NHỮNG PHÂN TÍCH VÀ DỰ BÁO VỀ SẢN LƯỢNG CÀ PHÊ DỰA TRÊN MÔ HÌNH KINH TẾ LƯỢNG Trong chương này, em sẽ xem xét sự tác động của một số nhân tố như diện tích trồng cà phê, lượng mưa, chi phí sản xuất một tấn cà phê của người nông dân cùng với giá xuất khẩu của cà phê Việt Nam, giá cà phê thế giới đến sản lượng cà phê của nước ta, đặc biệt là ở tỉnh Tây Nguyên. 3.1 Các biến trong mô hình 3.1.1 Biến phụ thuộc gồm: Để đánh giá ảnh hưởng của các nhân tố tới sản lượng cà phê của nước ta, mà tại Tây Nguyên sản lượng cà phê chiếm đến 92% nên em đã sử dụng bộ số liệu từ năm 2000 tới năm 2006 của các tỉnh Tây Nguyên gồm: Đắk Lắk, , Đắk Nông, Lâm Đồng, Gia Lai, KonTum (có 35 quan sát). Biến phục thuộc của mô hình: - Sản lượng cà phê (theo Tổng cục Thống kê) 3.1.2 Biến độc lập gồm: - Diện tích cà phê Việt Nam của các tỉnh Tây Nguyên: Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng, Gia Lai, KonTum. (theo Tổng cục Thống kê) - Dân số các tỉnh Tây Nguyên: Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng, Gia Lai, KonTum. (theo Tổng cục Thống kê) - Giá xuất khẩu cà phê Việt Nam (nguồn: VICOFA) - Giá cà phê Robusta trên thị trường thế giới (nguồn: Tổ chức cà phê thế giới ICO) - Giá phân ure từ năm 1990 đến năm 2007 (nguồn: CAP) - Lượng mưa: cây cà phê vối của Việt Nam là cây chịu nước. Mùa vụ phát triển của cây cà phê là từ tháng 4 đến tháng 10 hàng năm. Từ tháng 1 đến tháng 3 là thời gian chuẩn bị quan trọng hoa nở rộ và đậu quả. Vì vậy lượng mưa của các tháng đầu năm rất quan trọng. Theo “Báo cáo thường niên ngành hàng cà phê 2008 & triển vọng 2009” của IPSARD thì ở các tỉnh Tây Nguyên (Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, KonTum) lượng mưa của tháng 2 có quan hệ tương quan chặt chẽ với các diễn biến năng suất cà phê các tỉnh qua các năm. Còn tỉnh Lâm Đồng thì năng suất cà phê lại có tương quan chặt với thay đổi lượng mưa tháng 3. Số liệu sử dụng trong mô hình là số liệu về lượng mưa tháng 2 của các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, KonTum và số liệu về lượng mưa tháng 3 của tỉnh Lâm Đồng (nguồn: CAP) 3.2 Xây dựng và phân tích mô hình 3.2.1 Mô hình Để phân tích các yếu tố tác động tới sản lượng cà phê, em sử dụng phương pháp ước lượng OLS. Do số liệu thu thập được có hạn nên trong mô hình của em bỏ qua yếu tố thời gian. 3.2.2 Giả thiết Mô hình của em có 35 quan sát về các tỉnh tỉnh Tây Nguyên: Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng, Gia Lai, KonTum. Do số liệu thu thập được chỉ từ trong khoảng chục năm (thời gian ngắn) nên trong mô hình bỏ qua yếu tố thời gian. 3.2.3 Ước lượng Sử dụng mô hình kinh tế lượng ước lượng sử phụ thuộc của sản lượng cà phê các tỉnh Tây Nguyên vào diện tích, dân số và lượng mưa ta có: Dạng của mô hình như sau: Sl = a1 +a2*dt+a3ds+a4*lm+a5*cp+u Trong đó: - sl: sản lượng (nghìn tấn) - dt: diện tích (nghìn ha) - lm: lượng mưa (mm) - u: sai số ngẫu nhiên Ước lượng mô hình trên ta có: (Hình 1) Nhìn vào mô hình ta thấy: - Diện tích có ý nghĩa thống kê, diện tích trồng ca phê tương quan cùng chiều với sản lượng cà phê, điều này là hợp lý, do: sản lượng = diện tích * năng suất - Chi phí có ý nghĩa thống kê - Tương quan của mô hình khá cao - Tuy nhiên, lượng mưa và dân số không có ý nghĩa thống kê. Do vậy ta ước lượng mô hình khi không có dân số và lượng mưa: (Hình 2) =>Như vậy các hệ số của diện tích, chi phí đều có ý nghĩa thống kê. Mô hình: sl = a1+a2*dt+a3*cp+u Ta tìm nguyên nhân của việc lượng mưa và dân số không có ý nghĩa thống kê này. Nghi ngờ mô hình có hiện tượng đa cộng tuyến ta ước lượng mô hình sự phụ thuộc của diện tích trồng cà phê vào dân số và lượng mưa: (Mô hình 3) Từ mô hình hồi quy phụ này ta thấy: có sự phụ thuộc giữa dân số của tỉnh, lượng mưa và diện tích đất trồng cà phê của tỉnh. Tỷ lệ tương quan của mô hình cao. Như vậy trong mô hình ban đầu có hiện tượng đa cộng tuyến cao giữa dân số, lượng mưa và diện tích trồng cà phê. Tiếp tục xem xét sự phụ thuộc của sản lượng cà phê vào lượng mưa ta thấy: (Mô hình 4) Từ kết quả mô hình ta thấy gần như không có sự tương quan giữa lượng mưa tháng 2 ở các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, KonTum và số liệu về lượng mưa tháng 3 của tỉnh Lâm Đồng và sản lượng. Điều này có thể giải thích là: mặc dù với cây cà phê vối thì lượng mưa các tháng đầu năm là rất quan trọng nhưng lượng mưa ở các tỉnh này là không đủ. Do vậy tương quan giữa lượng mưa và sản lượng không cao. Hơn nữa, thực tế các tỉnh Tây Nguyên luôn tốn rất nhiều chi phí cho việc cung cấp nước tưới cho cây cà phê. Cũng theo Báo cáo khoa học: “ Đánh giá tác động của thực tiễn sử dụng đầu vào cho sản xuất cà phê tỉnh Đắk Lắk” của nhóm triển vọng cà phê – Mispa của Viện Kinh tế Nông nghiệp thì chi phí tưới nước chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng chi phí trồng cây cà phê. Trong mô hình ban đầu hồi quy sản lượng theo diện tích trồng cà phê, dân số tỉnh và lượng mưa ta thấy dân số và lượng mưa không có ý nghĩa thống kê.Vậy ta xem xét riêng sự tác động riêng của dân số và sản lượng: (Mô hình 5) Như vậy: dân số có ý nghĩa thống kê, dân số có hệ số dương chứng tỏ dân số có ảnh hưởng cùng chiểu đến sản lượng. Đồng thời cũng càng khẳng định mô hình ban đầu có hiện tượng đa cộng tuyến. Dân số tạo nên lực lượng lao động dồi dào, giá rẻ luôn là một ưu thế của ngành cà phê Việt am, giúp cho chi phí sản xuất cà phê Việt Nam thuộc nhóm thấp nhất thế giới.  Sử dụng mô hình dạng cobdouglag ta có: Dựa vào mô hình ta thấy chỉ có log của diện tích có ý nghĩa thống kê. Khi bỏ dân số và lượng mưa ra khỏi mô hình ta có: Như vậy với mức ý nghĩa 10% thì ln dt và lncp có ý nghĩa thống kê, nhưng với mức ý nghĩa 5% thì chỉ có lndt có ý nghĩa thống kê. Hơn nữa, hệ số tương quan của mô hình chỉ chiếm 64% thấp hơn so với mô hình dạng tuyến tính. Vì thế mô hình dạng cobdoulagn không tốt bằng mô hình dạng tuyến tính.  18 quan sát theo năm (1990-2007) Sau khi xem xét sự ảnh hưởng của diện tích trồng cà phê, dân số các tỉnh và lượng mưa tháng 2 của các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, KonTum và số liệu về lượng mưa tháng 3 của tỉnh Lâm Đồng, chi phí tại 5 tỉnh này em muốn xem xét sự ảnh hưởng của giá cà phê Việt Nam xuất khẩu và giá cà phê thế giới đến sản lượng. Nhưng do số liệu ban đầu (35 quan sát) là số liệu mảng, bỏ qua yếu tổ thời gian nên việc đưa giá vào mô hình sẽ không có ý nghĩa. Vì vậy trong phần xem xét tác động của giá, chi phí này em sử dụng mô hình hồi quy theo chuỗi thời gian với số liệu 12 quan sát tương ứng với 18 năm. (Mô hình 6) Nhìn vào mô hình ta thấy giá phân ure có ý nghĩa thống kê, điều này chứng tỏ chi phí có ảnh hưởng đến sản lượng cà phê. Theo Báo cáo khoa học: “ Đánh giá tác động của thực tiễn sử dụng đầu vào cho sản xuất cà phê tỉnh Đắk Lắk” của nhóm triển vọng cà phê – Mispa của Viện Kinh tế Nông nghiệp thì bón phân là hoạt động rất quan trọng trong sản xuất cà phê, theo kết quả nghiên cứu của tài liệu này thì có tới 99% số hộ điều tra có sử dụng phân bón, và chi phí phân bón chiếm tỷ lệ cao nhất: 41% tổng chi phí sản xuất cà phê. Do số liệu thu thập được hạn chế, nên trong mô hình em sử dụng chi phí đại diện cho giá phân bón, Bên cạnh đó, giá cà phê Việt Nam và giá cà phê thế giới 1 năm trước thì không ảnh hưởng đến sản lượng cà phê. Điều này được giải thích do: vòng đời của cây cà phê kéo dài trong 25 năm. Trong đó, 3-4 năm đầu là thời kỳ kiến thiết, cây chưa ra quả. Cây bắt đầu cho thu hoạch từ năm thứ 4 và năng suất tăng dần cho đến năm thứ 8. Từ năm thú 8 đến năm thứ 15 cây cho năng suất cao và ổn định. Từ sau năm thứ 16, cây cho năng suất giảm dần. Ước lượng mô hình khi cho giá Việt Nam và giá thê giới trễ 4 năm ta có: (Mô hình 7) Chỉ có diện tích có nghĩa thống kê. (Mô hình 8) Chỉ có diện tích và chi phí có nghĩa thống kê. Thực tế, ở các tỉnh Tây Nguyên, người dân có thể ghép cây cà phê để tiết kiệm thời gian cây con lớn lên, như vậy thời gian để cây cho quả chỉ trong khoảng 2 đến 3 năm. Ta ước lượng mô hình với giá trễ 2 đến 3 năm. (Mô hình 9) [...]...Giá cà phê không có ý nghĩa thống kê (Mô hình 10) Trong mô hình này: Giá cà phê không có ý nghĩa thống kê Nhìn chung các mô hình trên đều thể hiện giá cà phê Việt Nam và giá cà phê thế giới đều không ảnh hưởng đến sản lượng cà phê Việt Nam Điều này là do: ở khu vực Tây Nguyên, người dân trồng cà phê dựa trên những điều kiện họ có như: điều kiện tự nhiên như đặc điểm thổ nhưỡng, tiềm năng về diện tích, ... chúng ta cũng cần phải nâng cao hơn nữa để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường thế giới Bằng những kiến thức đã học em đã dùng mô hình kinh tế lượng để phân tích ảnh hưởng của một số yếu tố đến sản lượng cà phê nước ta và đưa ra những dự báo cho những năm gần đây Mô hình kinh tế lượng em đưa ra trong khoá luận này có thể còn nhiều khuyết điểm,... năng suất, chất lượng cà phê cũng như sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế 4.3.1 Nâng cao chất lượng sản phẩm: Chất lượng sản phẩm phụ thuộc vào nhiều yếu tố Để sản phẩm cà phê được tốt cần phải chú ý từ khâu chọn giống, công tác chăm sóc, việc thu hoạch và quy trình xử lý sau thu hoạch Chất lượng cà phê xuất khẩu phụ thuộc lớn vào sơ chế và chế biến thành thành phẩm Chất lượng cà phê xuất khẩu của Việt... và công nghệ sản xuất Khâu thu hoạch cà phê Hiện nay người trồng cà phê Việt Nam thường chỉ thu hoạch cà phê một lần cả quả xanh lẫn quả chín, điều này làm ảnh hưởng lớn tới chất lượng cà phê Do vậy mà việc quan trọng hiện nay, Hiệp hội Cà phê – ca cao Việt Nam cần phải làm là đẩy mạnh việc tuyên truyền đến người trồng cà phê thay đổi cách thức thu hái, chế biến cà phê Không được hái cà phê xanh, cà. .. biến, cà phê vối ngày càng được các nhà xay rang trên thế giới săn lùng vì giúp giảm giá thành sản phẩm cà phê hòa tan Do đó, trong những năm tới, nhu cầu cà phê vối tiếp tục tăng khoảng 2%/năm, tức tăng khoảng 1,s4 triệu bao chiếm 70% tổng mức tăng hàng năm của các loại cà phê Trong 17 nước dẫn đầu về sản lượng, Việt Nam đứng thứ 2 Trong đó có 9 nước trồng cà phê vối thì Việt Nam dẫn đầu về sản xuất và. .. đang nỗ lực sản xuất cà phê hữu cơ phù hợp với xu hướng tiêu dùng mới Đây là những bước đi đầu tiên cho việc xây dựng thương hiệu cà phê Việt Nam, qua đó góp phần xây dựng và phổ biến những giá trị văn hóa tiêu dùng mới 4.1.2 Mục tiêu phát triển cà phê Chiến lược phát triển chung của ngành cà phê đến năm 2010 Chuyển dịch cơ cấu cây trồng: chuyển dịch toàn bộ diện tích trồng cà phê vối sang cà phê chè Chủ... chất lượng sản phẩm, tiếp cận thị trường, tiêu thụ sản phẩm có hiệu quả Lâu nay có tới trên 90% diện tích và sản lượng cà phê là thuộc về các chủ trang trại, chủ vườn, các hộ nông dân làm ăn riêng lẻ Với trên 500 ngàn hộ nông dân trồng cà phê, việc chuyển giao kỹ thuật, giới thiệu thông tin… đều rất khó khăn Và cả việc ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm theo quyết định 80 cũng gặp nhiều trở ngại ở các mô hình. .. tự có của doanh nghiệp và hộ nông dân nhằm đưa toàn bộ sản phẩm cà phê Việt Nam được chế biến hợp chuẩn, giao dịch bình đẳng trên thị trường quốc tế Điều đầu tiên mà đề án quan tâm là kiên quyết chuyển những diện tích cà phê trồng không đúng quy hoạch sang trồng cây khác, coi đây là điều kiện hàng đầu để tập trung nguồn lực vào nâng cấp chất lượng cà phê Dự kiến, diện tích cà phê sẽ giữ ổn định tối... Hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam để Hiệp hội thực sự là tổ chức đại diện cho lợi ích của ngành cà phê, phục vụ sự nghiệp xây dựng một ngành cà phê Việt Nam phát triển bền vững Nghiên cứu kinh nghiệm ngành cà phê nhiều nước trên thế giới có thể thấy các nước khác có tổ chức ngành cà phê từ hàng trăm năm nay và có nhiều vai trò hết sức quan trọng trong quản lý sản xuất kinh doanh như Liên đoàn những người... sản xuất với những thiết bị máy móc mới, tiên tiến, có năng suất cao, cần ít người điều khiển dây chuyền sản xuất Một khi dây chuyền sản xuất hiện đại rồi thì ta có được chất lượng cà phê xuất khẩu tốt, đồng đều Do vậy mà cũng giảm được chi phí về phân loại cà phê, kiểm tra đánh giá chất lượng cà phê Năng suất cũng ảnh hưởng lớn tới giá cả Năng suất cao thì giá trên một đơn vị sản phẩm sẽ giảm đi và . NHỮNG PHÂN TÍCH VÀ DỰ BÁO VỀ SẢN LƯỢNG CÀ PHÊ DỰA TRÊN MÔ HÌNH KINH TẾ LƯỢNG Trong chương này, em sẽ xem xét sự tác động của một số nhân tố như diện tích. (nguồn: CAP) 3.2 Xây dựng và phân tích mô hình 3.2.1 Mô hình Để phân tích các yếu tố tác động tới sản lượng cà phê, em sử dụng phương pháp ước lượng OLS. Do số