Sử dụng ngôn ngữ nghê thuật trong giảng dạy môn tư tưởng HCM

Ngôn ngữ “Ngôn ngữ là một hệ thống những đơn vị vật chất phục vụ cho việc giao tiếp của con người và được phản ánh trong ý thức của tập thể một cách độc lập với những tư tưởng, tình cảm và nguyện vọng cụ thể của con người, cũng như trừu tượng hoá khỏi những tư tưởng, tình cảm và nguyện vọng đó” [2, tr.311]. “Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp ở dạng khả năng tiềm tàng, trừu tượng hoá khỏi bất kỳ một sự áp dụng cụ thể nào của chúng. Còn lời nói là phương tiện giao tiếp ở dạng hiện thực hoá, tức là ở dạng hoạt động, gắn liền với những nội dung cụ thể. Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và lời nói là mối quan hệ giữa cái chung với cái riêng: cái riêng chỉ tồn tại trong chừng mực là nó liên hệ với cái chung. Cái chung chỉ có thể tồn tại trong cái riêng và thông qua cái riêng” [3, tr.311].

SỬ DỤNG NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Sinh viên thực hiện: Lê Thị Tuyết Mai

BÁO CÁO LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Đề tài

NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HOC

1.1 Cơ sở lý luận của việc sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật

trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh

1.1.1 Các khái niệm về ngôn ngữ nghệ thuật

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN SỬ DỤNG NGÔN NGỮ NGHỆ

THUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

1.1.1.1 Ngôn ngữ

- Ngôn ngữ là một hệ thống những

đơn vị vật chất phục vụ cho việc giao

tiếp của con người

- Ngôn ngữ là một hệ thống những

đơn vị vật chất phục vụ cho việc giao

tiếp của con người

- Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp

- Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp

- Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt

- Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt

Thứ nhất, “ngôn ngữ là

một hiện tượng xã hội” Thứ hai, “ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội

đặc biệt”

Chức năng của ngôn ngữ

phương tiện giao tiếp trọng

yếu nhất

phương tiện của tư duy

Ngôn ngữ tự sự trong truyện, tiểu thuyết,

bút ký, ký sự, phóng sựNgôn ngữ thơ trong ca dao, vè, thơ

Ngôn ngữ sân khấu trong kịch, chèo, tuồng

* Phân loại

* Chức năng

- cung cấp thông tin

- thể hiện tính thẩm mĩ

1.1.1.4 Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

* Tính hình tượng

* Tính truyền cảm

* Tính cá thể hoá

1.1.2 Vị trí, đặc điểm dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay

“Môn học tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc hệ thống các môn lý

luận chính trị, vì vậy nó gắn bó mật thiết với các môn khoa học xã hội, khoa học chính trị như môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác – Lênin và môn Đường lối cách mạng

của Đảng Cộng Sản Việt Nam”

Tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với chủ nghĩa Mác – Lênin trở thành kim chỉ nam, nền tảng tư tưởng cho mọi hành động của Đảng, là

cơ sở cho sự hoạch địch đường lối, chiến lược, sách lược cách mạng của Đảng Vì vậy, môn tư tưởng Hồ Chí Minh gắn bó mật thiết và có vị trí tiên quyết đối với môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam.

1.1.3 Ý nghĩa của sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn

Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay

1

2

Một là, sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh giúp sinh viên phần

nào hứng thứ với môn học, từ đó giúp sinh viên khái quát hệ thống, cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh

Hai là, góp phần giáo dục phẩm chất và rèn luyện đạo đức cho sinh viên Hồ Chí Minh

là tấm gương sáng về đạo đức, nhân cách và lối sống

1.1.4 Những nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy

học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay

Thứ nhất, một số giảng viên hạn chế về ngôn ngữ, nắm bắt thông tin thời sự, kiên thức chuyên

môn không sâu, do chuyển ngang, kiêm nhiệm, không được đào tạo, hoặc đào tạo chưa chuẩn

Thứ hai, do chính tính chất môn học, đây là một trong những môn lý luận có tính trừu tượng,

khái quát và khô khan Không giống như các môn nghệ thuật, văn học (được phép hư cấu, dị bản…) Môn Tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi tính chuẩn xác cao

Thứ ba, điều kiện cơ sở vật chất trong các cơ sở đào tạo sẽ ảnh hưởng phần nào đến chất

lượng dạy học, đặc biệt là hệ thống âm thanh, không gian phòng học

1.2 Thực tiễn của việc sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn Tư tưởng

Hồ Chí Minh ở Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng hiện nay

1.2.1 Đôi nét giới thiệu về Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng

1.2.2 Thực trạng sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn Tư tưởng

Hồ Chí Minh ở Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng hiện nay

* Về phía

87 43,5% 65 32,5% 40 20% 8 4%

Bảng 1.1: Nhận thức của sinh viên trường Đại học sư phạm – Đại học Đà Nẵng

về mức độ cần thiết của việc học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh

Bảng 1.2: Mức độ hứng thú của sinh viên trường Đại học sư phạm – Đại học Đà Nẵng

về học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh

Biểu đồ 1.1: Mức độ hứng thú của sinh viên trường Đại học sư phạm

– Đại học Đà Nẵng về học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh

STT Nội dung Ý kiến của SV khoa ngữ văn và khoa mầm non

1 Thuyết trình 154

2 Thuyết trình kết hợp với phương pháp khác 30

3 Thuyết trình kết hợp với phương tiện kỹ thuật hiện đại 11

4 Thảo luận nhóm 5

5 Ý kiến khác 0

Bảng 1.3: PPDH được giảng viên sử dụng trong dạy học môn tư tưởng

Hồ Chí Minh ở trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng

Bảng 1.4: Nhận xét của sinh viên về mức độ sử dụng cách nói ví von, hình ảnh trong

dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh của giảng viên

Biểu đồ 1.2: Mức độ sử dụng cách nói ví von, hình ảnh trong dạy học

môn tư tưởng Hồ Chí Minh của giảng viên

7 Chỉ học khi thầy cô yêu cầu 40

8 Chưa bao giờ tìm kiếm các môn học hỗ trợ 71

9 Ý kiến khác 0

Bảng 1.5: Thái độ của sinh viên khi tham gia học tập

môn tư tưởng Hồ Chí Minh

Kết quả học tập của SV khoa ngữ văn và khoa mầm non

Xuất sắc Giỏi Khá Trung bình Yếu

SL % SL % SL % SL % SL %

Bảng 1.6: Kết quả học tập của sinh viên hai khoa ngữ văn và khoa mầm non trong học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh

Biểu đồ 1.3: Kết quả học tập của sinh viên hai khoa ngữ văn

và khoa mầm non trong học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh

* Về phía giảng viên trực tiếp giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh

Bảng 1.9: Mức độ sử dụng cách nói ví von, hình ảnh của thầy cô trong dạy

học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Đại học sư phạm – Đại học Đà Nẵng

Rất cần thiết Cần thiết Bình thường Không cần thiết

5 71,4% 1 14,3% 1 14,3% 0 0%

Bảng 1.10: Mức độ cần thiết của việc sử dụng cách nói ví von, hình ảnh trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh tại trường Đại học sư phạm – Đại học Đà Nẵng

1.2.3 Sự cần thiết sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn Tư tưởng

Hồ Chí Minh ở Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng hiện nay

Môn Tư tưởng Hồ Chí Minh là môn học bắt buộc trong chương trình đào tạo ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay Đây là môn học nằm trong hệ thống các môn lý luận chính trị, nên có quan hệ chặt chẽ với các khoa học xã hội nhân văn, đặc biệt với môn những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin và môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng Sản Việt Nam Đồng thời, môn học không chỉ bao gồm hệ thống tư tưởng của Hồ Chí Minh, mà còn bao hàm cả quá trình vận động, hiện thực hoá các quan điểm, lý luận trong thực tiễn cách mạng Việt Nam Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật không chỉ góp phần giúp sinh viên hoàn thành mục tiêu môn học mà còn giúp các em nhận thức sâu sắc hơn tri thức của các môn có liên quan nêu trên.

2.1 Nguyên tắc sử dụng ngôn ngữ

nghệ thuật trong dạy học môn Tư

tưởng Hồ Chí Minh ở Trường Đại

học sư phạm – Đại học Đà Nẵng

CHƯƠNG 2

NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT TRONG DẠY HỌC MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HOC

ĐÀ NẴNG

1 Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong

dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm thực hiện tốt mục tiêu bài học

2 Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong

dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh phải phù hợp với đối tượng người học

3 Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học

môn Tư tưởng Hồ Chí Minh phải phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học

2.1.1 Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn

Tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm thực hiện tốt mục tiêu bài học

Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh thực chất là việc giảng viên mượn các hình ảnh bằng các biện pháp nhân hoá, tưởng tượng, ẩn dụ lồng ghép vào trong thuyết trình của mình để tăng sự hấp dẫn cho môn học, đồng thời giúp sinh viên liên tưởng một cách khách quan đến tri thức được đề cập

Giảng viên cần nắm rõ mục tiêu bài học để có thể sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật phù hợp, chủ động trong việc nghiên cứu và chọn các nội dung phù hợp, bằng các biện pháp ví von, nhân cách hoá, ẩn dụ, giảng viên giúp bài học trở nên gần gũi hơn, không nặng tính lý thuyết, cuốn hút được sinh viên vào bài giảng của mình

Nội dung bài là điều quan trọng của quá trình dạy học Nội dung kiến thức sẽ đưa sinh viên đến mục tiêu cần đạt được của bài

Trong quá trình học tập và nghiên cứu môn tư tưởng Hồ Chí Minh, sinh viên không chỉ đơn thuần hiểu hệ thống quan điểm tư tưởng của Hồ Chí Minh mà đồng thời còn học tập phẩm chất cao quý của Bác – một người tài đức vẹn toàn

2.1.2 Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn

Tư tưởng Hồ Chí Minh phải phù hợp với đối tượng người học

Giảng viên nhận ra rõ tâm lý của sinh viên, sử dụng cách dạy học phù hợp với lứa tuổi sinh viên, thay đổi cách thức giảng dạy cũ bằng những cách thức mới đem lại hiệu quả cao hơn, như đưa ngôn ngữ nghệ thuật vào dạy học không chỉ giúp sinh viên hứng thú hơn, còn giúp sinh viên định hình thẩm mĩ của mình về ngôn ngữ, về tư duy.

“Phương pháp giáo dục phổ thông

phải phát huy tính tích cực, tự giác,

chủ động, sáng tạo của học sinh, phù

hợp với đặc điểm của từng lớp học,

môn học; bồi dưỡng phương pháp tự

học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến

Luật giáo dục Việt Nam, năm 2005

2.1.3 Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn

Tư tưởng Hồ Chí Minh phải phát huy tính tích cực, chủ động

sáng tạo của người học

Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong chuẩn bị bài giảng môn tư tưởng Hồ Chí Minh

2.2.1

Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học trên lớp, trải

tưởng Hồ Chí Minh

2.2.2

Sử dụng cách nói hình ảnh trong kiểm tra, đánh giá

2.2.3

2.2 Biện pháp sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong

dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh hiện nay

Để có một bài giảng thành công,

yêu cầu đầu tiên đặt ra cho người

giáo viên chính là khâu chuẩn bị

bài, việc lựa chọn cách thức giảng

dạy phù hợp với năng lực nhận

thức của sinh viên, tạo ra sự hào

hứng, thích thú đối với môn học

Sau khi đã chọn nội dung kiến thức sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật, giáo viên bắt đầu triển khai vào bài giảng

Khi đã có phần mở và phần thân bài, giáo viên cần chuẩn

bị phần kết, tóm ý cần nhấn mạnh lại cho sinh viên hiểu

Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật vào

công tác chuẩn bị bài giảng, trước hết

người dạy phải xác định kiến thức bài

giảng, sau đó lựa chọn nội dung thích

hợp mà khi sử dụng ngôn ngữ nghệ

thuật có thể làm tăng thêm hiệu quả

của bài, thay cho dùng những cách dạy

học cổ điển

2.2.1 Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong chuẩn bị

bài giảng môn tư tưởng Hồ Chí Minh

2.2.2 Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học trên lớp, trải nghiệm môn

Tư tưởng Hồ Chí Minh

2.2.2.1 Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong các buổi nói chuyện chuyên đề về tấm gương, tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh

Thường xuyên tổ chức các buổi trao đổi chuyên đề

về tư tưởng, tấm gương, đạo đức Hồ Chí Minh nhằm

giúp sinh viên hiểu về con người và sự nghiệp của

Chủ tịch Hồ Chí Minh, nắm được những tư tưởng

quan điểm cốt lõi của Bác để học tập, noi gương

Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật cần phù hợp với tính chất của những buổi nói chuyện chuyên đề về tư

tưởng, tấm gương và đạo đức Hồ Chí Minh Sử dụng

ngôn ngữ nghệ thuật khoa học, nhưng vẫn giàu hình

ảnh, khơi gợi tình cảm đối với nhân vật trong cậu

chuyện, cũng như lòng cảm phục của sinh viên đối

với Bác

sử dụng phong cách ngôn ngữ nghệ thuật của mình, gợi mở câu chuyện, đưa sinh viên vào chuyên đề cần bàn luận Sinh viên cảm thấy hứng thú hơn khi người dẫn sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong cách dẫn dắt của mình, thay vì phải nghe một cách bắt buộc, nhàm chán, ngôn ngữ cứng nhắc

Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật nghe còn khá xa

lạ đối với sinh viên và giảng viên, bởi vậy, khi

sử dụng phương pháp này, đòi hỏi người giảng viên phải chuyên tâm nghiên cứu, bồi dưỡng năng lực chuyên môn của mình vững vàng, từ

đó tiến tới đào sâu vào các tư tưởng của Hồ Chí Minh

Kết hợp với phương pháp trực quan

Kết hợp với phương pháp thuyết trình

Kết hợp với phương pháp dạy học nêu vấn đề

2.2.2.2 Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật

kết hợp với các phương pháp dạy học khác

Kết hợp với phương pháp thảo luận nhóm

Cách kết hợp

Bước 1: Phần mở đầu, giảng viên lấy một bài thơ, hoặc trích dẫn một câu nói, một tình huống liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh

Bước 2: Sử dụng công nghệ thông tin, hình ảnh

trực quan về nội dung kiến thức bài học, tranh ảnh cho phần giới thiệu

Cách kết hợp

Đó là việc giảng viên sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, gợi cảm để thuyết trình Các từ ngữ, hình ảnh giảng viên sử dụng để thuyết trình phải phù hợp với nội dung bài học, mang tính nghệ thuật, thẩm mĩ Giảng viên sẽ không mất nhiều thời gian cho sự kết hợp này GV thuyết trình, lồng ghép những từ ngữ nghệ thuật, hình ảnh ẩn dụ, nhân hoá hay những bài thơ, câu thơ liên quan với nội dung của bài

Kết hợp với phương pháp dạy học nêu vấn đề

“Phương pháp dạy học nêu vấn đề là phương pháp dạy học,

trong đó giáo viên tạo ra các tình huống mâu thuẫn, đưa học sinh

vào trạng thái tâm lý phải tìm tòi, khám phá, từ đó hướng dẫn,

khích lệ học sinh tìm cách giải quyết để nắm được kiến thức, phát

triển trí tuệ và thái độ học tập”

xác định được đặc điểm của PPDH nêu vấn đề Chọn lọc các ngôn ngữ, hình ảnh phù hợp để nêu vấn đề

các thành viên trong lớp đều được làm việc, được bàn bạc, trao

đổi về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm mình

2.2.3 Sử dụng cách nói hình ảnh trong kiểm tra, đánh giá

Thông qua hình thức trắc nghiệm

Thông qua hình thức tự luận

Thông qua hình thức vấn đáp

Kiểm tra theo hình thức trắc nghiệm khách quan là hình thức

có cấu trúc đặc biệt, chặt chẽ, cách trả lời của sinh viên được giới hạn trong một từ, một dòng, con số hay ký hiệu

Kiểm tra bằng hình thức tự luận là cách quen thuộc, được đa số giảng viên

sử dụng Cách này giúp sinh viên tổng hợp lại kiến thức đã học, hoặc trình bày quan điểm cá nhân về vấn đề nào

đó

Vấn đáp là phương pháp giáo viên đặt câu hỏi trực tiếp và sinh viên trả lời câu hỏi, qua cách trả lời thấy được mức độ nhận thức, khả năng phản ứng trước câu hỏi, khả năng tư duy, sáng tạo của các em

3.1 Kế hoạch thực nghiệm sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn Tư tưởng

Hồ Chí Minh ở Trường Đại học Sư phạm – Đại

học Đà Nẵng

3.1 Kế hoạch thực nghiệm sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn Tư tưởng

Hồ Chí Minh ở Trường Đại học Sư phạm – Đại

Đối tượng thực nghiệm

và đối chứng

Phương pháp thực nghiệm

Kế hoạch Thực nghiệm

3.2 Nội dung thực nghiệm sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn

Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng

Trưng cầu và trao đổi ý kiến của giảng viên về thực trạng

Tiến hành điều tra ngẫu nhiên sinh viên về nhận thức và

cách thức thực hiện

Dạy thực nghiệm giáo án có vận dụng PP

sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật

* Thiết kế bài giảng sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh

Sử dụng ngôn ngữ nghệ thuật trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh, tác giả lựa chọn

“Chương 1: Cơ sở, quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh” thiết kế giáo án daỵ thực nghiệm sư phạm.