MỘ THÁP PHẬT GIÁO Ở ĐÀ NẴNG - Văn hóa Phật giáo

TÓM TẮT : Mộ tháp phật giáo còn được gọi là tháp mộ, tháp thờ, hay tháp phật. “Đi đến những ngôi chùa Việt Nam, thấy những ngọn tháp cao, thực ra không cao lắm, chừng mười đến mười ba thước, những tháp thấp hơn chừng ba đến năm thước. Người ta cũng quan niệm đơn giản, đó là tháp mộ của các vị sư từng trụ trì nơi đất Phật này, hoặc giả, đó là nơi đựng xá lỵ của các vị cao tăng.” ( Theo Giacngo.vn ) Phật giáo là một trong những tín ngưỡng tôn giáo lớn nhất của người Việt Nam và cả thế giới. Ở phật giáo chúng ta có thể biết đến với những tín ngưỡng và nhiều kiến trúc đặc sắc khác nhau nhưng chắc hẳn mộ tháp phật giáo vẫn là ẩn số với khá nhiều người. Mộ tháp à kiến trúc cổ ở các ngôi chùa có niên đại lâu đời và được xây dưới dạng mộ hình tháp, và là nơi chôn cất của các chủ trì hoặc cao tăng. Mộ tháp phật giáo cũng là một trong những điểm văn hóa đặc sắc của phật giáo nói chung và thành phố Đà Nẵng nói riêng. Tháp Phật mang một ý nghĩa biểu tượng của triết thuyết Phật giáo.

Đề tài nghiên cứu :

MỘ THÁP PHẬT GIÁO Ở ĐÀ NẴNG

TÓM TẮT :

Mộ tháp phật giáo còn được gọi là tháp mộ, tháp thờ, hay tháp phật.

“Đi đến những ngôi chùa Việt Nam, thấy những ngọn tháp cao, thực ra không cao lắm, chừng mười đến mười ba thước, những tháp thấp hơn chừng ba đến năm

thước Người ta cũng quan niệm đơn giản, đó là tháp mộ của các vị sư từng trụ trì

nơi đất Phật này, hoặc giả, đó là nơi đựng xá lỵ của các vị cao tăng.” ( Theo Giacngo.vn )

Phật giáo là một trong những tín ngưỡng tôn giáo lớn nhất của người Việt Nam và

cả thế giới Ở phật giáo chúng ta có thể biết đến với những tín ngưỡng và nhiều

kiến trúc đặc sắc khác nhau nhưng chắc hẳn mộ tháp phật giáo vẫn là ẩn số với khá nhiều người Mộ tháp à kiến trúc cổ ở các ngôi chùa có niên đại lâu đời và được xây dưới dạng mộ hình tháp, và là nơi chôn cất của các chủ trì hoặc cao tăng Mộ

tháp phật giáo cũng là một trong những điểm văn hóa đặc sắc của phật giáo nói

chung và thành phố Đà Nẵng nói riêng

Tháp Phật mang một ý nghĩa biểu tượng của triết thuyết Phật giáo.

MỞ ĐẦU :

1.Lý do chọn đề tài :

Xuyên suốt quá trình phát triển của phật giáo ở Việt Nam, mộ tháp là biểu tượng

đặt trưng của chùa chiền Việt Nam, tuy nhiên vấn đề tìm hiểu cũng như nghiên cứu

về mộ tháp vẫn chưa phát triển Mộ tháp đặc biệt xuất hiện nhiều ở các nước xứ sở của đạo phật như Ấn Độ, Thái Lan, tuy nhiên mộ tháp ở Việt Nam có phần hạn chế hơn Ở Việt Nam, mộ tháp chủ yếu có nhiều ở các tỉnh như Ninh Bình, Nam Định,

Hà Nội, Còn vấn đề mộ tháp ở Đà Nẵng chưa từng được nghiên cứu, vì thế nhóm

4 chọn đề tài “Mộ tháp phật giáo ở Đà Nẵng” làm vấn đề nghiên cứu để tìm hiểu

kĩ hơn về tín ngưỡng thờ phụng, cũng như những nét đặc sắc của mộ tháp phật

giáo ở Đà Nẵng và của đạo phật trên toàn thế giới.

2.Mục địch nghiên cứu :

- Tìm hiểu rõ hơn về đạo phật ở Đà Nẵng nói riêng và của phật giáo nói chung

- Khám phá ra những nét đặc trưng của tín ngưỡng thờ cúng riêng của phật giáo ở các chùa chiền

- Biết rõ hơn về kiến trúc phật giáo ở mộ tháp.

- Hiểu rõ hơn về văn hóa của phật giáo cũng như đời sống và quan điểm của tín đồ phật giáo

3.Nhiệm vụ nghiên cứu :

- Có kết quả thiết thực và chính xác để làm tư liệu cho :

 Phật giáo Đà Nẵng

 Phật giáo Việt Nam

 Khảo cổ học

 Di tích – lịch sử văn hóa

 Nghệ thuật kiến trúc

 Chính quyền thành phố Đà Nẵng

4.Đối tượng, phạm vị và tài liệu nghiên cứu :

- Đối tượng : Mộ tháp phật giáo

- Phạm vi : Thành phố Đà Nẵng

- Tài liệu nghiên cứu : cuốn sách “Thiền uyển tập anh”

- Phạm vi thực tế : Quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng

5.Phương pháp nghiên cứu :

- Nghiên cứu

- Khảo cứu

- Biên khảo

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU :

I Kết quả nghiên cứu dựa trên tài liệu :

A Tài liệu 1:

Cuốn sách : THIỀN UYỂN TẬP ANH Soạn giả : Kim Sơn – Thiền phái Trúc Lâm ( năm 1337 )

Năm 1715 được khắc in bản đầu tiên

Dịch giả : Lê Mạnh Phát ( Năm 1976, đến năm 1999 được tái bản )

Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh

1 Nội dung chính của cuốn sách :

Bản Thiền uyển tập anh được khắc in năm 1715 gồm 2 quyển Đầu sách có một bài tựa không mang tên tác giả Sau bài tựa có danh sách

14 người đã góp công vào việc ấn Tiếp theo là 68 Thiên truyện , gồm:

+ 37 thiên chép tiểu truyện của 38 vị ( truyện 11 chép chung hai vị ) thiền sư thuộc phải Vô Ngôn Thông

+ 29 thiên chép tiểu truyện của 39 vị thiền sư thuộc phái Tỳ-ni-đa-lưu-chi

+ Một thiên chép tiểu truyện của thiền sư Thảo Đường cùng danh sách gồm 18 vị thuộc thiền phái này

 Có thể nói tuy Thiền uyển tập anh là tác phẩm truyện nhưng đó là một thế giới thu nhỏ của tín ngưỡng phật giáo cũng như là một dấu

ấn đậm nét của phật giáo đương thời

2 Lý do chọn tài liệu :

- Đây là cuốn sách cổ nhất về phật giáo mà chúng ta hiện có

- Là cuốn sách cổ đầu tiên đề cập đến mộ tháp :

Ở trong cuốn sách tháp với mộ tháp được hiểu như nhau

 Trang 12 _ Thiền uyển tập anh ( Lê Mạnh Phát dịch ) có đoạn :

“Dạy xong, Sư chắp tay mà mất Cảm Thành làm lễ trà tì thu xá

lợi, dựng tháp thờ Sư tại núi Tiên du, bấy giờ là nhằm ngày12

tháng giêng năm Bính ngọ Đường Bảo Lịch thứ 2 (826), Sư thọ sáu mươi tám tuổi.”

 Đoạn này kể về THIỀN SƯ Vô Ngôn Thông (759 - 826) Qua cái

chết của nhà sư soạn giả đề cập đến tháp, ở đây là tháp chôn cất và thờ nhà sư, tương ứng với mộ tháp mà chúng ta đang nghiên cứu

 Tiếp theo ở tập truyện về Thiền sư Vân Phong, dịch giả Lê Mạnh Phát có dịch một đoạn :

“Trong khoảng Chính hoà (1680 - 1704), vua đến chơi, đổi tên chùa là

Trấn quốc Trong khoảng Vĩnh Hựu (1735 - 1739) và Cảnh Hưng (1740 - 1786) có những danh Tăng như Hà Giác Quan, Đỗ Tu Ma, Đỗ

Trung Nghĩa đều ở đó Ba tháp Thông quang, Linh quang và Viên

quang cùng tượng của họ hiện còn Đời Gia Long của triều ta, Bùi

phương trượng kế đăng, tháp Tịch quang của Sư này nay vẫn còn.”

( Trang 19 _ tập truyện thứ 4 )

 Ở đoạn này thấy rõ mộ tháp là nơi lưu giữ những gì thuộc về

những thiền sư,danh tăng hay trụ trì đã khuất.Trong đó còn lưu giữ tượng của họ

3 Tiểu kết :

Qua cuốn sách chúng ta có thể thấy được :

- Xuyên suốt những truyện trong Thiền uyển tập anh là sự ra đi của

một danh tăng, đi liền với sự kết thúc là một ngôi tháp xuất hiện

- Cuốn sách khắc họa rõ nét và cụ thể về những bật thiền sư và

những người được chôn cất trong mộ tháp Những người được chôn cất trong mộ tháp thường là những bật thiên sư có ảnh hưởng

to lớn đến đời sống tín ngưỡng tôn giáo tại một vùng, một chùa nhất định

- Mộ tháp được vua chúa ban thưởng hoặc do chính nhà chùa làm

nên để tôn kính danh tăng

- Tùy theo điều kiện hay dụng ý mà mộ tháp được xây với kích

thước khác nhau, có thể ít tầng hoặc nhiều tầng ( ít có thể 2-3 tầng, nhiều có thể lên đến hơn trăm tầng ), có thể to hoặc nhỏ

 Qua đó cho ta thấy được ý nghĩa của mộ tháp đối với phật giáo là

vô cùng quan trọng

II Kết quả nghiên cứu trên thực tế :

A Địa điểm nghiên cứu 1:

Chùa Tam Thai _ Ngọn thủy sơn, Núi Ngũ Hành Sơn, quận Ngũ

Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng

Chủ trì hiện tại : Thượng hạnh Hà Mã

1 Lý do chọn địa điểm :

- Chùa Tam Thai là một trong những ngôi chùa cổ nhất Việt Nam ( Xây dựng năm 1630 )

- Là di tích lịch sử văn hóa

- Chùa là một trong những nơi tín ngưỡng phật giáo phát triển nhất ở thành phố Đà Nẵng

- Là nơi có nhiều mộ tháp, trong đó có những mộ có niên đại lâu

đời

2 Mộ tháp 1 : ( cách chùa Tam Thai khoảng 10m Ở phía trái chùa )

- Mộ được xây dựng năm 2005

- Là nơi chôn cất Sư ông Thượng Trí Hạ Giác ( chủ trì trước của

chùa )

- Kiến trúc :

 Mộ gồm 5 tầng, với không gian kín

 Mỗi tầng tháp thì mái có 6 cạnh, mỗi đỉnh cạnh có một tượng lân

 Đỉnh tháp là hình tòa sen , với một trụ thẳng ở tâm tòa sen hướng lên trời.

 Tháp được xây dựng bằng kết cấu từ 6 trụ đứng

 Mỗi tầng tháp được trang trí với những hoa ven khác nhau, chủ yếu là các hoa văn gần gũi với đời sống, thiên nhiên như : nhành lựu, cây cối , cây tre, chim chóc ,

 Mặt chính của tháp ( tầng 1 ) có văn bia viết bằng chữ Hán cổ.

 Trước văn bia có lưu hương cỡ lớn và trước lưu hương có tượng phật A di lặc

 Điểm giao giữa đế tháp với tầng 1 là một tòa sen lớn bao quanh 6 cạnh của tòa tháp

B Địa điểm nghiên cứu 2: Chùa Linh Ứng_Ngọn Thủy Sơn, Núi

Ngũ Hành Sơn, quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng

1 Lý do chọn địa điểm :

- Chùa Linh Ứng cùng nằm trên khuôn viên Ngọn Thủy Sơn Chùa Tam Thai được gọi là chùa trong thì chùa Linh Ứng được gọi là chùa ngoài

- Chùa Linh Ứng có nhiều mộ tháp cổ.

2 Mộ tháp 2 :

- Mộ được xây dựng ngày 28 – 11 -1975

- Là nơi tưởng niệm và chôn cất hòa thượng Thích Hương Sơn ( Chủ trì trước của chùa Linh Ứng )

- Kiến trúc :

 Mộ tháp gồm 3 tầng, mỗi tầng gồm 6 cạnh, mỗi đỉnh cạnh là một con rồng

 Đỉnh tháp là hình hoa sen và có trụ

 6 chân tháp, mỗi chân tháp là hình một con lân.

 Tầng 1 được trang trí bằng hoa văn, tầng 2 và 3 được trang trí bằng hán tự

 Tầng dưới cùng là tòa sen

 Mộ tháp có 6 cột

 Xung quanh mộ có tường thấp bao bọc và trên tường được trang trí bằng các hoa văn như hình : hoa sen, thú vật,

 Phía sau mộ tháp là trích dẫn cuộc đời của hòa thượng Thích Hương Sơn

 Phía trước là lưu hương và hai bên là hai con lân.

 Mặt trước mộ có bia bằng chữ Hán

C Tổng kết nghiên cứu :

- Trong quá trình tìm hiểu nhóm biết được câu chuyện về sự hình thành kiến trúc mộ tháp theo truyền thuyết của phật giáo :

Đức phật trước khi đi cắm gậy của mình xuống đất, úp quả chuông xuống và phủ áo cà sa lên để lại cho đời sau hình thù của tháp mộ, dần dần tháp được biến tấu thêm tòa hoa sen trên đỉnh đầu che lấp phần dư của gậy và tăng thêm phần tín ngưỡng trong phật giáo Từng tầng của tháp mộ được thể hiện theo nép gấp của áo cà sa

- Mục đích xây dựng tháp mộ thường được để tưởng nhớ những trụ trì, sư tăng đã khuất của chùa Những người có ảnh hường lớn đến tín ngưỡng phật giáo ở tại ngôi chùa Và mộ tháp nơi chôn cất của những bậc sư thầy đó

- Kiến trúc mộ tháp hầu như gần giống nhau Cho dù những niên đại xây dựng khác nhau, và có vài nét biến tấu nhưng cơ bản vẫn giữ nét đặc trưng ban đầu của kiến trúc mộ tháp phật giáo như : Biểu tượng lân, rồng, văn bia, hoa văn truyền thống và biểu hoa sen trên đỉnh đầu Cơ bản vẫn mang kiến trúc của một ngôi mộ

Và những nét giống như trong truyền thuyết

D So sánh mộ tháp và tháp :

1 Đối tượng lựa chọn nghiên cứu :

Tháp Xá Lợi ( Xá Lị ) Tháp được xây dựng năm 1997

_ Thuộc khuôn viên chùa Linh Ứng_ Ngọn Thủy Sơn, Núi Ngũ Hành Sơn, quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng

2 Lý do chọn đối tượng :

- Tháp gần với hai mộ tháp đã thực hiện nghiên cứu.

- Kiến trúc tương tự và tháp tương đối lớn

3 Phân tích đối tượng :

- Những điểm giống mộ tháp :

+ Gồm nhiều tầng, mỗi tầng có 6 cạnh, đỉnh mỗi cạnh là hình một con rồng

+ Có một trụ giữa hướng lên trời

+ Có lưu hương thờ

+ Mỗi tầng được trang trí bằng hoa văn hoặc là chữ Hán

- Những điểm khác nhau giữa mộ tháp và tháp

+ Mộ tháp là không gian kín còn tháp là không gian mở.

+ Tháp không có tòa sen trên cùng

+ Tháp không có văn bia

+ Tháp được xây dựng để thờ phật và các vị la hán

+ Tháp có tên còn mộ tháp thì không.

KẾT LUẬN :

Hầu hết các chùa điều mộ tháp, đó là nơi chôn cất và tưởng niệm các vị cao tăng cũng như trụ trì đã khuất trong chùa Mộ tháp ở các chùa khác nhưng điều có nét

kiến trúc gần như giống nhau

Mộ tháp là một trong những biểu hiện tiêu biểu của sự hình thành và phát triển của

kiến trúc phật giáo ở Việt Nam