Quyền con người, quyền cơ bản của công dân

Bài tập lớn hiến pháp về quyền con người, quyền công dân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Khái quát chung về quyền con người, quyền cơ bản của công dân 1

1 Khái niệm 1

2 Mối quan hệ 2

II Vấn đề quyền con người, quyền cơ bản của công dân và trách nhiệm của cơ quan nhà nước xong sự việc trên 2

1 Quyền con người, quyền cơ bản của công dân trong trường hợp trên đã bị xâm phạm 3

2 Trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong vụ việc trên 5

KẾT LUẬN 8

TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

MỞ ĐẦU

Hiện nay, trong toàn bộ vấn đề của loài người quyền con người và quyền công dân là những vấn đề có lịch sử lâu đời cả về phương diện thực tiễn cũng như lý luận Đó luôn là mối quan tâm của toàn nhân loại trong mọi thời kỳ phát triển của nó.Mỗi bước phát triển của quyền con người, quyền công dân đều gắn liền và là thành quả của cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh cách mạng, phản ánh quá trình nhân loại tự giải phóng mình Hiện nay luôn đặt vấn

đề quyền con người, quyền công dân lên hàng đầu và được quan tâm đặc biệt trong mọi giai đoạn phát triển Đồng thời quyền con người, quyền công dân cũng là vấn đề hết sức nhạy cảm vì tùy thuộc vào mỗi chế độ chính trị, truyền thống văn hóa, lịch sử phát triển… mỗi quốc gia có những quan niệm, quan điểm khác nhau về quyền con người, quyền công dân Mỗi bước phát triển của quyền con người, quyền công dân là thành quả của cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh cách mạng, phản ánh quá trình nhân loại tự giải phóng mình

NỘI DUNG

I Khái quát chung về quyền con người, quyền cơ bản của công dân

1 Khái niệm

1.1 Quyền con người

Quyền con người là những đặc quyền mà tự nhiên con người vốn có Đó

là khả năng hành động có ý thức của con người.Tuy nhiên tự bản thân chúng, đặc quyền chưa phải là quyền, để đạt được yếu tố quyền cần có thêm yếu tố

đó là quy chế pháp lý Các đặc quyền cá nhân khi trở thành đối tượng điều chỉnh của pháp luật thì mới trở thành các quyền con người Do đó quyền con người được định nghĩa là các đặc quyền của con người được pháp luật ghi nhận, điều chỉnh do cá nhân con người nắm giữ trong mối liên hệ với nhà nước và với những cá nhân con người khác hay nói cách khác quyền con người là toàn bộ các quyền tự do và đặc quyền được công nhận dành cho con

người do tính chất nhân bản của nó, sinh ra từ bản chất con người chứ không phải tạo ra bởi pháp luật hiện hành Đó là những quyền thiêng liêng và bất khả xâm phạm như quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc, những quyền tối thiểu mà mỗi quốc gia cần thừa nhận và bảo vệ

1.2 Quyền công dân

Khái niệm quyền công dân cũng ra đời từ rất sớm trong lịch sử, được sử dụng rộng rãi trong xã hội tư sản (khoảng thế kỷ XVI) Để hiểu được khái niệm quyềncông dân trước hết cần phải hiểu khái niệm công dân Công dân là

sự xác định một thể nhân về mặt pháp lý thuộc về một nhà nước nhất định Nhờ sự xác định này được hưởng chủ quyền của nhà nước và được nhà nước bảo hộ khi ở trong nước cũng như ở nước ngoài; đồng thời cũng phải thực hiện một số nghĩa vụ nhất định đối với nhà nước Quyền công dân được ghi nhận và bảo đảm bằng luật quốc gia (Hiến pháp) Cũng do vậy số lượng, chất lượng quyền công dân ở mỗi quốc gia thường không giống nhau Đương nhiên không có sự đối lập với quyền con người

Quyền cơ bản của công dân thường xuất phát từ các quyền tự nhiên thiêng liêng và bất khả xâm phạm của con người như quyền sống, quyền bình đẳng, quyền tự do mưu cầu hành phúc và là các quyền hầu hết được các quốc gia trên thế giới thừa nhận Đồng thời quyền công dân thể hiện tính dân chủ, nhân đạo tiến bộ mối quan hệ giữa nhà nước, xã hội và cá nhân

2 Mối quan hệ giữa quyền công dân và quyền con người

Quyền con người và quyền cơ bản của công dân là hai phạm trù rất gần gữi nhưng không đồng nhất với nhau Cách mạng Tư sản đã đưa con người từ địa vị những thần dân và pháp điển hóa cá quyền con người dưới hình thức các quyền công dân Về bản chất, quyền công dân chính là những quyền con người được nhà nước thừa nhận và áp dụng cho công dân của mình Không phải ai cũng được hưởng quyền công dân của một quốc gia và hệ thống pháp luật về quyền công dân giữa các quốc gia có sự khác nhau Quyền con người

có phạm vi chủ thể rộng hơn quyền công dân và được pháp luật quốc tế bảo

vệ bên cạnh pháp luật quốc gia

Ở Việt Nam, quyền con người gắn chặt với quyền công dân và thể hiện trong các quyền công dân,Quyền con người, quyền cơ bản của công dân luôn được chú trọng Cùng với việc ghi nhận trong các bản hiến pháp qua nhiều năm, Đảng và Nhà nước ta còn thi hành nhiều chính sách để đảm bảo quyền con người và quyền cơ bản của công dân được thực hiện Công cuộc này đã đạt được những thành tựu nhất định, ngày một hướng tới xây dựng một đất nước giàu mạnh, dân chủ, văn minh Khoản 1 Điều 14 Hiến pháp năm 2013

đã quy định “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ , đảm bảo theo Hiến pháp và pháp luật” Để làm được điều này đòi hỏi các cơ quan có thẩm quyền, các nhà chức trách phải thật sự có trách nhiệm

II Vấn đề quyền con người, quyền cơ bản của công dân và trách

nhiệm của cơ quan nhà nước xong sự việc trên

Thành phố H là một thành phố lớn, tập trung đông dân cư Thời gian gần đây, môi trường bao quanh hầu hết các khu vực trong thành phố đều bị ô nhiễm bụi và khí độc hại Số liệu quan trắc tại các trạm đặt trên một số tuyến đường cho kết quả: nồng độ bụi mịn cao hơn cao hơn nhiều lần mức được WHO khuyến cáo Sự việc này đã gây ảnh hưởng tới sức khỏe và đời sống người dân Sự việc trên đã xâm phạm đến quyền cơ bản của con người, của công dân đó là quyền được sống, quyền bảo vệ sức khỏe của mình và cộng đồng Vấn đề này đòi hỏi cơ quan nhà nước phải vào cuộc để có những biện pháp bảo vệ sức khỏe của người dân

1 Quyền con người, quyền cơ bản của công dân trong trường hợp trên đã bị xâm phạm.

Trong Tuyên bố Stockholm, Nguyên tắc 1 đã thiết lập nền tảng mối quan

hệ giữa quyền con người với bảo vệ môi trường, rằng: “con người có các quyền cơ bản về tự do, bình đẳng và điều kiện sống tối thiểu trong môi trường trong lành, bình đẳng cho phép con người có cuộc sống trong nhân phẩm và hạnh phúc” Tiếp đó, Hội nghị thượng đỉnh thế giới về Môi trường và phát triển bền vững năm 19922, đã đưa ra công thức liên kết giữa quyền con người

và bảo vệ môi trường trong một số thuật ngữ có tính thủ tục Nguyên tắc 10 tuyên bố: “Vấn đề môi trường phải được giải quyết một cách tốt nhất với sự tham gia của tất cả các cá nhân liên quan, ở cấp độ thích hợp Cấp độ quốc gia, mỗi cá nhân sẽ được tiếp cận thông tin thích hợp liên quan đến môi trường, do các cơ quan công quyền lưu giữ, bao gồm cả thông tin về các chất

và hoạt động nguy hiểm trong cộng đồng của họ, và có cơ hội được tham gia trong quá trình ban hành các quyết định…

Sự gắn kết giữa môi trường và quyền con người được thể hiện khá rõ đối với việc bảo đảm thực hiện các quyền như: quyền được sống; sự toàn vẹn thân thể của mỗi cá nhân, của đời sống mỗi gia đình; quyền đối với sức khỏe, thịnh vượng và phát triển của mỗi cá nhân, cũng như nhóm và cộng đồng xã hội… Tất cả các quyền này đều phụ thuộc vào môi trường sống, môi trường

tự nhiên xung quanh con người Và đây được xác định là cơ sở quan trọng cho cuộc sống của tất cả mọi cá nhân, mọi cộng đồng xã hội

Như vậy không chỉ Việt Nam mà các nước trên thế giới đều coi quyền con người, quyền công dân là nội dung cơ bản, không thể thiếu của Hiến pháp

Như vậy việc môi trường không khí bao quanh thành phố H đều bị ô nhiễm và khí thải độc hại, vi phạm Khoản 2 Điều 38 Hiến pháp 2013

“Nghiêm cấm các hành vi đe dọa cuộc sống, sức khỏe người khác và cộng

đồng” và Điều 43 Hiến pháp 2013 “ Mọi người có quyền được sống trong môi trường trong lành và có nghĩa vụ bảo vệ môi trường”

Một sự thật hiển nhiên là, các quyền con người không thể thực hiện được nếu môi trường không được bảo đảm, vì môi trường có liên quan và tác động trực tiếp tới hưởng thụ nhân quyền của mỗi cá nhân và cộng đồng Vì vậy, bảo vệ và nâng cao chất lượng môi trường của con người là nhu cầu thiết yếu

để bảo vệ cuộc sống con người, điều kiện tiên quyết bảo đảm nhân phẩm và giá trị của con người, phát triển và hoàn thiện nhân cách con người và tạo ra đặc tính thúc đẩy phúc lợi cho mỗi cá nhân, tập thể và cả cộng đồng xã hội Các hoạt động của con người đã làm cho môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu và chính sự ô nhiễm này đã gây hại cho sức khỏe con người Do vậy quyền sống của con người đang bị ảnh hưởng trực tiếp hàng ngày do sự ô nhiễm về không khí, ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm nguồn đất…

Quyền của mọi người được sống trong môi trường không bị ô nhiễm, coi

là một phần thiết yếu của quyền sống, sức khỏe, kế sinh nhai, sự thịnh vượng, hay phát triển bền vững dọc biên giới hoặc ngoài biên giới quốc gia

Mọi công dân đều có quyền sống, quyền được bảo vệ sức khỏe Trong trường hợp này công dân cần được tôn trọng, bảo đẩm quyền con người, quyền công dân Mọi công dân đều có quyền được sống trong môi trường trong lành Hiện nay vấn đề ô nhiễm môi trường, ô nhiễm không khí xảy ra ở thành phố H cũng như ở các nơi khác rất phổ biến Vấn đề này ảnh hưởng tiêu cực đến sự sống, sức khỏe, cuộc sống của mọi người cũng như sự phát triển bền vững của quốc gia Cần khẳng đinh quyền sống trong trong môi trường trong lành của con người để tạo cơ sở hiến định xác lập nghĩa vụ , trách nhiệm của mọi chủ thể trong xã hội phải bảo vệ môi trường vì lợi ích của thế hôm nay và mai sau

Bất kể ai cũng đều có quyền được sống, quyền được bảo vệ sức khỏe Vậy mà sức khỏe của cộng đồng đang bi đe dọa bởi ô nhiễm bụi và các khí thải độc hại Như vậy, quyền con người nói chung cũng như quyền cơ bản của công dân ở thành phố H nói riêng đã không được đảm bảo Câu hỏi đặt ra ở đây là trách nhiệm của vụ việc thuộc về ai và cần có những biện pháp giải quyết như thế nào?

2 Trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong vụ việc trên

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết và không ngừng hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật nhằm kịp thời điều chỉnh các quan hệ xã hội có liên quan tới bảo vệ môi trường và

hệ sinh thái Một loạt các văn bản pháp luật, như Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên nước, Luật Bảo vệ và phát triển rừng, Luật Đa dạng sinh học… và nhiều văn bản dưới luật đã được ban hành, tạo khuôn khổ pháp lý cho việc bảo vệ môi trường, hệ sinh thái ở nước ta Tuy nhiên, từ kinh nghiệm quốc tế và thực trạng thi hành pháp luật về bảo vệ môi trường ở nước ta trong thời gian qua, cho thấy môi trường, hệ sinh thái ở nước ta không những chưa thực sự được cải thiện mà vẫn đang bị suy thoái và xuống cấp nghiêm trọng Nghiên cứu hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành cho thấy, hầu hết các quy phạm pháp luật mới chỉ dừng lại nguyên tắc chung, có tính định khung; chưa chú trọng việc lồng ghép cách tiếp cận quyền con người trong bảo vệ môi trường Các quy định của pháp luật, chưa làm rõ quyền và nghĩa

vụ của các chủ thể có liên quan tới bảo vệ môi trường; chưa làm rõ việc bảo

vệ môi trường không chỉ thuộc trách nhiệm của Nhà nước mà còn là quyền và trách nhiệm của toàn xã hội, của mọi cá nhân và công dân, cộng đồng dân cư Pháp luật chưa quy định cụ thể, rõ ràng cả về quy trình, thủ tục để mọi cá nhân, công dân có thể tham gia vào việc giám sát bảo vệ môi trường; tham gia vào việc ban hành các quyết định và tiếp cận tư pháp trong lĩnh vực môi trường Vì thế, hệ thống pháp luật có liên quan tới bảo vệ môi trường ở nước

ta hiện nay chưa thực sự thu hút, lôi kéo được quần chúng nhân dân, các tổ

chức chính trị, xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp tham gia giám sát bảo vệ môi trường

Trước thực trạng đó, dựa trên cách tiếp cận quyền con người trong bảo

vệ môi trường ở nước ta hiện nay cần có các biện pháp:

Thứ nhất, cần rà soát, đánh giá lại hiện trạng pháp luật hiện hành, bổ sung, hoàn thiện theo hướng lồng ghép cách tiếp cận quyền con người vào việc hoạch định chính sách và pháp luật có liên quan tới bảo vệ môi trường Thứ hai, hoàn hiện hơn các quy định về xử lý hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự, cần nghiên cứu bổ sung quy định trong Hiến pháp về công dân

có quyền được sống và bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành và an toàn; quyền và trách nhiệm của cá nhân, công dân được tham gia giám sát bảo vệ môi trường

Thứ ba, nghiên cứu bổ sung và quy định chi tiết trong các văn bản luật

và dưới luật về quyền của công dân, các tổ chức xã hội, tổ chức chính trị xã hội, đoàn thể quần chúng như mật trận, thanh niên, phụ nữ, nông dân… được tham gia vào việc ban hành các quyết định, chính sách có liên quan tới môi trường và giám sát bảo vệ môi trường

Thứ tư, quy định cụ thể hơn cả về trình tự, thủ tục liên quan tới quyền của cá nhân, công dân được tiếp cận thông tin về môi trường và trách nhiệm của Nhà nước, doanh nghiệp cung cấp và công khai thông tin, tác hại ảnh hướng đến môi trường; quy định cụ thể về trình tự, thủ tục khởi kiện, trình tự khiếu nại đối với các quyết định, chính sách có tác động đến môi trường; quyền được đền bù thiệt hại, đánh giá tác động, thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm môi trường, tác động/ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đến sức khỏe, quyền lợi về vật chất, tinh thần của cá nhân, công dân và của cộng đồng dân cư

Bên cạnh đó, để tăng cường thực thi pháp luật về môi trường, Nhà nước sớm nghiên cứu đào tạo chuyên sâu và phát triển đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật,

trước hết là cán bộ điều tra, luật sư, công tố viên và thẩm phán về môi trường;

có chính sách hỗ trợ các văn phòng luật sư, văn phòng tư vấn pháp luật nhằm

tư vấn, hỗ trợ về mặt pháp lý cho người dân, cộng đồng dân cư, và giúp người dân giám sát việc thi hành pháp luật, khởi kiện đối với các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường, gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, công dân và cộng đồng, dân cư

KẾT LUẬN

Trải qua bao thời kỳ phát triển, mục đích cuối cùng của nhân loại cũng như của mỗi quốc gia là bảo vệ và tôn vinh quyền con người, quyền cơ bản của công dân; đưa con người lên làm chủ Tạo hóa đã ban cho họ những quyền không ai có thể chối cãi được trong đó có quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc Dù là ai, là công dân của quốc gia nào, thì bên cạnh việc được hưởng những quyền con người chung vốn có, còn được hưởng quyền cơ bản của công dân do quốc gia đó quy định Được sống trong môi trường trong lành là mong ước và cũng là quyền đi kèm với nghĩa vụ của mỗi con người, mỗi công dân Môi trường là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển của con người nên việc bảo vệ nó là hết sức quan trọng cả hiện tại và tương lai sau này

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giao trình Luật Hiến pháp (Trường Đại học Luật Hà Nội)

2 Hiến pháp Việt Nam năm 1992, năm 2013

3 Tác phẩm “Tuyên ngôn độc lập” năm 1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh

4 Hỏi đáp về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân – PGS.TS

5 Bộ luật Hình sự năm 2015

6 Luận án Quyền con người được sống trong môi trường trong lành theo Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 – Vũ Tú Linh

7 Hỏi đáp về quyền con người, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, Trung tâm nghiên cứu quyền con người