KIỂM TOÁN CHU TRÌNH BÁN HÀNG THU TIỀN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI MỘT SỐ KHÁCH HÀNG DO CHI NHÁNH AISC HÀ NỘI THỰC HIỆN

KIỂM TOÁN CHU TRÌNH BÁN HÀNG THU TIỀN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI MỘT SỐ KHÁCH HÀNG DO CHI NHÁNH AISC HÀ NỘI THỰC HIỆNViệc tìm hiểu quy trình của một công ty kiểm toán đòi hỏi

KIỂM TOÁN CHU TRÌNH BÁN HÀNG THU TIỀN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI MỘT SỐ KHÁCH HÀNG DO CHI NHÁNH AISC HÀ NỘI THỰC HIỆN

Việc tìm hiểu quy trình của một công ty kiểm toán đòi hỏi phải có thờigian nghiên cứu và tích luỹ kinh nghiệm, vì với mỗi khách hàng khác nhau cóđặc điểm kinh doanh và ngành nghề khác nhau thì việc kiểm toán chắc chắnkhông giống nhau Với khuôn khổ của đợt thực tập tốt nghiệp không thể chophép nghiên cứu tất cả các quy trình kiểm toán cũng như không thể nghiên cứucuộc kiểm toán ở tất cả các loại hình Doanh nghiệp của khách hàng Tuy nhiênvới tinh thần học hỏi các KTV trong công ty cùng với việc nghiên cứu tài liệu

áp dụng trong thực tiễn của hai khách hàng sản xuất và cung cấp dịch vụ mà em

đã trực tiếp tham gia kiểm toán, hy vọng rằng qua đây em đã trình bày đượctương đối đầy đủ và trung thực quy trình kiểm toán bán hàng – thu tiền trongkiểm toán BCTC của Chi nhánh tại hai khách hàng

Khách hàng được đề cập đến là Công ty TNHH ABC và Công ty nhà nướcXYZ

Công ty TNHH ABC

Công ty TNHH ABC là khách hàng thường xuyên của Chi nhánh AISC HàNội nên thông qua nhiều năm kiểm toán tại đây AISC Hà Nội thường thực hiệncập nhật các thông tin về sự thay đổi của công ty Hợp đồng kiểm toán thườngđược ký lại sau một năm, nó là căn cứ pháp lý trong đó xác định rõ mục tiêu,phương thức, thời gian, phạm vi và trách nhiệm của mỗi bên trong cuộc kiểmtoán AISC Hà Nội thường yêu cầu Ban giám đốc của Công ty khách hàng hoặc

bộ phận có liên quan đưa ra bản báo cáo KSNB của Công ty để KTV xem xét

và đánh giá nhằm đưa ra các nhận định ban đầu cũng như là báo cáo kiểm toán

và các ý kiến tư vấn thích hợp sau cuộc kiểm toán

Công ty XYZ

Công ty XYZ là khách hàng mới của AISC Hà Nội, do đó các KTV củaChi nhánh phải tiến hành tìm hiểu kỹ lưỡng về hoạt động kinh doanh của kháchhàng đông thời nghiên cứu hồ sơ kiểm toán của các năm trước nhằm hiểu rõhơn tình hình hoạt động kinh doanh của khách hàng Vì là khách hàng mới nênCông ty được các KTV và trưởng nhóm kiểm toán của AISC Hà Nội đánh giárủi ro rất tỉ mỉ và thận trọng để giảm thiểu những sai sót trong quá trình kiểmtoán đồng thời nâng cao chất lượng của báo cáo kiểm toán.

Quy trình kiểm toán BCTC tại Chi nhánh AISC Hà Nội được thực hiện theo các bước sau:

Hàng năm AISC đều gửi thư chào hàng đến cho các khách hàng có nhucầu kiểm toán, thư chào hàng là bức thông điệp giới thiệu về Công ty, về cácdịch vụ mà AISC cung cấp cũng như chất lượng và uy tín của mình đến vớikhách hàng

Dưới đây là mẫu thư chào hàng của AISC:

Công ty Kiểm toán và Dịch vụ tin hoc AISC

Trớc hết chúng tôi xin chân thành cảm ơn sự quan tâm của quý công ty đến hoạt động kiểm toán của chúng tôi, chúng tôi xin phép đợc giới thiệu với quý công ty về AISC của chúng tôi.

AISC là một trong những tổ chức hợp pháp đầu tiên và lớn nhất của Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán và t vấn tài chính AISC có kỹ năng cung cấp cho các doanh nghiệp Nhà nớc, doanh nghiệp t nhân, doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài, các tổ chức trong nớc và quốc tế hiện đang hoạt động tại Việt nam các hoạt động sau:

- Kiểm toán báo cáo tài chính

- Kiểm toán báo cáo quyết toán vốn công trình xây dựng cơ bản hoàn thành

- Kiểm toán xác định giá trị tài sản, giá trị doanh nghiệp

- Kiểm toán hoạt động dự án

- Kiểm toán góp vốn liên doanh

- Lập hồ sơ đăng ký chế độ kế toán với Bộ tài chính

- T vấn tài chính kế toán, thuế

- Bồi dỡng nghiệp vụ quản trị kinh doanh, kế toán, tin học, kiểm toán nội bộ

- Xây dựng cài đặt và hớng dẫn phần mềm tin học phục vụ công tác quản lý tài chính, kế toán và kiểm toán tránh đợc những rủi ro và đạt hiệu quả cao trong kinh doanh.

Mục tiêu hoạt động của AISC là nhằm giúp các doanh nghiệp Việt Nam và các doanh nghiệp

có vốn đầu t nớc ngoài, các tổ chức xã hội, các cơ quan đoàn thể và các tổ chức quốc tế hoạt động taị Việt Nam nắm bắt các quy định pháp lý của nhà nớc nâng cao chất lợng của công tác kế toán và giúp các chủ doanh nghiệp, các thành viên của hội đồng quản trị và Ban lãnh đạo doanh nghiệp có đợc thông tin tin cậy để thực hiện tốt công tác quản lý kinh tế tài chính

Chất lợng của các dịch vụ mà chúng tôi cung cấp đợc khẳng định bằng số lợng các khách hàng của chúng tôi: Tổng công ty, doanh nghiệp Nhà nớc, doanh nghiệp có vốn đàu t nớc ngoài, doanh nghiệp t nhân, tổ chức tín dụng quốc tế (WB, ADB, UNFA )

Chúng tôi đợc biết Quý công ty đang tìm hiểu và lựa chọn đơn vị cung cấp các dịch vụ kiểm toán và tài chính kế toán.

Chúng tôi tin tởng tài liệu này sẽ giúp Quý ngài có thêm điều kiện lựa chọn đơn vị phục vụ mình

Chúng tôi hy vọng chứng minh khả năng của mình và làm hài lòng Quý công ty.

Xin gửi tới Quý công ty lời chào trân trọng.

Kính th

Giám đốc

Sau khi nhận được thư chào hàng, khỏch hàng đồng ý họ sẽ phỏt thư mờikiểm toỏn Thư mời kiểm toỏn cú thể bằng văn bản hoặc bằng miệng Khi nhậnđược thư mời kiểm toỏn, đại diện của AISC sẽ tiến hành gặp gỡ trao đổi vớiBan Giỏm đốc để từ đú tiến hành ký hợp đồng với khỏch hàng

Cuộc gặp gỡ dài hay ngắn phụ thuộc vào từng khỏch hàng, vớ dụ nếu làkhỏch hàng mới cuộc gặp gỡ sẽ được tiến hành cẩn thận hơn so với cỏc khỏchhàng quen thuộc của AISC Với khỏch hàng XYZ AISC sẽ tiến hành tỡm hiểuchi tiết hơn khỏch hàng ABC Tiếp theo đú, KTV của AISC sẽ tiến hành cỏccụng việc tiếp theo:

+ Lập kế hoạch kiểm toỏn và quản lý cụng việc kiểm toỏn:

- Đánh giá khách hàng.

- Đánh giá môi trường kiểm soát đối với khoản mục phải thu

- Tìm hiểu môi trường kinh doanh

- Cử KTV phụ trách kiểm toán

- Các thủ tục phân tích chính

- Đánh giá rủi ro tiềm tàng

- Lập kế hoạch và chương trình kiểm toán cụ thể

+ Thực hiện kiểm toán:

* Đối chiếu số phát sinh, số dư của từng tháng trên hệ thống sổ chi tiết, sổCái, nhật ký, bảng cân đối kế toán

* Kiểm tra chi tiết các khoản phải thu

+ Kết thúc kiểm toán:

- Thảo luận với khách hàng một số vấn đề

- Lập báo cáo kiểm toán

1 Lập kế hoạch kiểm toán chu trình bán hàng – thu tiền tại AISC

Hà Nội:

Kế hoạch kiểm toán chu trình bán hàng – thu tiền là một bộ phận của kếhoạch kiểm toán Vì vậy những thông tin trình bày bên dưới có thể thuộc chutrình khác, nhưng do tính liên đới tới chu trình bán hàng – thu tiền nên có thểxem nó cũng là một phần kế hoạch của chu trình bán hàng – thu tiền

Trong quá trình tiếp cận với khách hàng, Chi nhánh tiến hành giao dịch vớikhách hàng, gửi cho khách hàng nội dung, cách thức tiến hành cuộc kiểm toáncùng với giá phí kiểm toán để kiểm toán đơn vị của khách hàng Sau khi nhậnđược lời mời kiểm toán của khách hàng, Chi nhánh tiến hàng khảo sát tổng quan

để đưa ra quyết định có nhận lời kiểm toán đơn vị của khách hàng hay không?Trong lần khảo sát này KTV của Chi nhánh chủ yếu khảo sát quy mô và đặcđiểm kinh doanh của khách hàng cùng với những rủi ro tiềm tàng từ việc đánhgiá sơ qua hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng Sau khi đã quyết định sẽ

kiểm toán, Chi nhánh sẽ ký hợp đồng với khách hàng và tiến hành chọn đội ngũKTV sẽ tham gia kiểm toán Tất cả các công việc đó được thực hiện trong bướccông việc trước kiểm toán Sau khi tiến hành ký hợp đồng kinh tế với kháchhàng, các KTV sẽ thực hiện các quy trình kiểm toán để tiến hành cuộc kiểmtoán nói chung và kiểm toán khoản mục bán hàng – thu tiền nói riêng.

Thu thập những thông tin cơ sở về khách hàng:

Công việc này được thực hiện nhiều hơn với những khách hàng mới củaChi nhánh, những khách hàng cũ thì Chi nhánh chỉ cần thu thập những thông tinthay đổi về đặc điểm kinh doanh hay các điểm có thể ảnh hưởng trọng yếu đếntiến trình cuộc kiểm toán

Những thông tin tóm lược về khách hàng bao gồm những điểm chủ yếunhư: Tên công ty hay đơn vị khách hàng được kiểm toán, địa chỉ, loại hình vàngành nghề kinh doanh, Quyết định thành lập, nguồn vốn kinh doanh, Hội đồngquản trị và ban giám đốc các đơn vị thành viên, Kế toán trưởng, hình thức sổ kếtoán, quá trình hình thành và phát triển, KTV tiền nhiệm,

Cụ thể được áp dụng với hai khách hàng cụ thể:

Công ty TNHH ABC

Là Doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài, hoạt động theo giấy phép

số 23/CP _ ACP _ HL ngày 30/3/2000 Công ty chuyên sản xuất, cung cấp cácsản phẩm phụ tùng và mũ bảo hiểm xe máy Sản phẩm của Công ty chủ yếu tiêuthụ ở thị trường Hà Nội và các tỉnh giáp Hà Nội cùng với một phần xuất khẩu.Trụ sở chính và văn phòng đại diện của công ty tại đường Nguyễn Trãi, HàNội Công ty hoạt động theo Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam và tuân thủtheo pháp luật Việt Nam Hàng năm, BCTC của Công ty phải được kiểm toántheo quy định của Luật Đầu tư nước ngoài trước khi được gửi tới cơ quan chứcnăng để công khai

Phó Tổng Giám đốc phụ trách Tài chính

Kế toán trưởng

Kế toán thanh toán Kế toán chi phí Kế toán xác định kết quả Kế toán giá thành sản xuất Kế toán tổng hợp Thủ quỹ

Bảng 2.1: Tỡnh hỡnh hoạt động kinh doanh của Cụng ty được thể

hiện qua bảng sau:

Năm Doanh thu thuần Lợi nhuận từ hoạt động sản xuấtkinh doanh Tỷ suất lợi nhuận từ hoạt độngsản xuất kinh doanh trờn

doanh thu thuần

Hội đồng quản trị của Cụng ty được sắp xếp tương đối hợp lý Bộ mỏy kếtoỏn được tổ chức tập trung và cú sự phõn cụng rừ ràng

Sơ đồ 2.2: Sơ đồ tổ chức bộ mỏy kế toỏn tại Cụng ty ABC:

Cụng ty ỏp dụng chế độ kế toỏn Việt Nam Niờn độ bắt đầu từ ngày 1/1 vàkết thỳc vào ngày 31/12 hàng năm

Hỡnh thức mở sổ là Nhật ký chứng từ

Mọi nghiệp vụ phỏt sinh bằng ngoại tệ đều được quy đổi sang đồng ViệtNam theo tỷ giỏ hạch toỏn, cuối kỳ theo tỷ giỏ thực tế chờnh lệch tỷ giỏ phỏt

sinh trong thanh toán được kết chuyển vào kết quả hoạt động kinh doanh trong

kỳ Các khoản nợ phải thu, phải trả chưa được thanh toán tại ngày 31/12 có số

dư ngoại tệ được quy đổi bằng Việt Nam đồng theo tỷ giá bình quân liên ngânhàng

Các thông tin về hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty được báo cáohàng tuần và được kế toán trưởng kiểm tran Báo cáo này chứa đựng nhữngđánh giá về doanh thu, chi phí của doanh nghiệp

Khấu hao tài sản được trích theo nguyên tắc đường thẳng và tỷ lệ khấu haonăm được ước tính theo quy định của Bộ Tài chính

Doanh thu được ghi nhận khi các sản phẩm, dịch vụ của công ty cung cấpcho khách hàng, có biên bản thanh lý hợp đồng hoặc giấy nhận nợ của kháchhàng Hoá đơn GTGT chỉ được phát hành cho khách hàng khi đã thu được tiền.Chi phí thực tế phát sinh được ghi nhận phù hợp với doanh thu trong kỳ

Phương thức bán hàng: Công ty chủ yếu thực hiện các nghiệp vụ bán hàngtrực tiếp theo phương thức trả chậm Sở dĩ Công ty chấp nhận việc bán hàngcho khách hàng như vậy vì như thế mới cạnh tranh được với các Công ty kháctrong cùng ngành với mình Khi nghiệp vụ bán hàng phát sinh, trưởng phòngkinh doanh sẽ trực tiếp trao đổi với khách hàng về giá cả cũng như các điềukhoản về chiết khấu thương mại, chiết khấu thanh toán, Tiếp đó là sự ký kếthợp đồng mua bán, lập hoá đơn, giao hàng cho khách hàng Cuối cùng làchuyển chứng từ lên phòng tài chính kế toán, ở đó kế toán viên sẽ lập phiếu thu

và nhập tiền vào quỹ (nếu khách hàng thanh toán ngay) hoặc ghi nhận cáckhoản nợ phải thu của khách hàng (nếu khách hàng trả chậm) Đối với cáckhoản phải thu khó đòi Công ty lập dự phòng theo chế độ quy định

Công ty XYZ

Công ty XYZ là một doanh nghiệp nhà nước được thành lập theo Quyếtđịnh 563/QĐ – TTg ngày 10/10/1994 của Thủ tướng Chính phủ Là một doanhnghiệp nhà nước có tư cách pháp nhân, có tài khoản tại ngân hàng, có con dấuriêng và hạch toán độc lập

Nguồn vốn kinh doanh chủ yếu do ngân sách nhà nước cấp, một phần vốnvay từ ngân hàng và phần còn lại được bổ sung từ lợi nhuận để lại Công ty phảitrích lập các quỹ theo các quy định như sau:

- Trích lập quỹ đầu tư và phát triển 50% lợi nhuận để lại

- Trích 10% lợi nhuận để lại để lập quỹ dự phòng

Về ngành nghề kinh doanh: Công ty chuyên sản xuất các sản phẩm đónghộp như thịt hộp, cá hộp, patê

Đơn giá bán các sản phẩm của Công ty:

Bảng 2.3: Báo cáo lỗ lãi năm 2008

Đơn vị VNĐ

Tổng Doanh thu

- Trong đó Doanh thu xuất khẩu 77.037.472.500125.422.500

Các khoản giảm trừ Doanh thu 155.031.000

Lãi (lỗ) gộp 6.478.936.500

Lãi (lỗ) ròng từ hoạt động sản xuất kinh doanh 3.107.152.500

Tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ chu trình bán hàng – thu tiền:

Các thông tin về hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị khách hàng luôn làyếu tố quan trọng hàng đầu trong bước công việc lập kế hoạch của các KTV vìchính hiệu lực của hệ thống kiểm soát nội bộ là căn cứ để xác định chương trìnhkiểm toán cũng như khối lượng công việc trong mỗi cuộc kiểm toán nhất định

Để đạt được sự hiểu biết về hệ thống kiểm soát nội bộ của chu trình bán hàng –thu tiền, KTV cần dựa vào:

+ Kinh nghiệm kiểm toán của KTV đối với mỗi khách hàng

+ Phỏng vấn nhân viên của khách hàng, công việc này giúp KTV thu thậpđược những thông tin cần thiết ban đầu (đối với các khách hàng mới) hay cậpnhật và củng cố thêm những thông tin về sự thay đổi trong chính sách của kháchhàng (đối với những khách hàng thường xuyên)

+ Quan sát thực tế, đây là công việc quan trọng của KTV phục vụ cho việclập kế hoạch kiểm toán Thông qua phương pháp này, KTV có thể đánh giá sơqua được tình hình hoạt động kinh doanh của khách hàng mà thông qua sổ sáchchưa chắc đã phản ánh hết KTV xem xét bố trí chỗ làm việc, công việc đượcphân công, kiểm tra, giám sát đối với từng bộ phận từ đó đưa ra những nhậnxét khách quan ban đầu

+ Xác minh tài liệu, đối với khách hàng mới, KTV yêu cầu được cung cấpcác tài liệu liên quan đến hệ thống kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp, đó là cácquy chế tài chính, kế toán, quyết định bổ nhiệm nhân sự hay các chính sáchkhác có liên quan đến cuộc kiểm toán sẽ tiến hành

Công ty ABC

Hệ thống kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ bán hàng – thu tiền:

KTV đã thực hiện việc kiểm tra các giấy tờ như: bản sao điều lệ của kháchhàng, quy chế về việc ghi nhận Doanh thu, các khoản giảm trừ Doanh thu, lập

dự phòng giảm giá nợ khó đòi, xoá sổ

Qua tìm hiểu ban đầu KTV Chi nhánh nhận thấy các cán bộ và nhân viênphòng kế toán của khách hàng đều là những người có chuyên môn nghiệp vụcao và đều là những người đáng tin cậy Các công việc cũng được phân côngkhá rõ ràng nên các số liệu thường xuyên được đối chiếu đầy đủ, kịp thời Cácchính sách của Công ty được thiết kế phù hợp với đặc thù của chu trình bánhàng – thu tiền

Đối với các khoản chiết khấu và hoa hồng:

Công ty thường xuyên thay đổi chính sách chiết khấu và hoa hồng nhằmthúc đẩy quy trình bán hàng và tăng doanh thu mỗi tháng cho công ty Tuynhiên, theo chính sách của Công ty, việc chiết khấu và hoa hồng không đượcphép vượt quá tỷ lệ quy định trước trong chiến lược kinh doanh từng thời kỳkinh doanh của Công ty, tỷ lệ này dao động từ 10 đến 50%

Chiết khấu: Các khoản chiết khấu phải được phản ánh trên hoá đơn và làmgiảm doanh thu ghi nhận Mức chiết khấu bán hàng phải được phê chuẩn củaBan giám đốc Công ty Tuỳ theo từng khách hàng để quy định mức chiết khấukhác nhau Thông thường mức chiết khấu dao động từ 20 đến 50% mức hànghóa bán ra

Tiền hoa hồng được trả cho người gửi vì vậy không có tài liệu bổ sung chochi phí này được xác nhận Do đó, phải chú ý mẫu phiếu thu nhưng hầu hếtngười nhận không ký vào mẫu này như một bằng chứng của việc nhận tiền.Tiền hoa hồng được đưa cho nhân viên và họ có trách nhiệm gửi cho kháchhàng Kế toán trưởng sẽ thu lại phiếu thu từ nhân viên

Các khoản phải thu: Các khoản phải thu được phân tích cho mỗi kháchhàng tuỳ theo mục tiêu kiểm soát Đến cuối tháng họ phải chuẩn bị báo cáo thời

kỳ và chia ra thành các khoảng thời gian nhất định Báo cáo thời kỳ được chuẩn

bị trên Excel trên cơ sở dữ liệu từ Sổ Cái

Đối với các khoản bán chịu, Ban Giám đốc Công ty xem xét tình hìnhkhách hàng để có thể phê duyệt bán chịu cho khách hàng Ban Giám đốc thườngxem xét trên các khía cạnh như tình hình tài chính, tình hình nợ, hoạt động kinhdoanh của khách hàng tại thời điểm khách hàng đề nghị mua chịu để giảm thiểurủi ro cho các khoản nợ

Đối với các khoản nợ quá hạn thì trách nhiệm thuộc về Ban Giám đốcCông ty, không thuộc về phòng kinh doanh bởi vì Ban Giám đốc phê duyệt chokhách hàng nợ Công ty trích dự phòng cho các khoản nợ theo tỷ lệ phần trăm

mà Ban Giám đốc đặt ra cho từng thời kỳ

Nợ TK 6426 : Chi phí dự phòng

Có TK 139: Dự phòng nợ khó đòi

Khoản dự phòng này được sử dụng đắp cho khoản nợ xấu mà Ban giámđốc đã thông qua để xoá sổ trong năm Khi các khoản nợ đã quá hạn và Công tyxác định không thể thu hồi được các khoản nợ đó, khi đó kế toán sẽ tiến hành bù

dự phòng vào các khoản phải thu đó

Nợ TK 139 : Dự phòng nợ khó đòi

Có TK 131: Các khoản phải thu

Kế toán viên phải chịu trách nhiệm theo dõi và đòi khách hàng trên cơ sởhoá đơn và sổ sách

Thanh toán qua ngân hàng: Kế toán phải liên hệ với khách hàng để thanhtoán Hàng tuần dựa trên báo cáo của ngân hàng kế toán sẽ ghi giảm các khoảnphải thu cho từng khách hàng

Thanh toán bằng tiền mặt: Khi thu tiền, người thu tiền sẽ thông báo cho kếtoán phụ trách việc theo dõi khoản phải thu khách hàng đó Tiếp đó nhân viên

kế toán sẽ thông báo cho một kế toán viên để phát hành phiếu thu Và cuối cùngtiền được chuyển cho thủ quỹ

Để kiểm tra hệ thống KSNB hoạt động có hiệu quả không, KTV của Chinhánh xem xét mức độ thiết kế có phù hợp với các mục tiêu của Công ty haykhông, như:

- Phương tiện thực hiện chủ chốt được kiểm tra bởi ban quản lý là gì?

- Việc quản lý để kiểm soát Doanh thu phải như thế nào?

- Quản lý rủi ro tín dụng như thế nào?

Đánh giá chung về hệ thống kiểm soát nội bộ của Công ty ABC

+ Xét trên phương diện thiết kế, hệ thống kiểm soát nội bộ chu trình bánhàng – thu tiền đã đạt được những yêu cầu nhất định về tổ chức, phân côngnhiệm vụ đảm bảo cho việc thực hiện các quy chế thống nhất

+ Xét trên phương diện thực hiện, hệ thống kiểm soát nội bộ chu trình bánhàng – thu tiền còn có những điểm bất cập như đã phân tích qua ở trên, nhữngđiểm đó có thể dẫn tới khả năng không kiểm soát chặt chẽ được các nghiệp vụkinh tế phát sinh một cách tối ưu nhất

Từ những phân tích trên, rủi ro kiểm soát trong chu trình bán hàng – thutiền của Công ty ABC được đánh giá là tương đối cao Các thử nghiệm thiết kếcho giai đoạn sau cần tập trung hơn vào các thử nghiệm cơ bản để có thể giảmthiểu tối đa sai sót

Công ty XYZ

Quan điểm và phong cách điều hành của Ban Giám đốc: Giám đốc Công

ty XYZ là người chịu trách nhiệm hoàn toàn về mọi mặt nói chung cũng nhưmặt hoạt động sản xuất kinh doanh Là người có trình độ chuyên môn tương đốicao, có nhiều năm kinh nghiệm trong công tác lãnh đạo, là một người thực tế và

có uy tín Các Phó Giám đốc cũng là những người có trình độ chuyên môn caochịu trách nhiệm điều hành một số lĩnh vực theo sự phân công của Giám đốc,chịu trách nhiệm trước Giám đốc Công ty và trước pháp luật

Kế toán trưởng là người có trình độ, liêm khiết, liên tục trao đổi và tư vấncho Giám đốc về tình hình tài chính, kế toán của toàn Công ty

Về nhân sự: Tính đến ngày 31/12/2008 toàn Công ty có 2576 cán bộ công

nhân viên chức hoạt động chủ yếu trong các phân xưởng chế biến Mức lươngtrung bình vào khoảng 1.435.000 đồng/tháng Đội ngũ công nhân viên có trình

độ nghiệp vụ cao nên hạn chế được tối đa sản phẩm hỏng và luôn tích luỹ kinhnghiệm để nâng cao chất luợng sản phẩm

Về hệ thống kế toán: Là một Công ty có quy mô lớn, thị trường tiêu thụ

rộng nên bộ máy kế toán của Công ty được tổ chức một cách khoa học, gọn nhẹ.Các kế toán viên đảm nhận hết các công việc kế toán hàng ngày, cuối mỗi quý

bộ phận kế toán đều lập các báo cáo để trình ban giám đốc Phòng kế toán củaCông ty gồm 16 người, trong đó gồm 1 kế toán trưởng, còn lại là các kế toánviên đảm nhận mọi công việc thuộc các phần hành khác nhau

Công ty đang tiến hành hạch toán theo chế độ kế toán hiện hành, hình thức

mở sổ là Nhật ký chung, niên độ kế toán bắt đầu từ ngày 1/1 và kết thúc vàongày 31/12 hàng năm Đồng tiền sử dụng để hạch toán là Việt Nam đồng, cácnghiệp vụ phát sinh bằng ngoại tệ được quy đổi ra đồng Việt Nam theo tỷ giáhạch toán và cuối kỳ quy đổi theo tỷ giá thực tế, chênh lệch tỷ giá được kếtchuyển vào kết quả kinh doanh cuối kỳ Tài sản cố định được phản ánh theonguyên giá và hao mòn luỹ kế Khấu hao được tính theo nguyên tắc đườngthẳng Công ty hạch toán nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ theo phương phápthẻ song song, hàng tháng Công ty tiến hành kiểm kê vật tư, sử dụng phươngpháp nhập trước - xuất trước để tính giá nguyên vật liệu

Về thủ tục kiểm soát: Kiểm toán viên Chi nhánh đánh giá tính hiệu quả

của các thủ tục kiểm soát qua việc thực thi nguyên tắc phân công, phân nhiệm,

uỷ quyền và phê chuẩn, bảo quản chứng từ và sổ sách đầy đủ Ví dụ như vềcông tác bán chịu và thu hồi nợ, Công ty có chế độ tín dụng tương đối chặt chẽ.Việc phê chuẩn các khoản doanh thu bán chịu phải được phép của những người

có thẩm quyền độc lập với người ghi sổ doanh thu Khi khách hàng mua chịuCông ty chỉ cho phép trả chậm trong vòng từ 30 đến 45 ngày Nếu muốn trảchậm lâu hơn phải có sự phê duyệt của Ban giám đốc

Công ty cũng trích lập các khoản dự phòng đối với các khoản nợ khó đòi,khoản dự phòng được trích với tỷ lệ như đã nói ở trên.

Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ chu trình bán hàng – thu tiền tại Công ty XYZ:

Quy trình bán hàng – thu tiền tại Công ty XYZ được thiết kế tương đốichặt chẽ, có sự tách biệt độc lập giữa người bán hàng với người thu tiền vàngười ghi nhận doanh thu Việc làm này sẽ làm tăng tính khách quan trong việcghi chép sổ sách và giảm thiểu được những gian lận trong quá trình ghi chép sổsách và hạch toán Với những phân tích và đánh giá sơ bộ của các KTV Chinhánh như trên thì có thể đánh giá rằng rủi ro kiểm soát của chu trình bán hàng– thu tiền là ở mức không cao Tuy vậy các KTV cũng không thể chủ quantrong việc áp dụng các thủ tục phân tích và thủ tục kiểm soát

Áp dụng thủ tục phân tích sơ bộ:

Sau khi thu được những thông tin cơ sở cần thiết nhất về khách hàng và về

hệ thống kiểm soát nội bộ chu trình bán hàng – thu tiền, KTV của AISC Hà Nộitiến hành thực hiện các bước phân tích tổng quát đối với các khoản mục trọngyếu của chu trình để tiếp tục khoanh vùng rủi ro và phục vụ cho việc ra chươngtrình kiểm toán Dựa vào các BCTC năm nay và các năm trước đó, KTV tiếnhành so sánh, đánh giá chênh lệch số liệu

Công ty ABC

Xác định số chênh lệch trên bảng cân đối kế toán

Bảng 2.4: Bảng so sánh một số chỉ tiêu trên bảng cân đối kế toán

Tiền mặt tại quỹ 547.058.250 336.695.850 (210.362.400) -62,47 Tiền gửi ngân hàng 17.736.495.900 10.986.832.500 (6.749.663.400) -61,43 Các khoản phải thu 17.916.905.685 27.771.203.805 9.854.298.120 35.48 Hàng tồn kho 13.475.178.900 19.746.398.080 4.271.219.180 21,63

Bảng 2.5:Bảng so sánh một số chỉ tiêu trên Báo cáo kết quả

hoạt động kinh doanh

Các khoản tiền: Có sự giảm đột ngột các khoản này, đặc biệt là tiền gửingân hàng Điều này được giải thích bằng quy định mới của Biên bản họp hộiđồng quản trị ngày 15 tháng 3 năm 2008 yêu cầu giảm dự trữ tiền 50% Tuynhiên KTV vẫn phải kiểm tra lại kỹ lưỡng để tránh sai sót trọng yếu, nhất là tiềnmặt tại quỹ

Các khoản phải thu: Số dư tài khoản phải thu khách hàng của Công tyABC tại thời điểm 31/12/2008 tăng so với thời điểm này năm trước là 35,48%.Nguyên nhân của sự tăng này là do doanh thu của năm 2008 cũng tăng so vớinăm 2007 là 41,96% Mặt khác, do tình hình kinh doanh của Công ty đang tronggiai đoạn cạnh tranh gay gắt với các đối thủ cạnh tranh và đặc biệt là Công tyđang muốn thâm nhập sâu vào thị trường tiêu thụ

Tại Công ty XYZ:

Tương tự như kiểm toán tại Công ty ABC, KTV cũng tiến hành phân tích

sơ bộ một số chỉ tiêu trên Bảng cân đối kế toán và Báo cáo Lỗ (lãi) của Công ty

đã đưa ra ở trên và rút ra một số kết luận ban đầu như sau;

Các khoản tiền mặt và tiền gửi ngân hàng cuối năm tăng lên rõ rệt, cũng

có chiều hướng tăng lên là các khoản phải thu của Công ty trong đó tất cả các

loại phải thu đều tăng lên.Hàng tồn kho của Công ty cũng tăng lên nhưng vớilượng không đáng kể Sở dĩ các khoản trên của Công ty tăng lên và đặc biệttăng một cách nhanh bởi vì Công ty đang làm ăn rất có lãi Doanh thu của Công

dự phòng, gửi thư xác nhận đối với các bên liên quan và cân đối lại số dư trên

sổ sách với các khoản mục được xác nhận

Thiết kế chương trình kiểm toán:

KTV tiến hành việc thiết kế các chương trình và kế hoạch kiểm toán, phân

bổ thời gian, khối lượng công việc kèm theo chi phí cho từng KTV để cuộckiểm toán hoàn thành đúng tiến độ và đảm bảo chất lượng AISC Hà Nội cóchương trình kiểm toán mẫu đối với tất cả các khoản mục nói chung và đối vớichu trình bán hàng – thu tiền nói riêng Chương trình thể hiện đầy đủ các thủ tụckiểm toán cần tiến hành Tuy nhiên đây là những chương trình cơ bản nhất chotất cả các khách hàng Đối với từng khách hàng cụ thể có đặc điểm riêng thì cácthủ tục có thể đơn giản hơn hoặc cũng có thể phức tạp hơn tuỳ vào từng đơn vịđược kiểm toán

Lập kế hoạch kiểm toán chu trình bán hàng – thu tiền tại Công ty ABCSau khi tiến hành các công việc bước đầu, chủ nhiệm kiểm toán sẽ chỉ địnhcác KTV tham gia tiến hành cuộc kiểm toán Từ đó sẽ hình thành nên nhómkiểm toán, nhóm kiểm toán sẽ tiến hành họp và phân công công việc cho từngthành viên trong nhóm Trưởng nhóm kiểm toán sẽ lập bảng phân công công

việc đề cập tới trách nhiệm của từng KTV trong việc thực hiện kiểm toán từngkhoản mục, về thời gian thực hiện để nhóm thống nhất tiến độ hoàn thành cuộckiểm toán Công ty ABC có hệ thống kiểm soát nội bộ chu trình bán hàng – thutiền không tốt nên được đánh giá có mức độ rủi ro cao nên các thử nghiệm chủyếu là thử nghiệm cơ bản Các thử nghiệm kiểm soát cũng được áp dụng nhưng

ở mức thấp hơn Các thủ tục kiểm tra chi tiết được tăng cường bằng cách chọnmẫu đối tượng rộng

Lập kế hoạch kiểm toán chu trình bán hàng – thu tiền tại Công ty XYZKTV tiến hành lập kế hoạch kiểm toán tại Công ty XYZ và sẽ gửi bản kếhoạch chính thức cho khách hàng Trong bản kế hoạch này KTV nêu rõ các vấn

đề như nội dung kiểm toán, phương pháp kiểm toán cùng với thời gian và lựclượng tiến hành để khách hàng bước đầu hình dung được quy mô và thời gianhoàn thành cuộc kiểm toán Từ đó khách hàng sẽ có những bước chuẩn bị cụ thểcùng hợp tác với đoàn kiểm toán làm việc để đạt hiệu quả cao nhất, sớm đưa rađược báo cáo kiểm toán với chất lượng cao nhất

2 Thực hiện kiểm toán chu trình bán hàng – thu tiền

2.1 Kiểm toán các khoản tiền

Kiểm toán các khoản tiền là bước đầu tiên được tiến hành trong kiểm toánchu trình bán hàng – thu tiền bởi vì thông qua kết quả kiểm kê quỹ (theo biênbản kiểm kê) và tiền gửi ngân hàng tại thời điểm 31/12/2008, KTV có thể xácđịnh được sự khớp đúng về số liệu trên sổ sách với thực tế tồn tại qua kiểm kê.KTV Chi nhánh cho rằng đối với việc xem xét các khoản thu từ bán hàng thìcông việc kiểm tra chi tiết ngay từ đầu là tối ưu và hiệu quả vì có thể sử dụngngay kết quả kiểm kê thay vì việc áp dụng thủ tục phân tích và thử nghiệm kiểmsoát

Kết quả kiểm kê quỹ không chỉ là căn cứ quan trọng để xác định nhữngkhoản thu tiền bán hàng có đúng kỳ và có thực hay không? Việc ghi sổ sách cáckhoản liên quan đến tiền có hợp lý và trung thực không? Trước khi tiến hành

kiểm toán các khoản phải thu, KTV yêu cầu các đơn vị cung cấp Sổ quỹ tiềnmặt, Sổ chi tiết ngân hàng, Sổ cái TK, Bảng cân đối số phát sinh.

Đối với Công ty ABC

Căn cứ vào số liệu trên Bảng cân đối kế toán, KTV biết rằng số dư TK tiềnmặt tại quỹ: 447.608.850 VNĐ chênh lệch 110.913.000 VNĐ so với kết quảkiểm kê Tìm hiểu nguyên nhân chênh lệch bằng cách so sánh số dư một sốngày trước khi kết thúc niên độ năm 2008, KTV nhận thấy số dư trên Bảng cânđối kế toán trùng với số dư Sổ cái tiền mặt tại ngày 28/12/2008 Điều đó chứng

tỏ rằng bộ phận kế toán của Công ty đã khoá sổ sớm hơn quy định 3 ngày nênkhi một số nghiệp vụ phát sinh không được ghi nhận đúng kỳ Do đó việc cácnghiệp vụ phát sinh không có doanh thu và các khoản phải thu ghi nhận khôngđúng kỳ tất yếu xảy ra và cần phải lưu ý với những năm tiếp theo

KTV thực hiện các thử nghiêm kiểm soát nhằm đánh giá hệ thống kiểmsoát nội bộ đối với khoản mục tiền mặt:

- Các khoản thu, chi tiền có được viết phiếu thu, phiếu chi, có sự phê chuẩn củangười có thẩm quyền hay không?

- Phiếu thu, phiếu chi có các chứng từ gốc hợp lệ đi kèm như: hoá đơn cung cấpdịch vụ, thông báo Nợ, thanh lý hợp đồng hay không?

Đối với khoản tiền gửi ngân hàng, ngoài việc căn cứ số liệu trên sổ sách kếtoán, KTV gửi thư xác nhận số dư tiền gửi thời điểm 31/12/2008 đến các ngânhàng mà Công ty giao dịch Việc gửi thư xác nhận được thực hiện với tất cả cácngân hàng và kết quả thu được là bằng chứng quan trọng chứng minh tính trungthực, hợp lý các khoản tiền gửi KTV xác định số dư tiền gửi ngân hàng bằngUSD thực tế là khớp đúng, vì từ ngày 26 đến 31 tháng 12 không có nghiệp vụkinh tế nào liên quan đến tiền gửi ngân hàng Tuy nhiên KTV của Chi nhánhvẫn rất thận trọng trong việc đánh giá sai sót của số dư tiền gửi ngân hàng trongquá trình hạch toán

Đối với Công ty XYZ

Qua kiểm tra các khoản tiền tại Công ty, KTV nhận thấy lượng tiền mặt vàtiền gửi ngân hàng của Công ty tăng lên Kiểm tra chi tiết KTV thấy sự tăng lên

đó là hoàn toàn có cơ sở và có các chứng từ gốc kèm theo nên không có trọngyếu trong khoản mục này

2.2 Kiểm toán Doanh thu

Trên cơ sở đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ và phân tích Tài khoảnDoanh thu tại Công ty khách hàng, KTV xây dựng chương trình kiểm toán hay

đó chính là các bước mà KTV thực hiện trong quá trình kiểm toán Doanh thu

Chương trỡnh kiểm toỏn Doanh thu (trớch)

Công ty kiểm toán và dịch vụ tin hoc AISC

Ngời K.T

Mã số Trang

Mục tiêu:

- Thu thập từ bán sản phẩm và dịch

vụ đợc hạch toán đầy đủ chính xác

- Nguyên tắc hạch toán thu nhập đợc áp dụng và phù hợp với chuẩn mực kiểm toán Việc làm:

* Kiểm tra chi tiết:

1 Xem xét việc phân loại, ghi chép doanh thu theo khoản mục

2 Kiểm tra việc sử dụng hóa đơn đã đảm bảo đúng quy định

- Hóa đơn đã đợc đánh số liên tục, ghi chép đầy đủ các chỉ tiêu qui định

- Viết hết quyển mới đợc chuyển sang quyển mới

- Hoá đơn huỷ phải đợc lu đầy đủ các liên, để chữ huỷ và gạch chéo

- Kiểm tra giá trên hoá đơn với biểu giá qui định của Công ty và tính toán lại số tiền trên hoá đơn

3 Kiểm tra tính đúng kỳ của doanh thu ghi sổ

Lựa chọn hóa đơn bán hàng từ ngày 01/1/2009 đến ngày 10/01/2009 đối chiếu với sổ kế toán

Xem xét, đối chiếu số liệu tổng hợp trên Báo cáo kết quả kinh doanh với số phát sinh trên bảng tổng hợp doanh thu bán hàng và sổ Cái Tài khoản Doanh thu

Đối với Cụng ty ABC