Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố hồ chí minh​

Examination the factors affecting to performance of firm is very importantsubject, attracting the attention of the corporate governance as well as researcher.. In Vietnam,since innovatio

Mã s ngành : 60340301

Mã s ngành : 60340301

Cán b h ng d n khoa h c

(Ghi rõ h , tên, h c hàm, h c v và ch ký)

Ti n s Ph m Ng c Toàn

Lu n v n Th c s c b o v t i Tr ng i h c Công ngh TP.HCM ngày 19 tháng 04 n m 2015

Xác nh n c a Ch t ch H i ng ánh giá Lu n v n sau khi Lu n v n ã c

s a ch a.

Ch t ch H i ng ánh giá lu n v n

TR NG H CÔNG NGH TP.HCM C NG HOÀ XÃ H I CH NGH A VI T NAM

PHÒNG QLKH – TS H c l p – T do – H nh phúc

TP.HCM, ngày……tháng……n m 2015

NHI MV C ALU NV NTH CS

H tên h c viên : NGUY N THANH TÙNGGi i tính : Nam

I-Tên tài:

CÁC DOANH NGHI P NIÊM Y T TRÊN S GIAO D CH CH NG KHOÁN

THÀNH PH H CHÍ MINH

II-Nhi m v và n i dung:

Th c hi n nghiên c u v các y u t nh h ng t i hi u qu H KD c a các doanhnghi p niêm y t trên S giao d ch ch ng khoán TP.H Chí Minh

Nghiên c u lý lu n, o l ng, a ra gi thuy t và xây d ng mô hình các y u t

nh h ng n hi u qu ho t ng kinh doanh c a các doanh nghi p

Thu th p và x lý s li u c a các y u t trong th i gian t 2011-2013 T ó rút

ra c k t qu nh ng y u t nào gây nh h ng tr c ti p n hi u qu ho t ngkinh doanh c a các doanh nghi p

xu t m t s gi i pháp do các y u t tác ng trc ti p n nh m nâng cao hi u

qu ho t ng kinh doanh trong các doanh nghi p

III-Ngày giao nhi m v : Ngày 18 / 08 / 2014

IV-Ngày hoàn thành nhi m v : Ngày 12 / 02 / 2015

V-Cán b h ng d n khoa h c : Ti n s Ph m Ng c Toàn

L ICAM OAN

Tôi xin cam oan tài “Các y u t nh hư ng t i hi u qu ho t ng kinh

doanh c a các doanh nghi p niêm y t trên S giao d ch ch ng khoán Thành phH

v n là trung th c và ch a t ng c ai công b trong b t k công trình nào

Tôi xin cam oan r ng, m i s giúp cho vi c th c hi n Lu n v n này ã c

c m ơn và các thông tin trích d n trong Lu n v n ã c ghi rõ ngu n g c

H c viên th c hi n

Nguy n Thanh Tùng

L i u tiên tôi xin g i l i tri ân t i Th y Hi u tr ng và Ban Giám hi u Tr ng

i h c Công ngh TP.H Chí Minh ã t ch c và t o nhi u i u ki n thu n l i cho tôi

c có cơ h i h c l p Cao h c k toán niên khoá 2013 – 2015 t i tr ng

Tôi xin chân thành c m ơn n quý Th y Cô Phòng qu n lý khoa h c ào t o sau

i h c và toàn th quý Th y Cô trong tr ng, nh ng ng i ã truy n t ki n th cquý báu cho tôi trong su t th i gian theo h c cao h c t i Tr ng i h c Công nghTP.H Chí Minh

Tôi vô cùng bi t ơn n Th y Ti n s Ph m Ng c Toàn, ng i ã t n tình, luônsát cánh cùng tôi, h ng d n và giúp tôi trong su t quá trình làm Lu n v n này

Tôi xin c m ơn t t c các b n ng nghi p trong cơ quan, các b n ng môn trong

l p h c ã cùng nhau h c t p, cùng nhau chia s nh ng kinh nghi m trong công vi c.Sau cùng, tôi xin g i l i c m ơn n gia ình tôi, nh ng ng i thân luôn bên c nh

ng viên, h tr tôi th ng xuyên, luôn cho tôi tinh th n làm vi c trong su t quá trình

h c t p và hoàn thành nghiên c u này

H c viên th c hi n

Nguy n Thanh Tùng

TÓMT TN IDUNG

Xác nh và ánh giá các y u t nh h ng n hi u qu ho t ng kinh doanh

c a doanh nghi p là ch r t quan tr ng, thu hút c s quan tâm c a các nhà qu n

tr doanh nghi p c ng nh các nhà nghiên c u khoa h c Trong nh ng th p niên v aqua các n c phát tri n ã có nhi u cu c nghiên c u v v n này Vi t Nam, k

t khi i m i và nh t là t khi h i nh p kinh t qu c t n nay, c ng ã có m t scông trình nghiên c u v l nh v c ho t ng kinh doanh c a các doanh nghi p Tuynhiên v n nghiên c u này ch a có c nhi u

Trong nghiên c u này, m c tiêu c a tác gi là xem xét và tìm ra m i quan h gi acác y u t nh h ng n hi u qu ho t ng kinh doanh c a các doanh nghi p cniêm y t trên S giao d ch ch ng khoán TP.H Chí Minh Nghiên c u này s tr l icác câu h i “Nh ng y u t nào nh h ng? M c nh h ng n âu? K t qunghiên c u có gi ng v i m t s k t qu nghiên c u trên th gi i hay không?”

T ng h p các lý lu n và các ch s ánh giá v hi u qu ho t ng kinh doanh,trên cơ s lý lu n ó tác gi xây d ng mô hình, các gi thuy t nghiên c u, các y u t

nh h ng n hi u qu ho t ng kinh doanh và m t s nghiên c u tr c có liên quantrong n c và trên th gi i Nghiên c u thu th p s li u t báo cáo tài chính ã c

ki m toán c a 100 trong th i gian t 2011 – 2013, nh ng doanh nghi p này ã cniêm y t trên S giao d ch ch ng khoán TP.H Chí Minh Tác gi s d ng ph n m mExcel và SPSS 20.0 x lý s li u

Mô hình nghiên c u c xây d ng b i 9 y u t tác ng, g m: T c t ng

c

u v n, Quy mô doanh nghi p, Th i gian ho t

ng kinh doanh (ROA): u tư tài s n c nh, Cơ c u v n, Quy mô doanh nghi p,

qu ho t ng kinh doanh là quy mô doanh nghi p tác ng theo chi u âm (-) và R i ro

-iv-kinh doanh tác ng theo chi u dơ ng (+) K t qu nghiên c u này c ng phù h p v i

m t s nghiên c u có liên quan trên th gi i, Vi t Nam và phù h p v i c i m ho t

ng kinh doanh c a các doanh nghi p T k t qu nghiên c u này, tác gi ã xu t

m t s gi i pháp có nh h ng tr c ti p n hi u qu ho t ng kinh doanh c a cácdoanh nghi p niêm y t trên S giao d ch ch ng khoán TP.H Chí Minh

H n ch c a tài là th i gian thu th p s li u ch có 3 n m, ch nghiên c u

nh ng doanh nghi p có t su t sinh l i dơ ng và nghiên c u nh ng doanh nghi p có s

l ng c phi u l u hành tơ ng i cao H ng nghiên c u ti p theo c a tài là xác

nh thêm các nhân t nh h ng, kéo dài th i gian thu th p s li u, nh ng doanhnghi p có t su t sinh l i âm và có l ng c phi u l u hành th p

Examination the factors affecting to performance of firm is very importantsubject, attracting the attention of the corporate governance as well as researcher In thelast century in developing countries have much research on this issue In Vietnam,since innovation and especially since the international economic integration so far, hasmany research in the field of performance of firm However, this research is no more

In this study, the author's objective review and find out the relationship betweenthe factors affecting to performance of firms listed on Ho Chi Minh City StockExchange This study will answer the question " Factors effecting? The level ofeffecting? Results of the study have similar results with some studies in the world ornot? "

Summary of reasoning and evaluation indicators of business performance, based

on the reasoning that the author built model, the research hypothesis, the factorsaffecting to business performance and many previous studies have related in thecountry and the world The study collected data from financial statements have beenaudited by 100 firms during the period from 2011 to 2013, these firms were listed on

Ho Chi Minh City Stock Exchange Authors using Excel and SPSS 20.0 software fordata processing

Research model was designed by 9 Factors affecting include: Growth, Investment

in fixed assets, capital structure, firm size, duration of operation, ReceivableManagement, Risk business, government shareholdings, Firm kind The study resultsshowed that 5 factors that affect business performance (ROA): Investment of fixedassets, capital structure, firm size, business risk, business lines Of these two variableshave a strong impact on the efficiency of business operations is the impact of enterprisescale vertical negative (-) and business risk impact in the positive (+)

The study results are consistent with several studies related in the world, inVietnam and in accordance with the characteristics of business activities of enterprises

-vi-From the results of this study, the authors have proposed a number of measures have adirect impact to business performance of firms listed on Ho Chi Minh City Stockexchange

Limitations of the study was time to collect data only 3 years, only research firmshave positive profitability ratios and research enterprises with the number of shares incirculation is relatively high The next research project is to identify the factorsaffecting more prolonged period of data collection, the enterprise profitability ratesound quality and outstanding shares lower

TÓM T T N I DUNG

iii CHƠ NG 1 T NG QUAN V TÀI 1

1.1 TÍNH C PTHI TC A TÀI 1

1.2 M C TIÊU VÀ CÂU H I NGHIÊN C U 2

1.2.1 M c tiêu t ng quát

2 1.2.2 M c tiêu cth

2 1.2.3 Câu h i nghiên c u

2 1.3 I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U 2

1.3.1 i t ng nghiên c u

2 1.3.2 Ph m vi nghiên c u

2 1.4 PHƠ NG PHÁP NGHIÊN C U 3

1.4.1 Ngu n d li u nghiên c u 3

1.4.2 Phơ ng pháp nghiên c u 3

1.5 M T S CÁC NGHIÊN C U TR C 3

1.5.1 Nghiên c u th gi i

3 1.5.2 Nghiên c u trong n c

8 1.6 K T C U C A TÀI

10 K T LU N CHƠ NG 1 11

CHƠ NG 2 CƠ S LÝLU NV HI UQU HO T NG KINH DOANH VÀCÁCYUT NH H NG NHIUQU HO T NG KINH DOANH C A DOANH NGHI P 12

2.1 T NG QUAN V HO T NG KINH DOANH C A DOANH NGHI P 12

2.1.1 Khái ni m v hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p 12

2.1.2 Ý ngh a v hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p 13

2.1.3 Phân lo i lo i hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p 13

2.1.4 Vai trò hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p 14

2.1.5 B n ch t hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p 15

2.1.6 S c n thi t nâng cao hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p 16

2.1.7 o l ng hi u qu ho t ng kinh doanh c a các doanh nghi p 17

2.2 CÁCY UT NH H NGT IHI UQU HO T NG KINH DOANH C A DOANH NGHI P

25 2.2.1 T c t ng tr ng

26 2.2.2 u t tài s n c nh

26 2.2.3 T l n (cơ c u v n)

28 2.2.4 Quy mô doanh nghi p 29

2.2.5 Th i gian ho t ng

30 2.2.6 Qu n lý n ph i thu 30

2.2.7 R i ro kinh doanh

32 2.2.8 T l s h u nhà n c

33 2.2.9 Y u t ngành ngh kinh doanh 33

K TLU N CHƠ NG 2 34

CHƠ NG 3 . PHƠ NG PHÁP NGHIÊN C U 35

3.1 XÂY D NG MÔ HÌNH CÁC Y U T NH H NG T IHI UQU KINH DOANH C A DOANH NGHI P 35

3.1.1 T ng quan quy trình nghiên c u 35

3.1.2 D li u nghiên c u

36 3.1.3 Phơ ng pháp nghiên c u 37

3.1.4 Mô hình nghiên c u

37 3.2 GI THUY T NGHIÊN C U V M I QUAN H GI ACÁCY UT V I HI UQU KINH DOANH 41

3.2.4 Hi u qu kinh doanh và Quy mô doanh nghi p 43

3.2.5 Hi u qu kinh doanh và Th i gian ho t ng 44

3.2.6 Hi u qu kinh doanh và Qu n lý n ph i thu 44

3.2.7 Hi u qu kinh doanh và R i ro kinh doanh 45

3.2.8 Hi u qu kinh doanh và T l s hu nhà n c 46

3.2.9 Hi u qu kinh doanh và Ngành ngh kinh doanh 47

3.3 O L NG CÁC BI N 47

3.3.1 Bi n ph thu c

47 3.3.2 Bi n c l p

48 K T LU N CHƠ NG 3 49

CHƠ NG 4 K T QU NGHIÊN C U

50 4.1 MÔ T CÁC BI N TRONG MÔ HÌNH 50

4.1.1 Mô t các bi n trong mô hình 50

4.1.2 Th ng kê mô t các bi n trong mô hình 50

4.1.3 Ý ngh a th ng kê mô t các bi n trong mô hình 51

4.2 MÔ HÌNH CÁC Y U T NH H NGT IHI UQU HO T NG KINH DOANH

53 4.2.1 Mô hình l n 1 53

4.2.2 Mô hình l n 2 54

4.2.3 Mô hình l n 3 55

4.2.4 Mô hình l n 4 55

4.2.5 Mô hình l n cu i

56 4.2.6 Ki m nh mô hình l n cu i 58

4.3 KI M NH T-TEST NGÀNH NGH KINH DOANH 66

4.4 K TLU N T K TQU NGHIÊN C U 67

4.4.1 Nhóm các y u t không có m i quan h v i bi n ph thu c 67

4.4.2 Nhóm các y u t không có m i quan h v i bi n ph thu c 70

K TLU N CHƠ NG 4

73 CHƠ NG5.K TLU NVÀCÁC XU T 74

5.1 K TLU N

74 5.1.1 K t qu t c v lý thuy t

74 5.1.2 K t qu t c t nghiên c u c a tài 74

5.2 M T S GI I PHÁP KI N NGH NH M NÂNG CAO HI U QU HO T NG KINH DOANH

75 5.2.1 Nâng cao kh n ng phòng ng a r i ro kinh doanh 75

5.2.2 Nâng cao hi u qu khi t ng quy mô doanh nghi p 76

5.2.3 Nâng cao hi u qu s d ng v n h p lý

76 5.2.4 Nâng cao hi u qu u t tài s n c nh 77

5.2.5 Nâng cao kh n ng l a ch n ngành ngh kinh doanh 78

5.3 NH NGH NCH VÀ H NG NGHIÊN C U TI P THEO 79

5.3.1 H n ch c a tài

79 5.3.2 H ng nghiên c u ti p theo 79

K TLU N CHƠ NG 5

80 TÀI LI U THAM KH O

81

PH L C

SXKD : S n xu t kinh doanh

ROA : T su t sinh l i trên t ng tài s n

AGE : Th i gian ho t ng c a doanh nghi p

ThreeYrRt : Giá c phi u trong 3 n m

ROS : T su t sinh l i trên doanh thu

: Kh u hao tài s n c nh: Logarit

: Anpha: Epsilon

Nh ng có th nói r ng trong cơ ch th tr ng n c ta hi n nay, m i doanh nghi p

H KD u có m c tiêu bao trùm lâu dài ó là t i a hóa l i nhu n t c m ctiêu này các DN ph i xây d ng cho mình m t chi n l c kinh doanh và phát tri n DNthích ng v i bi n ng c a th tr ng, ph i th c hi n vi c xây d ng các k ho ch kinhdoanh, phơ ng án kinh doanh và ng th i ph i t ch c th c hi n chúng m t cách hi u

qu nh t

Có nhi u y u t nh h ng n hi u qu H KD c a DN, y u t ó nó có th n

t môi tr ng bên ngoài ho c bên trong DN: Môi trư ng bên ngoài: tình hình kinh t ,

chính tr , xã h i; chính sách u ãi c a Nhà n c….Môi trư ng bên trong: Hi u qu s

d ng v n, u t công ngh , t c t ng tr ng, r i ro kinh doanh, qu n lý n , t l s

h u, ngành ngh kinh doanh, quy mô doanh nghi p…

Trong ph m vi nghiên c u c a tài, tác gi ch nghiên c u nh ng y u t n tmôi tr ng bên trong doanh nghi p làm nh h ng t i hi u qu H KD c a các doanhnghi p Xu t phát t nh ng lý do và t m quan tr ng nêu trên, nh m giúp cho các DNnâng cao n ng l c c nh tranh, tác gi ã l a ch n tài “Các yếu tố ảnh hưởng tới

hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh” nghiên c u.

1.6 M c tiêu và câu h i nghiên c u

- Xác nh các y u t nh h ng n hi u qu H KD c a các doanh nghi p niêm

y t trên S giao d ch ch ng khoán Thành ph H Chí Minh;

- Phân tích th c tr ng các y u t nh h ng n hi u qu H KD c a các doanhnghi p;

- xu t các gi i pháp và ki n ngh nh m nâng cao hi u qu H KD c a các doanh nghi p

1.6.3 Câu h i nghiên c u:

- Nh ng lý thuy t nào liên quan n các y u t nh h ng n hi u qu H KD c acác doanh nghi p?

- Th c tr ng hi u qu H KD c a các doanh nghi p niêm y t hi n nay nh th nào?

- Các y u t nào nh h ng n hi u qu H KD c a các doanh nghi p niêm y t?

- Gi i pháp nào nâng cao hi u qu H KD cho các doanh nghi p niêm y t trên S giao

d ch ch ng khoán Thành ph H Chí Minh?

1.7 i t ng và ph m vi nghiên c u

1.7.1 i t ng nghiên c u

i t ng nghiên c u c a tài này là các y u t ng kinh

doanh c a các doanh nghi p niêm y t trên S

ph H Chí Minh

nh h ng t i hi u qu ho tgiao d ch ch ng khoán Thành

1.7.2 Ph m vi nghiên c u

S giao d ch ch ng khoán Thành ph H Chí Minh

- P

h

n 2013 trên BCTC c a kho ng 100 doanh nghi p niêm y t trên S giao d ch

ch ng khoán Thành ph H Chí Minh

1.8 Ph ng pháp nghiên c u

1.8.1 Ngu n d li u nghiên c u

dung nghiên c u c a tài nh : các giáo trình v phân tích, thng kê v ho t

ng kinh doanh…

trên t p chí; Lu n v n nghiên c u tr c… có liên quan n tài nghiên c u

BCTC ã c ki m toán c a trong 100 doanh nghi p niên y t trên S giao d ch

ch ng khoán Thành ph H Chí Minh trong th i gian 3 n m (t 2011 n 2013)

1.5.2 Ph ng pháp nghiên c u

Trong nghiên c u này tác gi s d ng phơ ng pháp nh l ng và nh tính:

m m Excel và ph n m m SPSS 20.0 xây d ng mô hình h i quy và ki m nh

s nh h ng c a các y u t n hi u qu H KD c a các doanh nghi p c s

d ng trong nghiên c u

- Phương pháp nh tính: c tác gi s d ng th ng kê, so sánh k t qu nghiên

c u v i các k t qu nghiên c u liên quan, c ng nh xu t m t s khuy n nghphù h p nh m nâng cao hi u qu H KD cho doanh nghi p

1.6 M t s các nghiên c u tr c

1.6.1 Nghiên c u th gi i

• Nghiên cứu của Zeitun and Tian (2007)

Zeitun and Tian vào n m 2007 ã th c hi n nghiên c u các y u t tác ng n hi u qu kinh doanh trên 2 phơ ng di n là tài chính và th tr ng, d li u nghiên c u c th c hi n t n m 1989-

2003 c a 167 công ty niêm y t trên sàn giao d ch ch ng

khoán Amman – Jordan, v i ngành ngh kinh doanh trong l nh v c phi tài chính

- Bi n ph thu c: T s ROA – t su t sinh l i trên t ng tài s n là i di n cho bi n

hi u qu kinh doanh

tr ng c a v n c ph n và n trên giá tr s sách c a t ng tài s n (Tobin’s Q); Giá

tr th tr ng c a v n c ph n trên giá tr s sách c a v n c ph n (MBVR); Các

bi n y u t tác ng c ng gi ng nh m t s nghiên c u tr c nh t l n (D),quy mô công ty (SIZE)… nghiên c u này Zeitun and Tian có a thêm m t s

bi n vào mô hình nh : m c sai l ch c a dòng ti n trong 3 n m qua (STDVCF),thu thu nh p (TAX), t tr ng tài s n c nh (TANG), kh ng ho ng chính tr(POLITICAL CRISS) và ngành ngh kinh doanh (INDUST)

- K t qu nghiên c u cho th y: Các y u t tác ng n hi u qu kinh doanh g m:

t l n (D), quy mô công ty (SIZE), t c t ng tr ng c a t ng tài s n(GROWTH), thu thu nh p (TAX), ngành ngh kinh doanh (INDUST), t tr ngtài s n c nh (TANGIBILITY) Trong ó bi n t l n có tác ng m nh nh t.Các y u t tác ng dơ ng (+) n hi u qu kinh doanh g m: quy mô công ty(SIZE), t c t ng tr ng c a t ng tài s n (GROWTH), thu thu nh p (TAX) T

tr ng tài s n c nh (TANG) có tác ng âm (-) n hi u qu kinh doanh, công ty

có t tr ng tài s n c nh cao thì hi u qu kinh doanh th p do các công ty u tquá nhi u vào tài s n mà không c i thi n c hi u qu kinh doanh

• Nghiên cứu của Dimitris Margaritis and Maria Psillaki (2008)

Dimitris Margaritis and Maria Psillaki ã th c hi n nghiên c u “M i quan h gi a cơ c

u v n, quy n s h u và hi u qu kinh doanh c a công ty” vào n m 2008 Ngu n d li u nghiên

c u là các công ty thu c m t s ngành ngh kinh doanh nh : D c

Các bi n c a vào mô hình nghiên c u g m:

- Bi n ph thu c (Bi n hi u qu kinh doanh): T su t sinh l i trên v n ch s h u (CSH) –

ROE

c a t ng tài s n (GROWTH), quy mô công ty (SIZE), t tr ng tài s n c nh(TANG), t tr ng tài s n l u ng (INT), c u trúc v n s h u (OWN)

- K t qu nghiên c u cho th y: M i quan h gi t l n và hi u qu kinh doanh

c a doanh nghi p cho th y hai y u t này tác ng qua l i l n nhau Mô hình 1 –

T l n có m i quan h tuy n tính và m i quan h b c 2 v i hi u qu kinh doanh,

t l n có tác ng dơ ng (+) n hi u qu kinh doanh khi nó m c n trungbình Mô hình 2 – Hi u qu kinh doanh có tác ng dơ ng (+) n t l n và ýngh a c a s tác ng này là khi t l n m c n t th p n trung bình

• Nghiên cứu của Neil Nagy (2009)

Nghiên c u c a Neil Nagy c th c hi n vào n m 2009, ã th c hi n nghiên

c u “Các nhân t tác ng n hi u qu kinh doanh c a 500 công ty t i M t n m

2003 – 2007” vào n m 2009 Nghiên c u này c ng gi ng nghiên c u tr c ó c aZeitun & Tian và Dimitris Margaritis & Maria Psillaki, nhóm tác gi c ng ch nghiên

c u bi n hi u qu kinh doanh d i góc tài chính

- Bi n ph thu c: c i di n b i t su t sinh l i c a tài s n – ROA

- Bi n c l p g m: T l chi phí (RD), doanh thu (Sales), chi phí v n (Capx), s

phân khúc th tr ng (BusSeg), t l tái u t (ReinR), t l n (DE), t su t l i nhu n (NPM), t

l thanh kho n (CurrR), x p h ng c phi u (QualRank), giá c

phi u trong 3 n m (ThreeYrRt), kho n u t mua l i (ACQ), tu i c a công ty(Year).

- K t qu nghiên c u cho th y: Các y u t tác ng tích c c n hi u qu ho t

ng kinh doanh c a doanh nghi p nh : T l chi phí (RD), doanh thu (Sales), t

su t l i nhu n (NPM), t l tái u t (ReinR), giá c phi u trong 3 n m(ThreeYrRt), tu i c a công ty (Year) Trong khi ó các y u t tác ng tiêu c c

n hi u qu ho t ng c a doanh nghi p nh : chi phí v n (Capx), t l n (DE),kho n u t mua l i (ACQ), s phân khúc th tr ng (BusSeg), t l thanh kho n(CurrR)

• Onaolapo and Kajola (2010)

N m 2010, Onaolapo and Kajola ti n hành nghiên c u “Các y u t tác ng n

hi u qu kinh doanh”, nghiên c u c a Onaolapo and Kajola c ng gi ng v i nh ngnghiên c u tr c ó c a Dimitris Margaritis and Maria Psillaki và ch nghiên c u bi nHQKD d i góc tài chính Bi n ph thu c ROA, ROE Các bi n c l p g m: T c

t ng tr ng c a t ng tài s n (GROWTH); Quy mô công ty (SIZE); T tr ng tài s n

c nh (TANG); Vòng quay tài s n (TURN); N m thành l p (AGE); Ngành ngh kinh doanh (IND)

D li u thu th p nghiên c u c a 30 công ty phi tài chính c niêm y t trên sàn

ch ng khoán Nigeria t n m 2001 – 2007 K t qu nghiên c u cho th y:

- M c gi i thích c a mô hình h i quy a bi n (R2 hi u ch nh) m c tơ ng i

t t: R2ROA = 35.5% và R2 ROE = 47%

- T l n tác ng âm (-) v i HQKD

- Vòng quay tài s n (TURN) tác ng dơ ng (+) t i ROA, ROE

- Quy mô công ty (SIZE) và n m thành l p (AGE) tác ng dơ ng (+) t i ROE

- T tr ng tài s n c nh (TANG) tác ng âm (-) t i ROA, i u này có ngh a làcông ty mà có t l tài s n c nh càng cao thì HQKD càng th p, k t qu này trái

v i lý thuy t nh ng gi ng v i k t qu nghiên c u c a Zeitun và Tian

• Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion (2011)

Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion th c hi n nghiên c u

“Determinants of profitability what factors play a role when assessing a firm’s return

on assets?” Các tác gi th c hi n nghiên c u HQKD c a 40 công ty niêm y t trên th

tr ng ch ng khoán Bucharest c a Romania trong th i gian t 2007 n 2010, nghiên

c u này g m hai n m t ng tr ng kinh t (2007 và 2008) và hai n m suy thoái kinh t(2009 và 2010) c a Romania Các bi n trong nghiên c u bao g m:

- Bi n c l p: T su t sinh l i c a tài s n (ROA)

- Các bi n ph thu c: T tr ng TSC (FL), t l có vi c làm (CER), kh n ngthanh toán hi n hành (CL), kh n ng thanh toán nhanh (QR), v n l u ng (WC),

t l tài tr cho TSC (RFFA), ph m vi c a v n u t (CCI), ph m vi c a nhu

c u v n l u ng ( CNWC), s vòng quay v n l u ng (RFT), t l nhu c u v n

l u ng (RNWC), k thu ti n bình quân (TC), hi u su t s d ng tài s n (NCA),

s ngày m t vòng quay tài s n (DCA), t su t sinh l i c a v n ch s h u (ROE),

t su t sinh l i trên doanh thu (ROS) V i m i m t n m trong b n n m phân tích,tác gi ã a ra m t mô hình th ng kê liên k t gi a bi n ph thu c và các bi n

c l p c coi là có liên quan

Qua nghiên c u c a Marian Siminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion a ra k t

lu n sau: HQKD c a các công ty Rumani gi m là k t qu c a cu c kh ng ho ng kinh

t Tr c khi cu c kh ng ho ng x y ra (2007) HQKD b nh h ng áng k b i c utrúc tài chính, sau cu c kh ng ho ng t m quan tr ng c a các ch s t su t l i nhu n và

t l doanh thu c nh n m nh Ngoài ra, còn có s tác ng c a các y u t ng unhiên bên ngoài mà không th ki m soát b ng qu n lý.

So v i nghiên c u c a Zeitun và Tian (2007), Neil Nagy (2009), MarianSiminica, Daniel Circiumaru, Dalia Simion ã b sung thêm vào mô hình m t s nhân

t Tuy nhiên, các tác gi v n ch t p trung nghiên c u các nhân t tài chính mà ch achú ý n các nhân t phi tài chính

• Nghiên cứu của Fozia Memon, Niaz Ahmed Bhutto and Ghulam Abbas (2012)

Fozia Memon, Niaz Ahmed Bhutto and Ghulam Abbas th c hi n nghiên c u

“Các nhân t tác ng n hi u qu ho t ng kinh doanh c a công ty ngành d t mayPakistan”, nhóm tác gi nghiên c u trên 141 công ty ngành d t may c a Pakistan trong

th i gian 6 n m t 2004 – 2009 Nghiên c u c a nhóm tác gi c ng gi ng các nghiên

c u tr c ó ó là ch nghiên c u trên góc tài chính

- Bi n ph thu c: c i di n b i t su t sinh l i c a tài s n – ROA

- Bi n c l p: T l n /v n CSH (D), quy mô công ty (SIZE), t c t ng tr ng

c a t ng tài s n (GROWTH), t tr ng tài s n c nh (TANGIBILITY), thu thu

nh p (TAX), r i ro kinh doanh (RISK)

- K t qu nghiên c u cho th y: Quy mô, t l n trên v n CSH và t tr ng TSC

có tác ng âm (-) v i hi u qu kinh doanh Nghiên c u này cho th y công ty có

t tr ng TSC càng cao thì hi u qu kinh doanh càng th p, k t qu này ng c v i

lý thuy t nh ng gi ng nghiên c u c a Zeitun & Tian và Onaolapo & Kajola; T l

t ng tr ng (GROWTH) và thu thu nh p (TAX) tác ng (+) tác ng tích c c

n hi u qu kinh doanh, r i ro kinh doanh (RISK) có tác ng tích c c áng k

n hi u qu kinh doanh, i u này phù h p v i lý thuy t v m i quan h gi a r i

ro và l i nhu n nh ng l i trái ng cv i nghiên c u c a Zeitun & Tian và

Onaolapo & Kajola

1.6.2 Nghiên c u trong n c

• Nghiên cứu của Đỗ Dương Thanh Ngọc (2011)

-9-Tác gi Dơ ng Thanh Ng c v i lu n v n th c s “Các y u t tài chính tác

hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p, t ó tác gi xây d ng mô hình nghiên c u C

th nh sau:

- Bi n ph thu c: ROA – t su t sinh l i c a tài s n

- Bi n c l p: T tr ng tài s n c nh; T c t ng tr ng c a t ng tài s n; Quy

mô doanh nghi p; T l n (Bi n t l n c th c hi n b i: T l n /t ng v n;

t l n /v n ch s h u; t l n ng n h n/t ng v n và t l n dài h n/t ng v n)

- Lu n v nc nghiên c u b i 40 BCTC c a DN ngành xây d ng niêm y t trên

th tr ng ch ng khoán Vi t Nam trong kho ng th i gian t n m 2006 – 2011.Tác gi ã xây d ng mô hình, trình bày các gi thi t liên quan và x lý s li u

b ng ph n m m SPSS 11.5

- K t qu t c c a nghiên c u: V mô hình thì tác gi ã i theo các lý thuy ttài chính và mô hình các y u t tài chính c a các DN n c ngoài Nghiên c unày c ng cho th y t l n có tác ng tiêu c c l n n hi u qu kinh doanh (theochi u âm “–”, t c là DN có t l n càng cao thì hi u qu kinh doanh càng th p)

vì theo tác gi thì ph n l n các DN xây d ng l thu c quá l n vào v n vay Cu icùng nghiên c u ch ra r ng bi n t c t ng tr ng c a t ng tài s n, t tr ng tài

s n c nh và quy mô DN không tác ng n hi u qu ho t ng kinh doanh

- H n ch c a nghiên c u: Nghiên c u th c hi n trong giai o n TTCK Vi t Nam

ang s t gi m, do ó lu n v n ch xem xét các y u t tác ng n HQKD d a trên góc tài chính, t c là các s li u/ch s c truy su t t s sách k toán

c a DN

• Nghiên cứu của Nguyễn Lê Thanh Tuyền (2013)

Lu n v n th c s “Nghiên c u các nhân t nh hư ng n hi u qu kinh

doanh

khoán Vi t Nam”.

- Bi n ph thu c: ROA – Ch tiêu t su t sinh l i c a tài s n

- Bi n c l p: Quy mô tài s n; K thu ti n bình quân; T tr ng tài s n c nh; T

l n ; R i ro; Th i gian ho t ng; T c t ng tr ng doanh thu

- K t qu t c c a tài: tài ã khái quát c tình hình ho t ng s n xu tkinh doanh c a các doanh nghi p ngành s n xu t ch bi n th c ph m Vi t Nam

Tác gi s d ng mô hình h i quy SPSS 16.0 ã a ra c 5 nhân t tác ng

n hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p g m: T c t ng tr ng; Qu n tr n

ph i thu khách hàng; u t tài s n c nh; Cơ c u v n; R i ro kinh doanh T

ó tác gi xu t m t s gi i pháp nh m nâng cao hi u qu ho t ng kinh doanhcho các doanh nghi p

- H n ch c a tài: Nghiên c u này b gi i h n trong th i gian 3 n m t 2010 –

2012 và ch nghiên c u 45 doanh nghi p trên a bàn c n c là khá nh so v i

ph m vi không gian, cho nên k t qu ch a c ph n ánh úng th t s Ngoài ra,các y u t v mô, l m phát, kh ng ho ng, thay i t giá và m t s c i m riêng

c a doanh nghi p (nh trình qu n lý; phát tri n s n ph m; nghiên c u th

tr ng và s n ph m…) ch a c xem xét h t trong mô hình nghiên c u

1.7 K t c u c a tài

Ngoài các danh m c t vi t t t, b ng bi u và ph l c, b c c c a lu n v n g m 5chơ ng:

Chơ ng 1: T ng quan v tài nghiên c u

Chơ ng 2: Cơ s lý lu n c a tài nghiên c

Chơ ng 3: Phơ ng pháp nghiên c u

Chơ ng 4: K t qu nghiên c u

Chơ ng 5: K t lu n và các xu t

Chơ ng 1 tác gi ã gi i thi u khái quát chung v tài nh : Tính c p thi t, m c tiêunghiên c u, i t ng nghiên c u, ph m vi nghiên c u, phơ ng pháp nghiên c u và các y u t

nh h ng t i hi u qu ho t ng kinh doanh c a các doanh nghi p Bên

c nh ó, tác gi c ng ã t ng h p và trình bày m t s các nghiên c u tr c trong n c

và th gi i ã t ng nghiên c u v các y u t nh h ng t i hi u qu ho t ng kinhdoanh c a các doanh nghi p Trong chơ ng ti p theo tác gi s trình bày chi ti t hơn v

cơ s lý lu n c a các y u t nh h ng n hi u qu ho t ng kinh doanh c a cácdoanh nghi p

CHƠ NG 2

DOANH NGHI P

2.3.1 Khái ni m v hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p

Trong i u ki n kinh t hi n nay, n n kinh t n c ta ã chuy n t cơ ch bao c psang kinh t th tr ng, s thay i này ã làm thay i m nh m n n kinh t duytrì và phát tri n DN c a mình thì tr c h t òi h i các DN ph i H KD có hi u qu ,không ng ng nâng cao hi u qu H KD, ây là m i quan tâm c a t t c m i ng i, m i

DN ây là v n bao trùm và xuyên su t, th hi n trong công tác qu n lý, b i vì suycho cùng thì qu n lý kinh t là t o ra c k t qu kinh doanh cao nh t

Doanh nghi p mu n t n t i và vơ n lên thì tr c h t òi h i kinh doanh ph i có

Nh v y “Hiệu quả HĐKD của các DN là một phạm trù kinh tế, biểu hiện sự

phát triển kinh tế theo chiều sâu, nó phản ánh trình độ khai thác và sử dụng các nguồn lực trong quá trình tái sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu kinh doanh với chi phí bỏ ra ít nhất mà đạt hiệu quả cao nhất” (Nguy n V n

Phong, 2007) T ây cho th y, hi u qu H KD c a các DN ph i th a mãn các yêu c u:

- Ph i do lao ng SXKD c a DN làm ra, có tiêu chu n ch t l ng pháp lý

- áp ng c m t yêu c u tiêu dùng c th c a cá nhân ho c c ng ng

-13 Ph i m b o l i ích c a ng i tiêu dùng, doanh nghi p và xã h i

2.3.2 Ý ngh a v hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p

- Qua phân tích hi u qu ho t ng SXKD ánh giá trình khai thác và ti t

2.3.3 Phân lo i lo i hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p

• Căn cứ theo phạm vi tính toán:

- Hi u qu kinh t : là m t ph m trù kinh t ph n ánh trình s dng các ngu n

l c nh : nhân l c, tài li u, v t l c, tin v n… t c m c tiêu ra

- Hi u qu xã h i: Ph n ánh trình s d ng các ngu n l c nh m t c các

m c tiêu xã h i nh t nh, ó là gi i quy t công n vi c làm trong ph m vi toàn xã

h i ho c t ng khu vc kinh t , gi m s ng i th t nghi p, nâng cao trình tayngh , c i thi n i s ng v n hóa, tinh th n cho ng i lao ng, m b o m c

s ng t i thi u cho ng i lao ng, nâng cao m c s ng cho các t ng l p nhân dân

- Hi u qu an ninh qu c phòng: Ph n ánh trình s d ng các ngu n l c vào

H KD v i m c tiêu l i nhu n nh ng ph i m b o an ninh chính tr , tr t t xã

h i trong và ngoài n c

- Hi u qu u t : Th hi n vi c s dng các ngu n l c hi n t i ti n hành các

H KD nh m em l i cho nhà u t các k t qu cao nh t nh trong tơ ng lai

ph i l n hơn ngu n l c ã b ra

- Hi u qu môi tr ng: Vi c khai thác và s d ng các ngu n l c trong H KD vi

m c tiêu t i a hóa l i nhu n nh ng ph i xem xét m c tơ ng quan gi a k t qu

t c v kinh t v i vi c m b o v v sinh môi tr ng và i u ki n làm vi c

c a ng i lao ng

Các DN luôn ph n u trong quá trình ho t ng kinh doanh ph i t ng thicác lo i hi u qu nêu trên, nh ng trong th c t r t khó có th t ng th i t t c các

m c tiêu ó

• Căn cứ theo nội dung tính toán

- Hi u qu d i d ng thu n: hi u qu H KD c o l ng b ng ch tiêu tơ ng

i, bi u hi n quan h so sánh gi a chi phí u vào và k t qu u ra, ch tiêu nàycho bi t c m i ơ n v u vào có kh n ng t o c bao nhiêu ơ n v u ra

- Hi u qu d i d ng ngh ch: Ch tiêu này bi u hi n quan h so sánh, ch tiêu nàycho bi t có c m t ơ n v u ra thì c n bao nhiêu ơ n v chi phí u vào

2.3.4 Vai trò hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p

N n kinh t th tr ng hi n nay ang v n ng phát tri n và c nh tranh gay g t

gi a các DN v i nhau, trong khi ó các ngu n tài nguyên s n xu t c a xã h i ngàycàng gi m sút nh ng nhu c u c a con ng i thì l i ngày càng a d ng Do ó,H KD

có hi u qu là m t phơ ng án vô cùng quan tr ng, có th nói nó c ví nh là t

xơ ng s ng c a con ng i và nó c th hi n thông qua m t s vai trò sau:

H KD là m t trong các công c h u hi u nh t các nhà qu n tr th c hi n ch c n ng

qu n tr c a mình

o ra là th hi n s t n t i c a DN, do v y DN ph i m b o c r ng thu bù chi phí b ra và ph i

có l i nhu n trong ho t ng Bên c nh ó DN c n ph i có

s tích l y trong th i gian ho t ng làm n n t ng cho quá trình m r ng s n xu t.HQKD càng cao thì DN càng có i u ki n tái s n xu t m r ng, i m i công ngh

hi n i, u t xây d ng cơ s v t ch t t t hơn…

t không th thi u trong n n kinh t hi n nay, nó làm DN có th m nh lên nh ng c ng

có th không còn t n t i trên th tr ng n a S c nh tranh ngày càng gay g t và kh c

li t hơn khi th tr ng ngày càng phát tri n, c nh tranh không ch v s l ng mà còn

c nh tranh v ch t l ng, giá c và d ch v c a hàng hóa n a, do v y các DN ph i cung

c p c s n ph m, hàng hóa d ch v m t cách t t nh t có th v i giá c h p lý nghành v i nh ng c nh tranh trên là tính hi u qu c a nó, ng ngh a v i vi c gi m giáthành, t ng kh i l ng hàng hóa bán ra nh ng ch t l ng không ng ng c nâng cao

Do ó, c i ti n khoa h c k thu t, phơ ng th c qu n lý theo h ng hi n i s thúc y

s ti n b trong kinh doanh

hi n m c tiêu t i a hóa l i nhu n c ng nh các m c tiêu khác, các DN ph i s d ngnhi u phơ ng pháp, nhi u công c khác nhau, mu n v y thì DN ph i s d ng m tngu n l c nh t nh, DN càng s d ng ti t ki m các ngu n l c này bao nhiêu thì scàng có cơ h i thu c nhi u l i nhu n b y nhiêu, ây là i u ki n th c hi n

m c tiêu lâu dài c a DN

2.3.5 B n ch t hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p

Khái ni m v hi u qu H KD ã cho th y b n ch t c a nó là ph n ánh trình

l i d ng các ngu n l c t c các m c tiêu c a DN Tuy nhiên, hi u rõ hi u và

ng d ng c ph m trù vào các công th c c th nh m ánh giá tính hi u qu thìchúng ta c n n m rõ m t s v n sau ây:

t c các m c tiêu v xã h i nh t nh, các m c tiêu xã h i nh : công n vi c

làm, trình v n hóa, d y ngh , v sinh môi tr ng, nâng cao m c i s ng Còn hi u qu kinh t xã h i là ph n ánh trình l i d ng các ngu n l c nh m t c các m c tiêu c v kinh t

xã h i trên ph m vi toàn b n n kinh t qu c dân c ng nh ph m vi t ng vùng, t ng khu v

c c a n n kinh t

- Hi u qu trư c m t và lâu dài: Xét v lâu dài thì các ch tiêu ph n ánh tính hi u

qu trong su t cu c i DN nh : t ng kh i l ng s n ph m bán ra, chi phí gi m

và l i nhu n t ng Xét v hi u qu hi n t i thì nó ph thu c vào các m c tiêu hi n

t i DN ang theo u i

2.3.6 S c n thi t nâng cao hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p

S không thành v n bàn cãi n u ngu n tài nguyên không h n ch , nh ng trên

th c t m i ngu n tài nguyên trên trái t là m t ph m trù h u h n và ngày càng khan

hi m do con ng i khai thác s d ng chúng, do v y b t bu c con ng i ph i ngh n

l a ch n kinh t m t cách t i u nh t, s mang l i cho DN HQKD cao nh t, thu cnhi u l i ích nh t Tuy nhiên s l a ch n kinh t c a các DN trong các cơ ch kinh t là không

gi ng nhau, có th tr l i trong cơ ch th tr ng các DN luôn ph i nâng cao ch t l ng hàng

hóa, gi m chi phí s n xu t, nâng cao uy tín nh m ti n t i t i a hóa l i nhu n.

Nh v y, s c n thi t nâng cao HQKD

l c trong s n xu t t c l a ch n t i

l c s n xu t thì nâng cao HQKD là i u ki n

hình ho t ng s n xu t kinh doanh nào

là nâng cao kh n ng s d ng các ngu n

u Trong i u ki n khan hi m các ngu nkhông th không t ra i v i b t k mô

2.3.7 o l ng hi u qu ho t ng kinh doanh c a các doanh nghi p

Khi ánh giá hi u qu H KD không ch xem xét m t cách t ng h p mà cònnghiên c u trên cơ s các y u t thành ph n c a nó M t khác hi u qu H KD c adoanh nghi p c ng có tác ng nh t nh n s phát tri n kinh t - xã h i c a m t

qu c gia, vì v y h th ng các ch tiêu ánh giá hi u qu ho t ng kinh doanh c adoanh nghi p c phân thành các nhóm ch tiêu sau:

• Nhóm chỉ tiêu phản ánh hiệu quả cá biệt

Các ch tiêu ph n ánh hi u qu cá bi t c xây d ng cho t ng quá trình s n xu tkinh doanh trên cơ s so sánh t ng lo i phơ ng ti n, t ng ngu n l c c s d ng v i

hi u qu s d ng tài s n c a doanh nghi p càng l n, t ó ph n ánh trình , kh n ng

qu n lý và t ch a s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p

i v i doanh nghi p có nhi u ơ n v thành viên thì ch tiêu này c n chi ti t theo

t ng ơ n v , t ó có th ánh giá c th hơn hi u su t s d ng tài s n t i doanh nghi p

có bi n pháp nâng cao hơn n a hi u qu kinh doanh

ch y u t n ng l c c a tài s n c nh Có th ánh giá hi u qu s d ng tài s n c

nh c a doanh nghi p qua ch tiêu sau:

T ng tài s n c nh bình quân

Ch tiêu này ph n ánh m t ng nguyên giá tài s n c nh ng doanh

thu Tr giá c a ch tiêu càng l n ch ng t hi u su t s nh càng cao

em l i bao nhiêu

d ng c a tài s n c

- Hi u su t s d ng v n lưu ng c a doanh nghi p

Trong quá trình s n xu t kinh doanh v n l u ng c a doanh nghi p không

ng ng v n ng Vi c quay nhanh v n l u ng có ý ngh a không ch giúp doanhnghi p ti t ki m v n mà còn nâng cao kh n ng sinh ra ti n và l i nhu n

Hi u su t s d ng v n l u ng c xem xét qua nhi u ch tiêu th hi n t cluân chuy n v n l u ng nh s vòng quay bình quân c a v n l u ng ho c h s

m nhi m v n l u ng, s ngày bình quân c a m t vòng quay v n l u ng (k thu

ti n bình quân)

V n l u ng bình quân

Ch tiêu này cho th y m t ng v n l u

thu n Tr giá c a ch tiêu này càng l n ch ng t

ng thì t o ra bao nhiêung doanh thu v

n l u ng quay càng nhanh

S ngày b/q c a V n l u ng bình quân

Doanh thu thu n

Ch tiêu này th hi n s ngày c n thi t v n l u ng quay c m t vòng H

s này càng nh thì t c luân chuy n v n l u ng càng l n, ch ng t hi u su t s

d ng v n l u ng càng cao

- Hi u su t s d ng lao ng c a doanh nghi p

N ng su t lao ng là ch tiêu bi u hi n kh n ng s n xu t, s c s n xu t c a lao

ng trong doanh nghi p Công th c tính:

S công nhân s n xu t bình quân n m

T ng s ngày (gi ) làm vi c c a công nhân s n xu t

Các ch tiêu trên càng l n ch ng t doanh nghi p càng s d ng có hi u qu ngu n

lao ng Tuy nhiên ánh giá chính xác hơn, c n xem xét t ng lo i hình ho t ng

c a doanh nghi p c ng nh t ng lo i công nhân

Trong nhi u tr ng h p ng i ta còn s d ng ch tiêu sau:

T su t chi phí ti n l ng/doanh thu = Chi phí ti n l ng

Doanh thu

Ch tiêu ph n ánh m t

ch tiêu càng cao thì hi u su

c a doanh nghi p s g p nhi

ng doanh thu c n bao nhiêu

t s d ng lao ng càng th p ukhó kh n

ng ti n lơ ng N u giá tr

ng th i tình hình tài chính

• Nhóm chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh tổng hợp

Ngoài vi c xem xét hi u qu cá bi t c a t ng ngu n l c, ta c n phân tích hi u qu

t ng h p c a doanh nghi p Các ch tiêu này th hi n kh n ng s d ng m t cách t ng

-20-h p t t c các ngu n l c t o ra k t qu trong ho t ng s n xu t kinh doanh cadoanh nghi p

- Kh n ng sinh l i t các ho t ng c a doanh nghi p

Ch tiêu kh n ng sinh l i c o l ng b ng t s gi a l i nhu n v i các chtiêu k t qu ho c gi a l i nhu n v i phơ ng ti n c a doanh nghi p

T s

Ch tiêu này th hi n m i quan h gi a các ch tiêu k t qu c a doanh nghi p, m tbên là l i nhu n, m t bên là kh i l ng cung c p cho xã h i nh giá tr s n xu t, doanhthu Tr giá c a ch tiêu này càng cao ch ng t hi u qu c a doanh nghi p càng l n.Công th c tính nh sau:

Doanh thu thu n

t kinh doanh

T su t này c xác nh trên cơ s m i quan h gi a doanh thu, chi phí và l inhu n ch trong l nh v c kinh doanh thu n qua công th c sau:

T su t này ph n ánh m c sinh lãi c a m t ng doanh thu khi tiêu th s n ph mhàng hóa Khi ánh giá ch tiêu trên ph i xem xét c i m c a ngành ngh kinh doanh

và chi n l c ho t ng c a doanh nghi p Tr ng h p doanh nghi p kinh doanh nhi u

l nh v c và có nhi u ơ n v thành viên thì c n tính toán ch tiêu này theo t ng nhómngành ngh kinh doanh, t ng ơ n v ánh giá toàn di n hơn kh n ng sinh l i c adoanh nghi p

Trong m t s tr ng h p, do chính sách kh u hao khác bi t d n n ch tiêu l inhu n có th b tính sai l ch Do v y, lo i tr s khác bi t v kh u hao, ch tiêu t

su t l i nhu n có th c tính toán l i nh sau:

T su t l i = LN thu n SXKD + Kh u hao TSC x 100%

Ch tiêu hi u qu này cho phép ánh giá hi u qu doanh thu, nó o l ng hi u

qu t c t 100 ng doanh thu thu n s n xu t kinh doanh T c t ng tr ng c a

ch tiêu này qua th i gian ch ra kh n ng mà doanh nghi p ph i duy trì tái u t

Nó c ng ch ra kh n ng phát tri n c a doanh nghi p trong tơ ng lai

- Kh n ng sinh l i c a tài s n

T su t sinh l i c a tài s n (ROA)

T su t sinh l i c a tài s n (ROA) là m t ch s tài chính cho th y t l ph n tr m

l i nhu n ki m c c a mt doanh nghi p liên quan n tài s n

Ch tiêu này c xác nh qua công th c sau:

s n theo t ng ngành ngh kinh doanh Tuy nhiên trên th c t hi n nay vi c tách riêng

t ng lo i tài s n ph c v cho t ng l nh v c ho t ng r t khó kh n

Không gi ng nh t su t l i nhu n khác, ch ng h n nh t su t l i nhu n trên

v n c ph n (ROE), o l ng t su t sinh l i c a tài s n (ROA) ph i bao g m t t ccác lo i tài s n c a m t doanh nghi p, ngh a là t ng tài s n c s d ng ch không

ph i là tài s n thu n (bao g m v n c ông, v n hình thành t l i nhu n l i, v nchênh l ch do phát hành c phi u ra công chúng cao hơn m nh giá, các qu d tr phát

-22-tri n d phòng) Ví d nh l ng ti n mà doanh nghi p có c do vay n s c cân

b ng v i m t trách nhi m tơ ng ng v i m t kho n n ph i tr Chính vì v y, cácdoanh nghi p th ng s d ng ch tiêu t su t sinh l i c a tài s n ánh giá vi c s

d ng toàn b s ti n c a vào quá trình s n xu t kinh doanh mà không c n quantâm n ngu n g c t vay n hay t v n ch s h u David Lindo tin r ng t su t sinh

l i c a tài s n là ch s tài chính t t nh t c s d ng o l ng m i quan h gi a

l i nhu n mà doanh nghi p thu c và kho n u t vào các tài s n c n thi t t

c l i nhu n ó Ph n tr m ROA là m t cơ s có th c s d ng o l ng sóng góp l i nhu n yêu c u t các kho n u t m i Nh v y nó xác nh t l l inhu n c n thi t ít nh t có th duy trì hi u qu hi n t i và có th c dùng thi t

l p m t yêu c u i v i t t c các kho n u t m i ph i áp ng m i c phê duy t

M t khác, ch tiêu t su t sinh l i c a tài s n (ROA) s giúp nhà qu n lý doanhnghi p tr l i câu h i: “Nh ng gì doanh nghi p có th làm c v i các tài s n màdoanh nghi p có s n?” N u nh giá tr ch tiêu này càng cao càng cho th y kh n ng

qu n lý c a doanh nghi p Do ó, t su t sinh l i c a tài s n là k t qu t ng h p ca

nh ng c g ng c a doanh nghi p trong vi c nâng cao hi u qu cá bi t c a các y u t s

d ng cho quá trình s n xu t kinh doanh, là k t qu c a n l c m r ng th tr ng tiêu

th , t ng doanh s và ti t ki m các chi phí i u này c th hi n thông qua sơphơ ng trình Dupont sau: