Đề tài " Phân tích ảnh hưởng của môi trường văn hoá Trung Quốc và Nhật Bản đến hoạt động kinh doanh quốc tế "

Tại Trung Quốc có khoảng hơn một trăm dân tộc, trong đó đông nhất là ngườiHán, là dân tộc với sắc thái ngôn ngữ và văn hóa có nhiều khác biệt vì thực ra là kếthợp của nhiều dân tộc khác

Khoa Thương mại – Du lịch – Marketing

Đề tài môn Quản trị kinh doanh quốc tế

Phân tích ảnh hưởng của môi trường văn hoá Trung Quốc và Nhật Bản đến hoạt động kinh

Trần Hồng Ân _ NT4

Mục lục

Lời mở đầu.

1 Giới thiệu về văn hoá Trung Quốc 4

2 Giới thiệu về văn hoá Nhật Bản 13

II Điểm tương đồng và điểm khác biệt 31

Lời mở đầu

Ngày nay cùng với quá trình hội nhập, việc giao thương buôn bán của các quốc gia với nhau ngày càng dễ dàng và phát triển rực rỡ Do đó việc hiểu rõ nền văn hoá của các đối tác nước ngoài không chỉ giúp bạn tạo được ấn tượng tốt ban

đầu mà còn giúp bạn tránh khỏi những đáng tiếc xảy ra.

Nội dung

I Các yếu tố văn hoá.

1 Giới thiệu về văn hoá Trung Quốc.

1.1 Con người.

Tại Trung Quốc có khoảng hơn một trăm dân tộc, trong đó đông nhất là ngườiHán, là dân tộc với sắc thái ngôn ngữ và văn hóa có nhiều khác biệt vì thực ra là kếthợp của nhiều dân tộc khác nhau được coi là cùng chia sẻ một thứ ngôn ngữ và vănhóa Hiện nay, Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chính thức công nhậntổng cộng 56 dân tộc, trong đó người Hán chiếm đa số

1.2 Ngôn ngữ.

Tiếng Trung Quốc ( hay Hán ngữ, Hoa ngữ, Trung văn) là một ngôn ngữ thuộc

hệ ngôn ngữ Hán - Tạng, sử dụng mẫu tự tượng hình Mặc dù thường được coi là ngônngữ duy nhất với lý do văn hoá, trên thực tế mức độ đa dạng giữa các vùng khác nhau

có thể sánh với sự đa dạng của các ngôn ngữ Roman Từ hàng ngàn năm nay giới tríthức Trung Quốc dùng một chuẩn viết chung là Văn ngôn Ngày nay Văn ngôn khôngcòn là cách viết thông dụng nữa, tuy nhiên trong chương trình học nó vẫn tiếp tục đượcdạy và như vậy người Trung Quốc bình thường ở một góc độ nào đó có thể đọc hiểuđược Các ngôn ngữ nói khác nhau của Trung Quốc chỉ được nói mà không có cáchviết không như Phổ thông thoại ( hay là bạch thoại: nghĩa là thứ tiếng bình dân dựatrên tiếng Quan thoại chuẩn - là ngôn ngữ mà tất cả mọi người nói các thứ tiếng TrungQuốc khác nhau đều dùng chung một dạng văn viết thống nhất có từ đầu thế kỉ 20dùng gần như cùng một bộ chữ Trung Quốc

Khoảng một phần trăm dân số thế giới hiện nay dùng một trong những thứ tiếngTrung Quốc làm tiếng mẹ đẻ, khiến nó trở thành thứ tiếng đứng đầu thế giới về phương

diện này Tiếng Trung Quốc nói ở thể Quan Thoại chuẩn là ngôn ngữ chính thức của

Cộng hoà nhân dân Trung Hoa và Trung Hoa dân quốc tại Đài Loan, cũng như là mộttrong bốn ngôn ngữ chính thức của Singapore, và là một trong sáu ngôn ngữ làm việcchính thức của Liên Hiệp Quốc Tiếng Trung Quốc nói ở thể Quảng Đông chuẩn thì làmột trong những ngôn ngữ chính thức của Hồng Kông (cùng với tiếng Anh) và của MaCao (cùng với tiếng Bồ Đào Nha)

1.3 Tôn giáo.

Về văn hóa và tôn giáo Trung Hoathì đại đa số người dân vẫn còn giữ phong tục thờcúng tổ tiên do ảnh hưởng của Khổng Giáo, cũng như kết hợp với Phật Giáo và ĐạoGiáo trở thành "Tam giáo đồng nguyên" (hoặc "Tôn giáo cổ truyền Trung Hoa" màPhật Giáo Đại Thừa giữ vai trò chính), số còn lại theo những tôn giáo chính sau với tỉ

lệ chỉ mang tính ước lượng có thể không chính xác:

 Phật giáo : Phật giáo bắt đầu xuất hiện tại Trung Quốc vào khoảng thế kỷ thứ

nhất sau Công nguyên, tới thế kỷ thứ tư được quảng bá rộng rãi, dần dần trở nên tôn

giáo có ảnh hưởng lớn nhất tại Trung Quốc Hiện nay, trên toàn Trung Quốc có

khoảng 13000 ngôi chùa miếu Phật giáo và khoảng 200000 tăng ni Khoảng 8%(quy y Tam Bảo), bắt đầu du nhập vào Trung Quốc khoảng từ thế kỷ thứ nhất Côngnguyên Số người theo chủ yếu là Đại thừa, còn Tiểu thừa thì không đáng kể Ngoài

ra, còn có những người theo Phật giáo Tây Tạng, chủ yếu tại Tây Tạng và NộiMông Cổ Con số thực của số lượng Phật tử trên danh nghĩa có thể đạt trên 660triệu đến 1 tỷ người (50% - 80%) Nhờ vậy mà Trung Quốc đương nhiên trở thànhquốc gia Phật Giáo đông dân nhất, theo sau là Nhật Bản và Việt Nam, chiếmkhoảng 2/3 trong tổng số 1,5 tỷ người theo Phật Giáo trên khắp Thế Giới Lưu ý là

đa số người gốc Hán thường tôn thờ Phật Giáo cùng chung với các tôn giáo truyềnthống Trung Hoa khác (như Đạo Giáo hay Khổng Giáo)

 Lão giáo: xuất hiện dưới nhiều trạng thái khác biệt và khó phân ranh rõ ràng với

những tôn giáo khác nên người ta không nắm rõ số người theo Theo các tài liệu

gần đây nhất (theo tài liệu nào) thì có khoảng 400 triệu người (30% tổng dân số)

theo Đạo Giáo

 Cơ Đốc giáo : khoảng 1 đến 4%, một số nhánh của đạo này được truyền rải rácvào Trung Quốc thành nhiều đợt bắt đầu từ thế kỷ thứ 8 Ngoài ra còn có nhữngngười Trung Quốc gốc Nga ở phía bắc và tây bắc Trung Quốc theo Chính Thốnggiáo với số lượng tương đối nhỏ

 Nho giáo : đây là tôn giáo xuất phát từ Khổng Tử mà các triều đại Trung Quốc cốgắng truyền bá theo chiều hướng có lợi cho chính quyền, tuy nhiên theo nhiều họcgiả thì bản chất của nó không phải như vậy

 Hồi giáo : Đạo Hồi được truyền bá tại Trung Quốc vào khoảng giữa thế kỷ thứ 7,

thời kỳ Đường, Tống, khi những thương gia Ả rập và Ba Tư theo đường bộ tới vùngTây Bắc Trung Quốc hoặc theo đường biển tới miền duyên hải Đông Nam Đạo Hồicàng trở nên hưng thịnh vào đời Nguyên 1% đến 2%, có ở Tân Cương và các vùng

có người dân tộc thiểu số theo Hồi Giáo sinh sống rải rác Đạo này phát triển mạnhvào thời nhà Nguyên (1271-1368)

 Tôn giáo cổ truyền Trung Quốc : tôn giáo đa thần của phần lớn dân Trung Quốctrước năm 1949, là kiểu tín ngưỡng pha trộn giữa một số trường phái Đạo giáo vàPhật giáo và các tín ngưỡng khác

1.4 Giá trị và thái độ.

Văn hoá Trung Quốc là 1 nền văn hoá có tính kế thừa từ lâu đời gắn liền với nền

nông nghiệp và chế độ phong kiến Ngày nay tuy là đã có nhiều sự thay đổi nhưng vẫn

còn nhiều giá trị tồn tại đến ngày nay, tạo nên một nền văn hoá đặc sắc, đậm đà bản sắcdân tộc Các niềm tin, quan điểm sống ảnh hưởng rất lớn Nho giáo của Khổng Tử Trong công việc:

- Người Trung Hoa rất coi trọng đến mối quan hệ cá nhân Hiếm người Trung Quốc nào đặt quan hệ làm ăn với người mà họ không biết rõ ràng Do đó, hãy giới

thiệu thật kỹ bản thân để tạo niềm tin khi bước đầu bắt tay vào kinh doanh Thêm

vào đó, bạn cũng cần nắm rõ thứ bậc trong tổ chức công ty Người Trung Quốc nhìnnhận mỗi cá nhân là một thành phần trong hệ thống bậc thang của tổ chức Bạnđừng vào phòng họp trước người có chức danh cao hơn bạn.

Quan hệ lâu dài cũng được xem là có giá trị hơn sự giao dịch, giải quyết côngviệc nhất thời Vì thế, đừng vội vã “tấn công”, sự tin cậy là điều cần xây dựng trước

và khiêm tốn cộng với kiên nhẫn chính là chìa khoá của thành công

- Người Trung Quốc rất coi trọng thời gian Sự đúng hẹn là chìa khóa đã giúp

người Trung Quốc thành công trong thời gian vừa qua Họ sẽ không bao giờ đợinếu bạn không đúng giờ

- Ngoài ra, một điều bạn phải hết sức chú ý là người Trung Quốc rất kiêng kị số 4.

Vì trong tiếng Trung Quốc có thể hiểu là “chết” Do đó, bạn không được tặng bất cứcái gì có liên quan đến con số này

- Tính giai cấp: Người Trung Quốc rất coi trọng đẳng cấp của đối tác qua cách ăn

mặc bề ngoài, chỗ ở

Nên khi giao dịch kinh doanh phải ăn mặc sang trọng: đối với nam giới thìcomple sẫm màu và cravat, không nên mặc quần bò thắt cravat, càng không nênmàu sắc lòe loẹt Đối với phụ nữ thì tùy theo tập tục nước mình Thông thường làquần và áo vét sẫm màu

Nên ở trong khách sạn từ hạng trung trở lên vì nhận biết đối tác thuộc đẳng cấpnào là chuyện rất quan trọng ở Trung Quốc Câu hỏi rất hay gặp phải ở Trung Quốc

xem như không lịch sự, tốt nhất là dùng cả bàn tay đã được ngả lòng ra rồi chỉ về phíangười đó.

1.5.2 Làm quen

Khi gặp gỡ làm quen có thể hỏi những chuyện liên quan đến cá nhân như có vợchồng chưa, mấy con, thậm chí cả về mức lương Nếu được hỏi như vậy thì bạn khôngnên lảng tránh trả lời Chủ đề trao đổi khi gặp gỡ làm quen nên là thể thao, tốt nhất làbóng đá, tuyệt đối không nên đề cập tới các chủ đề về chính trị,tôn giáo, không nên cólời phê phán

1.5.3 Trao danh thiếp.

Bạn nhớ luôn mang danh thiếp theo, trao và nhận bằng cả hai tay, nhớ đọc danhthiếp nhận được rồi mới cất đi

1.5.4 Văn hóa trong ăn uống.

Không được lấy đũa gõ vào bát

Không bao giờ được cắm đũa vào bát cơm vì chỉ có cơm cúng người chết mớilàm như vậy

Khi ăn tiệc ở chỗ người Trung Quốc, bạn không nên ngại những tiếng động do

ăn uống gây nên Người Trung Quốc coi đó là dấu hiệu khách hài lòng với bữa ăn

Khi được mời đến dự tiệc, người Trung Quốc thường lịch sự dụt dè, bạn phảithường xuyên mời họ ăn uống, rót đồ uống (rượu, bia) thường phải đầy cốc, nếu không

có người phục vụ thì nam giới rót đồ uống cho phụ nữ, cấp trên rót cho cấp dưới

1.5.5 Đàm phán.

Đàm phán với người Trung Quốc không đơn giản và thường kéo dài Ban đầuthường là một bữa tiệc kéo dài mà trong đó không bàn về chuyện làm ăn mà để dànhđến cuối bữa Nếu không đi đến nhất trí thì bạn cũng đừng bực bội mà hãy cố vui vẻ vàquả quyết là rất quan tâm tới việc đạt được sự nhất trí với nhau để hợp tác kinh doanh.Thường sau đó vài ngày sẽ có được chuyển biến tích cực

1.5.6 Quà tặng.

Tặng quà là thông lệ bình thường, có thể tặng hoa quả, bánh ngọt hay đồ uống

có rượu, nhưng không được phép tặng đồng hồ vì “tặng đồng hồ” trong tiếng Trung

Quốc cũng có nghĩa là “đi dự một đám tang” Nếu được người Trung Quốc tặng quà

thì không được mở gói quà trước mặt người tặng

1.5.7 Cách cư xử.

Ở Trung Quốc, bạn không được phê trách thẳng thắn và công khai mà nên diễngiải theo cách khác, chẳng hạn như cộng sự hay nhân viên đó đã làm việc tốt, lần sauchắc chắn sẽ còn tốt hơn né tránh giao tiếp bằng mắt cũng bị coi là không đáng tincậy Bạn cũng không nên từ chối trực tiếp, sẽ bị coi là ứng xử thiếu lịch sự Thay vì trảlời “Không” một cách dứt khoát, bạn nên nhẹ nhàng và tế nhị hơn để giữ thể diện chođối tác “Có thể” hay “Tôi sẽ suy nghĩ về điều đó” là cách từ chối thường thấy củangười Hoa

1.6 Thẩm mỹ.

1.6.1 Hội họa Trung Quốc.

Đối với những bức tranh mang đậm nét truyền thống, dân gian thì giá trị cốt lõicủa nó chủ yếu nằm ở chủ đề với ý nghĩ biểu tượng hơn là phong cách hay kĩ thuật thểhiện Thí dụ như tranh có các chủ đề như: hoa điểu, rồng, ngựa, vượn, cá, tùng hạc, sơnthuỷ, v.v Những hình ảnh biểu tượng trong tranh Trung Quốc có thể nhắc đến là:

Thuỷ mặcHoa điểu:

Quả quít: sự tốt lànhChim hạc: sự trường thọ.

Chim én hoặc vịt trời (Cặp): tình nghĩa vợ chồng

Chim khách (tranh thập toàn báo hỉ): chúc thành côngCon công: sự bình an thịnh vượng

Linh vật: Long, lân, qui, phụng

Ngựa: đức tính trinh tiết, trung thành, sự mau chóng và thành đạt.v.v…

Ngoài ra, trong tranh Trung Quốc người ta còn có thể phối hợp giữa yếu tố nàyvới yếu tố khác để tạo ra nhiều ý nghĩa độc đáo

Có hai điểm nổi bật của loại tranh này

Thứ nhất, trong cuộc sống người ta thường gán cho một sự vật nào đó một ýnghĩa biểu tượng Thí dụ: trúc là quân tử, mai là giai nhân, cây tùng và chim hạc ngụ ýtrường thọ (tùng hạc diên niên 松鶴延年), v.v

Đặc điểm thứ hai là thông qua ngôn ngữ (nhất là từ ngữ đồng âm hay cận âm)người ta sẽ liên tưởng hình vẽ này đến một sự vật nào đó với ý nghĩa biểu tượng nhấtđịnh trong tâm thức chung của mọi người

1.6.2 Thư pháp.

Thư pháp là nghệ thuật viết chữ của người Trung Quốc với các công cụ gọi làvăn phòng tứ bảo Nói đến thư pháp là nói đến khổ luyện và đây là một môn nghệ thuậttao nhã của người Hoa

Thư pháp là một trong những nghệ thuật xưa nhất của Trung Quốc Khi hânthưởng một tác phẩm thư pháp, người sành điệu thưởng thức bút pháp và sự sáng tạocủa tác giả thể hiện qua từng nét bút với tiết tấu nhanh chậm, với nét mực ướt đẫm lâm

li hay xác xơ tiêu sái và với độ đậm nhạt của mặc tích cũng như sự tương phản giữagiấy trắng mực đen Với sự am tường về chữ Hán, về tính cách ước lệ của thứ tự nét

bút và số nét bút của từng chữ, người thưởng ngoạn sành điệu sẽ cảm thấy thân thiếtvới tác phẩm và tác giả, đó là một thứ cảm xúc mà những bộ môn nghệ thuật khác ítkhi tạo được Hình thức phổ biến nhất của thư pháp là đôi câu đối (đối liên) mà ngườiTrung Quốc thường treo ở cổng nhà, bàn thờ gia tiên, phòng khách, cột nhà của họ.Câu đối có nhiều loại: câu đối ngày xuân gọi là xuân liên; loại dán ở cửa gọi là mônliên; loại dán ở cột gọi là doanh liên (doanh là cột nhà lớn ở tiền sảnh) Vào dịp tết,những câu đối là những lời cầu chúc cát tường thể hiện khát vọng hạnh phúc của họtrong mùa xuân mới Khát vọng đó sẽ tựu thành và phát triển giống như chồi non lộcmới trong tiết xuân sang.

1.7 Giáo dục.

Phát triển giáo dục được Trung Quốc đặt là một nhiệm vụ hàng đầu và hết sức

quan trọng Với chính sách "phát triển đất nước thông qua khoa học và giáo dục", trẻ

em Trung Quốc được hưởng nền giáo dục bắt buộc, miễn phí trong 9 năm (từ lớp 1tới lớp 9) "Hướng tới nền giáo dục hiện đại, tới thế giới và tương lai" là đườnghướng chủ đạo cho sự phát triển hệ thống giáo dục cả ngắn hạn và dài hạn

Hiện nay, Giáo dục Trung Quốc được chia thành 3 cấp : Giáo dục tiểu học,giáo dục trung học, giáo dục bậc cao Tổng số lên tới 2210 trường cao đẳng và đạihọc (1054 trường cao đẳng và 1156 trường đại học) với số sinh viên theo học tại cáctrường lên tới gần 7 triệu học sinh

- Giáo dục tiểu học : Bao gồm các trường phổ thông học cả ngày với thời gian

học 6 năm Căn cứ vào luật giáo dục bắt buộc ma chính phủ Trung Quốc đã qui định,chính quyền địa phương có nghĩa vụ phổ cập giáo dục tiểu học theo chế độ bắt buộc

- Giáo dục trung học : Bao gồm giáo dục phổ thông và giáo dục kỹ thuật nghề

nghiệp Giáo dục phổ thông được chia thành 2 giai đoạn sơ trung và cao trung (tươngđương với cấp 2 và 3) Chế độ học bình quân mỗi giai đoạn là 3 năm Các môn học

bao gồm ngữ văn, toán, ngoại ngữ, chính trị, lịch sử, địa lý, vật lý, hoá học, sinh vật,

kỹ thuật lao động Giáo dục trung cấp kỹ thuật nghề nghiệp được chia thành 3 loạitrường : Trung cấp chuyên nghiệp, công nhân kỹ thuật và dạy nghề Thời gian học tập

từ 2 đến 3 năm tuỳ theo nội dung học tập cảu từng trường

- Giáo dục bậc cao : Giáo dục cao đẳng và đại học : Hiện nay hệ thống giáo

dục cao đẳng và đại học ở Trung Quốc bao gồm các bộ môn khoa học toàn diện, đahình thức với thời gian học tập là 4 năm, cá biệt có một số trường học 5 năm.Theothống kê của Bộ giáo dục Trung Quốc, các trường đại học có tên tuổi ngày nay gồmđại học Bắc Kinh, đại học Thanh Hoa, đại học Phúc Đán, đại học Nam Khai, đại họcNam Kinh

Nguồn: hhtp://www.iced.edu.vn

Ngoài ra, Trung Quốc cũng là nước rất nhanh nhạy trong việc theo kịp xu hướngphát triển giáo dục trên toàn thế giới, trong đó có giáo dục hệ tư thục Từ năm 1992,Trung Quốc đã cho phép mở các trường tư thục, nhằm mở rộng cơ hội học tập cho

thanh thiếu niên Đối với giáo dục đại học và sau đại học, trong những năm qua, cảicách được diễn ra theo hướng thay đổi chức năng của chính phủ từ bảo đảm mọi thứcho trường học sang kiểm soát và điều phối vĩ mô Theo hướng này các trường ĐH củaTrung Quốc không còn dựa hoàn toàn vào việc phân bổ tài chính theo các quyết địnhcủa chính phủ nữa mà trải tự tìm ra các phương thức hoạt động và phát triển mới theocác điều kiện của riêng mình.

1.8 Khoa học và kỹ thuật.

Trung Quốc cổ đại đã đạt được rất nhiều thành tựu trong nghiên cứu khoa học và

kỹ thuật Trong số những thành tựu về khoa học của Trung Quốc cổ đại phải kể đến la

bàn, thuốc súng, kỹ thuật làm giấy và kỹ thuật in ấn, được coi là tứ đại phát minh.

Ngoài ra cũng còn nhiều phát minh trên nhiều lĩnh vực khác nhau Chương trình khônggian của Trung Quốc ngày nay là thành tựu đáng kể, sử dụng và phối hợp nhiều tiến bộkhoa học và kỹ thuật tiên tiến:

+ Khoảng năm 1970, Trung Quốc có các kế hoạch để xây dựng chương trình tàukhông gian có người lái cũng vào với dự án 714 và tàu không gian có người lái ThựQuang Dự án này sau đó bị hủy bỏ vì một loạt những trục trặc chính trị và kinh tế

+ Năm 1992, chương trình tàu không gian có người lái theo dự án 992 được triểnkhai Vào ngày 19 tháng 11 năm 1999, tàu không gian không người lái Thần Châu 1được phóng lên không gian coi như chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của chương trình.Sau ba lần thử nghiệm nữa, phi thuyền Thần Châu 5 được tên lửa Trường Chinh 2Fphóng lên vào ngày 15 tháng 10 năm 2003, mang theo nhà du hành vũ trụ Dương Lợi

Vỹ, đưa Trung Quốc thành nước thứ ba trên thế giới đưa được người vào không gianbằng khả năng của riêng mình Lần phóng thứ hai tàu có người lái Thần Châu 6 vàongày 12 tháng 10 năm 2005 với 2 nhà du hành vũ trụ Phí Tuấn Long và Nhiếp HảiThắng cũng đã thành công Thành quả này của Trung Quốc có thể dấy lên một cuộcchạy đua vào không gian mới

2 Giới thiệu về văn hoá Nhật Bản.

2.1 Con người.

Một đặc điểm của người Nhật là mức độ thuần nhất cao của họ, nếu không kểthiểu số người Ainu hiện nay còn khoảng 18.000 người sống ở Hokkaido và Sakhalin

thì tất cả người Nhật đều thuộc về cùng một chủng tộc và chỉ nói một ngôn ngữ Một

phần vì vậy mà tính cách của người Nhật Bản mang sắc thái khá rõ ràng và đồng nhất

Ngoài ra, hiện nay trong lòng Nhật Bản có một bộ phận khá đông đảo cư dânmang quốc tịch Hàn Quốc, Cộng Hòa Nhân Dân Triều Tiên sinh sống Những ngườinày không có tạo ra những nét riêng biệt khác văn hóa Nhật Bản Ở thành phốYokohama có nhiều người Hoa kiều sinh sống, không mang quốc tịch Nhật và họ tạo

ra nét văn hóa Trung Hoa rất đậm nét

2.2 Ngôn ngữ.

Chữ Hán được truyền từ Trung Quốc sang Nhật Bản từ khoảng 2000 năm trước,được sử dụng phổ biến ở Nhật Bản từ khoảng thế kỷ 5 Sau đó, dựa trên cơ sở chữHán, người Nhật đã sáng tạo ra kiểu chữ của mình là chữ Hiragana và Katakana (kiểuchữ biểu thanh)

Hệ ngôn ngữ Nhật Bản được chia ra làm 2 nhóm chính: tiếng Nhật và Lưu Cầu

(Ryukyuan)

- Nhóm tiếng Nhật chỉ gồm duy nhất tiếng Nhật

- Nhóm Lưu Cầu (Ryukyu) chia làm 2 nhóm ngôn ngữ, một nhóm bao gồm trựctiếp các ngôn ngữ thành viên và nhóm còn lại tiếp tục phân thành 2 nhánh ngônngữ (hay trong một số trường hợp còn được định danh là tiểu nhóm ngôn ngữ)

Họ ngôn ngữ Nhật Bản có 12 ngôn ngữ thành viên, tất cả trong số đó đều đangđược duy nhất những cư dân đang sống trên đất Nhật sử dụng Tuy các ngôn ngữ thuộc

hệ này đã được phát triển biệt lập, nhiều nhà ngôn ngữ học vẫn đang tìm kiếm các liên

hệ giữa chúng với các ngôn ngữ khác Một thuyết được để ý nhất đề nghị xếp hệ này

cùng với một ngôn ngữ đã mai một – tiếng Goguryeo – vào Nhóm Fuyu Một thuyết

khác nhắc đến những điểm giống nhau về ngữ pháp giữa các ngôn ngữ trong hệ này vàtiếng Triều Tiên – tuy không giải thích được về sự khác biệt về từ vựng

Tiếng Nhật được viết trong sự phối hợp ba kiểu chữ: Hán Tự ( Kanji) và hai kiểu

chữ đơn âm mềm Hỉagana (Bình Giá Danh) và đơn âm cứng Katakana (Phiến Giá

- Bảng ký tự Latinh Rōmaji cũng được dùng trong tiếng Nhật hiện đại, đặc biệt là

ở tên và biểu trưng của các công ty, quảng cáo, nhãn hiệu hàng hóa, khi nhậptiếng Nhật vào máy tính và được dạy ở cấp tiểu học nhưng chỉ có tính thí điểm

Số Ả Rập theo kiểu phương Tây được dùng để ghi số, nhưng cách viết số theongữ hệ Hán - Nhật cũng rất phổ biến

Ngôn ngữ có nhiều mặt hạn chế ( như rất ít các nguyên âm, Phụ âm luôn đặttrước nguyên âm, một tỉ trọng lớn từ ngữ gốc ngoại nhập được thể hiện dưới dạng chữKanji và chữ Katakana ) góp phần khiến người Nhật Bản rất cẩn trọng khi phát biểu,thể hiện chính kiến, và thường thông qua thái độ ngầm định, những yếu tố phi ngôn

ngữ, sự nỗ lực thể hiện của bản thân để điền vào chỗ trống của ngôn từ Bởi vậy để

hiểu họ thường phải kết hợp nghe họ nói, quan sát những gì họ thể hiện và thấu hiểu tính cách của họ.

2.3 Tôn giáo.

Có thể nói Nhật Bản là một trong những quốc gia phức tạp nhất thế giới về tôngiáo Ở đây cùng đồng thời tồn tại các phong tục tập quán có nguồn gốc và theo phongcách tôn giáo khác nhau Người Nhật đến lễ ở các đền của đạo Shinto (Thần đạo) vàonăm mới, đi thăm các chùa chiền của đạo phật vào mùa xuân nhưng tổ chức tiệc tùng

và tặng quà nhau vào dịp lễ Noel theo cách của đạo Thiên chúa Các đám cưới thườngđược tổ chức theo nghi lễ của thần đạo hoặc đạo thiên chúa Nhưng thủ tục ma chay lạitiến hàng theo nghi lễ của đạo phật Có những người một lúc theo hai hoặc ba đạo, do

đó vào năm 1995 theo thống kê của cuốn niên giám về tôn giáo của hiệp hội văn hóathì tín đồ của tất cả các giáo phái cộng lại là 219,83 triệu, gần gấp đôi dân số Nhật lúcbấy giờ là 120triệu

Theo truyền thống Nhật Bản, tôn giáo không phải là một tổ chức tách biệt vớicuộc sống hàng ngày mà gắn liền với mọi khía cạnh trong cuộc sống kinh tế và xã hội.Các lễ nghi theo suốt cuộc đời một con người, từ lúc sinh ra đến lúc lập gia đình vàxuống cõi âm Tôn giáo có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều lĩnh vực như tư tưởng, kiếntrúc, văn hóa-nghệ thuật của người Nhật

Ba tôn giáo lớn của Nhật Bản là Thần đạo, Phật giáo và Thiên chúa giáo

2.3.1 Thần đạo

Thần đạo là tôn giáo độc đáo của Nhật Bản Thời xưa, người Nhật có quan niệm

rằng trên đất nước mình có nhiều vị thần Họ coi tất cả những vật chất hay hiện tượngmang tính thần bí, đáng kính sợ đều là những vị thần Ngoài ra, người Nhật tin rằngmỗi dòng họ, mỗi xã đều có vị thần tổ tiên, vị thần xã riêng Vì vậy, trong tiếng Nhật

có cụm từ “tám trăm vạn vị thần” Cách suy nghĩ này hiện nay vẫn còn tồn tại

Trên toàn Nhật Bản, nơi đâu cũng có đền Ujigami Ujigami vốn là vị thần dòng họ

và đền Ujigami vốn là đền của 1 dòng họ riêng vì ngày xưa ở Nhật Bản, những ngườithuộc 1 họ sống tập trung ở 1 khu vực Xã hội Nhật Bản đã thay đổi nhiều và ít cótrường hợp những người cùng dòng họ sống tập trung Trong bối cảnh đó, Ujigamibiến thành vị thần của từng xã, khu vực Nếu trong một khu vực nào đó có người dân

tộc Nhật sinh sống thì đền Ujigami đương nhiên coi họ là tín đồ của đền này Chính vìvậy, số lượng tín đồ Thần đạo tương đương với dân số Nhật Bản.

Giống như các dòng họ khác, Hoàng gia cũng có vị thần riêng Đó là mi-kami – thần Mặt trời Trong thần đạo, vị thần của Hoàng gia được coi là vị thần củadân tộc Nhật Bản Thần đạo có nhiều vị thần quan trọng khác như Ameno-minakanushino-kami là vị thần xuất hiện đầu tiên trên thế giới, Izanagi-no-mikoto vàIzanami-no-mikoto là hai vợ chồng vị thần sinh ra đất đai Nhật Bản Thần đạo có đặcđiểm coi cái gì đáng kính sợ, thần bí đều là thần, nên có các vị thần liên quan đến thiênnhiên như thần gió, thần sấm Gió thổi là do vị thần gió sử dụng bao gió, sấm động là

Amaterasu-o-do vị thần sấm đánh trống, v,v… Núi Phú sĩ và các núi cao khác cũng được coi là thần

Có một số trường hợp, những người có cống hiến lớn, sau khi qua đời trở thành thần

2.3.2 Phật giáo

Tuy vậy ở Nhật ngày nay đạo phật chiếm ưu thế hơn so với các đạo khác, vớikhoảng 92 triệu tín đồ, mặc dù trên thực tế thì các tín đồ này cũng không tuân theo cácqui định của đạo phật một cách nghiêm ngặt

Phật giáo được chính thức chấp nhận sau chiến thắng về chính trị và quân sự củadòng họ Soga trước dòng họ Mononobe Dưới thời trị vì của Thiên hoàng Suiko, nhiếpchính Shotoku-taishi cho xây dựng nhiều chùa chiền, trong đó có chùa Horyu-ji vàShitenno-ji Chùa Horyu-ji là kiến trúc gỗ cổ nhất trên thế giới còn lại đến đời nay.Trong thời Nara (thế kỷ 8), Phật giáo bắt đầu phát triển mạnh mẽ và nhiều đền chùađược dựng lên nhờ sự ủng hộ của Nhật Hoàng Nhật Hoàng Shomu (701-756) lên ngôivua năm 724 quy định lấy Phật giáo là “tôn giáo nhà nước” và xây dựng chùa Todai-ji,trong đó có đặt tượng Đại Phật Nara cao 15m, đồng thời xây dựng các chùa Kokubun-

ji và Kokubunni-ji tại từng xứ trên toàn quốc Nhưng cũng cần phải lưu ý rằng, trongkhi đó Hoàng gia vẫn cúng vị thần tổ tiên, tức vẫn theo Thần đạo Vì vậy hầu hết cácđền Thần đạo có chùa phụ thuộc còn các chùa Phật giáo lớn cũng có đền phụ thuộc

Ở Nhật Bản hiện có 13 tông phái Phật giáo chính 6 phái được đưa từ TrungQuốc sang Nhật vào thời Nara, trong đó phải kể đến 3 phái là Kegon (Hoa Nghiêm),Hosso (Pháp Tương) và Ritsu (Luật) Trong thời Heian, lần đầu tiên có 2 phái Phậtgiáo do các nhà sư Nhật Bản thành lập là phái Tendai (Thiên Đài) và phái Shingon(Chân Ngôn).

Từ cuối thời Heian đến thời Kamakura có thêm 7 tông phái nữa là phái nenbutsu, phái Jodo, phái Jodo-shin, phái Ji, phái Nichiren, cùng 2 phái thiền lớn củaNhật Bản Rinzai và Soto Vào đầu thời Edo, xuất hiện 1 phái thiền khác là phái O-baku, được đưa từ Trung Quốc vào Nhật Bản

Yuzu-Khi Phật giáo được đưa sang Nhật từ Triều Tiên và Trung Quốc, tại Nhật Bản đã

có Thần đạo nên các nhà sư gặp nhiều khó khăn trong quá trình truyền đạo Để 2 tôngiáo Thần đạo và Phật giáo cùng tồn tại, các nhà sư xây dựng hệ thống tư tưởng “thầnphật tập hợp” Theo tư tưởng này, các vị thần của Thần đạo là hóa thân của các đứcphật trong Phật giáo Ví dụ, vị thần Amaterasu-o-mikami (vị thần chính của thần đạo)

là hóa thân của Đức Phật Như Lai mà tên tiếng Nhật là Birushana-butsu hoặc Dai-nichiNyo-rai (Bì Lô Già Na Phật hoặc Đại Nhật Như Lai) Tư tưởng này tiếp tục đến cuốithời Edo, trước khi chính phủ Minh Trị quy định Thần đạo là tôn giáo nhà nước và đàn

áp Phật giáo Nhưng sau đó, chính phủ Minh Trị cho phép Phật giáo cùng tiếp tục tồntại vì trong khoảng 1200 năm, Phật giáo đã đóng vai trò rất quan trọng trong cuộc sốnghàng ngày và không thể nào xóa bỏ được ảnh hưởng của Phật giáo

Nói riêng về Phật giáo Nhật Bản, Thiền tông (hay Zen) là một tông phái khá đặcbiệt Việc đưa thiền vào Nhật Bản là một trong những sự kiện quan trọng nhất tronglịch sử tôn giáo của Nhật Bản Thiền được nuôi dưỡng trong những nền văn hóa vĩ đạicủa châu Á là Trung Quốc và Ấn Độ, đạt tới đỉnh cao ở Nhật Bản để rồi lan sang cácnước phương Tây Khi kỹ thuật đe dọa thống trị thế giới, thiền thức tỉnh nhiều người

về những giá trị tinh thần cần thiết cho cuộc sống của con người

Thiền tông, với giáo lý chủ yếu là tham thiền nhập định để chứng ngộ Phật tính,vốn do nhà sư Ấn Độ Bồ Đề Đạt Ma khởi xướng Khi Bồ Đề Đạt Ma 60 tuổi, ngài sangTrung Quốc để truyền bá thiền nhưng vua chúa Trung Quốc bấy giờ không hiểu đượcnên ngài tới chùa Thiếu Lâm và dạy thiền cho các nhà sư tại chùa đó Hai phái thiềncủa NB, tức phái Rinzai (Lâm Tể) và phái Soto (Tào Đỗng), cũng là do nhà sư TrungQuốc sáng lập ra trong thời Đường, rồi đầu thế kỷ 13 du nhập vào Nhật Bản.

2.3.3 Thiên chúa giáo

So với Thần đạo và Phật giáo, lịch sử của Thiên chúa giáo Nhật Bản tương đốitrẻ Năm 1549, nhà truyền giáo Francisco de Xavier, người Tây Ban Nha sang Nhật vàlần đầu tiên giới thiệu tôn giáo này Thời đó, cả triều đình và chính quyền Muromachiđều không có sức chi phối toàn quốc nữa, các sứ quân daimyo chia đất nước Nhật Bảnthành nhiều khu vực và cai trị khu vực của mình Những người truyền giáo Thiên chúagiáo thời đó không chỉ giới thiệu Thiên chúa giáo mà còn mang đến nhiều máy móc,

kỹ thuật, ấn phẩm tiên tiến của phương Tây cũng như những điều mới lạ của các nướcđông nam, tây nam Á Vì vậy có một số sứ quân daimyo cho phép nhà truyền giáo hoạtđộng tại khu vực của mình để tranh thủ học hỏi kỹ thuật tiên tiến, giao dịch buôn bán,v,v…

Nhưng sau khi thống nhất đất nước, sứ quân Toyotomi Hideyoshi đã cấm các nhàtruyền giáo Thiên chúa giáo hoạt động trên lãnh thổ Nhật Bản vào năm 1587, khi đã cókhoảng 150 nghìn người theo Chính quyền Tokugawa sau đó cũng tiếp tục đẩy mạnhchính sách này, nghiêm cấm người Nhật theo Thiên chúa giáo Năm 1637, tại vùngShimabara-Amakusa (tỉnh Nagasaki hiện nay) cuộc chiến Shimabara bùng nổ, 37.000tín đồ Thiên chúa giáo trong khu vực này chiếm thành lũy, giao chiến với quân độichính quyền Sau đó, chính quyền tăng cường đàn áp tín đồ Thiên chúa giáo tới mứcnhững người theo đạo này phải che giấïu tín ngưỡng của mình Sau Minh Trị Duy Tân,

chính sách cấm Thiên chúa giáo được hủy bỏ Nhiều nhà truyền giáo, hầu hết từ Mỹ,

đã tới Nhật Bản để phổ biến Thiên chúa giáo và đặt cơ sở tại Nhật Bản

Từ sau Minh Trị Duy Tân đến khi kết thức Thế chiến 2, vai trò của Thần đạotăng lên Trong thời kỳ đó, Thần đạo được coi là tôn giáo nhà nước vì Minh Trị DuyTân có quan điểm lật đổ chính quyền võ sĩ để tái lập chính quyền của Nhật Hoàng, vànhư đã nói ở trên, vị thần tối cao của Thần đạo là vị thần tổ tiên của Hoàng gia Tưtưởng này được sử dụng để tăng cường chi phối dân chúng dưới sự chỉ đạo của NhậtHoàng Nhưng, sau Thế chiến 2, chính sách “Thần đạo là tôn giáo của nhà nước” đượcbãi bỏ và Hiến pháp Nhật Bản hiện nay đảm bảo tự do tín ngưỡng

Ngoài ra, người Nhật cũng coi trọng đạo Khổng, nhưng trên thực tế thì đạokhổng đối với người Nhật có tư cách như chuẩn mực đạo đức hơn là một tôn giáo.Đạokhổng du nhập vào Nhật từ đầu thế kỷ thứ 6, có ảnh hưởng lớn tợ nếp suy nghĩ và cách

xử sự của người Nhật, sau này ảnh hưởng của đạo này cũng suy yếu đi nhiều

Nhật Bản cử những sứ bộ hào hứng sang các triều Đường, Tống, Nguyên, Minh… giao

lưu, có người còn ở lại làm quan cho triều đình Trung Hoa Trong những chừng mực

nào đó, Nhật đã cố gắng du nhập và mô phỏng văn hoá Trung Hoa, cải tiến cho phù hợp ở Nhật, ví dụ cải tiến chữ Hán, tham khảo các điển tích Trung Hoa trong sáng tác

văn học; nhấn mạnh tính chất Thiền “Zen” của đạo Phật, chấp nhận một số giáo lý của

đạo Khổng Về điểm này có thể rút ra rằng: Nhật Bản học hỏi để làm ra cái riêng của

Nhật là “Giản lược và quyết liệt”- tính chất đó được thể hiện rõ từ những nét bút Nho, những bức tranh, cốt truyện hay đường kiếm của họ.

 Trong lịch sử, Nhật Bản chưa từng bị nước ngoài đô hộ Khi quân Nguyên Mônghùng hổ tấn công 2 lần thì đều bị bão biển nhấn chìm tàu thuyền gần hết, một lần bỏ dởcuộc chinh phạt, lần sau một số tàu thuyền bị bão đắm, số quân tướng tràn lên bờ đều

bị các samurai thiện chiến của Nhật tiêu diệt hoàn toàn Đến khoảng những năm 50 củathế kỉ XIX, khi các nước phương Tây bắt đầu xâm lấn châu á, thì hầu hết các quốc giavùng này từ Trung Quốc to lớn đến các nước nhỏ khác đã trở thành thuộc địa hoặc nửathuộc địa của các nước thực dân, đế quốc Nhung xứ sở Hoa anh đào lại thoát khỏi nạnkiếp bị đô hộ nhờ vị trí khu biệt về địa lí, xa lạ về văn hóa và nhờ các tư tưởng canhtân, học hỏi du nhập điều hay của ngoại bang kể cả của những kẻ đối địch với mình

 Trên thực tế, sau khi tiến hành cách mạng Minh Trị ít lâu, người nước ngoài đếnNhật rất đông, người Nhật bắt đầu học cách mặc đồ Âu mạnh mẽ, ăn bánh mì bơ, phómát, dùng dao nĩa Có lúc tưởng chừng một số nhân tố văn hoá nước ngoài lấn át đượcphần nào văn hóa bản xứ Tới khi cao trào đó lắng dịu xuống, văn hóa truyền thốngNhật Bản lại trỗi dậy và xảy ra quá trình "Nhật Bản hoá" những gì được du nhập, thâunhận, trao đổi và học hỏi được từ phương Tây Chính vì vậy, việc du nhập, tiếp biếnyếu tố văn hóa ngoại lai đã không phá hỏng, làm lai căng nền văn hóa bản xứ hay chiacắt văn hóa xứ sở này, trái lại còn giúp Nhật Bản tạo dựng được những hình mẫu văn

hóa đặc sắc của mình Với tư cách là một quốc gia dân tộc, Nhật Bản đã duy trì được

nền văn hoá thuần nhất, riêng biệt, đặc sắc của mình từ thời tiền sử đến tận thời hiện đại và điều này làm nên sức mạnh của Nhật Bản, tạo nên một vị thế hiếm có của Nhật trên thế giới trong thời gian qua.

2.5 Thói quen và cách cư xử.

Nhật Bản là một xã hội theo đẳng cấp dọc, vì thế người Nhật không có quanniệm về sự “bình đẳng” giống như các nước khác Các mối quan hệ ở Nhật theo

khuynh hướng người trên và kẻ dưới, người chủ hoặc sếp trong công ty được ví nhưcha mẹ và nhân viên được xem như con cái trong gia đình.

2.5.1 Danh thiếp phải được trao và nhận bằng hai tay Danh thiếp cung cấp những

thông tin này, nên bạn phải trao danh thiếp của mình ngay khi chào hỏi lần đầu tiên.Người Nhật luôn trông đợi tấm danh thiếp của mình được người khác xem và ngắmnghía ngay khi nhận Trong suốt cuộc gặp gỡ, danh thiếp nên được để trên bàn Sau khigặp xong phải được trân trọng cho vào ví và không bao giờ được nhét trong túi quầnsau

2.5.2 Sự hòa thuận trong giao tiếp, người Nhật không muốn có sự đối đầu, họ tin

tưởng vào sự thỏa hiệp và hòa giải Họ tin tưởng tuyệt đối vào quyết định của tập thể,

ưu tiên cho những quyết định có kết quả Họ sẽ nói ra cảm xúc thật sự của họ bởi vìmuốn duy trì sự hòa thuận

Tính bằng hữu trong kinh doanh thì quan trọng hơn cả tính logic, người Nhậtcũng thường trò chuyện xã giao để thiết lập quan hệ với bạn trước khi bàn bạc côngchuyện kinh doanh Hãy quan sát các đối tác này để quyết định thời điểm bắt đầuthảo luận công việc Nếu đại diện nhóm nói chuyện thì những người còn lại nên ghichú những điều cần thiết để bàn bạc thêm với nhóm sau đó, vì người Nhật thường thểhiện mình khá phức tạp, khó hiểu

Lời nói “Vâng” (Yes) của họ có thể có nghĩa là “không” nếu đi kèm với nhữngcụm từ như We will think about it (Chúng tôi sẽ suy nghĩ về điều đó), We will see(Chúng tôi sẽ xem lại) hoặc Perhaps (Có lẽ) Bạn có thể mất ba lần gặp gỡ và có khimột năm để mối quan hệ kinh doanh với họ được trở thành chính thức

2.5.3 Nghệ thuật chiêu đãi khách: Ăn uống là thông lệ chung của các doanh nhân,

sự tương tác của hai phía trong bữa tiệc còn quan trọng hơn cả thức ăn Không nênmang vợ đến những buổi tiệc này, chủ tiệc người Nhật thường là đàn ông và họ khôngbao giờ mang phu nhân theo họ Người Nhật vẫn còn trọng nam hơn nữ, nên chúng tarất ít gặp những đối tác kinh doanh là nữ Các buổi tiệc chiêu đãi thường vào buổi tối