như mọi trẻ khác, trẻ khuyết tật là trung tâm của quá trình giáo dục Các em được tham gia đầy đủ và bình đẳng mọi công việc trong nhà trường và cộng đồng để thực hiện lí tưởng” trường học cho mọi trẻ em, trong một xã hội cho mọi người” Chính lí tưởng đó tạo cho trẻ khuyết tật niềm tin, lòng tự trọng, ý chí vươn lên để đạt mức cao nhất mà năng lực của mình cho phép Đó là giáo dục hoà nhập

1.2.3.3 Quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật

Quản lý giáo dục hòa nhập là một bộ phận của quản lý nhà trường nói chung

Vì vậy, quản lý giáo dục hòa nhập cũng có chức năng, nhiệm vụ như quản lý giáo dục, nhưng tập trung chủ yếu vào hoạt động giáo dục cụ thể là giáo dục trẻ khuyết tật Quản lý giáo dục hòa nhập chính là sự tác động có kế hoạch, có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lí đến đối tượng quản lí dựa theo những yêu cầu có tính chất khách quan về lí luận và thực tiễn giáo dục hoà nhập nhằm đạt được các mục tiêu quản lí đã đề ra

Khái niệm quản lí giáo dục hoà nhập trên đề cập đến các yếu tố cơ bản sau

19

- Chủ thể quản lí: Là tổ chức, cá nhân hay bộ máy quản lí giáo dục các cấp

từ trung ương đến đơn vị trường học ở các cấp học, bậc học khác nhau

- Đối tượng quản lí: Là hệ thống quản lí giáo dục hoà nhập của ngành từ

trung ương cho đến đơn vị trường học ở các cấp học, bậc học khác nhau

- Quan hệ quản lí: Thể hiện thông qua mối quan hệ giữa chủ thể quản lí và

đối tượng quản lí theo các phân hệ quản lí và nguyên tắc quản lí giáo dục hoà nhập

- Mục tiêu quản lí: Là hiệu quả cần đạt được trong quản lí giáo dục hoà nhập Hiệu quả này được đánh giá ở hiệu quả trong và hiệu quả ngoài theo góc độ cá nhân (kết quả giáo dục của người học) và góc độ xã hội (qui mô, chất lượng, uy tín trong cộng đồng của nhà trường)

Như vậy, quản lí giáo dục hoà nhập được coi là một nhiệm vụ được lồng ghép phối hợp chung trong hoạt động quản lí giáo dục nói chung và quản lí nhà trường nói riêng, mang tính tổng thể quản lí giáo dục

1.3 Những vấn đề cơ bản về giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

1.3.1.Trẻ khuyết tật và các loại hình cơ bản giáo dục trẻ khuyết tật

Trên thế giới đã xuất hiện nhiều cách thức chăm sóc, giáo dục trẻ khuyết tật Trải qua hằng trăm năm hình thành và phát triển đã có những cách chăm sóc khác nhau cho trẻ khuyết tật tùy thuộc vào quan điểm khác nhau về trẻ khuyết tật Hiện nay có ba mô hình chăm sóc giáo dục trẻ khuyết tật

1.3.1.1 Giáo dục chuyên biệt

Giáo dục chuyên biệt là phương thức giáo dục tách biệt trẻ em có các dạng tách biệt khác nhau và cơ sở giáo dục riêng Đây là mô hình phát hiện sớm nhất trong lịch sử giáo dục trẻ khuyết tật, nó được thực hiện từ năm đầu của thế kỉ XI các nước, Pháp, Đức, Tây Ban Nha và một số châu Âu khác Đầu tiên một số tu sĩ tập trung những trẻ mù, trẻ câm điếc vào các lớp học trong nhà thờ để dạy Dần dần cách tập trung những trẻ khuyết tật để dạy được phát triển ở nhiều nước và trở thành

hệ thống các trường chuyên biệt dạy trẻ khuyết tật Mỗi loại trẻ khuyết tật (điếc câm, người mù, chậm pháy triển trí tuệ,…) lại được chia thành những loại nặng, nhẹ khác nhau (điếc, nghễnh ngãng, mù, loà chậm phát triển trí tuệ loại nhẹ, vừa và

20

nặng, ngu,…) được dạy trong những lớp họ, những trường riêng Ở đây trẻ được dạy theo chương trình riêng cho những phương pháp riêng, tách biệt với hệ thống quốc dân

Theo quan niệm thời bấy giờ, trẻ em chia làm hai loại: trẻ lành và trẻ khuyết tật Trẻ khuyết tật được coi như những bệnh nhân, những con bệnh cần phải được chữa trị để lành Ví dụ trẻ điếc câm cần phải được dạy nói, trẻ mù cần phải được dạy định hướng không gian để trẻ có thể đi lại…

Quan điểm giáo dục chuyên biệt: trẻ khuyết tật là đối tượng giáo dục được huấn luyện để trở thành "bình thường" Chính vì vậy, người ta nói rằng, mô hình giáo dục chuyên biệt là "mô hình y tế"

Một tồn tại cơ bản của giáo dục chuyên biệt là quan điểm đánh giá trẻ khuyết tật: coi trẻ khuyết tật là những trẻ thấp kém, không có khả năng sống và học tập như những trẻ khác Người ta chỉ nhìn thấy những khiếm khuyết của trẻ Trẻ không nghe được, không nói được, trẻ không nhìn được, trẻ không nhận thức được, trẻ chậm hiểu… không nhìn thấy được những mặt tích cực - những cái trẻ có thể làm được Điều này dẫn tới cách tổ chức giáo dục: tách trẻ ra khỏi cộng đồng, phương pháp giáo dục đặc biệt: gây nên những hạn chế trong quá trình nhận thức

Sự giáo dục tách biệt sẽ mang lại cho trẻ những mặc cảm, tự ti là những cản trở to lớn nhất làm cho trẻ không thể phát triển hết khả năng của mình Hơn nữ, sự tách biệt này tạo tiền đề cho sự tách biệt khỏi cộng động Từ nhỏ, trẻ đã không được hưởng quyền bình đẳng về học tập thì lớn lên, khi trưởng thành, họ không thể trở thành những thành viên bình đẳng ngoài xã hội

Môi trường giáo dục chuyên biệt là môi trường rất hạn chế về mọi mặt Môi trường này không mở ra cơ hội để trẻ khuyết tật phát triển hết những tiềm năng của mình Ví dụ một trẻ bị điếc học trong trường chuyên biệt sẽ không có cơ hội tốt hơn

để phát triển ngôn ngữ như ở phổ thông, ngoài xã hội Người ta sử dụng trong trường chuyên biệt những chương trình riêng, phương pháp riêng - những cái đã được hạn chế theo dạng khuyết tật và đồng thời cũng hạn chế luôn điều điện để trẻ

1.3.1.2 Giáo dục hội nhập

Ý tưởng giáo dục trẻ khuyết tật trong trường phổ thông cùng với trẻ lành được xuất hiện ở Mĩ từ những năm 1770, nhưng không được mọi người thừa nhận Mãi đến sau năm 1950, giáo dục chuyên biệt của nhiều nước đã có những thực nghiệm đưa trẻ khuyết tật nhẹ ra học tại các trường lớp phổ thông như: Philipin tiến hành dạy trẻ điếc cùng trẻ lành trong trường phổ thông từ năm 1956, Anh đã tiến hành cho trẻ mù từ năm 1945…

Giáo dục hội nhập, về bản chất vẫn dựa vào mô hình y tế - Mô hình phục hồi

chức năng Trẻ được phân.loại quan các trắc nghiệm về y tế, tâm lí, xã hội.v.v… và

được xếp vào các nhóm, mức độ tật khác nhau Trẻ được tiến hành phục hồi chức năng để có thể tiệm cận đến sự phát triển như trẻ lành trong các trường, trung tâm chuyên biệt hoặc được học tại các lớp chuyên biệt trong trường phổ thông Sau khi

"xét thấy" đã có sự phát triển gắn với trẻ lành, trẻ được đưa vào học trong trường phổ thông ở một số tiết học hoặc tham gia vào một số các hoạt động cùng trẻ lành

Theo đó, trẻ chậm phát triển tinh thần và các khuyết tật khác được vào học tại các trường phổ thông Trong nhiều trường phổ thông có các phòng phục hồi chức năng và các lớp chuyên biệt Trẻ có khó khăn đặc biệt được học trong các lớp chuyên biệt đó, hàng tuần trẻ được tham gia chung vào một số các hoạt động cùng trẻ lành; một số khá hơn được tham gia vào một số các tiết học văn hóa Trong trường phổ thông kiểu này, luôn tồn tại hai loại giáo viên, giáo viên phổ thông và giáo viên được đào tạo về dạy trẻ khuyết tật Giáo viên phổ thông chỉ chú ý đến trẻ

"lành" và thực hiện đúng chương trình mà nhà nước quy định; còn giáo viên chuyên

22

biệt chịu trách nhiệm kèm cặp trẻ khuyết tật trong giờ học chung và phụ đạo trong lớp chuyên biệt của mình

Kết quả sau nhiều năm tiến hành cho thấy, với phương thức này, nhiều trẻ đã

có những tiến bộ về mặt xã hội, có thêm nhiều bạn bè hơn, ít "lớ ngớ" trong cuộc sống hàng ngày hơn Tuy nhiên, mô hình hội nhập đã bộc lộ những hạn chế sau:

- Trẻ khuyết tật chưa thực sự được hòa nhập với trẻ lành

- Việc học tập của trẻ trong các lớp chuyên biệt theo một chương trình riêng không trùng lặp với các lớp khác nên trẻ không thích ứng được

1.3.1.3 Giáo dục hòa nhập

Mô hình này lần đầu tiên xuất hiện ở một số nước Châu Âu như: Thụy Điển, Nauy…; ở Bắc Mỹ, New Zealand với ý tưởng tôn trọng giá trị bình đẳng cho mọi người Với mục tiêu giú trẻ khuyết tật hòa nhập cộng đồng, tư tưởng giáo dục sớm được cộng đồng quốc tế ủng hộ Giáo dục hòa nhập đã tạo cơ hội cho một số lượng lớn trẻ khuyết tật có cơ hội phát triển và khằng định mình

Mô hình giáo dục hòa nhập tôn trọng tính đa dạng, nhu cầu và khả năng của mỗi trẻ khuyết tật Trẻ được theo học trong các trường phố thông ngay tại nơi sinh sống Nội dung chương trình và phương pháp dạy học được điều chỉnh nhằm phát huy tối đa những khả năng của trẻ Bên cạnh đó, trẻ luôn được gần gửi bạn bè, người thân, hàng xóm…Sống trong môi trường như vậy, các em sẽ luôn có niềm tin

về sự an toàn , những tình cảm, cảm xúc sẽ diễn ra một cách bình thường, ổn định

và hài hòa như mọi trẻ khác

Trẻ được hỗ trợ để phát triển, được tạo cơ hội để khẳng định mình và hơn cả

là trẻ được hòa nhập cùng học tập, cùng vui chơi với các bạn đồng trang lứa Chính điều này tạo cho trẻ sự tin tưởng, sự tự tin và nghị lực vươn lên trong cuộc sống

Trẻ được học một chương trình giáo dục bình đẳng như mọi trẻ em bình thường Bên cạnh đó, các em cũng được sự hỗ trợ trong việc học bằng phương pháp phù hợp Điều này sẽ đưa trẻ đến kết quả cao và các em sẽ có cơ hội phát triển hết khả năng của mình

23

Môi trường hòa nhập cũng coi trọng sự cân đối giữa kiến thức và kỹ năng xã hội Môi trường giáo dục thay đổi, các em được tự do giao lưu, giúp đở nhau Điều này làm cho các em phát triển toàn diện hơn và thích ứng tốt hơn trong môi trường xã hội

Giáo dục hòa nhập là cơ sở lý luận vững chắc về đánh giá con người, về mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng, các giải pháp trong tổ chức cũng như cách thức tiến hành giáo dục

Mô hình này còn áp dụng lý luận dạy học hiện đại, lấy người học làm trung tâm, chương trình học được điều chỉnh, phương pháp được đổi mới phù hợp với mọi trẻ

Đây là mô hình giáo dục kinh tế nhất, mang tính nhân văn nhất Nó mang lại

cơ hội cho các em khuyết tật được đến trường, cơ hội được thất rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình Mô hình này đem mọi người lại gần nhau hơn Điều này thể hiện rõ giáo dục hòa nhập là một xu thế, một sự tất yếu của thời đại, bởi vì:

Thư nhất: Giáo dục hòa nhập đáp ứng được mục tiêu giáo dục

UNESCO đã đề ra 4 mục tiêu giáo dục con người như sau: học để làm người, học để biết, học để làm và học để cùng chung sống Trong giáo dục hòa nhập, cả 4 mục tiêu trên đều được đặt ra đối với mỗi đứa trẻ Trẻ được học tập, được sự giúp

đở của mọi người trong quá trình tiếp nhận thông tin, lĩnh hội kiến thức, rèn luyện

kỹ năng để tiến tới làm việc độc lập, sáng tạo Trẻ được hòa nhập, được hợp tác và cốt lỏi và trẻ có thẻ tương tác lẫ nhau một cách tích cực Trẻ có kiến thức, kỹ năng,

tự lập, tự chủ, sáng tạo có cống hiến Để đạt được điều đó, chương trình, phương pháp, hình thức tổ chức được thiết kế, điều chỉnh phù hợp với trẻ (tăng cường hợp tác nhóm, trẻ em là chủ thể của quá trình lĩnh hội tri thức, học tập một cách tích cực, chú trọng kỹ năng giao tiếp và kỹ năng sống…)

Thứ hai: Giáo dục hòa nhập làm thay đổi quan điểm giáo dục

Xu thế giáo dục đa trình độ, đa phương pháp và phát huy tính độc lập hay tham gia tích cực của trẻ đã trở nên phỗ biến Sự đổi mới phương pháp lấy người học làm trung tâm đã được thực hiện và đem lại nhiều hiệu quả cho các em Đây là

xu thế mà giáo dục hòa nhập hướng đến

24

Thứ ba: giáo dục hòa nhập đảm bảo tính hiệu quả

Giáo dục hòa nhập là phương thức giáo dục sớm hình thành cho trẻ kỹ năng

xã hội ngay từ nhỏ trẻ được sống là chính mình trong môi trường xã hội Điều này tạo cho trẻ cơ hội tự khằng định mình Mặt khác, việc điều chỉnh nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, nâng cao hiệu quả chung của quá trình dạy học Sản phẩm của giáo dục hòa nhập là trẻ em khi ra đời không bị bỡ ngỡ, mặc cảm mà

tự tin, độc lập và sáng tạo

Kinh nghiệm giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật cho trẻ khuyết tật đã cho thấy tính hiệu quả đối với từng đối tượng cụ thể như sau:

Đối với trẻ chậm phát triển trí tuệ: thông qua việc giao lưu cùng bạn bè sẽ

giúp xóa bỏ những mặc cảm, tự ti, trẻ phát triển nhanh kỹ năng giao tiếp, phát triển tính độc lập và trẻ học được nhiều hơn, đặc biệt là từ bạn đồng trang lứa

Đối với trẻ khiếm thị: Do đi học gần nhà nên bớt khó khăn trong việc đi lại,

trẻ có nhiều bạn hơn, hội nhập dễ dàng và có cơ hội tìm kiếm việc làm dễ hơn

Đối với trẻ khiếm thính: thông qua quan hệ bạn bè, trẻ có nhiều cơ hội để

hiểu và giao tiếp tốt hơn với người khác, phát triển kỹ năng tu duy

Đối với trẻ khó khăn vận về vận động: được hoc tập để phát triển tài năng,

được bạn bè giúp đỡ và dần xóa bỏ lệ thuộc vào người khác

Thứ tư: Giáo dục hòa nhập phù hợp với cơ sở pháp lý

Vấn đề bình đẳng trong cơ hội học tập và nhiều quyền khác của trẻ khuyết tật

đã được nêu trong Công ước quốc tế về quyền trẻ em, công ước về giáo dục cho mọi người và tuyên ngôn về giáo dục đặc biệt Salamance (Tây Ban Nha, 1994) đã khẳng định: “ Tất cả mọi trẻ em có nhu cầu đặc biệt phải được đến trường Các trường phổ thông bình thường phải tạo mọi cơ hội, điều kiện tiếp nhận các em khuyết tật vào học như mọi trẻ em khác” “ Giáo dục trẻ khuyết tật theo hướng hòa nhập là phương thức tốt nhất để xóa bỏ thái độ phân biệt, tạo ra những cộng đồng thân ái, xây dựng một xã hội cho con người”

Ở Việt Nam, vấn đề trẻ khuyết tật có quyền như mọi trẻ em khác đã được đề cập trong Hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992, Luật

25

phỗ cập giáo dục Mầm non năm 1991, Luật chăm sóc bà mẹ, trẻ em năm 1991, Pháp lệnh về người tàn tật, Luật giáo dục năm 1998 và chiến lược phát triển giáo dục năm 2001 – 2010, 2010 2015 Nhà nước phải tạo mọi ưu tiên để thực hiện các quyền đó

Thứ năm: Giáo dục hòa nhập góp phần giải quyết vấn đề sự gia tăng dân

số và trẻ khuyết tật

Sự gia tăng dân số kéo theo sự gia tăng về số lượng trẻ khuyết tật Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới WHO khi nên văn minh nhân loại càng phát triển thì

tỷ lệ trẻ khuyết tật càng tăng

Thứ 6: Mô hình giáo dục hòa nhập đảm bảo tính kinh tế

Mô hình giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật là mô hinh có hiệu quả kinh tế nhất, chi phí đỡ tốn kém và nhiều trẻ khuyết tật được theo học

1.3.2 Giáo dục trẻ khuyết tật ở trường mầm non

1.3.2.1 Trường Mầm non

Trường mầm non là cơ sở giáo dục của giáo dục mầm non trong hệ thống giáo dục quốc dân Trường đảm nhận việc nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ nhằm giúp các

em hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho các em vào lớp 1

Trường mầm non hòa nhập là cơ sở giáo dục chung cho trẻ khuyết tật và trẻ bình thường học ở bậc mầm non Trường mầm non hòa nhập cũng có chức năng nhiệm

vụ như mọi trường mầm non nhưng đồng thời phải phát triển khả năng giao tiếp xã hội, khả năng học tập, xóa bỏ mặc cảm, giúp trẻ từng bước hòa nhập cộng đồng

1.3.2.2 Mục đích và ý nghĩa của giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

Giáo dục hòa nhập là giúp trẻ khuyết tật được học tại nơi trẻ sinh sống cùng gia đình không có sự tách biệt trong môi trường sống vì trường mầm non hòa nhập

có trách nhiệm tiếp nhận toàn bộ trẻ địa phương nơi trường đóng, không kể trẻ khuyết tật hay trẻ bình thường vào học

Giáo dục hòa nhập là cơ hội để trẻ bình thường và trẻ khuyết tật hiểu đúng giá trị của nhau, xóa bỏ những mặc cảm, tự ti, xa lánh để trẻ có trách nhiệm với nhau, hỗ trợ nhau trong học tập

26

Thông qua các lớp học hòa nhập giúp trẻ khuyết tật được phát triển toàn diện

về thể chất, tình cảm, trí tuệ… hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách

Giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật tại các trường mầm non còn đóng vai trò trong việc can thiệp sớm và hỗ trợ gia đình trẻ trong công tác can thiệp sớm Bên cạnh đó, việc tổ chức các hoạt động chăm sóc trẻ trong môi trường giáo dục bình thường, tạo cơ hội cho việc chăm sóc và giáo dục bình đẳng cho tất cả mọi trẻ, kể các trẻ khuyết tật

1.3.2.3 Nội dung của giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

Nội dung giáo dục mầm non bảo đảm sự hài hòa giữa nuôi dưỡng, chăm sóc

và giáo dục phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý trẻ em, giúp trẻ em phát triển cơ thể cân đối, khỏe mạnh, nhanh nhẹn, biết kính trọng yêu mến, lễ phép…

Nội dung giáo dục mầm non được xây dựng theo các lĩnh vực phát triển của trẻ, đó là: phát triển thể chất, phát triển nhận thức, phát triển ngôn ngữ, phát triển tình cảm xã hội và phát triển thẩm mỹ

Tất cả các nội dung chương trình của bậc học mầm non đều có thể áp dụng vào việc dạy trẻ khuyết tật, tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh nhất định để phù hơp với từng mục tiêu của bài dạy Các nội dung dạy trẻ khuyết tật tập trung vào dạy các

kỹ năng học đường chức năng ( định hướng không gian, chú ý, vận động thô/tinh…), dạy các kỹ năng xã hội (đợi đến lượt mình, cùng phối hợp với trẻ khác, giao tiếp hiệu quả…) và dạy các kỹ năng sống (tự phục vụ bản thân, sử dụng các tiện ích công cộng…)

Việc điều chỉnh nội dung phải đảm bảo sao cho trẻ khuyết tật có thể học được nhưng không ảnh hưởng đến mục tiêu chung của các học sinh bình thường trong lớp Vì vây, điều chỉnh mục tiêu nên dựa vào những cơ sở thực tế và khoa học, cụ thể như: mục tiêu phải phù hợp với khả năng của trẻ khuyết tật, phù hợp với những nhu cầu đặc biệt, những điểm hạn chế và điểm mạnh của trẻ, phù hợp với mục tiêu của cấp học mà trẻ hòa nhập, phù hợp với những điều kiện hỗ trợ thực hiện giáo dục trẻ như môi trường giáo dục, khả năng tài chính…

27

1.3.2.4 Phương pháp giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

Phương pháp chủ yếu trong giáo dục hòa nhập bận mầm non là phương pháp

tổ chức các hoạt động chơi để giúp trẻ em phát triển toàn diện, chú trọng việc nêu gương, động viên, khích lệ Các hoạt động của cô và trẻ có thể được tiến hành trong lớp học hoặc ngoài trời, quy tụ cả lớp hoặc hình thức nhóm nhỏ và cá nhân Đặc biệt, cần kết hợp hài hòa giữa giáo dục trẻ trong nhó nhỏ với giáo dục cá nhân vì đây là phương pháp phù hợp hơn đối với đặc điểm tâm lý của trẻ em lứa tuổi mẫu giáo

Mỗi hoạt động của cô và trẻ không được xác định thời gian cụ thể như trong các tiết học phổ thông mà tùy vào mức độ hứng thú của trẻ để cô giáo có thể linh hoạt điều chỉnh hoạt động cho phù hợp với khả năng của trẻ trong lớp

Tại các tiết học chung, trẻ khuyết tật nên được xếp ngồi gần giáo viên hoặc ở

vị trí mà giáo viên dễ quan sát nhưng tránh đặt trẻ ở vị trí tâm điểm của cả lớp, ảnh hưởng đến các trẻ khác

Ngoài các tiết dạy chung theo chương trình cho cả lớp, giáo viên dành thời gian thực hiện dạy tiết cá nhân cho trẻ tại lớp hòa nhập cần có sự phối hợp giữa giáo viên chính và giáo viên phụ Đồng thời, tăng cường sự phối hợp giữa trường mầm non và gia đình trong giáo dục trẻ tại gia đình và nhà trường

Giáo viên cần động viên, khích lệ trẻ khuyết tật cho từng tiến bộ nhỏ của trẻ, xây dựng lòng tin và sự tin tưởng, lạc quan cho trẻ

Tiết học cá nhân được giáo viên thực hiện với tùng trẻ khuyết tật theo đặc điểm của từng dạng tật và tại địa điểm riêng của lớp Tùy theo mức độ tật của trẻ

mà giáo viên có phương pháp giáo dục khác nhau

1.3.2.5 Hình thức tổ chức giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

Các hình thức tổ chức giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật được phân chia tùy thuộc vào mục đích, nội dung giáo dục, vị trí, không gian và số lượng trẻ:

 Theo mục đích và nội dung giáo dục

- Tổ chức hoạt động có chủ định của giáo viên theo ý thích của trẻ

- Tổ chức lễ, hội

 Theo vị trí, không gian, có các hình thức:

1.3.3 Yêu cầu của trường mầm non trong giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật

Trường mầm non được yêu cầu:

- Tiếp nhận trẻ mầm non vào học đến khi đến tuổi kể cả trẻ bình thường và trẻ khuyết tật trên địa bàn dân cư nơi địa bàn nhà trường đóng và nơi trẻ sinh sống

mà nhà trường chịu trách nhiệm quản lý giáo dục mầm non Phát hiện sớm trẻ khuyết tật trong số trẻ học mầm non

- Quản lý số trẻ khuyết tật được phát hiện, thiết lập chương trình can thiệp

về giáo dục

- Tổ chức các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ trong môi trường giáo dục bình thường, tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ khuyết tật được tham gia học cùng trẻ bình thường ở các lớp mầm non

- Tạo cho mọi trẻ mầm non bao gồm trẻ khuyết tật và trẻ bình thường có cơ hội chăm sóc và giáo dục bình đẳng

- Trường mầm non giáo dục hòa nhập là nơi giúp trẻ khuyết tật được can thiệp sơm

- Tạo được sự cộng tác giữa gia đình và nhà trường trong việc chăm sóc và giáo dục trẻ

- Nhà trường có trách nhiệm tạo điều kiện và cơ hội học tập về giáo dục đặc biệt cho giáo viên mầm non dạy trẻ khuyết tật hòa nhập Giúp giáo viên có kiến thức, khẳ năng và phương pháp, kỹ năng tổ chức tốt các hoạt động chăm sóc trẻ tại trường mầm non hòa nhập

- Nhà trường có trách nhiệm đề xuất tăng cường sự hỗ trợ của gia đình và xã hội về điều kiện cơ sở vật chất, đồ dùng học tập cho trẻ khuyết tật

29

1.4 Một số vấn đề lý luận về quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật ở bậc mầm non

1.4.1 Mục tiêu quản lý giáo dục hòa nhập bậc mầm non

Nhằm giúp mọi trẻ, trong đó kể cả trẻ mầm non bình thường và trẻ mầm non khuyết tật được phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách và chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1, tạo được môi trường sống, học tập và hòa nhập tốt nhất

1.4.2 Nguyên tắc quản lý giáo dục hòa nhập

Quản lý giáo dục hòa nhập là một bộ phận quản lý giáo dục, do đó, cần tuân theo các nguyên tắc quản lý giáo dục, bao gồm:

1.4.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích và tính tư tưởng trong quản lý

Nguyên tắc này giúp cho công tác quản lý chỉ đạo tốt việc thực hiện mục tiêu giáo dục theo đúng đường lối, chủ trương và chính sách giáo dục của Đảng và nhà nước

Nguyên tắc này đòi hỏi mọi tác động, biện pháp và ảnh hưởng của hiệu trường phải hướng vào việc chỉ đạo tập thể sư phạm thực hiện có hiệu quả, có mục đích những mục tiêu giáo dục mà Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định

Trong quản lý giáo dục hòa nhập, hiệu trưởng phải có quan điểm nhìn nhận đúng về hoạt động chăm sóc và giáo dục trẻ khuyết tật Đây không phải là vấn đề nhân đạo mà là thực hiện chế độ, chính sách và đảm bảo quyền bình đẳng của trẻ

em theo quan điểm chỉ đạo chung của Đảng và nhà nước ta Thực hiện giáo dục hòa nhập cũng là một trong những nhiệm vụ của trường mầm non

1.4.2.2 Nguyên tắc tập trung dân chủ

Việc thực hiện nguyên tắc này đảm bảo sự chỉ đạo thống nhất, đồng bộ của toàn ngành học ở từng địa phương Nó phát huy được thế mạnh của các tổ chức xã hội và nhân dân trong công tác giáo dục trẻ Bên cạnh đó, nguyên tắc này phản ánh

sự kết hợp lãnh đạo tập trung với phát triển tối đa sáng kiến của đông đảo quần chúng lao động nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ đặt ra

Trong quản lý công tác giáo dục hòa nhập, mọi quyết định được đưa ra đều được thông qua trong nhó chỉ đạo Do đó, tính tập trung và dân chủ cần được quán

30

triệt và thực hiện tốt Tức là mọi thành viên phải tôn trọng, lắng nghe ý kiến của người khác đồng thời phải thống nhất quan điểm của tất cả các thành viên tham gia

để đi đến quyết định cuối cùng trong công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật

1.4.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và thực tiễn

Xã hội luôn vận động và phát triển không ngừng những yêu cầu, đòi hỏi của

xã hội về giáo dục ngày càng cao Để có thể theo kịp những đòi hỏi của xã hội, chúng ta không thể rập khuôn, máy móc trong công tác quản lý giáo dục nói chung

và quản lý giáo dục hòa nhập nói riêng Trong công tác quản lý giáo dục hòa nhập đòi hỏi hiệu trưởng phải bám sát thực tiễn Tính thực tiễn trong quản lý giáo dục hòa nhập thể hiện ở chỗ hiệu trưởng phải nắm vững những lợi thế của địa phương

để tận dụng trong công tác giáo dục và chuẩn bị cho quá trình hội nhập vào xã hội của trẻ khuyết tật sau này

Hoạt động chăm sóc và giáo dục trẻ khuyết tật là một hoạt động khoa học do vậy công tác quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật đồi hỏi tính khoa học và thực tiễn rất cao

1.4.2.4 Kết hợp hài hòa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể xã hội

Thực chất của nguyên tắc này là hướng hoạt động tích cực của cá nhân vào lợi ích tập thể - xã hội trên cơ sở bảo đảm lợi ích trước mắt và lâu dài của mỗi cá nhân

Trong quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật, nhiệm vụ chăm sóc và giáo dục trẻ khuyết tật là một nhiệm vụ khó khăn và đòi hỏi sự quyết tâm, nỗ lực của đội ngũ trực tiếp làm việc với trẻ Vì vậy, phải có những chế độ, chính sách động viên, khích lệ đội ngũ này có thể thực hiện tốt nhiệm vụ

1.4.2.5 Kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo địa phương và vùng lãnh thỗ

Thực chất của nguyên tắc này là đảm bảo sự thống nhất từ trên xuống dưới,

từ trung ương đến địa phương, vừa phù hợp với điều kiện thực tế và phát huy thế mạnh của địa phương

Chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ khuyết tật ở trường mầm non được quy định một cách thống nhất trong cả nước về mục tiêu và nội dung cần đạt được

để phát triển các mặt thể chất và nhân cách của trẻ Do đó, trong quá trình tổ chức

1.4.2.6 Nguyên tắc đảm bảo hiệu quả kinh tế

Trong công tác giáo dục nói chung thì hiệu quả kinh tế được đo bằng chất lượng giáo dục Chất lượng giáo dục phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đó là những chi phí vật chất cho giáo dục, đội ngũ giáo viên và quan trong hơn hết là việc sắp xếp

và tổ chức hợp lý đội ngũ cán bộ tham gia vào công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật tại các trường Bên cạnh đó, hiệu quả kinh tế còn thể hiện ở chỗ là hiệu trưởng biết tận dụng tối đa sự hỗ trợ của các lực lượng xã hội khác trong công tác giáo dục và chăm sóc trẻ khuyết tật Mỗi nguyên tắc trên quy định rõ những tiêu chuẩn hành vi mà hiệu trưởng phải tuân theo Do vậy, trong công tác quản lý giáo dục hòa nhập, cần phải sử dụng một cách nhuần nhuyễn các nguyên tắc này mới đem lại hiệu quả

Do đặc thù của công tác quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật nên bên cạnh những nguyên tắc chung đã đề cập ở trên, còn có những nguyên tắc riêng sau:

Vì lợi ích trẻ

Một trong những nguyên tắc cơ bản trong quản lý giáo dục hòa nhập là tất cả cho trẻ Nguyên tắc này đòi hỏi hiệu trưởng, nhà trường và giáo viên cũng như các lực lượng giáo dục khác phải luôn đặt lợi ích của trẻ để đưa ra các quyết định quản

lý của trẻ, đảm bảo trẻ được phát triển đầy đủ cả về thể chất lẫn trí tuệ, tinh thần

Nguyên tắc này nhấn mạnh đến việc các hiệu trưởng luôn lấy những lợi ích nhất của trẻ làm cơ sở, nền tảng cho việc quản lý hoạt động Vì vậy, nguyên tắc này

32

có ý nghĩa bao trùm, bảo đảm cho việc thực hiện các nguyên tắc khác trong quản lý giáo dục hòa nhập cho trẻ khuyết tật

Tôn trọng tính đa dạng của trẻ

Mỗi cá nhân trẻ khuyết tật có những nét đặc thù riêng, không ai giống ai về khả năng, đặc điểm khuyết tật, hoàn cảnh sống… Điều này đòi hỏi nội dung chương trình phải được thiết kế và thực hiện phù hợp với tính đa dạng và nhu cầu của cá nhân

Nguyên tắc này đòi hỏi khi đưa ra các quyết định thì hiệu trưởng phải tính đến việc phù hợp với quy luật về sự đa dạng của mọi trẻ Đồng thời việc tổ chức các hoạt động giáo dục và dạy học trẻ khuyết tật cần phải điều chỉnh nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức và cách đánh giá kết quả phù hợp với khả năng của trẻ

Dựa vào nhà trường

Nguyên tắc quản lý giáo dục hòa nhập dựa vào nhà trường là chính là nhằm thúc đẩy vai trò to lớn nhằm thực hiện mọi yêu cầu khách quan của xã hội về giáo dục và đào tạo nói chung và đối với việc thực hiện đáp ứng quyền, nhu cầu và lợi ích cơ bản của trẻ khuyết tật nói riêng

Dựa vào cộng đồng

Nguyên tắc này chỉ rõ, quản lý giáo dục hòa nhập cần coi trọng lực lượng cồng đồng, chính quyền địa phương và gia đình trẻ là một mắt xích quan trọng trong toàn bộ quá trình giáo dục của nhà trường Quản lý giáo dục hòa nhập cần dựa vào cộng đồng nhằm đảm bảo tính xã hội hóa cao cũng như đảm bảo sự cam kết của tất cả các thành viên nhằm phục vụ những lợi ích tốt nhất của trẻ em nói chung và trẻ khuyết tật nói riêng

1.4.3 Nội dung quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật trong trường mầm non

1.4.3.2 Quản lý chuyên môn

Quản lý chuyên môn ở hệ thống cấp trường chủ động trong việc định hướng chương trình đào tạo Mỗi trường có thể xây dựng kế hoạch giảng dạy theo riêng của mình để đạt được mục tiêu giáo dục mầm non do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định

Ở mỗi giai đọan khác nhau trong năm học, nhà trường tự hoạch định kế hoạch thực hiện các mục tiêu cụ thể Cán bộ quản lý giáo dục cấp Phòng, Sở Giáo dục và Đào tạo

có nhiệm vụ kiểm tra và chỉ đạo về việc phát triển chuyên môn ở cấp trường

Phát triển chuyên môn là hoạt động trung tâm nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cho tất cả trẻ Hoạt động quản lý chuyên môn giáo dục hòa nhập trong nhà trường tập trung vào yếu tố sau:

- Xây dựng nhà trường trở thành đơn vị phát triển giáo dục hòa nhập vững mạnh Quản lý tốt việc thực hiện giáo dục và chăm sóc cho trẻ khuyết tật tại nhà trường thông qua việc quản lý hồ sơ trẻ, các kế hoạch giáo dục cá nhân, giờ lên lớp

và phối kết hợp với các lực lượng tham gia

Tổ chức thao giảng, dự giờ để có thể trao đổi, bồi dưỡng chuyên môn

Quản lý việc đánh giá, báo cáo về sự phát triển của trẻ dựa trên các thang đánh giá phù hợp với dạng tật, lưu giữ hồ sơ và kết quả học tập của trẻ một cách có hiệu quả

1.4.3.3 Quản lý nhân sự

Việc xây dựng đội ngũ nhân sự là một yếu tố quan trọng để thực hiện Giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật Trong các trường mầm non hòa nhập, hiệu trưởng phải

34

xây dựng nhóm giáo viên trực tiếp thực hiện giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật tại nhà trường Và lựa chọn đội ngũ thực hiện giáo dục hòa nhập nên dựa vào tiêu chí chuyên môn và có tâm huyết lựa làm việc với trẻ khuyết tật Đây sẽ là nhóm giáo viên tham gia xây dựng, giám sát và triển khai kế hoạch giáo dục cá nhân của trẻ khuyết tật tại các trường mầm non Chất lượng giáo dục trong nhà trường phụ thuộc rất lớn vào trình độ tay nghề của đội ngũ giáo viên và sự phối hợp chặt chẽ giữa các giáo viên trong trường, giữa giáo viên với người quản lý, giữa giáo viên với cán bộ, nhân viên tham gia vào công tác giáo dục trẻ khuyết tật Vì vậy, để nâng cao chất lượng giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật, nhà trường cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ cán

bộ, giáo viên, chú trọng đến việc đào tạo bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ

1.4.4 Chu trình quản lý giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

Kế hoạch quản lý công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật là một loại kế hoạch trong hoạt động quản lý nhằm thực hiện các mục tiêu giáo dục chung, đồng thời, đảm bảo cho quá trình giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật của nhà trường đạt hiệu quả mong muốn

Muốn xây dựng được một kế hoạch quản lý giáo dục hòa nhập ngắn hạn hay dài hạn trước hết, hiệu trưởng phải phân tích kỹ tình hình giáo dục của đơn vị mình (những đặc điểm tình hình, những thành tựu cũng như những tồn tại trong công tác giáo dục hòa nhập, những thuận lợi và khó khăn gì của địa phương trong giáo dục hòa nhập), tiếp đến là xác định mục tiêu (trạng thái mong muốn đạt được sau khi giải quyết các vấn đề còn tồn tại đã xác định ở phần phân tích tình hình) và xây dựng các chương trình hành động, triển khai thực hiện và kiểm tra đánh giá, tổng kết việc thực hiện mục tiêu

1.4.4.1 Kế hoạch công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

Đây là quá trình triển khai kế hoạch đã được xây dựng, hoạt động này được tiến hành bằng cách sắp xêp, bố trí các nguồn lực, phân công, bố trí công việc, quy định trách nhiệm và quyền hạn cho các bộ phận và thành viên

Tổ chức thực hiện công tác giáo dục hòa nhập ở trường mầm non bao gồm tổ chức công tác giáo dục trẻ bình thường của các thành viên trong hội đồng sư phạm

35

theo mục tiêu của Bồ Giáo dục và Đào tạo quy định về chăm sóc và giáo dục trẻ Ngoài ra, bộ máy tổ chức trong hội đồng sư phạm đó phải thực hiện hoạt động giáo dục trẻ khuyết tật theo kế hoạch đã được đề ra của đơn vị mình

Công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật là một hoạt động mang tính đặc thù do đối tượng là người khuyết tật rất đa dạng với những đặc điểm rất cá nhân

1.4.4.2 Tổ chức thực hiện công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

Đây là quá trình triển khai kế hoạch đã được xây dựng, hoạt động này được tiến hành bằng cách sắp xếp, bố trí các nguồn lực, phân công bố trí các công việc, quy định trách nhiệm và quyền hạn cho các bộ phận, thành viên

Tổ chức thực hiện công tác Giáo dục hòa nhập ở trường Mầm non bao gồm

tổ chức công tác giáo dục trẻ bình thường của các thành viên trong hội đồng sư phạm theo mục tiêu của Bộ giáo dục và Đào tạo quy định về chắm sóc và giáo dục trẻ Ngoài ra, bộ máy tổ chức trong hội đồng sư phạm đó phải thực hiện hoạt động giáo dục trẻ khuyết tật theo kế hoạch đã đề ra của đơn vị mình

Công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật là một hoạt động mang tính đặc thù do đối tượng là người khuyết tật rất đa dạng với những đặc điểm rất cá nhân Chính những đặc điểm về nhận thức, những khó khăn do các khuyết tật gây ra…Chính vì vậy, để công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật có hiệu quả cần phải

có những điềm chính từ mục tiêu đến nội dung, phương pháp, cá điều kiện giảng dạy, phù hợp thì mới mang lại hiệu quả Do đó, vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ quản lý cũng như giáo viên trực tiếp giảng dạy là hết sức cần thiết và phải được quan tâm đúng mức

Để làm tốt công tác giáo dục hòa nhập, bên cạnh những năng lực chuyên môn tốt, nghiệp vụ sư phạm vững vàng, yêu cầu đội ngũ phải có lòng yêu nghề, yêu trẻ Bởi lẽ, giảng dạy trẻ khuyết tật ngoài trách nhiệm, đòi hỏi người giáo viên phải

có tấm lòng nhân hậu, có tình thương khi đó mới toàn tâm, toàn ý cho công việc giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật

36

1.4.4.3 Chỉ đạo thực hiện công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

Chỉ đạo là quá trình điều khiển, dẫn dắt, tác động và gây ảnh hưởng tích cực đến các bộ phận, các thành viên trong đó tổ chức thực hiện kế hoạch theo sự phân công để từng bước đi đến mục tiêu

Từ những đặc thù riêng của quản lý giáo dục hòa nhập, công tác chỉ đạo cũng phải tiến hành một cách cụ thể Trên cơ sở những văn bản hướng dẫn thực hiện giáo dục hòa nhập bâc mầm non và đặc biệt từ kế hoạch mà đơn vị đã xây dựng trong phát triển giáo dục hòa nhập, hiệu trưởng phải truyền đạt và giải thích rõ các mục tiêu, kế hoạch, nhiệm vụ, trách nhiệm và quyền hạn cho từng thành viên và

bộ phận, đồng thời phải tổ chức, tập hợp, liên kết, động viên họ thực hiện kế hoạch

và hiện thành tốt nhiệm vụ được giao

Trong quá trình chỉ đạo công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật tại các trường mầm non, hiệu trưởng vừa phải chỉ huy, lãnh đạo và hướng dẫn các tổ chức,

bộ phận, các thành viên triển khai các nhiệm vụ được giao Bên cạnh đó, phải thường xuyên đôn đốc, động viên và khuyến khích các tổ chức, bộ phận và thành viên nỗ lực hoạt động đồng thời tăng cường công tác kiểm tra giám sát để có thể sữa chữa, thúc đẩy các hoạt động phát triển đúng mục đích đề ra

1.4.4.5 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật bậc mầm non

Đánh giá trong quản lý giáo dục hòa nhập bao gồm tất cả các hoạt động mà hiệu trưởng và người thực hiện đã thực hiện để thu thập thông tin và các hoạt động của giáo dục hòa nhập Đây được xem là một khâu quan trọng, vì nó giúp hiệu trưởng xác định được hệ thống quản lý của mình đang trong tình trạng nào để có giải pháp điều chỉnh phù hợp Bên cạnh đó, công tác kiểm tra đánh giá còn giúp hiệu trưởng xác nhận hiệu quả, động viên, khích lệ các đơn vị, tổ chức thành viên thực hiện nhiệm vụ một cách kịp thời Vì vậy, công tác kiểm tra đánh giá trong giáo dục hòa nhập phải được thực hiện thường xuyên, dưới nhiều hình thức thông qua các hoạt động như: dự giờ, kết quả giáo dục hòa nhập của trẻ khuyết tật, kiểm tra kế hoạch giáo dục cá nhân, giáo án, tổ chức các hội thi…Vì vậy, công tác kiểm tra,

37

đánh giá đòi hỏi phải thực hiện thường xuyên dưới nhiều hình thức khac nhau Tất

cả các điều trên đều làm cho hoạt động quản lý đạt được mục tiêu một cách tốt nhất

Tiểu kết chương I

Giáo dục hòa nhập là mô hình giáo dục hoàn thiện và mang tính nhân văn nhất trong các mô hình giáo dục trẻ khuyết tật, vì nó tạo ra môi trường, cơ hội để trẻ khuyết tật phát triển tốt nhất khả năng của mình Vì thế, để quản lý có hiệu quả hoạt động giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật tại các trường mầm non, đòi hỏi người quản

lý phải có năng lực về xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra quá trình giáo dục sao cho đạt được hiệu quả và mục tiêu đề ra

Trên địa bàn tình Quảng trị đã có một số nghiên cứu về vấn đề học tập của trẻ khuyết tật, tuy vậy việc nghiên cứu về trẻ khuyết tật học hòa nhập ở các trường mầm non vẫn chưa được nghiên cứu

Đề tài đã xác định được môt số khái niệm cơ bản để làm cơ sở cho việc nghiên cứu và phân tích những vấn đề lý luận cơ bản của quản lý giáo dục hòa nhập của hiệu trưởng tại các trường mầm non Đây là cơ sở quan trọng để khảo sát, phân tích thực trạng của vấn đề nghiên cứu ở các chương tiếp theo