Triết học Mac:" Vận dụng phương pháp luận "Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến" để lý giải sự ra đời nhà nước và pháp luật".

Bài tập học kì môn triết học Mác lê nin. Bài viết Phân tích nội dung và ý nghĩa của phương pháp luận Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến. Từ phương pháp luận đó, lý giải sự ra đời của nhà nước và pháp luật.

ĐỀ BÀI: Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của “ Nguyên

lý về mối liên hệ phổ biến” để lý giải sự ra đời của nhà nước và pháp luật.

MỞ ĐẦU

Cuộc sống của chúng ta ngày nay là kết quả của hàng ngàn những mối liên

hệ Các sự vật, hiện tượng tồn tại không chỉ trong tự nhiên mà còn trong xã hội, tư duy nhận thức Trong đời sống, không gian nào cũng có mối liên

hệ ,thời gian nào cũng có mối liên hệ, sự vật hiện tượng nào cũng có mối liên

hệ để tác động, hỗ trợ lẫn nhau để cùng nhau phát triển Chính vì thế trong triết học Mác Lê – Nin, phép biện chứng duy vật đã nghiên cứu “ nguyên lý của mối liên hệ phổ biến” chi phối sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng Việc nghiên cứu nguyên lý này có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn để những mục đích hoạt động của con người đạt hiệu quả cao nhất Đặc biệt, trong quá trình hình thành nhà nước và pháp luật, nguyên lý mối liên hệ phổ biến được thể hiện rất rõ và có ý nghĩa lớn trong thực tế xã hội

Nhà nước và pháp luật đều là hai yếu tố quan trọng của một đất nước, hai yếu tố này luôn đi đôi song hành với nhau vậy giữa pháp luật và nhà nước có mối liên hệ như thế nào? Mối liên hệ nội tại bên trong để dẫn đến sự ra đời của nhà nước và pháp luật là gì? Với mục đích nghiên cứu sâu hơn và hiểu rõ hơn về vấn đề này, em xin được chọn làm đề bài số 3: Vận dung nội dung và

ý nghĩa phương pháp luận của “ nguyên lý về mối liên hệ phổ biến” để lý giải

sự ra đời của nhà nước và pháp luật

NỘI DUNG

I

NỘI DUNG VÀ Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA “ NGUYÊN LÝ

VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN”

1 Một số khái niệm:

Liên hệ là quan hệ giữa hai đối tượng mà sự thay đổi của một trong số chúng nhất định sẽ làm đối tượng kia thay đổi

Mối liên hệ dùng để chỉ các mối ràng buộc tương hỗ, quy định và ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng, hay giữa các mặt, các yếu tố trong mỗi

sự vật, hiện tượng của thế giới khách quan

Mối liên hệ phổ biến dùng để chỉ tính phổ biến giữa các mối liên hệ của các

sự vật, hiện tượng cụ thể tồn tại trong thế giới Đồng thời, khái quát những mối liên hệ có tính chất phổ biến nhất như mối liên hệ giữa : cái chung và cái riêng, nguyên nhân và kết quả, bản chất và hiện tượng, tất nhiên và ngẫu nhiên, nội dung và hình thức, khả năng và hiện thực, lượng và chất, mâu thuẫn và đối lập,…

Quan điểm duy vật biện chứng khẳng định tính thống nhất vật chất của thế giới là cơ sở của mối liên hệ giữa các sự vật và hiện tượng Các sự vật, hiện tượng tạo thành thế giới, dù có đa dạng, phong phú, có khác nhau bao nhiêu, song chúng đều chỉ là những dạng khác nhau của một thế giới duy nhất, thống nhất – thế giới vật chất Nhờ có tính thống nhất đó, chúng không thể tồn tại biệt lập, tách rời nhau, mà tồn tại trong sự tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau theo những quan hệ xác định (1)

Mối liên hệ phổ biến là khi quan niệm về sự liên hệ được mở rộng sang cho tất cả các đối tượng tinh thần và giữa chúng vốn thuộc chủ thể với các đối tượng khách quan

2 Tính chất của mối liên hệ

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, mối liên hệ có ba tính chất

cơ bản:

+ Tính khách quan biểu hiện: các mối liên hệ là vốn có của mọi sự vật, hiện tượng; nó không phụ thuộc vào ý thức của con người

+ Tính phổ biến biểu hiện: bất kỳ một sự vật, hiện tượng nào, ở bất kỳ không gian và ở bất kỳ thời gian nào cũng có mối liên hệ với những sự vật, hiện tượng khác Ngay trong cùng một sự vật, hiện tượng thì bất kì một thành phần nào, một yếu tố nào cũng có mối liên hệ với những thành phần, những yếu tố khác

+ Tính đa dạng biểu hiện: sự vật, hiện tượng, không gian, thời gian khác nhau thì các mối liên hệ biểu hiện khác nhau Có thể chia các mối liên hệ thành nhiều loại: mối liên hệ bên trong, mối liên hệ bên ngoài, mối liên hệ chủ yếu, mối liên hệ thứ yếu,… Các mối liên hệ này có vị trí vai trò khác như đối với

sự tồn tại và vận động của sự vật, hiện tượng

Cần phân biệt quan điểm toàn diên với quan điểm chiết chung và chống quan điểm phiến diện, siêu hình, ngụy biện

Sự phân chia từng mối liên hệ chỉ mang tính tương đối, vì mỗi loại mối liên

(1)Xem: Giáo trình Triết học Mác Lênin, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

hệ chỉ là một hình thức, một bộ phận, một mắt xích của mối liên hệ phổ biến Tuy nhiên sự phân chia đó lại rất cần thiết vì mỗi loại mối liên hệ có vị trí và vai trò xác định trong sự vận động và phát triên của sự vật => Con người phải nắm bắt đúng các mối liên hệ để có cách tác động phù hợp nhằm đưa lại hiệu quả cao nhất trong hoạt động của mình

3 Ý nghĩa phương pháp luận

- Vì các mối liên hệ là sự tác động qua lại, chuyên hóa, quy định lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng và mối liên hệ mang tính khách quan, phổ biến

nên trong hoạt động nhận thức và thực tiễn con người phải: tôn trọng quan điểm toàn diện, phải trách cách xem xét phiến diện Quan điểm toàn diện đòi

hỏi chúng ta phải:

 Nhận thức đúng về sự vật trên cơ sở mối liên hệ qua lại giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật và trong sự tác động qua lại giữa

 sự vật đó với sự vật khác, kể cả mối liên hệ trực tiếp và gián tiếp

 Biết phân biệt từng mối liên hệ, phải biết chú ý từ mối liên hệ bên trong, mối liên hệ bản chất, mối liên hệ bản chất, mối liên hệ tất nhiên, lưu ý đến sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các mối liên hệ để

hiểu rõ bản chất sự vật và có phương pháp tác động phù hợp nhằm đem lại hiệu quả cao nhất trong các hoạt động

 Khi tác động vào sự vật, không những phải chú ý tới những mối liên

hệ nội tại của nó mà phải chú ý tới những mối liên hệ của sự vật ấy với sự vật khác Đồng thời, phải biết sử dụng đồng bộ các biện pháp, phương tiện khác nhau để tác động nhằm đem lại hiệu quả cao

Vì các mối liên hệ có tính đa dạng, phong phú – sự vật, hiện tượng khác nhau, không gian, thời gian khác nhau các mối liên hệ biểu hiện khác nhau nên

trong hoạt động nhận thức và thực tiễn con người phải tôn trọng quan điểm lịch sử - cụ thể Quan điểm lịch sử cụ thể đòi hỏi:

Khi nhận thức về sự vật và tác động vào sự vật phải chú ý đến điều kiện và hoàn cảnh lịch sử - cụ thể, môi trường cụ thể trong đó sự vật sinh ra, tồn tại và phát triển Thực tế cho thấy rằng, một luận điểm nào đó là luận điểm khoa học trong điều kiện này, nhưng sẽ không là luận điểm khoa học trong điều kiện khác

II VẬN DỤNG NỘI DUNG VÀ Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA

“NGUYÊN LÝ VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN” ĐỂ LÝ GIẢI VỀ SỰ RA ĐỜI CỦA NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

1.Khái quát sự ra đời của nhà nước và pháp luật

1.1 Sự ra đời của nhà nước

Nhà nước là một hiện tượng xã hội phức tạp, đa dạng Xuất hiện từ nhiều quan điểm khác nhau như thuyết thần học, thuyết gia trưởng, khế ước xã hội, thuyết bạo lực … dẫn đến những cách giải thích khác nhau về nguồn gốc nhà nước Trong đó được chia thành hai quan điểm chính

* Các học thuyết phi Mác-xít về nguồn gốc của Nhà nước:

– Thuyết thần học : Cho rằng thượng đế chính là người sắp đặt trật tự xã hội,

thượng đế đã sáng tạo ra nhà nước nhằm bảo vệ trật tự chung, nhà nước là một sản phẩm của thượng đế

– Thuyết gia trưởng: Cho rằng nhà nước xuất hiện chính là kết quả sự phát

triển của gia đình và quyền gia trưởng, thực chất nhà nước chính là mô hình của một gia tộc mở rộng và quyền lực nhà nước chính là từ quyền gia trưởng được nâng cao lên – hình thức tổ chức tự nhiên của xã hội loài người

– Thuyết bạo lực: Cho rằng nhà nước xuất hiện trực tiếp từ các cuộc chiến

tranh xâm lược chiếm đất, là việc sử dụng bạo lực của thị tộc đối với thị tộc khác mà kết quả là thị tộc chiến thắng đặt ra một hệ thống cơ quan đặc biệt – nhà nước – để nô dịch kẻ chiến bại

– Thuyết tâm lý: Cho rằng nhà nước xuất hiện do nhu cầu về tâm lý của con

người nguyên thủy luôn muốn phụ thuộc vào các thủ lĩnh, giáo sĩ,…

– Thuyết khế ước xã hội: Cho rằng sự ra đời của nhà nước là sản phẩm của

một khế ước xã hội được ký kết trước hết giữa những con người sống trong trạng thái tự nhiên không có nhà nước Chủ quyền nhà nước thuộc về nhân dân, trong trường hợp nhà nước không giữ được vai trò của mình , các quyền

tự nhiên bị vi phạm thì khế ước sẽ mất hiệu lực và nhân dân có quyền lật đổ nhà nước và ký kế khế ước mới

* Quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin về nguồn gốc của nhà nước: Học thuyết

Mác Lê – nin đã lý giải sự ra đời của học thuyết bằng phương pháp duy vật biện chứng, trong các công trình nghiên cứu của mình, Ph.Ăngghen và

V.I.Lênin khẳng định rằng: Nhà nước là một hiện tượng xã hội mang tính lịch sử, nó xuất hiện một cách khách quan, là sản phẩm của đời sống xã hội khi xã hội đã phát triển đến một giai đoạn nhất định, trong xã hội xuất hiện chế độ tư hữu và phân chia thành các giai cấp đối kháng Nhà nước hình thành dựa vào hai nguyên nhân cơ bản:

+ Nguyên nhân kinh tế: Lực lượng sản xuất không ngừng phát triển, và đến giai đoạn nhất định thì chế độ tư hữu xuất hiện để thay thế cho chế độ công hữu nguyên thủy đã tồn tại rất lâu trong hình thái kinh tế xã hội đầu tiên của loài người Tình trạng bất bình đẳng về kinh tế, khả năng người này có thể chiếm đoạt lợi ích kinh tế của người khác đã làm phát sinh những mâu thuẫn

và đối kháng, đòi hỏi phải có thiết chế nhà nước có đủ sức mạnh để duy trì trật tự xã hội

+ Nguyên nhân xã hội: Những thay đổi về kinh tế đã tác động làm biến đổi quan hệ xã hội Kết cấu xã hội thay đổi, chế độ thị tộc được xây dựng trên cơ

sở huyết thống bị phá vỡ; gia đình cá thể xuất hiện và dần dần thay thế chế độ gia đình thị tộc Sự xuất hiện giai cấp đã dẫn tới mâu thuẫn và đối kháng Đấu tranh giai cấp diễn ra không ngừng và ngày càng gay gắt, trật tự xã hội bị đe dọa, đòi hỏi phải có nhà nước –“lực lượng này sinh từ xã hội” nhưng có vị thế” tựa hồ như đứng trên xã hội”, có khả năng làm dịu bớt sự xung đột và giữ cho sự xung đột đó diễn ra trong vòng “ trật tự”

1.2 Sự ra đời pháp luật

Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng, cũng như nhà nước, pháp luật là sản phẩm của sự phát triển xã hội Pháp luật không phải là ý chí của thượng đế hay của một lực lượng siêu nhiên nào ngoài trái đất gán ghép vào

xã hội Pháp luật nảy sinh trong đời sống xã hội, là kết quả của sự biến đổi xã hội từ xã hội không có giai cấp sang xã hội có giai cấp.Như vậy, pháp luật ra đời do nhu cầu xã hội để quản lý một xã hội đã phát triển ở một giai đoạn nhất định, giai đoạn xã hội đã phát triển quá phức tạp, đã xuất hiện những giai cấp

có lợi ích đối lập với nhau và nhu cầu chính trị - giai cấp để bảo vệ lợi ích cho giai cấp, lực lượng thống trị về kinh tế và chính trị trong xã hội Theo quan điểm Mác – Lênin thì, pháp luật ra đời và tồn tại gắn liền với xã hội có giai cấp, nó là sản phẩm của sự phát triển xã hội vừa mang tính khách quan ( sinh ra do nhu cầu đòi hỏi của xã hội đã phát triển đến một giai đoạn nhất định) vừa mang tính chủ quan (phụ thuộc ý chí nhà nước của giai cấp, lực lượng thống trị) Tuy nhiên, khi nhà nước ra đời thì các hình thức tổ chức của con người trước đó (thị tộc, bộ lạc) không còn tồn tại, nhưng khi pháp luật ra đời, các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội khác vẫn song song cùng tồn tại với nó

2 Nội dung nguyên lý mối liên hệ phổ biến trong sự ra đời nhà nước và pháp luật.

* Trong sự ra đời nhà nước, mối liên hệ giữa hình thái kinh tế và hình thái xã hội có sự thống nhất nội tại với nhau Như đã phân tích ở trên, theo quan điểm của học thuyết Mác Lênin yếu tố kinh tế mà cụ thể là do chế độ tư hữu xuất hiện và yếu tố xã hội mà cụ thể là do mâu thuẫn đối kháng giữa các giai tầng trong xã hội chính là hai nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự ra đời nhà nước Khi

xã hội nguyên thủy xuất hiện công cụ lao động, con người bắt đầu có tư liệu sản xuất và sản phẩm Của cải vật chất của cộng đồng dần trở thành sở hữu riêng trong các gia đình do mức độ lao động Khi phân hóa giàu nghèo trở nên

rõ nét, của cải tích tụ trong tay một số ít người dẫn đến mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp Do đó có thể thấy sự thay đổi về yếu tố kinh tế dẫn đến sự thay đổi về xã hội, hai yếu tố có sự tác động quy định, ảnh hưởng lẫn nhau Mối liên hệ này có tính phổ biến ở chỗ trong bất kì quá trình hình thành nhà nước nào ở bất cứ đâu, ở trong không gian, thời gian nào , yếu tố kinh tế và xã hội cũng đều là hai nguyên nhân cơ bản nhất để dẫn đến quá trình hình thành nên một nhà nước Bên cạnh đó, các mặt của hình thái kinh tế-xã hội tác động qua lại với nhau tạo nên các quy luật vận động, phát triển khách quan của xã hội Chính sự tác động của các quy luật khách quan đó mà hình thái kinh tế xã hội tuy là phạm trù xã hội nhưng lại có khuynh hướng phát triển như một quy luật tự nhiên, nó vận động phát triển từ thấp đến cao(1) Vì thế, mối liên hệ này

có thuộc tính khách quan

Sự ra đời của pháp luật cũng phụ thuộc vào mối liên hệ giữa yếu tố kinh tế và

xã hội theo quan điểm của học thuyết Mác Lênin, pháp luật ra đời cùng với sự

ra đời của nhà nước Những nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của nhà nước cũng chính là những nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của pháp luật Trong xã

(1)Wikipedia:hinh-thai-kinh-te-xa-hoi

hội cộng sản nguyên thủy chưa có nhà nước và pháp luật, để hướng dẫn cách

xử sự cho con người xã hội nguyên thủy sử dụng tập quán, đạo đức,….Khi điều kiện kinh tế, xã hội thay đổi, trong xã hội xuất hiện mối quan hệ xã hội mới đa dạng và phức tạp Trong bối cảnh đó, nhà nước xuất hiện để tổ chức, quản lý đời sống, nhà nước từng bước làm xuất hiện một công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội mới gọi là pháp luật bằng cách xây dựng hoặc thừa nhận và đảm bảo thực hiện bằng quyền lực của mình Ở bất kỳ hệ thống pháp luật nào đều xuất phát từ điều kiện kinh tế xã hội Vì thế, mối liên hệ giữa hai yếu tố kinh tế và xã hội mang tính phổ biến

* Mối liên hệ phổ biến không chỉ tồn tại bên trong quá trình hình thành nhà nước và pháp luật, nó còn tồn tại trong sự tương hỗ, quy định ảnh hưởng và

hỗ trợ lẫn nhau trong sự ra đời nhà nước và pháp luật Pháp luật và nhà nước đều có tính khách quan, là sản phẩm của sự phát triển tự nhiên của đời sống

xã hội Nhà nước không sinh ra pháp luật mà trong sự hình thành pháp luật, nhà nước có vai trò như “ bà đỡ” làm cho pháp luật “ hiện diện” trong đời sống với những hình thức nhất định.(1) Nhà nước giúp đảm bảo pháp luật được

áp dụng hiệu quả trong đời sống bằng quyền lực của mình Đồng thời, pháp luật cũng có vai trò như một công cụ hữa hiệu và quan trọng nhất giúp nhà nước quản lý, đảm bảo trật tự an toàn xã hội Mối liên hệ giữa nhà nước và pháp luật phổ biến ở chỗ ở bất kỳ đất nước nào nhà nước và pháp luật đều song hành, hỗ trợ và ảnh hưỡng lẫn nhau để cùng đưa xã hội theo một trật tự nhất định

3 Ý nghĩa mối liên hệ phổ biến trong sự ra đời nhà nước và pháp luật

* Quan điểm toàn diện: Khi nghiên cứu sự ra đời của nhà nước và pháp luật,

để nhận thức đúng về nhà nước và pháp luật trong mối liên hệ qua lại giữa các yếu tố kinh tế, xã hội, giữa các bộ phận như cơ quan nhà nước của nhà nước hay các quy phạm pháp luật của pháp luật Có thể xem xét sự tác động qua lại giữa nhà nước và pháp luật trong cả mối liên hệ trực tiếp và gián tiếp Đồng thời, phân biệt mối liên hệ giữa kinh tế và xã hội là mối liên hệ bản chất và

mối liên hệ giữa pháp luật và nhà nước là mối liên hệ tất nhiên Từ đó, có những phương pháp tác động phù hợp để nhà nước và pháp luật hoạt động hiệu quả cao nhất trong quá trình điều chỉnh quan hệ xã hội

* Quan điểm lịch sử - cụ thể: Khi nhận thức về nhà nước và pháp luật, ta nhận thấy điều kiện, hoàn cảnh lịch sử cụ thể ra đời, tồn tại và phát triển của nhà nước và pháp luật là khi xuất hiện xã hội có giai cấp, chế độ tư hữu ra đời

4 Liên hệ sự vận dụng nguyên lý tới hoàn cảnh xã hội ở Việt Nam hiện nay

Nhà nước Việt Nam thể hiện rõ nguyên lý mối liên hệ phổ biến Nhà nước được ra đời dựa vào sự thay đổi, tác động qua lại của hình thái kinh tế xã hội Bản chất của nhà nước Việt Nam hiện nay là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tức là coi pháp luật có vai trò và vị trí rất quan trọng trong đời sống xã hội Nhà nước và pháp luật có mối liên hệ mật thiết với nhau để cùng nhau phát triển, quản lý xã hội một cách hiệu quả nhất

Dựa trên quan điểm toàn diện, để thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, một mặt, chúng ta phải phát huy nội lực của đất nước ta, mặt khác phải biết tranh thủ thời cơ, vượt qua thử thách

do xu hướng quốc tế hóa mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và toàn cầu hóa kinh tế đưa lại

Dựa trên quan điểm lịch sử cụ thể khi xác định đường lối chủ trương trong thời kỳ đổi mới, xây dựng đất nước, Đảng và nhà nước cần phân tích tình hình cụ thể của đất nước ta cũng như bối cảnh lịch sử quốc tế trong các thời

kỳ cụ thể, trong từng giai đoạn để có thể bổ sung, điều chỉnh đường lối chủ trương sao cho phù hợp

KẾT LUẬN

Thông qua những phân tích, vận dụng, đánh giá, liên hệ của bản thân về sự vận dụng nội dung và ý nghĩa mối liên hệ phổ biến trong triết học Mác Lênin

để lý giải sự ra đời của nhà nước và pháp luật Em đã có sự nhìn nhận có

chiều sâu và hệ thống hơn về vấn đề này, mối liên hệ phổ biến tồn tại bên trong nhà nước, pháp luật để quyết định sự ra đời và phát triển của chúng, đồng thời mối liên hệ ấy còn có trong sự tác động qua lại giữa nhà nước và pháp luật Việc tìm hiểu, nhận thức và vận dụng nguyên lý này vào thực tế có

ý nghĩa rất lớn không chỉ đối với bản thân em mà còn đối với tất cả mọi người trong xã hội để chung tay xây dựng nên một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đúng nghĩa, đảm bảo cho các hoạt động của nhà nước và xã hội diễn ra

có hiệu quả