Tác động của đặc điểm ban kiểm soát đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Mục tiêu nghiên cứu: Mục tiêu tổng quát: Kiểm chứng thực nghiệm về tác động của đặc điểm Ban kiểm soát đến chất lượngthông tin BCTC thông qua CLLN của các CTNY trên thị trường chứng khoá

PHAN THỊ HUYỀN

TÁC ĐỘNG CỦA ĐẶC ĐIỂM BAN KIỂM SOÁT ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG

KHOÁN VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019

PHAN THỊ HUYỀN

TÁC ĐỘNG CỦA ĐẶC ĐIỂM BAN KIỂM SOÁT ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG

KHOÁN VIỆT NAMChuyên ngành: Kế toán

Mã ngành: 8340301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN XUÂN HƯNG

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019

Tác giả xin cam đoan Luận văn thạc sĩ Kinh tế với đề tài “Tác Động Của Đặc

Điểm Ban Kiểm Soát Đến Chất Lượng Báo Cáo Tài Chính Của Các Công Ty Niêm Yết Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam” là công trình nghiên cứu khoa

học của cá nhân tác giả với sự hướng dẫn của PGS TS Nguyễn Xuân Hưng

Luận văn được tác giả thực hiện và hoàn tất một cách độc lập Các số liệu đưavào Luận văn là trung thực và được thu thập từ nguồn đáng tin cậy Kết quả nghiên cứucủa Luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các giảipháp, kiến nghị được tác giả rút ra từ quá trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn Tài liệutham khảo trong Luận văn được trích dẫn đầy đủ và rõ ràng

Tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung được trình bày trong Luậnvăn này

Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2019

NGƯỜI CAM ĐOAN

Phan Thị Huyền

TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ BIỂU ĐỒ

TÓM TẮT

ABSTRACT

PHẦN MỞ ĐẦU…… ……….1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Đóng góp của nghiên cứu 5

6 Kết cấu bài nghiên cứu: 5

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 7

1.1 Các nghiên cứu trên thế giới 7

1.2 Các nghiên cứu tại Việt Nam 11

1.3 Khe hổng nghiên cứu 16

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 19

2.1 Các khái niệm 19

2.1.1 Khái niệm về chất lượng thông tin BCTC 19

2.1.2 Khái niệm về chất lượng lợi nhuận (Earnig quality) 24

2.1.3 Đo lường chất lượng lợi nhuận trên cơ sở kế toán 26

2.4 Một số mô hình nghiên cứu 29

2.3 Các lý thuyết nền 37

2.3.1 Lý thuyết đại diện (Agency theory) 37

2.3.2 Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information) và lý thuyết tín hiệu (Signaling Theory) 38

2.3.3 Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Resource Depence Theory) 40

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 43

3.1 Quy trình nghiên cứu 43

3.2 Phương pháp nghiên cứu 44

3.3 Mô hình nghiên cứu. 44

3.4 Các giả thuyết nghiên cứu 45

3.5 Mô tả dữ liệu và phươn pháp thu thập thông tin 49

3.6 Mô hình hồi quy: 50

3.7 Đo lường các biến 50

3.7.1 Đo lường biến phụ thuộc 50

3.7.2 Đo lường các biến độc lập 52

3.8 Quy trình phân tích dữ liệu 53

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 56

4.1 Phân tích thực trạng chất lượng thông tin BCTC của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán. 56

4.2 Mô tả các biến đặc điểm của Ban kiểm soát ảnh hưởng đến chất lượng thông tin BCTC. 57

4.3 Kết quả phân tích tương quan và hồi quy 60

4.3.1 Lựa chọn mô hình ước lượng phù hợp 60

4.3.2 Kiểm định các khuyết tật của mô hình do vi phạm các giả định 64

4.3.3 Kết quả hồi quy 66

4.4 Bài luận kết quả nghiên cứu 69

5.2.1 Kiến nghị đối với các công ty niêm yết 76 5.2.2 Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước 78 5.3Những hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo 78

BCDKT : Bảng cân đối kế toán

BCLLTT : Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

BCTC : Báo cáo tài chính

BCTHQT : Báo cáo tình hình quản trị

BCTN : Báo cáo thường niên

CLLN : Chất lượng lợi nhuận

CLTT : Chất lượng thông tin

IPSASs : Chuẩn mực kế toán công quốc tếKQKD : Kết quả kinh doanh

Bảng 3 1 Các giả thuyết nghiên cứu và kỳ vọng ảnh hưởng của các nhân tố đến chất

lượng thông tin BCTC và kế thừa từ các nghiên cứu trước. 48

Bảng 3 2 Danh sách các biến độc lập và phương pháp đo lường 52

Bảng 4 1 Kết quả ước lượng các hệ số β0, β1, β2 56

Bảng 4 2 Thực trạng chất lượng thông tin BCTC đo lường theo QTLN 56

Bảng 4 3 Thống kê tần suất cuộc họp của BKS 58

Bảng 4 4 Thống kê độ tuổi trung bình của các thành viên BKS 58

Bảng 4 5 Thống kê tỷ lệ TV BKS có trình độ chuyên môn về tài chính kế toán 58

Bảng 4 6 Thống kê mô tả các biến phụ thuộc và biến độc lập 59

Bảng 4 7 Bảng kết quả hồi quy mô hình Pooled OLS 61

Bảng 4 8 Bảng kết quả hồi quy mô hình Fixed effects và kiểm định F 61

Bảng 4 9 Bảng kết quả hồi quy mô hình Random effects 62

Bảng 4 10 Kết quả chạy mô hình gộp POOLED OLS, FEM, REM 63

Bảng 4 11 Tổng hợp các kiểm định lựa chọn mô hình 64

Bảng 4 12 Ma trận tương quan 65

Bảng 4 13 Bảng kết quả hồi quy mô hình Fixed effects với tùy chọn Robust 66

Bảng 4 14 Tóm tắt kết quả hồi quy mô hình FEM với tùy chọn Robust 67

Bảng 4 15 Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết 68

đoạn 2013 – 2017 57

Hình 4 1 Kết quả kiểm định Hausman cho mô hình FEM và REM 62

Hình 4 2 Kết quả kiểm định Breusch và Pangan cho mô hình Poole và REM 63

Hình 4 3 Kết quả kiểm định Breusch - Godfrey cho mô hình FEM 65

Hình 4 4 Kết quả kiểm định Modified Wald cho mô hình FEM 66

NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TÓM TẮT

1 Lý do nghiên cứu

Thực tế trên thế giới và Việt Nam đã có nhiều sự kiện liên quan đến việc cung cấpBCTC kém chất lượng như sự kiệm Enron, sự kiện của tập đoàn Toshiba hay công tyviễn thông đường dài WordCom, công ty cổ phần Bibica, công ty cổ phần Bông BạchTuyết và năm 2016 có sự kiện của tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành Từ thực trạngtrên đã làm dấy lên mối lo ngại về chất lượng thông tin BCTC và để cung cấp đượcBCTC có chất lượng thì các công ty, đặc biệt là công ty niêm yết phải kiểm soát tốt quátrình tạo lập thông tin BCTC, mà quá trình đó bị chi phối rất nhiều bởi các nhà quản trịcông ty, trong đó có bộ phận Ban kiểm soát công ty Theo kết quả nghiên cứu Biao XieN.Davidson, Peter J.DaDalt (2001) và Sonda Marrakchi Chtourou và Jean Bedard(2001) cho thấy đặc điểm của BKS có mối liên hệ đáng kế với hành vi chi phối lợinhuận, điều đó có nghĩa đặc điểm của BKS có ảnh hưởng tới CLTT BCTC Vì vậy tácgiả đã lựa chọn đề tài: “Tác động của đặc điểm Ban kiểm soát đến chất lượng thông tinbáo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” choluận văn Thạc sĩ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Thứ nhất: Xác định các đặc điểm của Ban kiểm soát ảnh hưởng tới chất lượng

thông tin BCTC của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Thứ hai: Đo lường mức độ ảnh hưởng của các đặc điểm đó tới chất lượng thông tinBCTC thông qua chất lượng lợi nhuận của các công ty niêm yết trên thị trường chứngkhoán Việt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để xem xét tác động của đặc điểm

BKS đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính với công cụ hỗ trợ phân tích là phần mềm stata 12.0

4 Kết quả nghiên cứu

BKS, tần suất cuộc họp của BKS, tỷ lệ cổ phần sở hữu bởi KSV, trình độ học vấn củaBKS tác động đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính.

5 Kết luận và hàm ý chính sách

Kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng đối với CTNY và cơ quan ban hànhpháp luật Đây là cơ sở có giá trị giúp cơ quan ban hành pháp luật tham khảo để banhành quy định về QTCT một cách chi tiết hơn và CTNY có thể tham khảo để xây dựng

bộ phận BKS theo đúng quy định về QTCT đã được ban hành theo nghị định 71/2017/NĐ-CP trên tinh thần tự nguyện

Từ khóa: Ban kiểm soát, Chất lượng thông tin báo cáo tài chính, Công ty niêm yết.

LISTED IN VIETNAM STOCK EXCHANGE ABSTRACT

1 Research reasons

In fact, in The world and Vietnam there have been many the events related to theprovision of financial statements with poor quality example Enron events, events ofToshiba Group or WordCom long-distance telecommunications company, Bibica JointStock Company, Bach Tuyet Joint Stock Company and 2016 with the event of TruongThanh Wood Industry Corporation The above situation has raised concerns about thequality of financial statements information and In order to provide the financialstatements with quality, companies, especially listed companies must well control theprocess of preparing financial statements information, which is very dominated by thecorporate executives, includes the Supervisory Board According to the result of aresearch by Biao Xie N.Davidson, Peter J.DaDalt (2001), Sonda Marrakchi Chtourouand Jean Bedard (2001) showed that the characteristics of the Board of Managementand the Supervisory Board have a significant relationship with the dominant profitbehavior, that means the Supervisory Board has an impact on the quality of financialstatements information of companies listed on the stock exchange So the author hasselected the topic: “Impacts of characteristics of the Supervisory board on the quality offinancial statements of the companies listed in Vietnam Stock Exchange” for her thesis

of master of economics

2 Research objectives

First: Identification of the characteristics of the Supervisory Board affecting thequality of financial statements information of companies listed on Vietnam StockExchange

Second: Measurement of the impact level of such characteristics on the quality offinancial statements information through the profit quality of the companies listed onVietnam Stock Exchange

3 Research method

statements of the companies listed in Vietnam Stock Exchange with the analyticalsupport tool, stata software 12.0.

4 Research results

According to the regression result, the study has provided credible evidencethat recognizes four the characteristics of the Supervisory board includes financialaccounting background, the frequency of the meeting of the Supervisory Board, theSupervisory Board’s education level, the total percentage of shares held by theSupervisory Board effect to the quality of financial statements information

5 Conclusion and implications

The results of this study are important for listed companies and law enforcementagencies This is a valuable basis for the law enforcement agency to consult topromulgate regulations on corporate governance in more detail and listed companiescan refer to building the Supervisory Board in accordance with regulations corporategovernance has been issued according to Decree 71/2017/ND-CP on a voluntary spirit

Keywords: The Supervisory Board, Information quality of financial reporting, The

companies listed.

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Theo Salechi và Azary (2008), Mohsen H et al (2016), vai trò của báo cáo tàichính là cung cấp những thông tin tài chính cần thiết cho các đối tượng sử dụng như cácnhà đầu tư, ngân hàng, các đơn vị ban hành chính sách và pháp luật, … một cách kịpthời và hợp lý Cung cấp một báo cáo tài chính có chất lượng sẽ làm gia tăng hiệu quảđầu tư (Biddle và Hilary, 2006) Tuy nhiên, khoảng cách giữa thông tin được doanhnghiệp trình bày và công bố thông tin và nhu cầu mong đợi về thông tin kế của người sửdụng còn khá xa (Nguyễn Trọng Nguyên, 2016)

Trên thực tế đã có nhiều sự kiện liên quan đến việc cung cấp BCTC kém chấtlượng, và đã gây hậu quả nghiệm trọng đến nền kinh tế trong nước và thế giới Các sựkiện liên quan đến gian lận trong kế toán như sự kiện của công ty viễn thông đường dàiWorldCom của Mỹ những năm đầu thế kỷ 21, tập đoàn Heath South của Mỹ năm 2003,tập đoàn công nghệ hàng đầu của Nhật Bản Olympus 2011 Sự kiện đặc biệt gây sự rahậu quả nghiên trọng được thế giới quan tâm trong năm 2011 là sự kiện gian lận kế toáncủa công ty Enron Enron được ví như “Gã khổng lồ năng lượng” tại vùng Texas, Hoa

Kỳ thành lập năm 1985, doanh thu năm 2000 của Enron khoảng 111 tỷ USD Với sựphát triển mạnh mẽ, trong 6 năm liên tục Enron được tạp chí Fortune xếp hạng “Công

ty sáng tạo nhất nước Mỹ” Cho đến năm 2011, hàng loạt gian lận trong kế toán củaEnron đã bị đưa ra ánh sáng Vụ bê bối này của Enron kéo theo nhiều hệ lụy khác nhưEnron đã gây thiệt hại ít nhất 5 tỷ USD cho các công ty tín dụng, bảo hiểm, năng lượng

và ngân hàng trên thế giới, các công ty tài chính ở Nhật cũng thiệt hại khoảng 8 tỷ USDkhi hợp tác cùng Enron Sự kiện tập đoàn Toshiba phải đối mặt với mức phạt từ 2,4 tỷđến 3,2 tỷ USD do trình bày thông tin sai lệch trên BCTC đã gây ảnh hưởng tiêu cực tớihình ảnh của một trong những thương hiệu nổi tiếng tại Nhật Bản, và giá cổ phiếu củaToshiba đã giảm 23% kể từ khi Toshiba bắt đầu bị kiểm tra đầu tháng 4/2015 (PhạmQuốc Thuần, 2016)

Tại Việt Nam, theo Trần Thị Giang Tân (2009) có nhiều vụ việc xẩy ra tác độngkhông nhỏ đến nền kinh tế và ảnh hưởng đến niềm tin của công chúng vào CLTTBCTC của các doanh nghiệp, trong đó đối tượng được quan tâm nhiều là các

CTNY trên thị trường chứng khoán Năm 2002 sự kiện liên quan đến thông tin BCTCkém chất lượng như việc ghi nhận sai doanh thu, che dẫu lỗ của công ty Bibica; năm

2007 công ty Cổ phần Bông Bạch Tuyết, báo cáo kiểm toán năm 2007 thông báo lãi2,25 tỷ đồng, sau đó thực hiện kiểm toán lại kết quả là lỗ 6,8 tỷ đồng, cả hai lần kiểmtoán đều do công ty Kiểm toán và dịch vụ Tin học AISC thực hiện (Hồng Sương,2008) Gần đây nhất sự kiện của công ty cổ phần Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành

là một điển hình nổi cộm với kết quả kiểm toán báo cáo tài chính của Trường Thànhcông bố vào quý 2/2016 đã phát hiện bởi công ty kiểm toán E&Y, giá trị hơn 1.000 tỷđồng hàng tồn kho biến mất trên báo cáo tài chính Nguyên nhân là bên cạnh việc chưatrích lập dự phòng đối với khoản phải thu khó đòi thì việc kiểm kê phát hiện thiếu tớigần 980 tỷ đồng hàng tồn kho trong giá vốn hàng bán đã khiến cho giá vốn trong 6tháng đầu năm 2016 tăng vọt lên mức 1.690 tỷ đồng – cao gấp đôi doanh thu Do đó,Trường Thành lỗ gộp tới 807 tỷ đồng và lỗ ròng 1.073 tỷ đồng (Minh Châu, 2016)

Từ thực trạng trên đã làm dấy lên mối lo ngại về CLTT BCTC, nhiều số liệutrong báo cáo tài chính của các công ty niêm yết đã có sự sai lệch trước và sau kiểmtoán Nguyên nhân xuất phát từ việc các công ty niêm yết chưa xây dựng được cơ chếgiám sát hữu hiệu trong việc ngăn ngừa và phát hiện các gian lận cũng như sai sót trongbáo cáo tài chính khi công bố

Chất lượng thông tin do kế toán cung cấp được coi như là một tiêu chuẩn quantrọng để đảm bảo sự an toàn và khả năng mang lại hiệu quả cho các quyết định kinhdoanh (Nguyễn Thị Kim Cúc, 2014), BCTC có chất lượng càng cao giúp nâng cao chấtlượng và tính hiệu quả của vốn đầu tư, giảm thiểu việc đầu tư quá nhiều hoặc quá thiếu(Gary & cộng sự, 2009)

Để cung cấp được BCTC có chất lượng, đáp ứng được nhu cầu của người sửdụng thì các công ty, đặc biệt là CTNY phải kiểm soát tốt quá trình tạo lập thông tinBCTC, mà quá trình đó bị chi phối rất nhiều bởi các nhà quản trị công ty Hiện nay, môhình QTCT có hai loại: mô hình một cấp và mô hình hai cấp Mô hình một cấp công tychỉ có ban giám đốc điều hành (Board of directors) và ban giám đốc là người

vừa quản lý, vừa giám sát các hoạt động diễn ra hàng ngày Với mô hình hai cấp, banlãnh đạo có hai cấp đại diện cho chủ sở hữu, HĐQT để định hướng chiến lược và điềuhành công ty, BKS (Supervisory Board) giám sát các hoạt động công ty Tại công ty tổchức theo mô hình hai cấp, BKS có vai trò quan trọng trong việc kiểm tra giám sát tìnhhình tài chính của công ty theo quy định tại Điều 38 thông tư 95/2017/TT-BTC ngày 22tháng 9 năm 2017 Hơn nữa theo kết quả một nghiên cứu của Biao Xie N.Davidson,Peter J.DaDalt (2001) về “Earning management and corperate: The roles of the boardand the audit committee” cho thấy HĐQT, BKS và BGĐ có vai trò trong việc ngănngừa hành vi chi phối lợi nhuận Cùng thời điểm đó, Sonda Marrakchi Chtourou vàJean Bedard (2001) đã công bố nghiên cứu “Governance and Earnings Management”,kết quả nghiên cứu cho thấy đặc điểm của HĐQT và BKS có mối liên hệ đáng kế vớihành vi chi phối lợi nhuận Qua đó cho thấy, Ban kiểm soát có sự ảnh hưởng tới CLTTBCTC của các CTNY trên thị trường chứng khoán Vì vậy tác giả đã lựa chọn đề tài:

“Tác động của đặc điểm Ban kiểm soát đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính

của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” cho luận văn Thạc

sĩ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

a Mục tiêu nghiên cứu:

Mục tiêu tổng quát:

Kiểm chứng thực nghiệm về tác động của đặc điểm Ban kiểm soát đến chất lượngthông tin BCTC thông qua CLLN của các CTNY trên thị trường chứng khoán ViệtNam

Mục tiêu cụ thể:

Để đạt được mục tiêu trên, nghiên cứu hướng đến hai mục tiêu cụ thể:

- Xác định các đặc điểm của Ban kiểm soát ảnh hưởng tới CLTT BCTC của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam

- Đo lường mức độ ảnh hưởng của các đặc điểm đó tới CLTT BCTC thông qua CLLN của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam

b Câu hỏi nghiên cứu:

Để giải quyết được các mục tiêu nghiên cứu trên, luận văn cần trả lời hai câu hỏinghiên cứu sau:

- Những đặc điểm nào của Ban kiểm soát ảnh hưởng tới chất lượng thông tin BCTC của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam?

- Mức độ ảnh hưởng của từng đặc điểm Ban kiểm soát tới CLTT BCTC đo lườngthông qua CLLN của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn tập trung nghiên cứu các đặc điểm của Ban kiểm soát ảnh hưởng tới CLTT BCTC của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi nghiên cứu theo không gian: Phân tích về CLTT BCTC và tác động củađặc điểm Ban kiểm soát tới CLTT BCTC của các CTNY trên sàn giao dịchchứng khoán TpHCM – HOSE và Hà Nội HNX tại Việt Nam

- Phạm vi về thời gian: Tác giả thu thập dữ liệu trong nghiên cứu này từ năm 2013đến 2017 của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam Việc thu thập

dữ liệu của các CTNY trên các trang web như http://finance.vietstock.vn, http://www.cophieu68.vn tác giả có thể thu thập bất kỳ thời điểm nào, tuynhiên Thông

tư 121/TT-BTC/2012 Bộ Tài Chính ban hành 2012 quy định về quy chế QTCT

áp dụng cho các CTNY có hiệu lực từ ngày 17/09/2012 Vì vậy từ thời điểmnăm 2013, quy chế này được các CTNY áp dụng đầy đủ nên đây là thời điểmthích hợp nhất để tác giả chọn năm đầu tiên thu thập dữ liệu cho nghiên cứu.Năm 2017 là thời điểm cuối cùng tác giả lấy dữ liệu cho nghiên cứu vì đây làthời điểm mà tác giả có thể khai thác được dữ liệu mới nhất từ CTNY tại thờiđiểm thực hiện nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nghiên cứu này, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu địnhlượng Với phương pháp nghiên cứu này, tác giả kế thừa mô hình nghiên cứu trước để

đo CLTT BCTC và xác định các đặc điểm của Ban kiểm soát tác động đến CLTTBCTC; tác giả tiến hành các kiểm định phù hợp để kiểm định tác động của các đặcđiểm đó đến CLTT BCTC; và đo lường mức độ tác động của các đặc điểm của Bankiểm soát đến CLTT BCTC thông qua mô hình hồi quy tuyến tính

Dữ liệu nghiên cứu được tác giả thu thập từ các BCTC đã kiểm toán, BCTN,BCTHQT của các CTNY trên sàn chứng khoán TP Hồ Chí Minh và sàn chứng khoán

Hà Nội Sau đó tác giả sàng lọc dữ liệu và tiến hành thực hiện thống kê, mô tả dữ liệunghiên cứu

Bước kế tiếp, tác giả sử dụng mô hình Pooled OLS, mô hình tác động cố định(FEM - Fixed effects model), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM - Randome effectsmodel) để phân tích dữ liệu và tìm ra mô hình thích hợp nhất cho nghiên cứu của tácgiả

Để hỗ trợ tính toán, phân tích và lập bảng biểu liên quan cho nghiên cứu, công

cụ tác giả sử dụng là phần mềm Microsoft Excell 2016 và STATA 12.0

5 Đóng góp của nghiên cứu

Về mặt khoa học: Kết quả nghiên cứu củng cố và bổ sung cơ sở nghiên cứu về

mặt lý thuyết về đặc điểm của Ban Kiểm Soát tác động đến CLTT BCTC tại của cácCTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Về mặt thực tiễn: nghiên cứu là một cơ sở có giá trị để giúp đánh giá thực trạng

CLTT BCTC tại các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay thông quakết quả nghiên cứu định lượng Thông qua kết quả kiểm định và mô hình hồi quy,nghiên cứu còn giúp xác định các đặc điểm của Ban kiểm soát có tác động đến CLTTBCTC Qua đó các CTNY có thể tham khảo và vận dụng trong quá trình xây dựng bộphận Ban kiểm soát trong công ty nhằm nâng cao CLTT BCTC cho công ty mình

6 Kết cấu bài nghiên cứu:

Nghiên cứu này gồm 5 chương như sau:

- Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan

- Chương 2: Cơ sở lý thuyết

- Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

- Chương 4: Kết quả nghiên cứu

- Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

Hiện này trong và ngoài nước có rất nhiều tác giả đã tiến hành nghiên cứu vềCLTT BCTC và các nhân tố ảnh hưởng tới CLTT BCTC Mục tiêu hướng đến của luậnvăn là xác định các đặc điểm của Ban kiểm soát tác động CLTT BCTC tại các CTNYtrên thị trường chứng khoán Việt Nam Một số nghiên cứu tiêu biểu mà tác giả sử dụnglàm tài liệu tham khảo và cơ sở lý thuyết cho nghiên cứu của mình được trình bày ở nộidung

1.1 Các nghiên cứu trên thế giới

Trong nghiên cứu của Hongjiang Xu và các cộng sự (2003), “Key issues ofaccounting information quality management: Australian case Industrial Management+ Data Systems” Mục tiêu mà các nhà nghiên cứu này hướng đến là tìm hiểu các nhân

tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán công bố trên BCTC trong các doanhnghiệp tại Australia Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống (case study),chọn ra 4 tổ chức để tiến hành phỏng vấn Dữ liệu thu thập sử dụng phương pháp phỏngvấn bán cấu trúc với các bên liên quan chính của hệ thống kế toán Trong nghiên cứunày các tác giả đã xây dựng mô hình với 4 biến độc lập: (1) Con người, (2) Hệ thống,(3) Tổ chức, (4) Nhân tố bên ngoài và 1 biến phụ thuộc là CLTT KT CLTT KT được

các tác giả đo lường dựa trên bốn thuộc tính CLTT của BCTC: “chính xác, kịp thời, đầy

đủ và nhất quán” Từ kết quả nghiên cứu các tác giả chỉ ra rằng con người, hệ thống và

tổ chức có tác động đến chất lượng thông tin BCTC, các nhân tố bên ngoài không ảnhhưởng đến chất lượng thông tin BCTC

Đối tượng của nghiên cứu này là các doanh nghiệp nói chung, không đi sâu vềCLTT BCTC của các CTNY Bên cạnh đó, thang đo về CLTT KT nhóm tác giả xácđịnh dựa trên thuộc tính CLTT BCTC mà không đo lường bằng chất lượng lợi nhuận.Trong nghiên cứu của nhóm tác giả Biao Xie a, Wallace N Davidson III, Peter J

DaDalt (2003) “Earnings management and corporate governance: the role of the

board and the audit committee” Các tác giả nghiên cứu về vai trò của HĐQT và Ủy

ban kiểm toán đối với hành vi QTLN Với dữ liệu mẫu nghiên cứu là 282 công ty của

Mỹ trong giai đoạn từ 1992 đến 1994, mô hình nghiên cứu của Jones (1991) về phát

hiện hành vi QTLN được các kế thừa sử dụng trong nghiên cứu này Kết quả nghiêncứu cho thấy những công ty có số lượng thành viên trong HĐQT càng độc lập thì thựchiện hành vi QTLN càng ít Tần suất cuộc họp của HĐQT càng cao thì hành vi QTLNcàng ít, bởi việc cuộc họp được tổ chức thường xuyên HĐQT càng có nhiều thời gianthảo luận đến nhiều vấn đề bao gồm giám sát hành vi QTLN Kết quả nghiên cứu củanhóm tác giả này cho thấy rằng, tần suất cuộc họp càng lớn thì hành vi QTLN cànggiảm, công ty có HĐQT có nền tảng chuyên sâu về tài chính kế toán thì khó có thể xẩy

ra hành vi QTLN, khi Ủy ban kiểm toán có ít nhất một thành viên có chuyên môn về tàichính sẽ làm mức độ QTLN của người quản lý giảm

Một nghiên cứu về CLTT BCTC là “Audit committee, board characteristics and

quality of financial reporting: An empirical research on Chinese securities

market” của Qinghua và các cộng sự (2007) Các tác giả chỉ ra rằng ủy ban kiểm toán,

đặc điểm của ban giám đốc và chất lượng BCTC của các CTNY trên thị trường chứngkhoán Trung Quốc có mối quan hệ với nhau Dữ liệu nghiên cứu có 1192 công ty niêmyết trên thị trường chứng khoán Thâm Quyến và Thượng Hải năm 2002 Nhóm tác giả

sử dụng mô hình quản trị lợi nhuận của Jones đã điều chỉnh để đo lường chất lượng lợinhuận; phương pháp phân tích thống kê mô tả và hồi quy tuyến tính đa biến để phântích các nhân tố Kết quả nghiên cứu cho thấy: Tính độc lập của ban giám đốc là yếu tốquan trọng ảnh hưởng đến chất lượng BCTC Tỷ lệ ban giám đốc độc lập cao hơn 1/3thì chất lượng BCTC tốt hơn Phát hiện thứ hai trong nghiên cứu là đặc điểm chuyênmôn của HĐQT là không thể thiếu đối với hiệu quả giám sát của HĐQT và chất lượngBCTC Ngoài ra nghiên cứu không tìm thấy mối quan hệ giữa chất lượng BCTC vớinhóm nhân tố hành vi của ban giám đốc (như tần suất cuộc họp, tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu)không gây bất kỳ ảnh hưởng đáng kể nào đến chất lượng BCTC

Nghiên cứu này nhóm tác giả đưa ra ba vấn đề còn hạn chế Một là có sự ảnhhưởng về nền tảng thể chế đối với các đặc điểm của ban giám đốc tại Trung Quốc (như

là hướng dẫn yêu cầu ít nhất 1/3 ban giám đốc sẽ là các giám đốc độc lập vào ngày30/06/2003), điều này có thể ảnh hưởng nhất định đến độ tin cậy của các kết luận Hai

là mặc dù tác giả đã đưa vào một số biến kiểm soát (như quy mô công ty, đòn bẩy tàichính, lỗ năm trước,…) vào mô hình hồi quy để giảm độ lệch phát sinh từ tính toántrong quản trị lợi nhuận, nhưng nghiên cứu không thể xem xét tất cả các yếu

tố liên quan còn lại Do đó độ lệch trong các nhân tố về chất lượng lợi nhuận khi đolường là không thể tránh khỏi trong nghiên cứu Mặc dù nhóm tác giả thấy được mốitương quan nhất định giữa đặc điểm của ban giám đốc và chất lượng BCTC nhưngkhông thể giải thích các đặc điểm ban giám đốc ảnh hưởng và cải thiện chất lượngBCTC như thế nào?

Nghiên cứu của Ahmad Al-Hiyari và các cộng sự (2013), “Factors that Affect

Accounting Information System Implementation and Accounting Information Quality: A Survey in University Utara Malaysia” Mục tiêu nghiên cứu của các tác giả

hướng đến là xác định các yếu tố tác động đến CLTT KT tại Malaysia dựa trên sự kếthừa từ các nghiên cứu trước về CLTT trong lĩnh vực kế toán Mô hình nghiên cứuđược các tác giả xây dựng gồm 3 biến độc lập: (1) Nguồn nhân lực, (2) Cam kết từ phíacác nhà quản lý, (3) Vận hành hệ thống thông tin KT và CL dữ liệu Trong mô hìnhbiến phụ thuộc là CLTT KT được nhóm tác giả đo lường dựa trên 4 thuộc tính về CLTTBCTC, gồm: “chính xác, kịp thời, đầy đủ và nhất quán” Và một biến trung gian làCLHTTT KT

Nghiên cứu của các tác giả được thực hiện bằng phương pháp định lượng, dữ liệuđược thu thập từ việc khảo sát các đối tượng là cựu sinh viên của trường đại học UtaraMalaysia đang công tác tại các công ty Qua phân tích hồi quy, các tác giả cho thấy cómối quan hệ có ý nghĩa giữa nhân tố nguồn nhân lực, chất lượng hệ thống thông tin KTvới CLTT KT

Kết quả nghiên cứu chỉ cho thấy mối quan hệ giữa nhân tố nguồn lực con ngườitrong các doanh nghiệp tại Malaysia có tác động đến CLTT KT Nghiên cứu không đisâu phân tích đặc điểm cá nhân của bộ phận nào trong doanh nghiệp có tác động chấtlượng thông tin kế toán tại các CTNY nên không dùng kết quả này để áp dụng cho đềtài này được

Nghiên cứu của Ahsan Habib & Mahmud Hossain (2013), “CEO/CFO

characteristics and financial reporting quality: A review” Nghiên cứu này xem xét

các lý thuyết về sự liên kết giữa các khía cạnh khác nhau của đặc điểm CEO/CFO vàcác đặc tính thông tin kế toán Mục đích đánh giá tổ chức xung quanh 3 vấn đề là sựliên kết giữa chất lượng báo cáo tài chính và CEO/CFO, tác dụng của đặc tính quá tự tinquá mức trong quản lý đối với kết quả BCTC, ảnh hưởng của giới tính CEO/CFO

đối với kết quả BCTC Nghiên cứu tiến hành xem xét lại các nghiên cứu trước với cácmối quan hệ, bao gồm: Giới tính và sự thay đổi trong chất lượng BCTC, chất lượngBCTC và thu nhập của CEO/CFO, đặc điểm quản lý và tác động của chúng đến chấtlượng BCTC như là tính cách quá tự tin của CEO/CFO, năng lực và danh tiếng củaquản lý, quyền lực của CEO trong quá trình lựa chọn Hồi đồng quản trị Kết quả nghiêncứu cho thấy đa dạng về giới tính giúp tăng hiệu quả quản lý Trong các công ty Mỹ,CEO nữ đã tăng lên, các nước châu Âu bổ nhiệm các giám đốc nữ là một yêu cầu pháp

lý Vấn đề thu nhập của CEO/CFO có tác động đến chất lượng BCTC Ngoài ra kết quảnghiên cứu chỉ ra rằng tính cách quá tự tin của CEO/CFO sẽ ảnh hưởng đến việc lựachọn chính sách kế toán, có cơ hội cho việc che dấu hậu quả tiêu cực Sự tham gia củaCEO trong quá trình lựa chọn Hội đồng quản trị có ảnh hưởng đến thông tin kế toán.Ban giám đốc độc lập được coi là một yếu tố quan trọng trong khuôn khổ quản trịdoanh nghiệp

Qua kết quả nghiên cứu cho thấy, nhóm tác giả chỉ đề cập đến ảnh hưởng củaCEO/CFO tới chất lượng của BCTC, mà không đề cập đến sự ảnh hưởng của Ban kiểmsoát đến chất lượng BCTC

Nghiên cứu của Guanggui Ran và các cộng sự (2014), “Supervisory board

characteristics and accounting information quality: Evidence from China” Mục tiêu

nghiên cứu của nhóm tác giả này có hai mục tiêu Đầu tiên nghiên cứu kiểm tra hiệuquả của Ban kiểm soát ở Trung Quốc trong mối quan hệ với chất lượng thông tin kếtoán Cụ thể là nghiên cứu mối quan hệ giữa đặc điểm của các KSV với CLTTKT Tácgiả tiến hành phân tích toàn diện đặc điểm của giám sát viên trong các lý thuyết để pháthiện ra các tranh luận về các ban kiểm soát ở Trung Quốc Thứ hai, tác giả xác định cácđặc điểm cơ bản về CLTT KT trong mối quan hệ với Ban kiểm soát

Nghiên cứu được nhóm tác giả sử dụng phương pháp định lượng Dữ liệu đượcthu thập từ các công ty giao dịch trên TTCK Trung Quốc với 2379 công ty và 1769doanh nghiệp

Bài nghiên cứu đưa ra hai mô hình Mô hình thức nhất nhóm tác giả dựa trênquan điểm báo cáo tài chính chủ yếu là cho các cổ đông Độ tin cậy của thông tin kếtoán cấu thành tiền đề tạo điều kiện cho các quyết định đầu tư của cổ đông trong công

ty Nếu thông tin kế toán của công ty có chất lượng cao, tức là thông tin thu nhập đáng

tin cậy, giá cổ phiếu hoặc lợi nhuận từ chứng khoán sẽ phản ứng mạnh mẽ với thay đổithu nhập và ngược lại Vì vậy nhóm tác giả đưa ra mô hình hồi quy nghiên cứu tác độngcủa đặc điểm ban kiểm soát lên phương trình EPS giá cổ phiếu.

Mô hình thứ hai nghiên cứu đề cập là đo lường chất lượng BCTC theo chất lượngcủa lợi nhuận theo Kothari & cộng sự (2005): QUALITYi,t =|DAi,t| = |θi,t| Vì Kotharii,t| Vì Kothari

& cộng sự (2005) cho rằng: hiệu suất phù hợp của lợi nhuận trên tài sản (ROA) là mộtcách đáng tin cậy hơn để ước tính quản lý thu nhập và một cách đáng tin cậy hơn đểđánh giá CLTTKT

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tính cách quá tự tin sẽ ảnh hưởng đến việc lựa chọnchính sách kế toán, cơ hội cho việc che dấy hậu quả tiêu cực Sự tham gia của CEOtrong quá trình lựa chọn Hội đồng quản trị có ảnh hưởng đến TTKT Ban giám đốc độclập được coi là yếu tố quan trọng trong khuôn khổ quản lý doanh nghiệp Những ngườigiám sát có nền tảng về kế toán hoặc học thuật (như giáo sư), có sự bồi thường kiểmsoát và kiểm soát viên nữ có tác động cùng chiều đến CLTTKT tại Trung Quốc Sự kếthợp tích cực của tỷ lệ nữ kiểm soát viên trong Ban kiểm soát và CLTTKT là có lợi Dữliệu nghiên cứu này được tác giả thực hiện tại tại thời điểm Trung Quốc hành lang pháp

lý về Luật Doanh nghiệp, vì vậy kết quả nghiên cứu khó áp dụng cho các nước khác

Do đó nghiên cứu trong tương lai có thể xem xét tác động của đặc điểm BKS tới CLTTBCTC tại các nước khác

1.2 Các nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam cũng có nhiều nghiên cứu liên quan đến CLTT BCTC Tác giả Đào

Ngọc Hạnh (2014), nghiên cứu về “Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng

hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh”, trong LVTS, trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Nghiên cứu sử

dụng phương pháp hỗ hợp, sử dụng mẫu và thu thập số liệu bảng câu hỏi với 5 thang đoLikert với sự lựa chọn từ thấp tới cao Kết hợp phân tích độ tin cậy Cronbach’s Alpha,phân tích khám phá nhân tố EFA, phân tích hồi quy tuyến tính Dựa trên các cơ sở lýthuyết và kế thừa các nghiên cứu trước, tác giả xây dựng mô hình với 8 biến độc lậpảnh hưởng tới chất lượng hệ thống TTKT, gồm: (1) Cam kết của nhà quản lý, (2) Kiếnthức sử dụng công nghệ hệ thống thông tin kế toán (HTTT KT) của nhà quản lý, (3)Kiến thức kế toán của nhà quản lý, (4) Hiệu quả của phần

mềm và các công trình ứng dụng kế toán, (5) Chất lượng dữ liệu, (6) Tham gia của nhânviên, (7) Huấn luyện và đào tạo của nhân viên doanh nghiệp, (8) Môi trường văn hóa.Kết quả nghiên cứu cho thấy có 3 nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng hệ thống TTKT tạicác doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh là Tham gia của nhânviên, Kiến thức sử dụng công nghệ HTTT KT của nhà quản lý và Cam kết của nhà quản

lý Kết quả nghiên cứu của tác giả chỉ áp dụng được các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Với tác giả Nguyễn Trọng Nguyên (2015) về đề tài “Tác động của quản trị công

ty đến chất lượng BCTC tai các công ty niêm yết tại Việt Nam”, trong LATS kinh tế,

trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Luận án sử dụng thang đo gồm 16 thuộc tính để

đo lường CLTT BCTC dựa trên các đặc tính chất lượng của FASB và IASB của 195công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán HOSE và HNX Tác giả sử dụng haiphương pháp; phương pháp định tính sử dụng mô hình hồi quy đa biến để đánh giá sựtác động của các yếu tố quản trị công ty (QTCT) đến chất lượng thông tin BCTC Biếnphụ thuộc là CLTT BCTC bao gồm 16 thang đo dựa trên các đăc tính chất lượng củaFASB và IASB Biến độc lập gồm 7 biến và 2 biến điều tiết Phương pháp định tínhgồm 2 bảng khảo sát về thông tin BCTC và QTCT thông qua các câu hỏi chuyên gia cóliên quan nhiều đối tượng khác nhau Kết quả nghiên cứu cho thấy, CLTT BCTC củacác CTNY Việt Nam dưới mức trung bình, có 158 công ty đạt mức yếu, kém, chiếm81,1% mẫu nghiên cứu; điều này thể hiện chủ yếu ở hai hoạt động trình bày và công bố,chủ yếu tập trung ở các thông tin phi tài chính Hầu như các công ty niêm yết trình bàyBCTC theo hướng tuân thủ pháp luật chứ chưa hướng đến sự hữu ích của thông tin đócho người sử dụng Bằng phương pháp phân tích hồi quy đa biến, kết quả nghiên cứucho thấy các nhân tố về tính độc lập của HĐQT, tần suất cuộc họp, thành viên HĐQT

có kiến thức về chuyên môn tài chính kế toán, CTNY có bộ phận kiểm toán nội bộ cóảnh hưởng đến CLTT BCTC Ngoài ra các nhân tố về tính độc lập của ban kiểm soát(BKS), sự kiêm nhiệm chức danh của HĐQT không ảnh hưởng đến chất lượng BCTC.Nghiên cứu chỉ đề cập một đặc tính về tính độc lập của Ban kiểm soát, chưa đi sâu khaithác các đặc tính khác của Ban kiểm soát Do đó, các nhà nghiên cứu trong tương lai tácgiả có thể xem xét đến các đặc tính khác của Ban kiểm soát để làm đề tài nghiên cứucho mình

Nguyễn Thị Thanh (2016), nghiên cứu về “Các nhân tố tác động đến chất lượng

thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”, LVTS trường

ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Mô hình tác giả xây dựng gồm 12 nhân tố: quy môcông ty, quy mô của Ban điều hành, Độ tuổi công ty, tỷ lệ sở hữu vốn của nước ngoài,

tỷ lệ sở hữu vốn của nhà nước, tuổi của Giám đốc điều hành, Tỷ lệ thành viên khôngđiều hành của Hội đồng quản trị, Tỷ lệ nữ giới trong Ban điền hành, Tỷ lệ sở hữu vốncủa Ban giám đốc, Lợi nhuận, Tình trạng niêm yết và Công ty KTĐL Nghiên cứu sửdụng công cụ là phần mềm SPSS 22.0 để phân tích môi hình hồi quy tuyến tính với mẫuđược lựa chọn là 35 ngân hàng thương mại ở Việt Nam Kết quả nghiên cứu cho thấy 4nhân tố có tác động cùng chiều với chất lượng thông tin kế toán là Quy mô ngân hàng,

Tỷ lệ sở hữu vốn của nước ngoài, Lợi nhuận và Tình trạng niêm yết Trong đó nhân tốQuy mô ngân hàng có tác động mạnh nhất đến chất lượng thông tin BCTC tại các ngânhàng thương mại Việt Nam

Hạn chế là đối tượng nghiên cứu là các ngân hàng thương mại Việt Nam nên kếquả nghiên cứu không áp dụng được cho các đối tượng khác, kể các công ty niêm yếttrên thị trường chứng khoán

Một nghiên cứu về ban giám đốc điều hành của tác giả Lê Thị Mến (2016), “ Tác

động của đặc điểm giám đốc điều hành đến chất lượng báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh”, trong

LVTS trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Với mục tiêu đo lường đặc điểm củaCEO đến chất lượng BCTC và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng đặc điểm CEO đến

CL BCTC Tác giả dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp Đầu tiên khảo lược các lýthuyết liên quan đến vấn đề nghiên cứu, khảo sát thông tin thông qua việc xây dựngthang đo, sử dụng phương pháp thống kê mô tả và ước lượng mô hình hồi quy thích hợp

để đo lường các nhân tố Nghiên cứu đưa ra 4 biến độc lập gồm: (1) Tuổi của CEO, (2)Quyền kiêm nhiệm của CEO, (3) Giới tính CEO, (4) Trình độ học vấn của CEO Ngoài

ra có 3 biển điều tiết: Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), Công ty kiểm toán, Tuổicông ty Kết quả nghiên cứu cho thấy mối qua hệ tuyến tính của độ tuổi CEO, trình độhọc vấn CEO cùng chiều với chất lượng BCTC, có sự tác động tích cực của nữ CEO

đến chất lượng BCTC Hạn chế của nghiên cứu là số lượng mẫu quan sát chưa thực sự

đủ lớn để đại diện cho tổng thể nên có thể biến Quyền kiêm

nhiệm đưa vào mô hình nhưng không có ý nghĩa thống kế Chưa đề cập tác động của đặc điểm CEO đến chất lượng BCTC trong điều kiện công ty có hình thức sở hữu khác nhau.

Nghiên cứu của tác giả Phạm Quốc Thuần (2016), “Các nhân tố tác động đến

chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong các doanh nghiệp tại Việt Nam”, trong

LATS, trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minhtế Đề tài xác định và đánh giá tác độngcủa các nhân tố tác động đến CLTT BCTC trong các doanh nghiệp Việt Nam CLTTBCTC được đo lường dựa theo các đặc điểm chất lượng của FASB và IASB Tác giả đãxác định và phân tích 10 nhân tố bao gồm: (1) Hành vi quản trị lợi nhuận, (2) Áp lực từthuế, (3) Quy mô doanh nghiệp, (4) Hỗ trợ từ phía nhà quản trị, (5) Đào tạo và bồidưỡng, (6) Chất lượng phần mềm kế toán, (7) Kiểm toán độc lập, (8) Hiệu quả củaHTKSNB, (9) Năng lực nhân viên, (10) Niêm yết chứng khoán Tác giả dùng phươngpháp phân tích hồi qui bội với 8 nhân tố tác động đến CLTT BCTC Phân tích sự ảnhhưởng của các biến điều tiết cho thấy Niêm yết và Quy mô doanh nghiệp đóng vai trò làbiến điều tiết của hô hình hồi qui và thực sự làm thay đổi mối quan hệ của các biến độclập đến chất lượng thông tin BCTC Hạn chế của nghiên cứu là đối tượng thu thập dữliệu là những người quản lý công tác kế toán tại các doanh nghiệp, chưa tiếp cận các đốitượng trực tiếp sử dụng thông tin BCTC Mẫu thu thập chủ yếu là các doanh nghiệpthuộc địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, các doanh nghiệp ở các tỉnh còn ít nên có thểchưa đại diện cho các doanh nghiệp Việt Nam Hơn nữa tác giả chưa đề cập đến đặcđiểm của bộ phận nào trong doanh nghiệp có tác động đến CLTT BCTC

Với nghiên cứu của Trần Mỹ Ngọc (2017) về “Các nhân tố ảnh hưởng đến

chất lượng thông tin báo cáo tài chính phường/xã trên địa bàn huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre”, LVTS, trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh đã hướng đối tượng

nghiên cứu sang đơn vị cơ quan nhà nước Tác giả xây dựng mô hình gồm 7 nhân tốảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán, gồm: (1) Môi trường pháp lý, (2) Môitrường chính trị, (3) Môi trường kinh tế, (4) Môi trường giáo dục, (5) Môi trường vănhóa, (6) Đào tạo và bồi dưỡng nhân viên, (7) Hệ thống thông tin của đơn vị Mô hìnhđược xây dựng dựa trên việc xác định khung lý thuyết bao gồm các hệ thóng văn bảnpháp lý về quản lý tài chính công, chế độ kế toán khu vực công, IPSASs, các quan điểm

về CLTTKT, các quan điểm về nhân tố ảnh hưởng tới CLTT KT từ các nghiên

cứu trước Ngoài ra tác giả sử dụng các phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh, điềutra, khảo sát, lấy ý kiến chuyên gia, thống kê mô tả, sử dụng mô hình phân tích khámphá nhân tố EFA để phám phá và đo lường mức độ ảnh hưởng tới CLTT KT Kết quảnghiên cứu cho thấy 7 nhân tố đều có ảnh hưởng tới CLTT BCTC phường/xã trên địa

bàn huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre Nghiên cứu này chỉ áp dụng cho các đơn vị

phường/xã tại địa bàn huyện Châu Thành.

Với đối tượng nghiên cứu là các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán cónhiều tác giả quan tâm Ví dụ nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Phương Hồng (2016),

“Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính của công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán – bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam”, trong LATS kinh

tế, trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Giai đoạn tác giả nghiên là từ năm 2012 đếnnăm 2014 với số lượng 123 CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam, dữ liệu đượctác giả khai thác từ BCTC đã được kiểm toán và công bố, BCTN của các CTNY trêncác trang web Trong quá trình nghiên cứu tác giả đã kế thừa kết quả từ nghiên cứutrước, tác giả đã tổng hợp và bổ sung thêm các nhân tố mới ảnh hưởng đến CL BCTC.Kết quả nghiên cứu cho thấy, chất lượng BCTC của các CTNY Việt Nam so với cácnước khác trên thế giới còn thấp, tuy nhiên chất lượng BCTC của những năm về sau đãđược cải thiện hơn so với các năm trước Kết quả cho thấy trong 23 nhân tố, có 17 nhân

tố ảnh hưởng tới CL BCTC tại các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam Tuy

nhiên tác giả nhân thấy rằng hạn chế trong nghiên cứu là chưa đưa các nhân tố khác cũng có thể ảnh hưởng đến CL BCTC tại Việt Nam như nhân tố về thị trường vốn, chính sách Nhà nước, văn hóa, chính trị,… Hơn nữa trong quan điểm nghiên cứu của tác giả còn có nhiều mô hình khác mà tác giả chưa đưa vào để kiểm định.

Cùng đối tượng nghiên cứu với tác giả Nguyễn Thị Phương Hồng, có nghiên cứu

của Đỗ Thị Hải Yến (2017) về “Các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng thông tin trên

BCTC hợp nhất của các công ty niêm yết tại thành phố Hồ Chí Minh”, trong LVTS

trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Tuy nhiên mục tiêu nghiên cứu của đề tài là xácđịnh các nhân tố ảnh hưởng tới CLTTKT trên BCTC hợp nhất của các CTNY tại thànhphố Hồ Chí Minh Đo lường và phân tích mức ảnh hưởng của các nhân tố đó với CLTTKT Tác giả sử dụng phương pháp hỗn hợp Phương pháp định

tính dùng để phỏng vấn chuyên gia để xác định các nhân tố ảnh hưởng, làm cơ sở choviệc lập bảng khảo sát, phân tích và bàn luận kết quả Phương pháp định lượng sử dụng

để thu thập dữ liệu thông qua việc khảo sát, công cụ phần mềm SPSS 20.0 để đánh giámức độ ảnh hưởng của các nhân tố Nghiên cứu đưa ra 6 biến độc lập bao gồm: (1) Rủi

ro kiểm toán BCTC hợp nhất của công ty kiểm toán với công ty niêm yết, (2) Môitrường pháp lý, (3) Nhà quản trị công ty, (4) Trình độ nhân viên kế toán,

(5) Sự khác biệt giữa kỳ kế toán của công ty mẹ và các công ty con, (6) Chất lượng hệthống kiểm soát nội bộ Kết quả nghiên cứu cho thấy cả 6 nhân tố đều ảnh hưởng đếnCLTTKT trên BCTC hợp nhất Có hai nhân tố là Chất lượng hệ thống kiểm soát nội bộ

và Sự khác biệt giữa kỳ kế toán của công ty mẹ và công ty con có hệ số beta tương đốibám sát nhau Hạn chế của nghiên cứu là các biến độc lập trong nghiên cứu chỉ giảithích được 57% sự biến thiên của biến phụ thuộc, đó đó sẽ tồn tại các nhân tố khác cóảnh hưởng tới CLTTKT trên BCTC hợp nhất mà mô hình tác giả đưa ra chưa giải thíchđược Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiền nên kết quả nghiên cứu chưathể hiện được mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đối với các nhóm công ty ở các lĩnhvực khác nhau như: các ngân hàng, các công ty xây dựng, vận tải, … Nghiên cứu chỉmới thực hiện ở phạm vi công ty niêm yết nên chưa có những đánh giá khái quát

Đối tượng nghiên cứu của hai tác giả trên là CTNY trên thị trường chứng khoán,

cùng đối tượng với đề tài tác giả đang nghiên cứu Tuy nhiên nhân tố các tác giả khám

phá chưa đề cập cụ thể đến đặc điểm của Ban kiểm soát ảnh hưởng đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính.

1.3 Khe hổng nghiên cứu

Qua tổng quan các nghiên cứu trên thế giới và trong nước, đề tài về CLTTBCTC được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và đã có nhiều công trình được công

bố Mỗi công trình nghiên cứu được tiếp cận theo các cách khác nhau Các nghiên cứuthường hướng tới việc đo lường tác động của các nhân tố đến CLTT BCTC nhưHongjiang Xu và các cộng sự (2003), Đào Ngọc Hạnh (2014), Phạm Quốc Thuần(2016), … Cũng có nghiên cứu về đặc điểm của quản trị trong doanh nghiệp tác độngđến CLTT BCTC như Ahsan Habib & Mahmud Hossain (2013), Nguyễn TrọngNguyên (2015), Lê Thị Mến (2016), … Có tác giả thì nghiên cứu đặc điểm của Ban

kiểm soát tác động đến CLTT BCTC như Guanggui Ran và các cộng sự (2014) Tác giảnhận thấy, một số nghiên cứu trước có nghiên cứu đến tác động của nhà quản trị doanhnghiệp, CEO/CFO, Ban kiểm soát, … ảnh hưởng đến CLTT BCTC Tuy nhiên, tại ViệtNam chưa có nghiên cứu nào đo lường về sự tác động của đặc điểm Ban kiểm soát đếnCLTT BCTC, các nghiên cứu trước chỉ dừng lại đơn lẻ một vài đặc điểm của Ban kiểmsoát như tính độc lập của Ban kiểm soát, theo hiểu biết của tác giả thì chưa có nghiêncứu nào ở Việt Nam nghiên cứu toán diện về đặc điểm của Ban kiểm soát tác động tớiCLTT BCTC.

Chính vì vậy luận văn hướng đến nghiên cứu tác động của đặc điểm Ban kiểmsoát tác động đến CLTT BCTC, tác giả sử dụng lợi nhuận như là đại diện cho CLTTBCTC, thông qua đánh giá chất lượng của lợi nhuận trên BCTC để suy ra kết luận về

CLTT BCTC bởi CLLN “là độ chính xác cụ thể là vạch ra được dồn tích hiện hành

dòng tiền trong năm nay, năm ngoái và năm kế tiếp” theo kết quả nghiên cứu của Ecker

và cộng sự (2006) Trong nghiên cứu này các đặc điểm của Ban kiểm soát cũng đượctác giả xem xét một cách toàn diện hơn, bao gồm các đặc điểm như: độ tuổi, giới tính,bằng cấp, tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu, …

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Trong chương 1, tác giả trình bày các nghiên cứu có liên quan đến đánhgiá CLTT BCTC và các nhân tố tác động đến CLTT BCTC trên thế giới và trong nước.Trên cơ sở đó, tác giả tham khảo được các phương pháp mà nhà nghiên cứu trước đãthực hiện về CLTT BCTC và đánh giá những kết quả đạt được và hạn chế của cácnghiên cứu trước Mục tiêu, phương pháp và đối tượng ở mỗi nghiên cứu về CLTTBCTC là khác nhau nên kết quả đạt được của mỗi nghiên cứu cũng có hiệu quả riêngbiệt Thông qua việc lược khảo các nghiên cứu trước, tác giả xác định khoảng trốngnghiên cứu cũng như cơ sở để tác giả có thể đưa ra các có thể đưa ra giả thuyết và môhình nghiên cứu cho đề tài của mình

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Trong chương 2 tác giả trình bày các khái niệm liên quan đến cơ bản liên quanđến CLTT BCTC, một số quy định liên quan đến việc tổ chức bộ phận BKS của CTNYViệt Nam và sau cùng là các lý thuyết nền mà luận văn sử dụng để biện luận về mốiquan hệ của các đặc điểm Ban kiểm soát đến chất lượng thông tin BCTC Phác thảochương này theo SĐ 2.01 như sau:

Dẫn nhập 2.1 Các khái niệm

2.2 Một số vấn đề về ban kiểm soát (BKS) của công

ty niêm yết trên thị trường chứng khoán

2.3 Lý thuyết đại diện, lý thuyết thông tin bấtcân xứng, lý thuyết phụ thuộc nguồn lực

Kết luận chương 2

SĐ 2.01: Phác thảo nghiên cứu chương 2

(Nguồn: Tác giả tự tổng hợp)

2.1 Các khái niệm.

2.1.1 Khái niệm về chất lượng thông tin BCTC

Để hiểu về chất lượng thông tin BCTC, luận văn trình từ khái niệm chất lượngthông tin, sau đó đề cập tới chất lượng thông tin BCTC tài chính theo quan điểm củacác tổ chức nghề nghiệp trên thế giới và của chuẩn mực kế toán tại Việt Nam

 Chất lượng thông tin

Theo Mouzhi Ge (2009), đặc điểm thông tin và người sử dụng thông tin là hai khía cạnh chủ yếu được đề cập trong khái niệm chất lượng thông tin

Dựa trên khía cạnh đặc tính của thông tin, theo định nghĩa của Kahn, Strong

(1998) “chất lượng thông tin là đặc tính của thông tin để giúp đạt được yêu cầu hay

sự mong đợi của người sử dụng thông tin” Theo tiêu chuẩn của CobiT, chất lượng

thông tin được đánh giá qua bảy tiêu chuẩn là “hữu hiệu, hiệu quả, bảo mật, toàn vẹn,sẵn sàng, tuân thủ, đáng tin cậy” (IT Governance Institute, 2006)

Đứng trên góc độ người sử dụng thông tin, “chất lượng thông tin có thể định

nghĩa là thông tin phù hợp cho việc sử dụng của người sử dụng thông tin”, theo quan

điểm của Wang và cộng sự năm 1999 Hoặc “chất lượng thông tin được định nghĩa là

sự khác biệt giữa thông tin yêu cầu được xác định bởi mục tiêu và thông tin đạt được Trong một tình huống lý tưởng sẽ không có sự khác biệt giữa thông tin yêu cầu và thông tin đạt được Việc đo lường chất lượng thông tin có tính cảm tính và sự khác biệt giữa thông tin yêu cầu và thông tin đạt được càng nhỏ thì chất lượng thông tin càng cao” theo Eppler và Wittig năm 2000 Với tác giả Gelinas và các cộng sự (2012), chất

lượng thông tin chỉ đạt được khi mang lại lợi ích cho người ra quyết định Người raquyết định phải có tiêu chí cụ thể về chất lượng thông tin như tính thích hợp, kịp thời,chính xác và đầy đủ, …

Như vậy, quan điểm của các nhà nghiên cứu về CLTT có sự khác nhau, nhưngđều chung một đặc điểm là CLTT tùy thuộc cảm nhận của người sử dụng thông tin

(Nguyễn Bích Liên, 2012) Theo Nguyễn Thị Phương Hồng (2016) “Thông tin chất

lượng là thông tin thích hợp cho việc sử dụng của người sử dụng, thông tin đáp ứng được kỹ thuật hoặc yêu cầu, có nội dung, hình thức và đặc điểm thời gian có giá trị đối với người sử dụng”

Trong nghiên nghiên cứu này, tác giả kết hợp cả hai khía cạnh: đặc điểm thôngtin và người sử dụng thông tin để khái niệm về CLTT, qua đó CLTT là tập hợp các tiêuchuẩn nhằm đáp ứng yêu cầu của người sử dụng thông tin

 Chất lượng thông tin báo cáo tài chính

Trong kế toán, CLTT được đề cập cụ thể trong các báo cáo của các tổ chức nghềnghiệp kế tóan quốc tế như AAA, FASB, IASB, các quy định của Nhà nước như Luật

kế toán Việt Nam, …và trong các nghiên cứu cơ bản về CLTT kế toán

 Theo quan điểm của FASB và IASB:

IASB và FASB trong khuôn mẫu khái niệm đều nêu rằng, “BCTC chất lượng

cao đạt được nhờ việc tuân thủ các mục tiêu và các đặc tính chất lượng của thông tin BCTC” Mục tiêu chung của việc lập BCTC là nhằm cung cấp thông tin tài chính hữu

ích cho những nhà đầu tư, người cho vay, các chủ nợ khác hiện hữu và tiềm năng trongviệc ra quyết định về việc cung cấp nguồn lực cho một thực thể (IASB, 2010) Trong

khuôn mẫu nêu rõ hai đặc tính nền tảng của CLTT BCTC là “Thích hợp” và “Trình

bày trung thực” Ngoài ra còn có bốn thuộc tính làm gia tăng chất lượng thông tin,

gồm: “Có khả năng so sánh, Có thể kiểm chứng, Kịp thời, Có thể so sánh được”

(IASB 2010)

- Tính thích hợp (Relevance): thông tin kế toán được xem là thích hợp nếu nó có

thể tạo nên sự khác biệt trong việc ra quyết định của người sử dụng bằng cáchgiúp họ dự đoán về các kết quả của các sự kiện diễn ra trong quá khứ, hiện tại vàtương lai hoặc để xác nhận hay điều chỉnh dự đoán hoặc các đánh giá trước đâycủa họ Để thích hợp thông tin cần phải được công bố kịp thời và phải có giá trị

dự báo hoặc giá trị xác nhận hoặc cả hai

- Trình bày trung thực (Reliability): trình bày trung thực hay là đáng tin cậy,

thông tin cần phải đầy đủ, chính xác, mang tính chất đại diện, có thể kiểm chứngđược và ở trạng thái trung lập, không thiên vị

- Có thể so sánh được (Comparability): thông tin về một tổ chức kinh tế cụ thể sẽ

thực sự hữu ích nếu thông tin đó có thể so sánh được với thông tin tương tự củacác tổ chức kinh tế khác hoặc với thông tin tương tự trong tổ chức đó vào thời kỳkhác Sự so sánh giữa các tổ chức kinh tế hoặc tính nhất quán trong việc áp dụngphương pháp so sánh qua thời gian này giúp tăng giá trị hữu ích của thông tintrong việc so sánh các cơ hội kinh tế hoặc tình hình hiệu quả kinh doanh

- Có thể kiểm chứng (Verifiability): nếu thông tin có thể kiểm chứng được thì sẽ

đảm bảo với người dùng rằng thông tin được trình bày trung thực và đáng tincậy Có thể kiểm chứng có nghĩa là những người quan tâm độc lập và có kiếnthức đến thông tin đều đạt được sự đồng thuận, mặc dù sự đồng thuận đó không

phải là toàn vẹn, đó là một sự mô tả đặc thù của thông tin được trình bày trungthực Thông tin cần được kiểm chứng cả về số lượng lẫn giá trị Và việc kiểmchứng có thể là trực tiếp hoặc gián tiếp (IASB 2010)

- Tính kịp thời (Timeliness): thông tin luôn sẵn sàng cho việc ra quyết định.

Thông tin không được cung cấp kịp thời sẽ khiến tính hữu ích của thông tin càngthấp (IASB, 2010)

- Có thể hiểu được (Understandability): thông tin có thể hiểu được khi phân loại,

mô tả và làm rõ bản chất, trình bày rõ ràng Tuy nhiên có một số hiện tượngphức tạp và không dễ dàng để có thể hiểu được Khi loại bỏ các thông tin phứctạp này khỏi BCTC có thể làm cho thông tin dễ hiểu hơn nhưng điều này sẽ làmcho báo cáo không toàn vẹn và có thể dẫn đến sai lầm cho việc ra quyết định(IASB, 2010) Do đó, để hiểu được những hiện tượng kinh tế phức tạp, người sửdụng cần sự giúp đỡ của các nhà tư vấn

 Theo quan điểm của VAS

Theo VAS chất lượng thông tin kế toán được đề cập trong “các yêu cầu cơ bảnđối với kế toán”, cụ thể bao gồm:

“Trung thực: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo trên cơ sở các bằng chứng đầy đủ, khách quan và đúng với thực tế về hiện trạng, bản chất nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh.

Khách quan: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo đúng với thực tế, không bị xuyên tạc, không bị bóp méo.

Đầy đủ: Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh liên quan đến kỳ kế toán phải được ghi chép và báo cáo đầy đủ, không bị bỏ sót.

Kịp thời: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo kịp thời, đúng hoặc trước thời hạn quy định, không được chậm trễ.

Dễ hiểu: Các thông tin và số liệu kế toán trình bày trong báo cáo tài chính phải

rõ ràng, dễ hiểu đối với người sử dụng Người sử dụng ở đây được hiểu là

người có hiểu biết về kinh doanh, về kinh tế, tài chính, kế toán ở mức trung bình Thông tin về những vấn đề phức tạp trong báo cáo tài chính phải được giải trình trong phần thuyết minh.

Có thể so sánh: Các thông tin và số liệu kế toán giữa các kỳ kế toán trong một doanh nghiệp và giữa các doanh nghiệp chỉ có thể so sánh được khi tính toán và trình bày nhất quán Trường hợp không nhất quán thì phải giải trình trong phần thuyết minh để người sử dụng báo cáo tài chính có thể so sánh thông tin giữa các kỳ kế toán, giữa các doanh nghiệp hoặc giữa thông tin thực hiện với thông tin dự toán, kế hoạch.

Yêu cầu kế toán nói trên phải được thực hiện đồng thời Ví dụ: Yêu cầu trung thực đã bao hàm yêu cầu khách quan; yêu cầu kịp thời nhưng phải đầy đủ, dễ hiểu và có thể so sánh được”.

Ngoài ra trong điều khoản 9 điều 21 VAS quy định về “Trình bày báo cáo tàichính” còn yêu cầu “ Báo cáo tài chính phải trình bày một cách trung thực và hợp lýtình hình tài chính, tình hình và kết quả kinh doanh và các luồng tiền của doanh nghiệp

Để đảm bảo yêu cầu trung thực và hợp lý, các báo cáo tài chính phải được lập và trìnhbày trên cơ sở tuân thủ các chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán và các quy định có liênquan hiện hành”

Tại đoạn 12 chuẩn mực số 21 VAS quy định “doanh nghiệp phải lựa chọn và ápdụng các chính sách kế toán cho việc lập và trình bày báo cáo tài chính phù hợp với quyđịnh của từng chuẩn mực kế toán Trường hợp chưa có quy định ở chuẩn mực kế toán

và chế độ kế toán hiện hành, thì doanh nghiệp phải căn cứ vào chuẩn mực chung để xâydựng các phương pháp kế toán hợp lý nhằm đảm bảo báo cáo tài chính cung cấp được

các thông tin đáp ứng các yêu cầu sau: Thích hợp với nhu cầu ra các quyết định kinh tế

của người sử dụng Đáng tin cậy, khi trình bày trung thực, hợp lý tình hình tài chính,tình hình và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp; Phản ánh đúng bản chất kinh tế củacác giao dịch và sự kiện không chỉ đơn thuần phản ánh hình thức hợp pháp của chúng;Trình bày khách quan, không thiên vị; Tuân thủ nguyên tắc thận trọng; Trình bày đầy

đủ trên mọi khía cạnh trọng yếu”

Trong các chỉ tiêu trình bày trên BCTC, đối tượng sử dụng thông tin kế toánthường quan tâm đến chỉ tiêu lợi nhuận kế toán (Earings) nhằm phục vụ cho việc đánhgiá tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và năng lực quản lý củacác nhà quản trị Lợi nhuận có chất lượng như thế nào? Chất lượng lợi nhuận được đolường ra sao? Nội dung tiếp theo tác giả đề cập tới khái niệm, các quan điểm về chấtlượng lợi nhuận và các cơ sở để đo lường chất lương lợi nhuận, từ đó luận văn hướngtới lựa chọn phương thức đo lường chất lượng để áp dụng trong nghiên cứu này.

2.1.2 Khái niệm về chất lượng lợi nhuận (Earnig quality)

Chất lượng lợi nhuận được định nghĩa dựa trên nhiều “lăng kính” khác nhau từ

các nhà nghiên cứu trước “Chất lượng lợi nhuận là mức độ thu nhập thuần” được trình bày trên báo cáo KQKD khác so với thu nhập thực sự (Pratt, 2000) CLLN là “sự đo

lường rủi ro thông tin và định nghĩa chất lượng lợi nhuận là độ chính xác cụ thể là vạch ra được dồn tích hiện hành dòng tiền trong năm nay, năm ngoái và năm kế tiếp”

theo quan điểm của Ecker và các cộng sự (2006)

Trong công ty, lợi nhuận có một vai trò quan trọng như là một thước đo tổng hợphoạt động của công ty (Dechow, 1994; Barth và các cộng sự, 2001), lợi nhuận đóng vaitrò trung tâm trong việc tiếp cận chi phí vốn (Francis và các cộng sự, 2005), lợi nhuận

là chỉ tiêu quan trọng trong việc các nhà quản trị thảo luận trong quản lý hợp đồng giaoước nợ và thảo thuận bồi thường (Watts, 2003; Anderson và các cộng sự, 2004) Xuấtphát từ vai trò quan trọng này của lợi nhuận nên các nhà quản trị công ty có thể điềuchỉnh chỉ tiêu lợi nhuận theo mục tiêu mà họ đề ra (Nguyễn Thị Phương Hồng, 2016)

bằng các “thủ thuật kế toán” khác nhau, vì vậy mà đối tượng sử dụng thông tin kế toán

ngày càng có sự quan tâm về CLLN được báo cáo trong báo cáo tài chính

Quan điểm về chất lượng lợi nhuận cũng khác nhau theo từng đối tượng sử dụngthông tin khác nhau Với các nhà đầu tư, chất lượng lợi nhuận cao khi nó phản ánhchính xác được tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, giúp họ dự báo được kế hoạchhoạt động trong tương lai, và giúp họ nhìn thấy được giá trị cổ phiếu công ty có phảnánh được giá trị nội tại của công ty hay không (Dechow & Schrand, 2004) Với

các chủ nợ và hội đồng chuyên trách về tiền lương thì chất lượng lợi nhuận phản ánhđực hiệu suất làm việc của các nhà quản lý công ty Còn đối với các nhà hoạch địnhchính sách và pháp luật, chất lượng lợi nhuận khi tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc vàchính sách kế toán, phản ánh tình hình hoạt động thực tế của công ty (Dechow &Schrand, 2004).

Trên cơ sở kế toán, thông tin BCTC chính được xem là có chất lượng khi “thiếuvắng việc điều chỉnh lợi luận” (Karamarudin & Ismail, 2014) Và chất lượng lợi nhuậnkhông còn ý nghĩa nữa khi các nhà quản lý cố tính làm sai lệch thông tin trên BCTCbằng các hành vi vi phạm các nguyên tắc kế toán Việc các nhà quản lý thực hiện hành

vi QTLN có nhiều nguyên nhân như: nhu cầu về vốn cao, lợi ích về các khoản lươngthưởng, hay là các hợp đồng vay nợ ngân hàng, … Khi đó sẽ xẩy ra việc chuyển giao tàisản không đúng thực tế, công ty phải chi trả các khoản lương thưởng quá mức cho nhàquản lý về hiệu quả hoạt động bị khai khống, và chất lượng lợi nhuận thấp sẽ gây thiệthại nguồn lực cho các nhà đầu tư

Ngoài quan điểm trên, chất lượng lợi nhuận còn được đánh giá trên quan điểm

thị trường Theo quan điểm này, chất lượng lợi nhuận bao gồm “thích hợp”, “thận

trọng” và “kịp thời” Theo Nguyễn Thị Phương Hồng (2016) cho rằng “Các chỉ tiêu này

được ước tính trên cơ sở mối quan hệ giữa lợi nhuận kế toán và sự phản ứng của thịtrường” Bên cạnh đó, Chipper & Vincent (2003) tập trung vào việc đo CLLN dựa trên

hai đặc tính chất lượng của kế toán theo FASB (1980) là “thích hợp” và “đáng tin cậy”

và hai tác giả ủng hộ quan điểm này

Theo Nguyễn Thị Phương Hồng (2016) tổng hợp có một số nhà nghiên cứu nhưChipper & Vincent (2003), Francis & các cộng sự (2004) ủng hộ quan điểm CLLNđược đo lường trên cơ sở kế toán, bởi theo quan điểm của họ lợi nhuận đo lường trên cơ

sở kế toán có tính giải thích mạnh hơn so với dựa trên cơ sở thị trường Trong luận vănnày, tác giả sẽ lựa chọn đo lường chất lượng lợi nhuận trên cơ sở kế toán Nội dung tiếptheo, tác giả đề cập tới đo lường CLLN trên cơ sở kế toán và giới thiệu một số mô hình

đo lường CLLN trên cơ sở kế toán của các nhà nghiên cứu trước