Nghiên cứu mối tương quan giữa cạnh tranh và ổn định của các ngân hàng thương mại tại 10 quốc gia đông nam á giai đoạn 2011 2018

NGUYỄN THỊ MINH HÒANGHIÊN CỨU MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA CẠNH TRANH VÀ ỔN ĐỊNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI 10 QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á GIAI ĐOẠN 2011-2018 Chuyên ngành: Tài chính- Ngân hàng Hướ

NGUYỄN THỊ MINH HÒA

NGHIÊN CỨU MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA CẠNH TRANH VÀ ỔN ĐỊNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI 10 QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á

GIAI ĐOẠN 2011-2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh – Năm 2020z

NGUYỄN THỊ MINH HÒA

NGHIÊN CỨU MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA CẠNH TRANH VÀ

ỔN ĐỊNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI 10 QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á GIAI ĐOẠN 2011-2018

Chuyên ngành: Tài chính- Ngân hàng (Hướng nghiên cứu)

Mã số: 8340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN THỊ LIÊN HOA

TP Hồ Chí Minh – Năm 2020

Đông Nam Á giai đoạn 2011-2018” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của

riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hoa.

Các số liệu sử dụng phân tích trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, đã công

bố theo đúng quy định Các kết quả nghiên cứu trong luận văn do tôi tự tìm hiểu,phân tích một cách trung thực, khách quan, chưa từng được công bố trong bất kìcông trình nghiên cứu khoa học nào trước đây

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về luận văn nếu có bất kỳ sự gian dối nào

TP.Hồ Chí Minh, ngày 22 tháng 05 năm 2020

Nguyễn Thị Minh Hòa

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

TÓM TẮT – ABSTRACT

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Dữ liệu nghiên cứu 2

1.5 Phạm vi nghiên cứu 2

1.6 Phương pháp nghiên cứu 2

1.7 Cấu trúc bài nghiên cứu 2

CHƯƠNG 2: KHÁI NIỆM CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐỀ TÀI 3

2.1 Khái niệm 3

2.1.1 Khái niệm cạnh tranh 3

2.1.2 Đo lường cạnh tranh 4

2.1.3 Khái niệm sự ổn định 1

0 2.1.4 Đo lường sự ổn định 1

2 2.2 Khung lý thuyết 14

2.2.1 Lý thuyết cạnh tranh của Michael Porter 1

4 2.2.2 Lý thuyết về cấu trúc thị trường, mô hình SCP hay mô hình Bain Mason 1

5

2.3.1 Các quan điểm nghiên cứu 1

6 2.3.2 Các nghiên cứu thực nghiệm 1

9 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28

3.1 Mô tả biến 28

3.2 Kỳ vọng dấu của các biến 31

3.3 Dữ liệu 34

3.4 Mô hình thực nghiệm và dữ liệu 37

3.5 Phương pháp phân tích mô hình hồi quy 38

3.5.1 Mô hình hồi quy tuyến tính bình phương nhỏ nhất tổng quát (Pooled OLS) 3

9 3.5.2 Mô hình Fixed Effects (FEM) 3

9 3.5.3 Mô hình Random Effects (REM) 3

9 3.5.4 Phương pháp ước lượng moment tổng quát (GMM) 4

0 3.6 Kiểm định mô hình 41

3.6.1 Kiểm định tự tương quan 4

1 3.6.2 Kiểm định phương sai thay đổi 4

1 3.6.3 Kiểm định Hausman 4

2 3.6.4 Kiểm định tính hợp lý của biến công cụ 4

2 CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH VÀ KẾT QUẢ 43

4.1 Phân tích thống kê mô tả 43

4.2 Lựa chọn phương pháp ước lượng mô hình 46

4.2.1 Lượng hóa mức độ cạnh tranh bằng chỉ số Lerner 46

4.3.2 Kết quả hồi quy biến Z-score theo phương pháp GMM

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN 54

5.1 Tổng kết các kết quả của bài nghiên cứu 54

5.2 Khuyến nghị chính sách cho Việt Nam 54

5.3 Hạn chế của luận văn 57

5.4 Hướng nghiên cứu tiếp theo 58

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Từ viết tắt Tên đầy đủ tiếng Anh Tên đầy đủ tiếng Việt

Southeast Asian Nations Nam ÁFEM Fixed Effects Model Mô hình tác động cố địnhGDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm nội địa

GMM Generalizedmethod of Phương pháp uớc lượng

HDI Human Development Index Chỉ số phát triển con ngườiIMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế

M&A Merger and Acquisition Mua bán và sáp nhập

2SLS Two stage least squares Hồi quy bình phương tối thiểu

hai giai đoạn

3SLS Three stage least squares Hồi quy bình phương tối thiểu

ba giai đoạnREM Random Effects Model Mô hình tác động ngẫu nhiên

Bảng 3.1: Các biến và kỳ vọng tương quan giữa các biến trong mô hình ….…….32 Bảng 3.2: Tăng trưởng GDP thực ở khu vực Đông Nam Á từ 2014-2019…… ….34

Bảng 4.1: Bảng thống kê mô tả các biến ……… …….43

Bảng 4.2: Chỉ số Lerner theo quốc gia và theo năm giai đoạn từ 2011 đến 2018 45 Bảng 4.3: So sánh hệ số tương quan và dấu kỳ vọng giữa các biến ……… 45

Bảng 4.4: Kết quả hồi quy theo mô hình FEM và mô hình REM ……… 46

Bảng 4.5: Kết quả kiểm định Robust Hausman……… 48 Bảng 4.6: Kết quả hồi quy bằng phương pháp Pooled OLS, FEM, REM ……… 48 Bảng 4.7: Kết quả các mô hình hồi quy với phương pháp GMM ……… 50

nghiên cứu sử dụng phương pháp ước lượng moment tổng quát (GMM) để kiểmđịnh mối quan hệ này Kết quả nghiên cứu cho thấy ở nhóm nước đang phát triểnnhư khu vực Đông Nam Á, cạnh tranh tác động tiêu cực đến độ ổn định ngân hàng ởcác quốc gia Quy mô ngân hàng, tỷ lệ tài sản cố định/Tổng tài sản, chỉ số quyềnpháp lý có tác động tích cực tới ổn định ngân hàng Chỉ số giám sát tác động ngượcchiều với mức ổn định, trái với kỳ vọng biến ban đầu Chỉ số nợ vay/Tổng tài sản, tỷ

lệ tăng trưởng GDP không có ý nghĩa thống kê

Từ khóa: Cạnh tranh, Ổn định, Chỉ số Lerner, Chỉ số Z-score, System GMM

in 10 Southeast Asian economies between 2011 and 2018 Using a panel GMM withinstrumental variables, our contribution involves testing how competition affect tobank stability in emerging countries such as Southeast Asian nations The resultshow that competition (proxy by Lerner index) has a negative effect on bankstability (proxy by Z-score) support for “competition-fragility” hypothesis We findthat banksize, fixed assets to total asset index and legal rights of borrowers andlenders have a significant, positive impact on bank stability While strongersupervisory power of the regulator is associated with greater bank fragility, otherfactors such as loan to assets index, GDP growth contrary to expectation and have

no statistical significance

Key words: Competition, Stability, Lerner Index, Z-score Index, Systems GMM

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.1 Lý do chọn đề tài

Cạnh tranh là yếu tố không thể thiếu trong tất cả lĩnh vực kinh tế, đời sống

xã hội trong đó ngành ngân hàng không phải là ngoại lệ Cạnh tranh là yếu tố độnglực thúc đẩy sự phát triển Tuy nhiên, ngân hàng là lĩnh vực đặc thù, đổ vỡ ngânhàng mang tính chất hệ thống gây khủng hoảng lan truyền trên diện rộng, đe dọatính ổn định của nền kinh tế Bên cạnh những tác động tích cực, cạnh tranh quámức, không lành mạnh đem lại nhiều hệ quả gây bất ổn cho hệ thống ngân hàng.Ảnh hưởng của cạnh tranh đến ổn định hệ thống ngân hàng là chủ đề thu hút sựquan tâm của nhiều học giả và các nhà hoạch định chính sách trong gần ba thập kỷgần đây Nhiều học giả đã kiểm định mối liên hệ này tại nhiều quốc gia và vùnglãnh thổ trên thế giới, tuy nhiên, kết quả thu được lại rất khác nhau

Đông Nam Á (sau đây gọi tắt là ASEAN) là một trong những khu vực pháttriển mạnh mẽ trên thế giới, dự báo tốc độ tăng trưởng kinh tế trung bình khoảng5,1% Tuy nhiên, mức độ thâm nhập của các ngân hàng tại các quốc gia này hiện tạivẫn là một con số khiêm tốn Liệu rằng cạnh tranh ở các nền kinh tế khu vựcASEAN sẽ tác động tới sự ổn định theo chiều hướng nào? Trong điều kiện hệ thốngluật pháp còn manh mún, chưa hoàn thiện, cạnh tranh sẽ góp phần thúc đẩy hay gâysuy giảm sự ổn định hệ thống ngân hàng

Vì vậy, việc chọn đề tài “Nghiên cứu mối tương quan giữa cạnh tranh và ổnđịnh của các ngân hàng thương mại tại 10 quốc gia Đông Nam Á giai đoạn 2011-2018” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ có tính cấp thiết và mang tính thực tiễntrong bối cảnh thương mại hóa toàn cầu như hiện nay

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Xác định và đánh giá ảnh hưởng của cạnh tranh đến ổn định tại các ngânhàng thương mại các quốc gia ASEAN

Kiến nghị một số gợi ý chính sách để tạo môi trường cạnh tranh lành mạnhgóp phần ổn định hệ thống ngân hàng, hướng tới mục tiêu phát triển an toàn bềnvững hệ thống tài chính các quốc gia ASEAN nói chung và ở Việt Nam nói riêng

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Mối tương quan giữa cạnh tranh và ổn định các ngân hàng thương mại cácnền kinh tế khu vực ASEAN giai đoạn 2011-2018

1.4 Dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu các quan sát được thu thập từ cơ sở dữ liệu Bankscope giai đoạn2011-2018 của 140 ngân hàng từ 10 quốc gia khu vực ASEAN Dữ liệu có cấu trúc

dữ liệu bảng không cân bằng Dữ liệu gồm báo cáo tài chính đã kiểm toán đượcchuyển đổi sang USD với năm 2011 là năm cơ sở

1.5 Phạm vi nghiên cứu

Đối tượng khảo sát: gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng hợp tác, ngânhàng phát triển (không bao gồm ngân hàng trung ương, ngân hàng 100% vốn nướcngoài, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại quốc gia sở tại, ngân hàng liên doanh,ngân hàng hồi giáo) của 10 quốc gia ASEAN (bao gồm Brunei, Cambodian,Indonesia, Laos, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thailand, Viet Nam)

Phạm vi thời gian: Nghiên cứu số liệu giai đoạn từ 2011 đến 2018

1.6 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài xem xét dữ liệu 140 ngân hàng của 10 quốc gia khu vực ASEAN vớikhoảng thời gian là 8 năm, sử dụng hồi quy dữ liệu bảng để phân tích tác động củacạnh tranh đến ổn định của ngân hàng thông qua kỹ thuật ước lượng GMM 2 bướcdựa trên nghiên cứu của Arellano-Bover/Blundell-Bond (Arellano and Bover, 1995;Blundell and Bond, 1998) để khắc phục vấn đề phương sai thay đổi và nội sinh

1.7 Cấu trúc bài nghiên cứu

 Chương 1: Giới thiệu

 Chương 2: Khái niệm cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu có liên quan đề tài

 Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

 Chương 4: Phân tích và kết quả nghiên cứu

 Chương 5: Kết luận, gợi ý chính sách, hạn chế còn tồn tại và hướng phát triển đề tài

CHƯƠNG 2: KHÁI NIỆM CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU CÓ

LIÊN QUAN ĐỀ TÀI 2.1 Khái niệm

2.1.1 Khái niệm cạnh tranh

Cạnh tranh theo Karl Marx (1978) định nghĩa là sự ganh đua, sự đấu tranh

gay gắt giữa các nhà tư bản để giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất

và tiêu thụ hàng hoá để thu hút được lợi nhuận siêu ngạch Theo Từ điển tiếng Việt

“Cạnh tranh được hiểu là cố giành phần hơn, phần thắng về phía mình giữa nhữngngười, những tổ chức hoạt động nhằm vào những lợi ích như nhau”

Thị trường cạnh tranh là thị trường có nhiều người bán, người mua, mỗingười không có khả năng làm thay đổi giá của thị trường Cạnh tranh gắn liền vớikinh tế thị trường Cạnh tranh tạo động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển, điều tiết

hệ thống thị trường Các nhà kinh doanh hoạt động trong môi trường cạnh tranhphải luôn đổi mới không ngừng, sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên, áp dụngtiến bộ khoa học - kĩ thuật trong sản xuất để tăng năng suất lao động, tìm cách thoảmãn tốt nhất các nhu cầu của người tiêu dùng, thúc đẩy nền kinh tế phát triển Cạnhtranh có thể biểu hiện bằng các hình thức với những tính chất khác nhau như cạnhtranh có sự điều tiết của Nhà nước, cạnh tranh tự do, cạnh tranh hoàn hảo, cạnhtranh không hoàn hảo, cạnh tranh lành mạnh và cạnh tranh không lành mạnh

Lý thuyết về cạnh tranh luôn là trọng tâm của tư duy kinh tế Quan niệm vềcạnh tranh bắt nguồn từ tác phẩm The Wealth of Nations (Sự giàu có của các quốc gia)tác giả Adam Smith (1776) Theo nghiên cứu của ông, cạnh tranh tự do hướng tới trạngthái cân bằng Về lâu dài, cạnh tranh tự do hướng tới trạng thái giá bằng với chi phí sảnxuất Clark, J.M (1940), định nghĩa cạnh tranh là hành động nỗ lực để đạt được những

gì những người khác cùng nỗ lực giành lấy tại cùng một thời điểm Theo Stigler (1957),cạnh tranh được định nghĩa xảy ra giữa các cá nhân, tập thể khi hai hoặc nhiều bênmuốn đạt được một thứ mà tất cả các bên không thể cùng có được

Thị trường cạnh tranh hoàn hảo là thị trường có các giả định sau: (1) các sảnphẩm được bán phải giống nhau hoàn toàn, và (2) số lượng người mua và người bán

là quá lớn và do đó không một cá nhân đơn lẻ nào có khả năng tác động đến mứcgiá thị trường (3) không gặp rào cản khi gia nhập thị trường, không gặp hạn chế về

sự di chuyển của giá cả và tài nguyên, (4) tất cả những người tham gia thị trườngphải có kiến thức am hiểu về thị trường

Thị trường cạnh tranh không hoàn hảo (thị trường độc quyền) là thị trườngchỉ có một người bán Họ sẽ quyết định giá bán và được gọi là nhà độc quyền

Theo từ điển Bách khoa toàn thư của Việt Nam “Năng lực cạnh tranh đượchiểu là khả năng của một mặt hàng, một đơn vị kinh doanh hoặc một nước giànhthắng lợi (kể cả giành lại một phần hay toàn bộ thị phần) trong cuộc cạnh tranh trênthị trường tiêu thụ” Theo Michael Porter (1990), trong tác phẩm The CompetitiveAdvantage of Nation (Lợi thế cạnh tranh của quốc gia) tác giả đề cập “Để có thểcạnh tranh thành công, các doanh nghiệp phải có được lợi thế cạnh tranh dưới hìnhthức hoặc là có được chi phí sản xuất thấp hơn hoặc là có khả năng khác biệt hoásản phẩm để đạt được mức giá cao hơn trung bình Để duy trì lợi thế cạnh tranh, cácdoanh nghiệp càng ngày càng đạt được những lợi thế cạnh tranh tinh vi hơn, qua đó

có thể cung cấp những hàng hoá hay dịch vụ có chất lượng cao hơn hoặc sản xuất

có hiệu suất cao hơn”

Cạnh tranh là một vấn đề đáng lưu ý khi nghiên cứu phân tích tình hình tàichính của doanh nghiệp Mức độ cạnh tranh phụ thuộc khả năng định giá sản phẩmcủa doanh nghiệp Nếu doanh nghiệp có sức mạnh định giá cao, doanh nghiệp cóthể chuyển giá tăng đầu vào qua khách hàng, bảo vệ lợi nhuận Ngược lại, doanhnghiệp sẽ chịu áp lực trong thời gian giá đầu vào tăng dẫn đến lợi nhuận sụt giảm

Do đó, nghiên cứu về cạnh tranh hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra các quyết định đầu tư

2.1.2 Đo lường cạnh tranh

Cạnh tranh là một khái niệm phức tạp nên không thể quan sát trực tiếp Có 2cách tiếp cận để lượng hóa cạnh tranh: tiếp cận theo hướng cấu trúc và phi cấu trúc

Tiếp cận theo hướng cấu trúc nghiên cứu mức độ cạnh tranh dựa vào cấu trúc củathị trường.Tiếp cận theo hướng phi cấu trúc là đánh giá mức độ cạnh tranh trực tiếpbằng cách quan sát hành vi của các doanh nghiệp trên thị trường.

Dựa vào cấu trúc thị trường, ba biện pháp đo lường độ tập trung hiệu quả

được sử dụng phổ biến là số lượng các doanh nghiệp, chỉ số tập trung và chỉ sốHerfindahl-Hirschman (chỉ số HHI) Bikker and Haaf (2002) đưa ra các biện pháp

đo lường độ tập trung khác như Hall-Tideman Index, Rosenbluth Index, CCI,Hannah-Kay Index, U-Index, Hause Index, Entropy Index

Đo lường bằng số lượng các doanh nghiệp

Số lượng các doanh nghiệp là chỉ số đơn giản nhất để tính toán độ cạnh tranhtrong chừng mực dữ liệu yêu cầu rất hạn chế Điểm yếu của chỉ số này đó là khôngtính đến độ phân tán các doanh nghiệp Độ tập trung giữa hai ngành có thể khácnhau rất nhiều nếu một ngành chỉ bị chi phối bởi một doanh nghiệp còn ngành cònlại bao gồm nhiều doanh nghiệp với tổng về quy mô như nhau

Đo lường bằng chỉ số tập trung

Đây là phương pháp đo lường đơn giản, yêu cầu về dữ liệu rất ít Đo lườngbằng chỉ số tập trung đòi hỏi nhiểu thông tin hơn so với phương pháp đo lường bằng

số lượng các doanh nghiệp, đặc biệt là thông tin về thị phần trong ngành của cácdoanh nghiệp Chỉ số tập trung đo lường thị phần của k doanh nghiệp thuộc hàngđầu trong ngành:

CR k = ∑ = trong đó S 1≥….Sk≥Sn ∀ ≥

Trong đó Si là thị phần của doanh nghiệp thứ i, các doanh nghiệp được xếp theo thịphần giảm dần, n là tổng số doanh nghiệp Chỉ số tiến gần tới 0 khi có một lượng hữuhạn các doanh nghiệp có cùng quy mô và tiến gần tới 1 nếu doanh nghiệp chiếm toàn

bộ thị phần ngành Tuy nhiên, chỉ số chỉ đo lường thị phần của k doanh nghiệp hàngđầu dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp nhỏ hợp nhất với nhau có thể không đượcphản ánh trong chỉ số này mặc dù mức độ tập trung của thị trường tăng lên

Đo lường cạnh tranh bằng chỉ số HHI

Chỉ số Herfindahl-Hirschman (Hirschman, 1964) là thước đo phổ biến về sự tậptrung của thị trường và được sử dụng để xác định khả năng cạnh tranh thị trường Ưuđiểm của chỉ số HHI giải quyết vấn đề thị phần và cạnh tranh giữa các công ty quy môlớn Tuy nhiên, chỉ số HHI cũng có hạn chế như không giải quyết vấn đề rào cản gianhập vì mức độ cạnh tranh có thể thấp nhưng nếu rào cản gia nhập thấp cạnh tranh cóthể tăng lên, vấn đề xác định thị phần cụ thể liên quan yếu tố địa lý

Chỉ số HHI yêu cầu thông tin về thị phần của tất cả các doanh nghiệp trên thịtrường HHI được tính bằng tổng các bình phương thị phần của mỗi doanh nghiệpcạnh tranh trong một thị trường

HHI= ∑ = ( ) ^ ∀ = với n là tổng số doanh nghiệp trên thị trường

Thị trường càng gần độc quyền càng tập trung và cạnh tranh càng thấp Chỉ

số nằm trong khoảng từ 1/n đối với các doanh nghiệp có cùng quy mô đến 1 biểu thịđộc quyền Theo Cetorelli (1999) ở Mỹ, ngành ngân hàng được xem là cạnh tranhnếu chỉ số HHI nhỏ hơn 0.1, là thị trường hơi tập trung nếu chỉ số ở trong khoảng từ0.1 đến 0.18 và thị trường độc quyền nếu chỉ số lớn hơn 0.18

Chỉ số HHI có ưu điểm dễ tính toán, tuy nhiên, chỉ số không tính được độphức tạp của các thị trường khác nhau

Dựa vào hướng phi cấu trúc thị trường:

Đo lường cạnh tranh bằng chỉ số Lerner

Nhà kinh tế học Abba Lerner (1934) trong tác phẩm “ Khái niệm về độc quyền

và đo lường sức mạnh độc quyền”- bài báo lớn đầu tiên của tác giả về kinh tế học phúc

lợi, đưa ra ý tưởng độc quyền là vấn đề về mức độ, sức mạnh độc quyền phụ thuộc vàophần chênh lệch của giá so với chi phí cận biên Chỉ số Lerner luôn nằm trong khoảng

từ 0 đến 1: càng gần giá trị 0 tức là càng gần với cạnh tranh hoàn hảo; càng gần giá trị

1, sức mạnh thị trường của người bán càng cao nên càng gần với độc

quyền Một nhà độc quyền tìm cách tối đa hóa lợi nhuận sẽ không thuộc phầnkhông co giãn của đường cầu E<1, giải thích lý do vì sao độ co giãn luôn nằm trongkhoảng ∞≥E≥1.

Độ lệch giữa giá cả và chi phí biên càng lớn cho thấy sức mạnh độc quyềncàng cao Do giá cả hay thông tin chính xác về cấu trúc chi phí của doanh nghiệpkhó thu thập chính xác, chỉ số Lerner sử dụng độ co giãn của cầu theo giá: chỉ sốLerner tương đương với giá trị tuyệt đối của độ co giãn của cầu khi giá được thiếtlập nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận

Mặc dù chỉ số Lerner được phát triển từ những năm 1930 nhưng chỉ đượcứng dụng thực sự hiệu quả từ ba thập kỷ trở lại đây do khó khăn trong việc đánh giáchi phí biên Chi phí biên được ước tính từ hàm chi phí theo phương pháp kinh tếlượng Ưu điểm của chỉ số Lerner là định lượng từng ngân hàng cụ thể, thay đổitheo thời gian nên dễ dàng so sánh giữa các ngân hàng và/hoặc trong các giai đoạn,

là một thước đo tốt để lượng hóa sức mạnh thị trường

Mô hình Panzar-Rosse

(Rosse và Panzar, 1977; Panzar và Rosse, 1982, 1987) được áp dụng rộng rãi đểlượng hóa cạnh tranh trong ngành ngân hàng Chỉ số này cho thấy giá đầu vào đượctruyền dẫn vào doanh thu của doanh nghiệp Thị trường càng cạnh tranh khi giá trị chỉ

số càng tăng Đối với một nhà độc quyền, chi phí cận biên bằng doanh thu cận biên ởmức cân bằng Sau khi giá đầu vào tăng, chi phí cận biên tăng Để duy trì trạng thái cânbằng giữa chi phí biên và doanh thu biên, nhà độc quyền tăng doanh thu biên bằng cáchgiảm số lượng (trong trường hợp doanh thu biên là hàm giảm của số lượng) Rosse vàPanzar (1977) cho thấy tổng doanh thu bị giảm nếu độ co giãn của cầu vượt quá 1.Trong trường hợp này, mức tăng do tăng giá không bù đắp tổn thất do giảm số lượng.Việc gia tăng giá đầu vào dẫn đến gia tăng trong tổng doanh thu trong môi

trường cạnh tranh Bởi vì chi phí biến đổi đồng nhất một mức độ với giá đầu vào,bất kỳ sự tăng giá đầu vào nào tạo ra một sự gia tăng phần trăm bằng nhau về chiphí Doanh thu và tổng chi phí cùng thay đổi tương ứng và bằng tỷ lệ phần trămthay đổi của giá đầu vào để đảm bảo điều kiện không lợi nhuận (tổng chi phí bằngtổng doanh thu) Trong cân bằng dài hạn, tổng số lượng được điều chỉnh bằng cáchgiảm số lượng doanh nghiệp Kết quả trong môi trường cạnh tranh, giá đầu vào tăng1% làm tăng 1 % tổng doanh thu.

Mô hình Panzar-Rosse xác định được các điều kiện cạnh tranh bằng cáchtính tổng độ co giãn của doanh thu đối với tất cả giá đầu vào Tổng độ co giãn,thường được gọi là thống kê H, nhận các giá trị từ 1 đến +1 Chi phí thay đổi càngđược truyền dẫn vào doanh thu cho thấy thị trường càng cạnh tranh

Trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo, chi phí đầu vào và tổng doanh thu tăngtheo cùng một tỷ lệ phần trăm và thống kê H bằng 1

Chỉ số thống kê H được tính toán như sau: H= ∑ =1 1

Thống kê H là tổng độ co giãn của tổng doanh thu lãi của các ngân hàng trên

cơ sở các yếu tố giá đầu vào

Lượng hóa cạnh tranh bằng chỉ số Boone

Theo giả thuyết hiệu quả của Demsetz (1973), doanh nghiệp hiệu quả hơn đạt

tỷ suất lợi nhuận vượt trội hơn, thu hút thị phần cao hơn Boone (2008) cho thấymức chênh lệch lợi nhuận tương đối có thể lượng hóa mức độ cạnh tranh trong thực

tế Trong thực tế, các nhà kinh tế thường đánh giá sức mạnh của mối tương quangiữa hiệu quả và hiệu suất Theo Boone et al., (2007), cạnh tranh được ước tính từphương trình lợi nhuận sau đây:

Ln π i =α+βlncα+βlnclnc i +ε i

Trong đó π i là lợi nhuận, c i đo lường chi phí (đại diện cho hiệu quả), hệ số β

là độ co dãn của lợi nhuận (PE) (% lợi nhuận giảm tương ứng % chi phí tăng) Van

Leuvensteijn (2011), Delis (2012); Tabak et al., (2012) ước tính trực tiếp chi phíbiên Trường hợp dữ liệu không đủ để ước tính trực tiếp, sử dụng biến chi phí trungbình (Schaeck and Cihak, 2014):

π it =α+βlnc α i +∑ = d kt ln(c it )+ ∑ = − d kt +u it

Trong đó π it là lợi nhuận của ngân hàng i tại thời điểm t trên tổng tài sản, T làtổng số năm đang xem xét, dkt là biến giả về thời gian, cit là biến chi phí trung bình.Chi phí trung bình là tỷ số của chi phí lãi và chi phí phi lãi trên tổng thu nhập lãi vàthu nhập phi lãi

Bảng 2.1: Tóm tắt ưu nhược điểm các biện pháp đo lường cạnh tranh

Tiếp cận theo hướng cấu trúc

Đo lường theo độ Yêu cầu dữ liệu thấp (có sẵn cho Nền tảng lý thuyết yếu

ngân hàng (khung Không yêu cầu dữ liệu cấp công hoạt động gia nhập và rời bỏ

Tiếp cận theo hướng phi cấu trúc

thông tin về giá cả

Chỉ số giải thích đơn giản, dễhiểu.

Là chỉ báo linh hoạt

Yêu cầu số lượng quan sát hạnchế

Có thể ước tính bằng phương một chiều

Chỉ số đo lường cạnh tranh hiệuquả

2.1.3 Khái niệm sự ổn định

Ổn định là trạng thái được cố định chắc chắn hoặc không có khả năng di

chuyển hoặc thay đổi Trên thị trường tài chính, ổn định là việc thực hiện nhữnghành động phù hợp nhằm giảm thiểu tình trạng mất cân đối tài chính phát sinh trênthị trường tài chính Trong lĩnh vực ngân hàng, sự ổn định hướng đến mục tiêu xâydựng bộ máy ngân hàng an toàn lành mạnh, đảm bảo phân bổ vốn tối ưu nhằm mụcđích ngăn chặn khủng hoảng hệ thống

Giả thuyết bất ổn về tài chính (Financial instability hypothesis) được nhà kinh tếhọc người Nga Hyman Minsky (1919-1996) đưa ra vào đầu những năm 1990 nhưngkhông được đón nhận rộng rãi tại thời điểm đó Ông là một nhà kinh tế học được biếtđến như một người tương đối bi quan trong suốt cuộc đời của mình vì cho rằng thị

trường vốn không ổn định, chỉ kéo dài thời gian phát triển một thời gian rồi kết thúcbằng suy thoái Trọng tâm của giả thuyết này lý giải tác động của nợ, giải thíchnguyên nhân gây ra suy thoái không phải do tác động của các yếu tố ngoại sinh gâynên các cú sốc từ bên ngoài Khi nền kinh tế đạt mức hưng thịnh, nội tại đã hàmchứa các yếu tố nội sinh bất ổn gây nên tình trạng suy thoái.

Có năm thời kỳ trong chu kỳ của Minsky đó là dịch chuyển, bùng nổ, hưngphấn, chốt lời và hoảng loạn Sự dịch chuyển xảy ra khi các nhà đầu tư hào hứng về

sự kiện xảy ra như một phát minh, cuộc chiến tranh hoặc sự thay đổi về chính sáchkinh tế Chu kỳ bao gồm chuỗi các khoảnh khắc Minsky (Minsky moment) lặp đilặp lại: giai đoạn ổn định khuyến khích chấp nhận rủi ro, giai đoạn bất ổn khi rủi rotrở thành thua lỗ, giai đoạn nhà đầu tư e ngại rủi ro (giảm đòn bẩy tài chính), giaiđoạn khôi phục sự ổn định và lặp lại các chu kỳ tiếp theo Hiện nay, thuật ngữ

“Minsky moment“ xuất hiện rất nhiều trong các tin tức tài chính về tình trạng hỗnloạn thị trường tài chính toàn cầu Thuật ngữ này được đưa ra bởi Paul Mcculley

1998 để mô tả cuộc khủng hoảng tài chính Nga 1998 Trong lúc nền kinh tế tăngtrưởng mạnh, lượng tín dụng bơm ra nhiều, các nhà đầu tư ưa thích rủi ro thườngtăng sử dụng đòn bẩy tài chính, đầu cơ quá mức nhằm đạt được tỷ suất sinh lợi cao.Đòn bẩy nợ được sử dụng quá mức gây ra nhiều rủi ro Do thị trường quá hồ hởinên không dự báo được rủi ro cho dù trên thị trường đã có dấu hiệu cho thấy suythoái sắp xảy ra Khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, doanh nghiệp phải đivay mới để trả nợ vay cũ Hình thức tài trợ này gọi là tài chính Ponzi (đặt theo tên

sớm dự đoán khả năng phá sản của doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng nhằm địnhhướng kinh doanh theo mục tiêu nhất định

Richard Koo (2008) trình bày khái niệm về “suy thoái bảng cân đối kế toán“(thuật ngữ tiếng Anh Balance sheet Recession) Đây là loại suy thoái kinh tế xảy ra khi

nợ khu vực tư nhân cao khiến các công ty và cá nhân tập trung tiết kiệm bằng cách trả

nợ thay vì chi tiêu hoặc đầu tư khiến tăng trưởng kinh tế chậm lại và suy

thoái Suy thoái kinh tế tại Nhật Bản những năm 1990, suy thoái kinh tế Hoa Kỳgiai đoạn 2007-2008 là ví dụ điển hình của suy thoái bảng cân đối kế toán Trongthời kỳ xảy ra bong bóng bất động sản ở Nhật Bản năm 1990, người dân sử dụngbất động sản làm tài sản đảm bảo vay nợ rồi dùng tiền vay để đầu tư dự án kháckiếm lời Giá bất động sản lao dốc khi bong bóng vỡ nên khoản lỗ lớn hình thànhtrên bảng cân đối kế toán Lúc này, người dân ưu tiên trả nợ thay vì tái đầu tư Do

đó, tổng cầu giảm, giảm phát xảy ra, giá trị thật của nợ càng bị bơm lên, suy thoáikinh tế càng trầm trọng

2.1.4 Đo lường sự ổn định

Z-score là thước đo sự ổn định được sử dụng rộng rãi, đại diện cho tỷ lệ vốnđệm ngân hàng và lợi nhuận với rủi ro biến động của lợi nhuận ( Berger et al., 2009;Turk-Ariss, 2010; Foos et al., 2010) Tỷ số Z-score cho biết lợi nhuận của một ngânhàng sẽ giảm nhanh như thế nào trước khi nguồn vốn của ngân hàng cạn kiệt (Boyd

et al., 2006) Đây cũng là thước đo rủi ro tổng thể hoặc rủi ro vỡ nợ của một ngânhàng (Boyd và Runkle, 1993) Tỷ số Z-score càng cao, xác suất vỡ nợ càng thấp.Tỷ

số Z-score được lấy logarit để tính toán độ lệch trong dữ liệu Altman’s (1968),Zavgren (1985) tập trung vào các các doanh nghiệp sản xuất lớn còn Mcgurr (1996)and Rance (1999) chỉ sử dụng dữ liệu các doanh nghiệp bán lẻ…

Trong bài robust test, sử dụng tỷ lệ nợ xấu (Non-performing loan) là mộtcách đo lường sự ổn định phổ biến khác (Jimenez and Saurina, 2006) Tỷ lệ nợ xấu

có ý nghĩa trong việc đánh giá tác động của cạnh tranh đến rủi ro hệ thống Chỉ số

có giá trị càng cao biểu thị danh mục đầu tư của ngân hàng càng rủi ro

Tỷ số Z-score dự báo khả năng phá sản của doanh nghiệp hữu ích cho nhiềuđối tượng sử dụng thông tin, đặc biệt là các chủ nợ và nhà đầu tư Altman Edward(1968) đưa ra năm tỷ số tài chính có thể được sử dụng để dự đoán nguy cơ phá sảncủa doanh nghiệp, được gọi là Z-score Mô hình của Altman cho phép dự đoán phásản của doanh nghiệp 2 năm trước khi xảy ra

Công thức tính Z-score:

Z-score =α+βlnc 0.012X 1 + 0.014X 2 + 0.033X 3 + 0.006X 4 + 0.999X 5

X1 = Vốn lưu động / tổng tài sản; X2= Lợi nhuận giữ lại/Tổng tài sản; X3= Lợinhuận trước lãi vay và thuế/Tổng tài sản; X4= Giá trị thị trường của vốn chủ sở hữu/Giá trị sổ sách của tổng nợ phải trả; X5=Doanh thu/Tổng tài sản

Mô hình của Altman tồn tại một số hạn chế (1) tính chủ quan trong các trọng

số, (2) yếu tố mang tính mơ hồ trong mô hình, (3) cách tiếp cận đơn biến, (4) tỷ lệsai lệch (Schaeffer, 2000), (5) tỷ lệ X5 chưa thể hiện sự thay đổi giữa các ngành.Ngoài ra, mô hình không thể dự đoán chính xác khó khăn về tình hình tài chính củadoanh nghiệp phi sản xuất và doanh nghiệp có hình thức hoạt động không công khai

vì giá trị thị trường của vốn chủ sở hữu dựa trên giá cổ phiếu nên tỷ lệ X4 khó tínhtoán đối với doanh nghiệp không công khai

Grice và Ingram (2001) kiểm chứng lại mô hình Altman Z-score trong dựbáo nguy cơ phá sản của doanh nghiệp Nghiên cứu này phát hiện độ chính xác môhình Altman giảm Altman sử dụng mẫu giai đoạn 1958-1961, độ chính xác tổng thể

là 83.5% Grice và Ingram sử dụng mẫu giai đoạn 1988-1991, độ chính xác chỉ còn57.8% Mô hình của Altman nhạy cảm với việc phân loại ngành nhưng không phảnứng trước các loại khủng hoảng tài chính Độ chính xác tổng thể của mô hình caohơn đáng kể cho các doanh nghiệp sản xuất (69.1%) so với toàn bộ mẫu (57.8%)bao gồm các doanh nghiệp phi sản xuất Vì vậy, mô hình Altman Z-score được điềuchỉnh như sau:

Z’’=α+βlnc6.56X 1 +3.26X 2 +6.72X 3 +1.05X 4 (Altman 2000)

Với X1=Vốn lưu động/Tổng tài sản; X2= Lợi nhuận giữ lại/Tổng tài sản; X3=Lợinhuận trước lãi vay và thuế/Tổng tài sản; X4=Vốn chủ sở hữu/ Tổng nợ phải trả.Nếu Z’’>2.6: Ngân hàng nằm trong vùng an toàn, chưa có nguy cơ phá sản

Nếu 1.2 <Z’’<2.6 : Ngân hàng nằm trong vùng cảnh báo, có thể có nguy cơ phá sản

Nếu Z’’<1.2 : Ngân hàng nằm trong vùng nguy hiểm, nguy cơ phá sản cao.

Đối với lĩnh vực ngân hàng, nghiên cứu của Boyd & Graham(1986) đánh giárủi ro phá sản của tập đoàn tài chính ngân hàng khi đầu tư ra các lĩnh vực phi ngânhàng bằng công thức Z-score = [E(ROA) + Ebq/Abq]/ σROA Hannan& HanweckROA Hannan& Hanweck(1988) kiểm tra mối quan hệ giữa lãi suất tiền gửi không được bảo hiểm của ngânhàng và mức độ chấp nhận rủi ro và kết luận rằng thị trường tiền gửi không đượcbảo hiểm tạo ra mức giá rủi ro cho ngân hàng Đồng thời, tác giả phát triển chỉ số Z-score= [ROAbq + E/A]/σROA Hannan& HanweckROA biểu thị tương quan giữa tỷ lệ vốn chủ sở hữu /tàisản và rủi ro Chỉ số Z-score hàm ý giảm thu nhập sẽ dẫn đến thâm hụt vốn khiếnngân hàng dễ gặp rủi ro thanh khoản Các nhà nghiên cứu Cihak & Hess (2008),Foos và cộng sự (2010) tiếp tục phát triển bổ sung chỉ số Z-score để làm thước đohữu hiệu lượng hóa sự ổn định của ngân hàng

2.2 Khung lý thuyết

2.2.1 Lý thuyết cạnh tranh của Michael Porter

Chiến lược cạnh tranh (Competitive Strategy) là kế hoạch hành động dài hạn

mà một doanh nghiệp đề ra để đạt được lợi thế cạnh tranh sau khi so sánh điểmmạnh-điểm yếu so với các đối thủ khác Chiến lược này có thể kết hợp với các hànhđộng để chống lại áp lực cạnh tranh, mở rộng thị phần và hỗ trợ củng cố vị thế trênthị trường của doanh nghiệp

Michael E Porter được xem là cha đẻ về lý thuyết chiến lược cạnh tranh, sựphát triển kinh tế, khả năng cạnh tranh của các khu vực, tiểu bang và quốc gia Tác giảphân loại chiến lược cạnh tranh chung bao gồm (1) khác biệt hóa, (2) chi phí thấp,(3) phân biệt tập trung (4) chi phí tập trung

(1) Chiến lược khác biệt hóa có liên quan đến khác biệt hóa sản phẩm so với sản phẩm của các đối thủ cạnh tranh khác

(2)Chiến lược chi phí thấp làm công ty trở thành nhà cung cấp có chi phí thấptrong ngành Các nguồn lợi thế chi phí rất đa dạng và phụ thuộc vào cấutrúc ngành Chiến lược này có thể bao gồm việc theo đuổi nền kinh

tế theo quy mô, công nghệ độc quyền, tiếp cận ưu đãi với nguồn nguyênliệu thô và các yếu tố khác Doanh nghiệp sản xuất chi phí thấp phải tìm

và khai thác tất cả các nguồn lợi thế từ chi phí Nếu một công ty có thểđạt được và duy trì sự dẫn đầu về chi phí tổng thể thì công ty có mứctrung bình cao hơn trong ngành của mình miễn là có thể giữ giá ở mứchoặc gần mức trung bình của ngành

Chiến lược tập trung dựa vào việc lựa chọn phạm vi hẹp cạnh tranhtrong ngành, trọng tâm lựa chọn một phân khúc hoặc một nhóm phânkhúc và điều chỉnh chiến lược để loại bỏ các đối thủ cạnh tranh khác.(3) Phân biệt tập trung là công ty tìm kiếm sự khác biệt trong phân khúc mục tiêu

(4) Chi phí tập trung là công ty tìm kiếm lợi thế chi phí trong phân khúc mục tiêu của mình

Cả hai biến thể của chiến lược tập trung đều dựa trên sự khác biệt giữaphân khúc mục tiêu của người tập trung và các phân khúc khác trongngành Các phân khúc mục tiêu phải có người mua có nhu cầu bất thườnghoặc hệ thống sản xuất và phân phối phục vụ tốt nhất cho phân khúc mụctiêu phải khác với các phân khúc ngành khác Tập trung chi phí khaithác sự khác biệt trong hành vi chi phí ở một số phân khúc, trong khi tậptrung phân biệt khai thác nhu cầu đặc biệt của người mua ở một số phânkhúc nhất định

Ngoài ra, công ty còn có thể sử dụng các chiến lược khác khi cần thiết như chiến lược liên minh, hợp tác, sáp nhập, mua lại, chiến lược gia công

2.2.2 Lý thuyết về cấu trúc thị trường, mô hình SCP hay mô hình Bain Mason

Mô hình SCP (Structure-Conduct-Performance) hay mô hình Bain Mason hay

mô hình cạnh tranh trong kinh tế học (IO- Industrial Organization) đưa ra bởi Mason

(1939) và Bain (1956) là mô hình đề cập đến vấn đề cấu trúc thị trường quyết địnhhành vi của doanh nghiệp và hành vi quyết định kết quả trên thị trường Mô hình chỉ

ra rằng cấu trúc ngành đặc thù sẽ hình thành hành vi nhất định dẫn đến kết quả nhấtđịnh.

Mô hình SCP cung cấp lý thuyết về tương quan giữa cấu trúc thị trường (tậptrung) và hành vi (cạnh tranh) Theo mô hình SCP, mức độ tập trung cao ngụ ý cạnhtranh thấp Nếu việc thay đổi cấu trúc thị trường của ngành ngân hàng gây ra kémhiệu quả sẽ tác động trực tiếp và/hoặc gián tiếp chuyển sang nền kinh tế Cấu trúcthị trường bao gồm quy mô, số lượng các doanh nghiệp, điều kiện gia nhập ngành

và mức độ khác biệt của sản phẩm Hành vi của doanh nghiệp bao gồm chiến lượcgiá cả, các chiến lược quyết định chất lượng sản phẩm, chi phí quảng cáo…Bain(1956) cho rằng bên cạnh yếu tố thị phần, cấu trúc thị trường còn chịu ảnh hưởngbởi yếu tố khác như rào cản gia nhập thị trường… Tuy nhiên, Stigler (1968) chothấy lý thuyết của Bain (1956) không chính xác chẳng hạn các doanh nghiệp làm ănhiệu quả chiếm thị phần lớn không phải là yếu tố tiêu cực làm lũng đoạn thị trường

2.2.3 Lý thuyết theo hướng phi cấu trúc mô hình của tổ chức NEIO

(New Empirical Industrial Organization)

Từ những thiếu sót trong cách tiếp cận theo hướng cấu trúc thị trường, các nhàkinh tế học đã thay đổi phương pháp nghiên cứu bản chất của cạnh tranh bằng cáchquan sát trực tiếp các hành vi Tiếp cận theo hướng phi cấu trúc thị trường áp dụng môhình để ước tính các thông số cho hành vi cạnh tranh của các tổ chức NEIO sử dụngnhiều phương pháp yêu cầu dữ liệu và giả định khác nhau Các nghiên cứu đầu tiên của

mô hình dựa trên lý thuyết độc quyền nhóm và một mô hình tĩnh của cạnh tranh (quanniệm tân cổ điển) Những mô hình này bao gồm chỉ số Lerner, các mô hình của Iwata(1974), mô hình Panzar- Rosse (1987) Sau đó, các biện pháp phi cấu trúc khác, đặcbiệt là chỉ báo Boone được phát triển với mục tiêu nhằm nắm bắt được sự năng độngcủa thị trường hơn là tập trung phân tích thị trường tĩnh

2.3 Các nghiên cứu liên quan

2.3.1 Các quan điểm nghiên cứu

Nghiên cứu về tương quan giữa cạnh tranh và ổn định ngân hàng tồn tại hai trường phái ủng hộ hai quan điểm như sau.

Quan điểm “Cạnh tranh- ổn định”:

Trường phái ủng hộ thuyết cạnh tranh-ổn định Đầu tiên là thuật ngữ “quálớn để sụp đổ”, tập trung vào mô hình Cấu trúc-Hành vi-Kết quả (SCP) Lập luậnnày xảy ra khi cấu trúc thị trường quá tập trung nên các ngân hàng lớn chi phối nềnkinh tế Sự thất bại của các ngân hàng lớn mang tính dây chuyền ảnh hưởng toàn hệthống Các ngân hàng tin tưởng sẽ được chính phủ hỗ trợ trong trường hợp mất khảnăng thanh toán nên chấp nhận nhiều rủi ro hơn làm hệ thống ngân hàng trở nên bất

ổn hơn (Mishkin, 1999; Beck et al., 2006b; Levy Yeyati & Micco, 2007; Beck,2008; Schaeck et al., 2009) Hiệu ứng này càng nhân lên bởi vì suy nghĩ “quá lớn đểsụp đổ” còn khiến người gửi tiền trở nên lơ là trong việc giám sát ngân hàng bởi họcũng tin rằng sẽ được chính phủ cứu trợ trong trường hợp ngân hàng phá sản

Lập luận thứ hai được phát triển dựa trên lý thuyết “chuyển dịch rủi ro”, xemxét cả thị trường tiền gửi và thị trường cho vay, các ngân hàng có sức mạnh thị trườnglớn có xu hướng tính lãi suất cao làm khả năng trả nợ của người vay giảm, các khoản

nợ xấu trong danh mục đầu tư của ngân hàng tăng khiến hệ thống tài chính càng bất ổn.Với lãi suất tăng lên, người vay chọn lựa nhiều cơ hội đầu tư mang tính rủi ro cao hơn.Khi cạnh tranh tăng, các ngân hàng chạy đua giảm lãi suất cho vay để giữ thị phần, từ

đó làm giảm rủi ro đạo đức dẫn đến giảm rủi ro các dự án tài chính, tăng khả năng trả

nợ của khách hàng, loại bỏ dần rủi ro sụp đổ ngân hàng

Ngày càng nhiều các kết quả nghiên cứu ủng hộ quan điểm cạnh tranh-ổnđịnh Boyd et al., (2006) kết luận rằng mức độ tập trung của ngân hàng càng tăngxác suất sụp đổ càng lớn Nghiên cứu của Schaeck and Cihak (2014) cho thấy cạnhtranh cao dẫn đến ngân hàng ổn định hơn Caminal and Matutes (2002) kết luậncạnh tranh là cần thiết để tăng cường ổn định tài chính do khắc phục được nhữnghạn chế của thị trường độc quyền Các nghiên cứu khác cùng quan điểm cạnh tranh-

ổn định như Allen & Gale (2004), Beck et al., (2004, 2013)

Quan điểm “Cạnh tranh- bất ổn”:

Các nghiên cứu lý thuyết truyền thống theo quan điểm cạnh tranh-bất ổn chỉ

ra tác động tiêu cực của cạnh tranh đối với sự lành mạnh của ngân hàng, sức mạnh

thị trường tăng làm giảm khả năng sụp đổ ngân hàng (Carletti and Hartmann, 2002;Beck, 2008).

Lý thuyết cạnh tranh-bất ổn phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc thị trường vàhành vi chấp nhận rủi ro ngân hàng Yếu tố cạnh tranh và cấu trúc thị trường gián tiếpgia tăng khẩu vị rủi ro của các ngân hàng Mô hình tìm hiểu tác động truyền dẫn củagiá trị thương hiệu (franchise values) đối với hành vi chấp nhận rủi ro của ngân hàng(Carletti and Hartmann, 2002; Boyd et al., 2006; Martinez-Miera and Repullo, 2008).Giả thuyết giá trị thương hiệu này cho rằng cạnh tranh làm giảm giá trị thương hiệu và

tỷ suất lợi nhuận làm gia tăng khả năng sụp đổ toàn hệ thống Giá trị thương hiệu caonên ngân hàng hạn chế mạo hiểm chấp nhận rủi ro bằng cách giảm các ưu đãi cho cácrủi ro tổn thất Điều này là do giá trị thương hiệu chỉ tồn tại khi các ngân hàng lo ngại

về rủi ro dẫn đến việc hạn chế chấp nhận rủi ro để bảo toàn giá trị thương hiệu, tránhnguy cơ phá sản Hơn nữa, ngân hàng còn kiếm được nguồn thu nhập từ đặc lợi độcquyền giúp ngân hàng giảm bớt hành vi chấp nhận rủi ro vì lợi nhuận, giá trị điều lệ vàvốn hóa cao (Allen and Gale, 2004; Carletti, 2008) cũng như sàng lọc khách hàng tốthơn làm giảm rủi ro tiềm tàng (Cetorelli and Peretto, 2000) Do đó, với giá trị thươnghiệu thương mại cao hơn, các ngân hàng tư nhân có xu hướng nắm giữ nhiều vốn hơn

và danh mục đầu tư ít rủi ro hơn Từ đó làm cho hệ thống tài chính ổn định hơn(Keeley, 1990; Levy Yeyati and Micco, 2007; Schaeck et al., 2009)

Mặt khác, cạnh tranh gia tăng làm giảm đặc lợi độc quyền (monopoly rent)dẫn đến các ngân hàng chấp nhận mạo hiểm nhiều hơn như xem xét danh mục đầu

tư kém chất lượng, mức vốn thấp hơn và chấp nhận rủi ro tín dụng cao hơn Nguyênnhân là do ngân hàng phải cạnh tranh để bù lỗ lãi cho người vay vì thất thoát lợinhuận và cho người có điểm tín dụng thấp vay dẫn đến suy thoái danh mục cho vay,gia tăng nợ xấu, tăng nguy cơ sụp đổ của ngân hàng Vì vậy, cạnh tranh khiến hệthống tài chính mất tính bền vững (Carletti and Hartmann, 2002; Beck, 2008;Berger et al., 2009)

Allen và Gale (2004) cho rằng các ngân hàng trên thị trường cạnh tranh sẽ cónhiều rủi ro hơn so với các thị trường tập trung do một khi xảy ra cú sốc bất lợi có

thể dẫn đến phản ứng dây chuyền Bởi vì ngân hàng đóng vai trò là người chấp nhậngiá trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo, ngân hàng không có khả năng chi phối so vớitoàn ngành, sẽ không có ngân hàng nào có động lực để hỗ trợ thanh khoản cho ngânhàng khác đang gặp khó khăn Do đó, nguy cơ sụp đổ càng lan rộng

Cần lưu ý rằng hai quan điểm trên không nhất thiết phải đưa ra kết luận đốinghịch về quan điểm cạnh tranh-ổn định Nghiên cứu của Martinez-Miera &Repullo, (2010) cho thấy mối quan hệ giữa hai yếu tố này phi tuyến tính Thị trườngcạnh tranh ít làm giảm rủi ro, thị trường cạnh tranh nhiều gây thiệt hại giá trị thươnghiệu tổng thể của ngân hàng

2.3.2 Các nghiên cứu thực nghiệm

Keely (1990) sử dụng mẫu quan sát ngân hàng ở Mỹ giai đoạn 1970-1986

kiểm tra tác động của cạnh tranh và giá trị điều lệ, cạnh tranh tăng làm giá trị điều lệgiảm, các ngân hàng tăng rủi ro vỡ nợ thông qua việc tăng rủi ro tài sản và giảmvốn Nghiên cứu của Keely (1990) cho thấy mức độ tập trung tỷ lệ thuận với mức

độ ổn định, cạnh tranh làm suy yếu ổn định của hệ thống ngân hàng

De Nicolo (2004) xây dựng chỉ số lượng hóa rủi ro dựa trên năm ngân hàng

lớn nhất trong một quốc gia gọi là chỉ số rủi ro hệ thống Thước đo lượng hóa mức

độ cạnh tranh là độ tập trung của năm ngân hàng lớn, các biến kiểm soát gồm lạmphát, khu vực địa lý trên thế giới, tỷ lệ tăng trưởng GDP thực và can thiệp chính

sách của chính phủ Nghiên cứu của De Nicolo (2004) và Boyd & De Nicolo (2005)

cho thấy ngân hàng rủi ro hơn khi thị trường tập trung hơn Khi cạnh tranh giảm,ngân hàng tăng thu nhập trên thị trường cho vay bằng cách tăng lãi suất cho vay.Người vay phải đối mặt với chi phí lãi suất cao nên phải chọn các dự án có rủi rocao nhằm đạt lợi nhuận cao hơn, dễ phát sinh rủi ro nợ xấu Vì vậy, ngân hàng tiềm

ẩn rủi ro bất ổn cao hơn

Schaeck & Cihak (2007) sử dụng mẫu gồm hơn 2600 ngân hàng từ 10 quốc gia

châu Âu giai đoạn 1999-2004 kiểm tra giả thuyết cạnh tranh gia tăng gắn liền với cácngân hàng có tỷ lệ vốn hóa cao hơn Tác giả sử dụng ước lượng 2SLS với các

biến công cụ gồm biến hạn chế gia nhập ngành, hạn chế hoạt động và chỉ số tự dongân hàng nhằm kiểm soát nội sinh cho biến thống kê H- H Statistic đại diện cạnhtranh ngân hàng Nghiên cứu cho thấy tăng 1% trong chỉ số H-Statistic làm tăng tỷ

lệ vốn trung bình trong mẫu từ 5.6% đến 5.9% nghĩa là khi hoạt động trong môitrường cạnh tranh hơn, ngân hàng giữ bộ đệm vốn cao hơn

Berger (2009) sử dụng mẫu dữ liệu gồm 8,235 ngân hàng tại 23 quốc gia

phát triển Tác giả kiểm tra hai quan điểm này bằng cách hồi quy vốn chủ sở hữu

ngân hàng, rủi ro cho vay, rủi ro tổng thể với vài cách khác nhau đo lường sức mạnhthị trường và các chỉ số môi trường kinh doanh Tác giả sử dụng 3 biến đại diện cho

ổn định của ngân hàng bao gồm: thước đo rủi ro tổng thể của ngân hàng (Z-score),thước đo rủi ro cho vay (tỷ lệ nợ xấu NPL) và tỷ lệ vốn (tỷ lệ vốn chủ sở hữu trêntài sản) Tác giả sử dụng chỉ số Lerner, chỉ số HHI tiền gửi và tiền vay để lượng hóamức độ cạnh tranh Kết quả cho thấy, phù hợp với quan điểm truyển thống ‘cạnhtranh-bất ổn”, mức độ cạnh tranh tăng, giá trị thương hiệu và sức mạnh thị trườngcàng giảm dẫn đến bất ổn tăng

Martinez-Miera and Repullo (2010) phân tích tác động khi gia tăng cạnh

tranh đối với rủi ro về nguy cơ sụp đổ của ngân hàng trong điều kiện (i) ngân hàngđầu tư vào các khoản vay doanh nhân (entrepreneurial loans); (ii) xác suất vỡ nợ củacác khoản vay này nội sinh; (iii) xác suất vỡ nợ các khoản vay có mối tương quankhông hoàn hảo Bài nghiên cứu đưa ra hai hiệu ứng đối nghịch Hiệu ứng dịchchuyển rủi ro đưa ra bởi Boyd& De Nicolo (2005) theo (i) và (ii): Cạnh tranh càngnhiều lãi suất cho vay càng thấp dẫn đến xác suất vỡ nợ càng thấp Do đó, các ngânhàng càng phát triển an toàn và bền vững hơn Hiệu ứng ảnh hưởng biên theo (iii):Cạnh tranh nhiều hơn dẫn đến lãi suất cho vay thấp Do đó, doanh thu từ các khoảnvay đạt chuẩn thấp Ngân hàng có đệm bảo toàn chống lại tổn thất cho vay, vì vậycác ngân hàng trở nên rủi ro hơn Kết luận bài nghiên cứu chỉ ra rằng hiệu ứng dịchchuyển rủi ro có xu hướng chiếm ưu thế trong thị trường độc quyền trong khi hiệu

ứng ảnh hưởng biên chiếm ưu thế trong thị trường cạnh tranh nên xuất hiện mốiquan hệ phi tuyến hình chữ U.

Soedarmono và cộng sự (2011) nghiên cứu các ngân hàng ở 12 quốc gia

châu Á giai đoạn 2001-2007 có nguy cơ rủi ro đạo đức sau hậu quả cuộc khủnghoảng năm 1997 Bài nghiên cứu cho thấy ngành ngân hàng có sức mạnh thị trườngcao có liên quan đến an toàn vốn Các ngân hàng có mức độ vốn hóa cao trong thịtrường ít cạnh tranh không đủ khả năng đối phó với vấn đề rủi ro đạo đức dẫn đếnrủi ro vỡ nợ càng trầm trọng Bên cạnh đó, tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ làm giảmbớt khẩu vị rủi ro và bất ổn tăng cao trong điều kiện thị trường ít cạnh tranh hơn

Liu và cộng sự (2013) kiểm tra tính ổn định của hệ thống ngân hàng bằng

cách sử dụng dữ liệu của 10 quốc gia châu Âu giai đoạn 2000-2008 Nghiên cứu chỉ

ra rằng tồn tại mối quan hệ phi tuyến hình chữ U ngược giữa cạnh tranh giữa cáckhu vực và ổn định nghĩa là mức độ cạnh tranh vừa phải dẫn đến ngân hàng lànhmạnh hiệu quả hơn, cạnh tranh quá nhiều hoặc quá ít có thể tác động tiêu cực đến

độ ổn định Nghiên cứu còn cho thấy các khu vực kinh tế khác nhau là nhân tố ảnhhưởng đến độ ổn định, cụ thể là sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực EU cả vềphát triển kinh tế và cạnh tranh trong các lĩnh vực đóng vai trò xương sống ảnhhưởng đến sự ổn định của hệ thống tài chính

Mohammed Amidu, Simon Wolfe (2013) tập trung kiểm tra xem liệu đa

dạng hóa doanh thu có ảnh hưởng đến tương quan giữa cạnh tranh và ổn định ngânhàng Mẫu nghiên cứu gồm 978 ngân hàng ở 55 quốc gia mới nổi và đang phát triểngiai đoạn 2000-2007 Tác giả lượng hóa ổn định ngân hàng bằng chỉ số Z-score đolường rủi ro tổng thể, lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro đo lường khả năng sinh lời,chỉ số nợ xấu đo lưởng rủi ro danh mục cho vay và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tài sản

để đo lường mức độ vốn hóa Hồi quy 3SLS được sử dụng nhằm kiểm soát tínhđồng thời, hiện tượng nội sinh và các tham số được ước lượng chính xác và nhấtquán Bài nghiên cứu cho thấy cạnh tranh không những làm tăng sự ổn định do ngânhàng đưa ra các quyết định đa dạng hóa danh mục đầu tư mà còn tăng cường hiệuquả hoạt động của ngân hàng

Fu và cộng sự (2013) phân tích sự đánh đổi giữa cạnh tranh và ổn định tài

chính từ 14 nền kinh tế châu Á Thái Bình Dương từ 2003-2010 bằng kỹ thuật ướclượng GMM với dữ liệu bảng không cân bằng gồm 4069 quan sát Chỉ số Z-scoređại diện cho ổn định ngân hàng, tương quan dương của chỉ số Lerner cho thấy giatăng cạnh tranh liên quan tiêu cực đến ổn định Điều này là do các ngân hàng lớnđược bảo vệ tập trung cho vay trong các lĩnh vực ưu tiên Do người vay có quy mô

“quá lớn để gặp thất bại” nên ngân hàng không xây dựng văn hóa tín dụng phù hợphoặc xảy ra rủi ro đạo đức dẫn đến rủi ro nợ xấu gia tăng Quy mô ảnh hưởng tiêucực đến ổn định cho thấy ngân hàng lớn phải đối mặt rủi ro lớn hơn Trường hợp sửdụng xác suất phá sản làm biến phụ thuộc, chỉ số Lerner có tương quan âm cho thấygia tăng cạnh tranh thúc đẩy ngân hàng càng ổn định hơn Kết quả thực nghiệm củabài nghiên cứu hỗ trợ cho quan điểm trung lập về cạnh tranh nghĩa là cả hai quanđiểm “cạnh tranh-ổn định” và “cạnh tranh-bất ổn” đồng thời áp dụng cho các nềnkinh tế đang xem xét ở khu vực châu Á Thái Bình Dương

Otero L., và cộng sự (2017) kiểm tra tác động của cạnh tranh đến rủi ro ở các

ngân hàng khu vực Trung Đông và một số quốc gia châu Phi (gọi tắt là MENA) Phầnlớn các nghiên cứu trước đây đều tiến hành ở các nước phát triển nơi có mức độ cạnhtranh cao và đồng nhất Vì vậy, quan điểm cạnh tranh- ổn định thường chiếm ưu thếgiải thích các thị trường này Tuy nhiên, qua bài nghiên cứu, tác giả rút ra kết luận haiquan điểm có thể tương thích tùy thuộc vào loại thị trường, tồn tại mối liên hệ hình chữ

U giữa cạnh tranh và mức độ rủi ro ở các ngân hàng MENA Trong thị trường ít cạnhtranh, cạnh tranh gia tăng hỗ trợ hiệu ứng dịch chuyển rủi ro giúp cải thiện hiệu quảhoạt động và ổn định ngân hàng Ngược lại, tại các thị trường có mức độ cạnh tranh caocạnh tranh gia tăng tác động giá trị biên của lãi, không đủ bù đắp hiệu ứng dịch chuyểnrủi ro làm rủi ro của ngân hàng tăng lên Vì vậy, đúng như dự đoán của tác giả, haiquan điểm cạnh tranh-ổn định và cạnh tranh-bất ổn có thể áp dụng đồng thời tại cácngân hàng MENA Ở các nước thuộc khu vực vùng Vịnh có mức độ cạnh tranh cao, giatăng cạnh tranh làm gia tăng xác suất vỡ nợ nhưng đối với những vùng không thuộcvùng Vịnh có mức độ cạnh tranh thấp, khi gia tăng cạnh

tranh ảnh hưởng tích cực hiệu ứng dịch chuyển rủi ro, làm gia tăng hiệu quả và ổnđịnh ngân hàng Vì vậy, các nhà hoạch định chính sách tiền tệ nên sử dụng các biệnpháp phù hợp tùy thuộc mức độ cạnh tranh trên thị trường để cải thiện ổn định tàichính Tăng cạnh tranh trong thị trường cạnh tranh cao có thể làm tăng rủi ro trongkhi gia tăng cạnh tranh trong thị trường ít cạnh tranh lại là biện pháp hiệu quả.

Noman và cộng sự (2018) nghiên cứu đưa ra bằng chứng về mối quan hệ

của quy định ngân hàng, cạnh tranh và ổn định tài chính khu vực ASEAN-5 gồm 5quốc gia Indonesia, Malaysia, the Philippines, Singapore và Thailand trong bốicảnh thị trường mới nổi Dữ liệu nghiên cứu trong giai đoạn từ 1990-2014 nắm bắtviệc bãi bỏ quy định và nỗ lực tái cấu trúc ở các quốc gia ASEAN-5 Để nắm bắtkhung pháp lý, tác giả xây dựng các chỉ số yêu cầu về vốn, hạn chế hoạt động vàgiám sát chính thức Tác giả đo lường cạnh tranh bằng phương pháp Panzar Rosse(1987), đo lường độ ổn định bằng chỉ số Z-score và tỷ lệ nợ xấu NPL Kỹ thuậtước lượng System GMM với các biến công cụ tự do tài chính và quyền sở hữuđược áp dụng để kiểm soát hiện tượng nội sinh Kết quả thu được cạnh tranh tácđộng tích cực đến ổn định tài chính, yêu cầu về vốn và chỉ số giám sát chính thứctương quan cùng chiều với ổn định tài chính Chỉ số hạn chế hoạt động tác độngtiêu cực ổn định tài chính

Hien Thu Phan và cộng sự (2019) nghiên cứu tác động qua lại giữa cạnh

tranh, hiệu quả và sự ổn định trong hệ thống ngân hàng của bốn quốc gia khu vựcĐông Á (Trung Quốc, Malaysia, Hồng Kông và Việt Nam) trong khoảng thời gian

từ năm 2004 đến năm 2014 Kết quả hỗ trợ quan điểm cạnh tranh-bất ổn, tăng cạnhtranh có thể dẫn đến giảm sự ổn định Tương tự, rủi ro tín dụng, quy mô ngân hàng

và tập trung thị trường ảnh hưởng tích cực đến sự ổn định Ngược lại, các ngân hàng

có rủi ro thanh khoản cao và đa dạng hóa doanh thu có thể trở nên kém ổn định.Phân tích cho thấy sự ổn định của ngành ngân hàng bị ảnh hưởng xấu bởi khủnghoảng tài chính toàn cầu Chỉ tiêu lạm phát và tăng trưởng GDP đại diện các yếu tốkinh tế vĩ mô cũng tác động đến sự ổn định ngân hàng

Bảng 2.2: Tổng hợp nghiên cứu thực nghiệm

cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu quan

Nghiên sát ngân hàng ở Mỹ giai đoạn (-) Phù hợp với quan điểm truyển

cứu của 1970-1986 kiểm tra tác động của thống ‘cạnh tranh-bất ổn” cạnh tranh

Keely cạnh tranh và ổn định thông qua làm suy yếu ổn định của hệ thống

(1990) phương pháp ước lượng Pooled ngân hàng

OLS

Nghiên cứu của tác giả xây dựng

Nghiên nền tảng lý thuyết về tác động

cứu của của cạnh tranh đến ổn định trong

De ngân hàng Xây dựng thước đo

Nicolo lượng hóa mức độ cạnh tranh là (+) Ngân hàng rủi ro hơn khi thị

(2004), độ tập trung của năm ngân hàng trường tập trung hơn, ủng hộ quan

Boyd & lớn, các biến kiểm soát gồm lạm điểm cạnh tranh-ổn định

De phát, khu vực địa lý trên thế giới,

Nicolo tỷ lệ tăng trưởng GDP thực và

(2005) can thiệp chính sách của chính

phủ

Nghiên Sử dụng mẫu gồm hơn 2600 Khi cạnh tranh tăng, các ngân hàng

cứu của ngân hàng ở châu Âu giai đoạn

có xu hướng nắm giữ tỷ lệ vốn cao

Schaeck 1999-2004 để phân tích tác động

hơn

& qua lại giữa cạnh tranh, tập trung

(+) Kết quả chỉ ra rằng cho quan điểm

Cihak ngân hàng và tỷ lệ vốn bằng cách

cạnh tranh thúc đẩy ngân hàng ổn định

(2007) sử dụng ước lượng 2SLS

Phân tích tương quan giữa cạnh

dụng kỹ thuật ước lượng GMM

(-) Chỉ số Lerner tương quan cùngchiều với chỉ số Z-score, hỗ trợ quanđiểm truyển thống ‘cạnh tranh-bấtổn”, ngân hàng càng có sức mạnh thịtrường rủi ro tổng thể càng giảm.(-) Quy mô ngân hàng, chỉ số Nợvay/Tổng tài sản tương quan nghịchvới chỉ số Z-score

Nghiên Kiểm chứng tác động của cạnh

cứu của

tranh tới ổn định tại chính trong

Wahyoe mẫu 12 quốc gia châu Á giai (+) Ngân hàng có sức mạnh thị

(+) GDP bình quân đầu người và tỷ

Nghiên Phân tích tác động qua lại giữa lệ thất nghiệp đại diện các khu vực

cạnh tranh và ổn định trong mẫu kinh tế khác nhau tương quan dương

cứu của

gồm 21,899 quan sát của 2322 với ổn định các ngân hàng ở châu

cộng sự Âu từ năm 2000 đến năm 2008 (+) Quy mô tác động tích cực đến độ

(2013) bằng ước lượng System GMM ổn định thông qua lợi thế kinh tế nhờ

quy mô

Nghiên Bài nghiên cứu phân tích tương (-) Hệ số Lerner dương khi biến phụ

cứu của quan giữa cạnh tranh và ổn định thuộc là chỉ số Z-score, âm khi biến

Fu và tài chính trong mẫu gồm 4069 phụ thuộc là xác suất phá sản hàm ý

cộng sự quan sát từ 14 nền kinh tế châu cạnh tranh có vị trí trung lập nghĩa là

(2013) Á Thái Bình Dương từ 2003- cả hai quan điểm “cạnh tranh-ổn

2010 bằng kỹ thuật ước lượng định” và “cạnh tranh-bất ổn” đồng

(-) Quy mô tác động tiêu cực đến ổnđịnh cho thấy ngân hàng lớn phải đốimặt rủi ro lớn hơn

(+) Quy định về rào cản gia nhậpcàng nghiêm ngặt càng tăng cường

ổn định

Nghiên Phân tích mức độ cạnh tranh ảnh (+) Cạnh tranh gia tăng tính ổn định

hưởng đến đa dạng hóa và ổn

Moham định bằng cách sử dụng mẫu của nhập lãi và phi lãi đều tăng

978 ngân hàng ở 55 quốc gia mới

nổi và đang phát triển giai đoạn

Nghiên Nghiên cứu dữ liệu của 356 ngân

cứu của hàng từ các quốc gia Trung Tồn tại mối liên hệ hình chữ U giữa

Otero Đông Bắc Phi (MENA từ năm cạnh tranh và xác suất gặp rủi ro của

và cộng 2005-2012 sử dụng dữ liệu bảng các ngân hàng MENA

sự và phương pháp hồi quy GMM

(2017) để xét tác động của cạnh tranh

đến ổn định của ngân hàng

Nghiên Phân tích tương quan giữa quy (+) Kết quả cạnh tranh tác động tích

cứu của định ngân hàng, cạnh tranh và ổn

cực đến ổn định tài chính

Noman định tài chính khu vực

ASEAN-(+) Yêu cầu về vốn và chỉ số giám

và cộng 5 gồm 5 quốc khu vực Đông

sát chính thức tương quan cùng

sự Nam Á từ 1990-2014 thông qua

chiều với ổn định tài chính Chỉ số

(2018) ước lượng Systems GMM

hạn chế hoạt động tác động tiêu cực

ổn định tài chính

Nghiên Nghiên cứu ảnh hưởng qua lại

cứu của giữa cạnh tranh, hiệu quả và sự

Hien ổn định trong hệ thống ngân

Thu hàng của bốn quốc gia khu vực

Phan, Đông Á (Trung Quốc, Hồng và

cộng Kông, Malaysia và Việt Nam) từ

sự 2004 đến 2014 bằng ước lượng

(2019) GMM 2 bước.

(-) Hệ số Lerner dương hàm ý giatăng cạnh tranh tác động tiêu cựclàm giảm sự ổn định ngân hàng.( Quy mô ngân hàng tác động tích cực đến độ ổn định

(Lạm phát là yếu tố tích cực quyếtđịnh sự ổn định ngân hàng

Tăng trưởng GDP không có ý nghĩa thống kê

(Nguồn: Tổng hợp từ tác giả)

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Mô tả biến

Chỉ số Z-score càng cao có nghĩa là ngân hàng càng ổn định và ít rủi rotổng thể hơn Chỉ số Z-score tăng khi khả năng sinh lời và mức độ vốn hóatăng, giảm khi lợi nhuận biến động nhiều (σROA Hannan& HanweckROA tăng)

 Các biến giải thích bao gồm:

 Chỉ số cạnh tranh Lerner Index (Lerner): đại diện đo lường sức cạnh tranh

của các ngân hàng trong khoảng thời gian từ 2011 đến 2018 ở các quốc giaĐông Nam Á, là chỉ số đại diện cho sức mạnh thị trường

Cách thức đo lường theo nghiên cứu của Abba Lerner (1934):

Trong đó Priceit là giá trị đầu ra được đo bằng tổng doanh thu trên tổng tài sản, và MCit là chi phí biên của ngân hàng

Chi phí biên MCit được tính dựa theo nghiên cứu của Berger và cộng

sự (2009) và Beck và cộng sự (2013) như sau:

+ Ước lượng hàm tổng chi phí:

lnW 2 j,it + ∑ = trend k + ∑ = ș lnW j,it trend+ʋ

lnQ j,it

trend+ε j (1)

Trong đó Chi phí (Cost) là tổng chi phí của ngân hàng bao gồmchi phí tài chính và chi phí hoạt động Qit là tổng tài sản, đại diệncho giá đầu vào của ngân hàng bao gồm: W1 là giá vốn tiền gửi,

W2 là giá nhân công, W3 là giá vốn ε là sai số ngẫu nhiên Saukhi ước lượng hàm tổng chi phí, chi phí biên được tính toán bằngcách lấy đạo hàm bậc nhất phương trình (1) như sau:

MC it =α+βlnc [ β 1 + β 2 lnQ it +∑ = lnW k,it+ ʋtrendit ]

Giá trị chỉ số Lerner càng lớn biểu thị mức độ cạnh tranh giữacác ngân hàng càng yếu và sức cạnh tranh của từng ngân hàngcàng mạnh

 Quy mô ngân hàng (banksize): được đo bằng cách lấy logarit tự

nhiên của tổng tài sản.

 Tỷ lệ nợ trên tổng tài sản (LtoA): được đo bằng giá trị tổng khoản

vay trên tổng tài sản.

 Tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản (FitoA): được đo bằng giá trị

tài sản cố định trên tổng tài sản.

khoảng từ 1 đến 6, giá trị càng cao cho thấy mức độ sẵn có của các thông tintín dụng, các quy tắc và thông lệ của các giao dịch đảm bảo tạo điều kiệncho các quyết định cho vay Chỉ số quyền pháp lý bao gồm 10 khía cạnh liênquan đến quyền pháp lý trong tài sản và 2 khía cạnh trong luật phá sản Dữliệu thu thập trong khoảng thời gian từ 2011 tới 2018 ở các nước

Đông Nam Á