PHIM ĐỘC LẬP – SỰ HÌNH THÀNH VÀ QUÁ TRÌNH KHẲNG ĐỊNH VỊ THẾ TRONG NỀN ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM

LỜI MỞ ĐẦU ........................................................................................................................................ 2 CHƯƠNG 1: PHIM ĐỘC LẬP LÀ GÌ? PHIM ĐỘC LẬP TRONG NỀN ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM.. 3 1.1. Phim độc lập là gì?.................................................................................................................. 3 1.2. Phim độc lập trong nền điện ảnh Việt Nam:.......................................................................... 6 1.2.1. Phim “Bi, đừng sợ” (2011, đạo diễn Phan Đăng Di):.................................................... 7 1.2.2. Phim “Đập cánh giữa không trung” (2014, Nguyễn Hoàng Điệp): .................................... 9 CHƯƠNG 2: PHIM ĐỘC LẬP VÀ NHỮNG KHỞI SẮC TRÊN CON ĐƯỜNG TIẾP CẬN CÔNG CHÚNG................................................................................................................................................ 10 2.1. Phim “Nhắm mắt thấy mùa hè” (2018, Cao Thúy Nhi): ......................................................... 11 CHƯƠNG 3: NHỮNG NỖ LỰC TÌM CÁCH MỞ ĐƯỜNG CHO DÒNG PHIM ĐỘC LẬP.......... 18 KẾT LUẬN .......................................................................................................................................... 20 TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................................... 21LỜI MỞ ĐẦU ........................................................................................................................................ 2 CHƯƠNG 1: PHIM ĐỘC LẬP LÀ GÌ? PHIM ĐỘC LẬP TRONG NỀN ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM.. 3 1.1. Phim độc lập là gì?.................................................................................................................. 3 1.2. Phim độc lập trong nền điện ảnh Việt Nam:.......................................................................... 6 1.2.1. Phim “Bi, đừng sợ” (2011, đạo diễn Phan Đăng Di):.................................................... 7 1.2.2. Phim “Đập cánh giữa không trung” (2014, Nguyễn Hoàng Điệp): .................................... 9 CHƯƠNG 2: PHIM ĐỘC LẬP VÀ NHỮNG KHỞI SẮC TRÊN CON ĐƯỜNG TIẾP CẬN CÔNG CHÚNG................................................................................................................................................ 10 2.1. Phim “Nhắm mắt thấy mùa hè” (2018, Cao Thúy Nhi): ......................................................... 11 CHƯƠNG 3: NHỮNG NỖ LỰC TÌM CÁCH MỞ ĐƯỜNG CHO DÒNG PHIM ĐỘC LẬP.......... 18 KẾT LUẬN .......................................................................................................................................... 20 TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................................... 21LỜI MỞ ĐẦU ........................................................................................................................................ 2 CHƯƠNG 1: PHIM ĐỘC LẬP LÀ GÌ? PHIM ĐỘC LẬP TRONG NỀN ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM.. 3 1.1. Phim độc lập là gì?.................................................................................................................. 3 1.2. Phim độc lập trong nền điện ảnh Việt Nam:.......................................................................... 6 1.2.1. Phim “Bi, đừng sợ” (2011, đạo diễn Phan Đăng Di):.................................................... 7 1.2.2. Phim “Đập cánh giữa không trung” (2014, Nguyễn Hoàng Điệp): .................................... 9 CHƯƠNG 2: PHIM ĐỘC LẬP VÀ NHỮNG KHỞI SẮC TRÊN CON ĐƯỜNG TIẾP CẬN CÔNG CHÚNG................................................................................................................................................ 10 2.1. Phim “Nhắm mắt thấy mùa hè” (2018, Cao Thúy Nhi): ......................................................... 11 CHƯƠNG 3: NHỮNG NỖ LỰC TÌM CÁCH MỞ ĐƯỜNG CHO DÒNG PHIM ĐỘC LẬP.......... 18 KẾT LUẬN .......................................................................................................................................... 20 TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................................... 21LỜI MỞ ĐẦU ........................................................................................................................................ 2 CHƯƠNG 1: PHIM ĐỘC LẬP LÀ GÌ? PHIM ĐỘC LẬP TRONG NỀN ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM.. 3 1.1. Phim độc lập là gì?.................................................................................................................. 3 1.2. Phim độc lập trong nền điện ảnh Việt Nam:.......................................................................... 6 1.2.1. Phim “Bi, đừng sợ” (2011, đạo diễn Phan Đăng Di):.................................................... 7 1.2.2. Phim “Đập cánh giữa không trung” (2014, Nguyễn Hoàng Điệp): .................................... 9 CHƯƠNG 2: PHIM ĐỘC LẬP VÀ NHỮNG KHỞI SẮC TRÊN CON ĐƯỜNG TIẾP CẬN CÔNG CHÚNG................................................................................................................................................ 10 2.1. Phim “Nhắm mắt thấy mùa hè” (2018, Cao Thúy Nhi): ......................................................... 11 CHƯƠNG 3: NHỮNG NỖ LỰC TÌM CÁCH MỞ ĐƯỜNG CHO DÒNG PHIM ĐỘC LẬP.......... 18 KẾT LUẬN .......................................................................................................................................... 20 TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................................... 21

BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

MÔN: PHÂN TÍCH TÁC PHẨM PHIM

Đề tài:

PHIM ĐỘC LẬP – SỰ HÌNH THÀNH VÀ QUÁ TRÌNH KHẲNG

ĐỊNH VỊ THẾ TRONG NỀN ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn: TS Đào Lê Na, TS Hồ Khánh Vân Sinh viên thực hiện: NGUYỄN THIÊN MAI HÂN

Mã số sinh viên: 1856010055 Chuyên ngành: Biên kịch Điện ảnh và Truyền hình

1

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

CHƯƠNG 1: PHIM ĐỘC LẬP LÀ GÌ? PHIM ĐỘC LẬP TRONG NỀN ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM 3

1.1 Phim độc lập là gì? 3

1.2 Phim độc lập trong nền điện ảnh Việt Nam: 6

1.2.1 Phim “Bi, đừng sợ!” (2011, đạo diễn Phan Đăng Di): 7

1.2.2 Phim “Đập cánh giữa không trung” (2014, Nguyễn Hoàng Điệp): 9

CHƯƠNG 2: PHIM ĐỘC LẬP VÀ NHỮNG KHỞI SẮC TRÊN CON ĐƯỜNG TIẾP CẬN CÔNG CHÚNG 10

2.1 Phim “Nhắm mắt thấy mùa hè” (2018, Cao Thúy Nhi): 11

CHƯƠNG 3: NHỮNG NỖ LỰC TÌM CÁCH MỞ ĐƯỜNG CHO DÒNG PHIM ĐỘC LẬP 18

KẾT LUẬN 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

2

LỜI MỞ ĐẦU

Gần 10 năm trở lại đây, nền điện ảnh Việt đã có sự chuyển mình vô cùng mạnh mẽ và gặt hái được nhiều thành công từ doanh thu phòng vé đến những giải thưởng tại các Liên hoan phim quốc tế Bên cạnh sự bùng nổ của dòng phim thương mại cùng sự ra đời, hoạt động năng nổ của nhiều ê-kíp sản xuất phim giải trí còn có sự đóng góp không hề nhỏ của các bộ phim theo xu hướng độc lập Phim độc lập đã không còn là một khái niệm mới mẻ đối với lịch sử điện ảnh thế giới từ những năm thế kỷ XX Bắt nguồn từ nước Mỹ sau đó lan rộng

ra các quốc gia khác như Châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Philippines…, dòng phim độc lập đã và đang mang đến nền điện ảnh những tác phẩm xuất sắc với nội dung mang đậm giá trị nghệ thuật cùng những nhà làm phim trẻ vô cùng tiềm năng Nói đến thành công của dòng phim độc lập không thể bỏ qua những bộ phim đã từng gây tiếng vang một thời như “The child” (Jean-Pierre Dardenne và Luc Dardenne), “Naked” (Mike Leigh),

“Sozhou River” (Lou Ye), “Pickpocket” (Giả Trương Kha)… Đây là những bộ phim từng được giới phê bình đánh giá cao với phong cách nghệ thuật hoàn toàn mới, lối kể chuyện độc đáo và đầy cách tân được “nhào nặn” bởi chính bàn tay của những nhà làm phim độc lập luôn muốn “cởi trói” bản thân khỏi những khuôn mẫu cũ kỹ và sáng tạo cho mình một phong cách riêng

Phim độc lập tuy xuất hiện khá lâu trên bản đồ điện ảnh thế giới nhưng ở Việt Nam vẫn còn là một khái niệm khá mới và chưa được phổ biến rộng rãi đối với khán giả Việt Song,

đã có không ít những bộ phim theo đuổi dòng phim này tạo được dấu ấn cho riêng mình như “Bi, đừng sợ!” (Phan Đăng Di), “Đập cánh giữa không trung” (Nguyễn Hoàng Điệp),

“Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng” (Nguyễn Thị Thắm), “Chơi vơi” (Bùi Thạc Chuyên),

“Vị (Taste)” (Lê Bảo), “Cu Li không bao giờ khóc” (Phạm Ngọc Lân), “Người vợ ba” (Nguyễn Phương Anh), “Ròm” (Trần Dũng Thanh Huy)… Cũng giống như những bộ phim độc lập khác trên nền điện ảnh thế giới, những bộ phim này cũng nhận được những đánh giá cao của giới chuyên môn khi đã có những thành tựu nhất định tại các Liên hoan phim quốc tế và góp phần tạo nên những bước khởi sắc cho dòng phim nghệ thuật tại Việt Nam Trong những năm gần đây, phim độc lập đã bắt đầu được nhắc tới nhiều hơn khi để lại những ấn tượng trong lòng người xem và mang đậm tiếng nói cá nhân cùng sự nỗ lực không ngừng nghỉ của những nhà làm phim trẻ Thế nhưng, để có thể mang những tác phẩm của mình đến với công chúng, những nhà làm phim độc lập đã phải đối đầu với không ít khó khăn Vậy phim độc lập là gì? Tại sao phim độc lập lại khó chơi trên sân nhà? Thế nào là phong cách nghệ thuật độc đáo trong phim độc lập? Hướng đi nào cho phim độc lập trong

3

tương lai? Những vấn đề này sẽ được làm rõ qua những bộ phim độc lập cụ thể như “Bi, đừng sợ!” (Phan Đăng Di), “Đập cánh giữa không trung” (Nguyễn Hoàng Điệp), “Thưa mẹ con đi” (Trịnh Đình Lê Minh) và “Nhắm mắt thấy mùa hè” (Cao Thúy Nhi)

CHƯƠNG 1: PHIM ĐỘC LẬP LÀ GÌ? PHIM ĐỘC LẬP TRONG NỀN ĐIỆN ẢNH

VIỆT NAM 1.1 Phim độc lập là gì?

Trước hết, theo cuốn “Thuật ngữ điện ảnh - truyền hình”: Phim độc lập còn gọi là “Phim

vị nghệ thuật (art film), do một người hoặc một nhóm người tự sản xuất không vì lợi nhuận, không có công ty chủ quản, với chi phí thấp, công nghệ đơn giản Gần đây người ta gọi là phim độc lập là tương đối sát nghĩa, bởi tính độc lập về nội dung, tư tưởng, độc lập về tiêu chí nghệ thuật, độc lập về tài chính Cũng có thể gọi đó là phim vị nghệ thuật (art film) bởi đạo diễn có thể tự do hoàn toàn tự trong sáng tạo để bộc lộ quan điểm thuần khiết của mình đối với nghệ thuật.”1 Như vậy, từ định nghĩa này có thể thấy được, phim độc lập chính là những bộ phim do các tổ chức nhỏ, cá nhân tự tìm nguồn vốn để sản xuất thay vì sử dụng tiền đầu tư của nhà nước nên thường được sản xuất với kinh phí không lớn Những tác phẩm thuộc dòng phim độc lập được tạo ra với phong cách độc đáo, cá tính, đậm chất nghệ thuật đồng thời sự tìm tòi trong ngôn ngữ điện ảnh của các nhà làm phim Những nhà làm phim độc lập chính là những người có mong muốn sáng tạo, tự tìm cho mình một lối đi riêng mà không bị các nhà đầu tư chi phối về nội dung cũng như về mặt kinh tế Dù không mang lại nhiều lợi nhuận song những nhà làm phim độc lập là những người trẻ, dám dũng cảm theo đuổi niềm đam mê và khát khao đối với điện ảnh

Điểm khác biệt của dòng phim này là cách kể chuyện mới lạ, những khuôn hình giàu mỹ cảm, sáng tạo, những số phận nhân vật gần gũi, giản dị, đời thường, những thể nghiệm nghệ thuật độc đáo… dường như là con đường độc đạo duy nhất đậm dấu ấn cá nhân.2 So với các bộ phim thuộc dòng phim “mỳ ăn liền”, phần lớn các diễn viên trong phim là diễn viên nghiệp dư, không tiếng tăm; phim cũng không có những yếu tố hài hước, giải trí, nội dung

“ăn khách” Những bộ phim được tạo nên bởi những nhà làm phim độc lập thường khai thác các vấn đề xã hội, đi sâu vào việc phản ánh thân phận con người, hướng đến mục đích khai phá những khía cạnh mới trong hiện thực đời sống Cũng chính vì tính chất độc lập,

4

những bộ phim thuộc dòng phim này thường không có sức hút với các nhà đầu tư cũng như các nhà phát hành và không thể “chạm” được đến các đối tượng khán giả

Theo đó, nỗi lo về kinh phí sản xuất, nguồn phát hành và khán giả là những thử thách không

dễ vượt qua đối với các nhà làm phim độc lập Đối với các nhà đầu tư, dòng phim này kén khán giả và khó phát hành nên khả năng thu hồi vốn không phải là điều dễ dàng Điều này buộc các nhà làm phim phải tự xoay sở tìm kinh phí, tự xin tài trợ, tự quảng bá

và công chiếu phim…Ngoài ra, các trang thiết bị, đạo cụ, trang phục cho một bộ phim độc lập đều do phía đạo diễn, nhà sản xuất tự lo, muốn thuê được những thiết bị chuyên nghiệp thì phải bỏ ra khoản kinh phí lớn Đó không chỉ là những thách thức mà còn là những rủi

ro mà các ekip theo đuổi dòng phim này phải đối mặt Điển hình nhất có thể kể đến quá trình thực hiện bộ phim độc lập “Ròm” của đạo diễn Trần Dũng Thanh Huy Trong đoạn video chia sẻ hậu trường của bộ phim “Ròm” mang tên “RÒM - Thiết Kế, Bối Cảnh và Quay Phim”, đạo diễn hình ảnh Nguyễn Vinh Phúc từng chia sẻ rằng: “Vì vấn đề mình không có nhiều chi phí cho thiết bị và nhân sự, mình cần phải tìm và sử dụng nguồn ánh sáng tự nhiên tốt nhất và hiệu quả nhất Mình cần phải quay vào đúng thời điểm, đúng vị trí, đúng bối cảnh cần thiết Ngược lại nó sẽ có một cái khó là qua thời điểm tốt nhất đó thì shot quay không còn đẹp nữa” Chia sẻ về những trang thiết bị mà đoàn làm phim đã sử dụng, anh trăn trở: “Việc quay phim trong thời gian dài đã kéo theo rất nhiều hậu quả Một trong những hậu quả đó là phải quay bằng rất nhiều loại máy khác nhau Mình quay phim phần lớn là bằng Red Gragon, Canon C300, ngay cả Blackmagic Pocket và đặc biệt là còn dựng chung với cả “16:30” được quay bằng Canon 60D của Phúc” Chính sự khó khăn trong vấn đề trang thiết bị đã dẫn đến những khó khăn trong công đoàn hậu kỳ cho bộ phim Nói về điều này, chuyên viên chỉnh màu phim “Ròm” – Bùi Công Anh từng chia sẻ rằng:

“Khi mình phải làm việc với các loại máy khác nhau thì phải làm sao để cân tất cả các shot quay từ những máy khác nhau về cùng một tone màu” Đây chính là một trong những ví dụ điển hình cho những vấn đề nan giải khiến các nhà làm phim độc lập phải trăn trở vì thiếu kinh phí

Song “kinh phí thấp” có phải là đặc điểm cốt yếu của dòng phim này? Bên cạnh những khó khăn về nguồn vốn, thì vấn đề phát hành của phim độc lập cũng gặp không ít trắc trở Tùy vào những quốc gia khác nhau mà thị hiếu của công chúng cũng sẽ khác nhau Ở những nước có công tác giáo dục tốt như các nước Châu Âu, Trung Quốc, Hàn Quốc… thì “dòng chảy” phim độc lập vẫn có chỗ đứng riêng Do đó, phim độc lập vẫn sống tốt và không gặp khó khăn trong việc phát hành vì khán giả và các nhà đầu tư có một nền tảng về điện ảnh

Đề cập đến vấn đề này, đạo diễn Phan Đăng Di từng chia sẻ rằng: “Mỗi thành phố ở Pháp

sẽ duy trì những cụm rạp cho chính phủ trợ giá hoặc do chính cộng đồng yêu điện ảnh ở đây trả tiền thuê rạp, tự thuê phim về chiếu” Tại Trung Quốc, để chiếu những bộ phim độc lập, ngoài việc có những Liên hoan phim chuyên biệt, chính phủ cũng hết lòng hỗ trợ giá

1.2 Phim độc lập trong nền điện ảnh Việt Nam:

Tại Việt Nam, phim độc lập chỉ mới xuất hiện khoảng 10 năm nay nhưng đã tạo nên một

“dòng chảy” mới lạ và có những lần “chuyển mình” vô cùng tích cực khi đã không ít lần ghi tên nước Việt Nam vào các giải thưởng quốc tế như: Giải thưởng phim đầu tay xuất sắc

và quay phim xuất sắc tại Liên hoan phim Quốc tế Stockholm - Thụy Điển cho phim “Bi, đừng sợ!” của đạo diễn Phan Đăng Di, giải thưởng tại Liên hoan phim quốc tế Fribourg lần thứ 29 diễn ra ở Thụy Sĩ với phim “Đập cánh giữa không trung” của nữ đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp, giải thưởng như “Phim truyện xuất sắc nhất” tại Liên hoan phim Canada và giải “Quay phim xuất sắc nhất” tại Liên hoan phim Barcelona Planet - Tây Ban Nha dành cho phim “Cha cõng con” của đạo diễn Lương Đình Dũng và gần đây nhất là bộ phim

“Ròm” của đạo điễn Trần Thanh Huy đã đoạt giải thưởng cao nhất ở hạng mục New Currents tại Liên hoan phim quốc tế Busan, …Có thể nói, dù chẳng được nhắc đến một cách quá rình rang nhưng nhà làm phim độc lập đã âm thầm tạo nên những thành tích đáng ngưỡng mộ khi “đem chuông đi đánh xứ người” và đã thành công trong việc giúp cho điện ảnh Việt Nam khẳng định được tên tuổi trên phim trường quốc tế đồng thời đánh dấu cái tôi cá nhân trong việc truyền đạt tiếng nói điện ảnh

Tuy nhiên phim độc lập vẫn khá xa lạ với khán giả trong nước, không có thị phần ở thị trường điện ảnh Việt Nam và thường xuyên vắng bóng tại giải thưởng Cánh diều vàng – Giải thưởng danh giá vinh danh các bộ phim cùng những nhà làm phim, diễn viên xuất sắc trong năm Bên cạnh đó, các nhà làm phim độc lập còn phải đứng trước những bài toán khó mang tên phát hành, kinh phí, khán giả đã khiến con đường theo đuổi dòng phim độc lập

3 Lê Phan (2019), “Đường chop him độc lập Việt Nam: Hẹp và tối”, Nguồn: phim-doc-lap-viet-nam-hep-va-toi.htm

ít những bộ phim độc lập dù từng “chu du” qua nhiều giải thưởng quốc tế nhưng lại khó có cửa ra rạp tại quê nhà Một trong những dự án phim đã rất nhọc nhằn mới tìm được đường

ra rạp đó chính là “Cha cõng con” của đạo diễn Lương Đình Dũng Tác phẩm này từng được chọn để trình chiếu và tham dự nhiều Liên hoan phim như Liên hoan phim quốc tế

Liên hoan phim Barcelona Planet - Tây Ban Nha Tuy nhiên, khi quay trở về nhà, Lương Đình Dũng đã phải chật vật đến gõ cửa từng nhà phát hành nhưng tất cả đều lắc đầu Sau

cõng con” đến với công chúng Việt Nam May mắn hơn, tác phẩm được trụ tại rạp hơn một tháng sau đó Hay “Cha và con và ” cũng là một trường hợp tương tự Bộ phim này của đạo diễn Phan Đăng Di từng được nhận đề cử giải thưởng Gấu vàng tại Liên hoan phim quốc tế Berlin danh giá và được phát hành thương mại rộng rãi tại Pháp, Ba Lan, Đài Loan nhưng cho đến hiện tại, “Cha và con và ” vẫn chưa được công chiếu rộng rãi chính thức tại Việt Nam mà mới chỉ được ra mắt trong khuôn khổ một vài sự kiện Để lý giải cho sự khó khăn này, đạo diễn Lương Đình Dùng từng chia sẻ: “Các nhà phát hành làm gì cũng phải nghĩ đến doanh thu Bởi vậy, khó có thể đòi hỏi họ phải chú ý đến phim của mình khi

người xem

Tại Việt Nam, các dự án độc lập tìm được nguồn đầu tư và thuyết phục các nhà phát hành

đã khó, tìm cách để chinh phục khán giả còn khó hơn gấp nhiều lần Đó là bởi vì cách tiếp

4 Ngọc An (2019), “Phim độc lập “khó chơi” trên sân nhà”, Nguồn: doc-lap-kho-choi-tren-san-nha-1110799.html

https://thanhnien.vn/van-hoa/phim-5 Ngọc An (2019), “Phim độc lập “khó chơi” trên sân nhà”, Nguồn: doc-lap-kho-choi-tren-san-nha-1110799.html

https://thanhnien.vn/van-hoa/phim-7

cận “không giống ai” của các bộ phim độc lập Khi mà dòng phim này thiên về hơi hướng nghệ thuật, nhiều chi tiết, hình ảnh ẩn dụ đòi hỏi người xem phải có sự chia sẻ và có kiến thức nhất định để đồng cảm hoặc có thể tiếp nhận Theo đó, nhiều bộ phim độc lập tại Việt Nam đều có một điểm chung là đề tài mới mẻ, đáp ứng được yêu cầu nghệ thuật, nhân văn song lại không dành cho tất cả các đối tượng khán giả

1.2.1 Phim “Bi, đừng sợ!” (2011, đạo diễn Phan Đăng Di):

Đại diện cho dòng phim vị nghệ thuật này chính là bộ phim “Bi, đừng sợ!” của đạo diễn Phan Đăng Di ra mắt vào tháng 3/2011 Bộ phim từng giành được giải Kịch bản hay nhất tại Liên hoan phim Cannes lần thứ 63; Phim đầu tay xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Quốc

tế Stockholm (Thụy Điển); giải Special Mention của Liên hoan phim Quốc tế Vancouver (Canada), Phim hay nhất tại Liên hoan phim châu Á - Hong Kong (Trung Quốc) Đây là

bộ phim đầu tay của đạo diễn Phan Đăng Di và cũng là một trong những bộ phim gây tiếng vang trong làng điện ảnh Việt nói chung và trong “dòng chảy” phim độc lập nói riêng

Lấy bối cảnh tại Hà Nội vào những ngày hè nóng bức với hình ảnh viên đá lạnh xuất hiện xuyên suốt bộ phim Bằng lối kể chuyện tự sự, “Bi, đừng sợ!” là một cuốn phim khám phá những ẩn ức bên trong mỗi thành viên của một gia đình ba thế hệ Trong đó, Bi (Phan Thành Minh) là đứa bé 6 tuổi ngây ngô, luôn tò mò và thích khám phá thế giới xung quanh Bố Bi (Nguyễn Hà Phong) là một đàn ông có sự nghiệp ổn định nhưng lại chìm đắm trong rượu chè, thờ ơ với vợ con Mẹ Bi (Kiều Trinh) là một người phụ nữ tháo vát, đảm đương và đầy cam chịu, nhẫn nhục với người chồng vô trách nhiệm Ông nội Bi (Trần Tiến) đã có tuổi, trở về nhà sau nhiều năm bôn ba ở nước ngoài Trong gia đình còn có người cô quá lứa lỡ thì của Bi (Hoa Thúy) làm một giáo viên, đang trong mối quan hệ tình cảm với một người đàn ông quen qua mai mối nhưng lại yêu thầm cậu học trò trong lớp Mỗi ngày cứ thế trôi qua cho đến khi sự xuất hiện của ông nội đã hé lộ những mảng tối cùng những nỗi niềm của các thành viên trong gia đình – những tâm hồn bí bách đang khao khát được thõa mãn dục vọng Theo đó, bố của Bi là một chồng hờ hững với vợ con nhưng lại say mê cuồng nhiệt với cô gái làm nghề gội đầu massage nhưng kết quả, anh bị cô cự tuyệt Nếu như trước

đó, anh từ chối những cử chỉ thân mật của người vợ thì giờ đây anh lại tìm đến cô chỉ dể thõa mãn nhu cầu tình dục của mình Trong khi đó, người vợ phải luôn kìm nén khao khát tình cảm của mình mà có những cử chỉ quan tâm và chăm sóc người bố chồng một cách không đúng mực Cô chườm đá lau mình rồi vuốt ve thân thể của người bố chồng và thậm chí còn ôm lấy ông vỗ về khi ông cảm thấy không khỏe Còn người cô của Bi lại là người phụ nữ bị dẫn dắt bởi dục vọng Cô bắt đầu mối quan hệ với người đàn ông qua mai mốt và làm tình cùng với anh trong buổi thứ hai hẹn hò Tuy nhiên, cô vẫn đem lòng say mê cậu học sinh trong lớp Ngọn lửa khao khát tình trong cô đã thôi thúc cô không ngần ngại trốn

8

một góc theo dõi cậu, chiêm ngưỡng thân thể cậu Đỉnh điểm của cơn khát tình của cô chính

là hành động dùng viên đá lạnh để làm thõa mãn nhu cầu tính dục của mình

Qua những tình tiết trên có thể thấy, đạo diễn Phan Đăng Di đã khéo léo cài cắm những bí bách, ẩn ức và xáo trộn trong một gia đình qua những sự kiện thường nhật trong ngày Song

bộ phim là một lát cắt tinh tế nhưng không có cốt truyện, không có kịch tính, không có cao trào mà chỉ đơn thuần là phản ánh hiện thực Đó là một hiện thực trần trụi, méo mó và có phần lạc lối, bệnh hoạn Và hơn hết, đạo diễn Phan Đăng Di còn muốn khắc họa những quãng đời khác nhau của một người đàn ông thông qua hình ảnh cậu bé Bi, cậu nam sinh,

bố Bi và ông Bi Trong đó, Bi như một giọt nước trong vắt vô tư chảy qua những góc khuất tối tăm của cuộc sống mà không cần phải lo sợ về những rối ren, xáo trộn trong thế giới của người lớn Đây cũng chính là thông điệp chủ đạo mà đạo diễn Phan Đăng Di đã gợi lên từ nhan đề của bộ phim Bên cạnh đó, đạo diễn Phan Đăng Di còn tinh tế trong việc sử dụng hình ảnh viên đá như một sợi dây liên kết các nhân vật lại với nhau Nếu đối với Bi, viên

đá là một thứ gì đó rất đỗi tầm thường, có thể giúp em tiêu khiển trong những ngày hè nóng bức và giúp em lưu giữ những chiếc lá khô thì đối với những thành viên còn lại trong gia đình, viên đá lại giữ nhiều vai trò hơn thế Đối với người ông, viên đá giúp ông xoa dịu những cơn đau của bệnh tật Đối với người bố, viên đá giúp giải tỏa cơn khát mùa hè Còn với người cô, viên đá lạnh chính là “liều thuốc” giúp cô kìm nén những ham muốn tình dục Hình ảnh viên đá trong suốt, tinh khiết đã trở thành hình tượng trung tâm giúp khắc họa sự tương phản rõ rệt với cuộc sống tối tăm và những góc khuất trong tâm hồn của các thành viên trong gia đình Như vậy, những hình ảnh mang đậm tính chất ẩn dụ được đan cài trong suốt 90 phút phim đã khiến “Bi, đừng sợ!” trở thành một bộ phim thách thức người xem và không phải ai cũng có thể cảm thụ được những ý nghĩa mà đạo diễn Phan Đăng Di đang muốn gửi gắm Chẳng những thế, cuốn phim còn sở hữu những chi tiết liên quan đến tình dục được phô bày thẳng thắn trong phim buộc đạo diễn Phan Đăng Di phải cắt bỏ một vài phân cảnh trước khi trình làng trước khán giả Việt

1.2.2 Phim “Đập cánh giữa không trung” (2014, Nguyễn Hoàng Điệp):

Tương tự trường hợp của “Bi, đừng sợ!”, bộ phim “Đập cánh giữa không trung” do đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp viết kịch bản và làm đạo diễn đã phải cắt bỏ những cảnh quá nhạy cảm không phù hợp với thuần phong mỹ tục của người Việt và gặp không ít khó khăn trong việc tìm nhà phát hành Ra mắt vào năm 2014, “Đập cánh giữa không trung” là bộ phim mang đậm chất xã hội, giàu ngôn ngữ điện ảnh và hội tụ đủ đầy những xúc cảm nghệ thuật

Dù cùng thuộc dòng phim độc lập song “Đập cánh giữa không trung” được đánh giá là bộ phim dễ xem hơn “Bi, đừng sợ!” vì có cốt truyện rõ ràng Nếu “Bi, đừng sợ” của Phan Đăng

Di từng để lại dấu ấn bởi cách khai thác mới lạ, độc đáo cùng nội dung nhiều hình ảnh ẩn

dụ, bố cục đa lớp nghĩa thì “Đập cánh giữa không trung” của Nguyễn Hoàng Điệp lại cho

9

thấy sự mềm mại, nhẹ nhàng nhưng cũng đầy tinh tế, trần trụi trong lối kể chuyện Trước

đó, bộ phim từng nhận được nhiều giải thưởng tại các Liên hoan phim quốc tế như: Giải thưởng Phim hay nhất tại Tuần phê bình phim thuộc Liên hoan phim Venice năm 2014; 3 giải thưởng tại Liên hoan phim Quốc tế Fribourg lần thứ 29 diễn ra ở Thụy Sĩ…

Với cách làm độc đáo, Nguyễn Hoàng Điệp đã mang đến một cuốn phim phản ánh hiện thực về vấn đề tình dục ở giới trẻ Việt Nam thông qua cuộc đời của Huyền (Thùy Anh), một cô gái trẻ đang cần tiền để phá thai sau một lần “lầm lỡ” cùng bạn trai là Tùng (Hoàng Hà) Một ngày, Tùng trốn đi nơi khác cùng số tiền Huyền đã dành dụm để phá thái vì vướng vào nợ nần từ những trận chọi gà Từ đó, Huyền theo người bạn thân vốn là nam đồng tính giả gái tên Linh (Thanh Duy) bắt đầu cuộc sống mưu sinh bằng công việc làm gái Câu chuyện trở nên phức tạp khi cô gặp Hoàng (Trần Bảo Sơn), một vị khách có khoái cảm đặc biệt với những người phụ nữ có thai Dưới sự “nhào nặn” của nữ đạo diễn trẻ, “Đập cánh giữa không trung” trở nên rất có sức nặng hơn bao giờ hết khi hàm chứa rất nhiều chi tiết liên quan đến việc nạo phá thai, bạo lực, đánh thẳng vào cảm xúc của người xem Những chi tiết này vô tình trở thành những “rào cản” cho Nguyễn Hoàng Điệp trong quá trình đưa đứa con tinh thần của mình đến với khán giả Theo đó, bộ phim hoàn thành vào năm 2014 nhưng mãi đến tháng 1/2015, “Đập cánh giữa không trung” mới có được chiếc vé ra rạp tại GCV Art house Tuy nhiên, có một sự thật không thể phủ nhận rằng chính những giá trị về mặt nội dung và hình ảnh đó đã giúp bộ phim đầu tay của đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp có một chỗ đứng vững chắc trong nền điện ảnh Việt đồng thời khẳng định được ngôn ngữ điện ảnh độc đáo của Nguyễn Hoàng Điệp

Thế nhưng, đây vẫn chưa phải là yếu tố khiến các nhà đâu tư và nhà phát thôi không dè dặt với những bộ phim thuộc thể loại này Phim độc lập dần dần bị gắn mác là dòng phim “khó cảm” đối với công chúng và không nhận được sự chào đón từ phần lớn người xem Do đó, chính những nguyên nhân về vấn đề phát hành và người xem đã phần nào lý giải được nghịch lý vì sao dù được đánh giá cao, nhận được giải thưởng quốc tế nhưng hầu hết đều không tìm được “lối đi” riêng cho mình trên sân nhà và “Bi, đừng sợ” hay “Đập cánh không trung” là những ví dụ điển hình Cũng chính vì lẽ đó, sự thành công ra rạp và nhận được sự chào đón từ khán giả dành cho bộ phim “Chuyến đi cuối cùng của chị Phụng” của đạo diễn Nguyễn Thị Thắm được xem như một trường hợp đặc biệt ngoại lệ trong “dòng chảy” phim độc lập Trước đó, bộ phim đã đoạt giải đặc biệt của Ban giám khảo tại Liên hoan phim Tài liệu Đông Nam Á Chopshots ở Indonesia; phim được vào vòng tranh giải tại Liên hoan quốc tế điện ảnh tài liệu lần thứ 36 tại Pháp… Sau khi thành công ra mắt và chinh phục khán giả, bộ phim được xem như một hiện tượng trong năm 2014

Đứng trước rất nhiều thách thức song các nhà làm phim độc lập vẫn chưa có dấu hiệu chùn bước Xu hướng phim độc lập vẫn luôn phát triển mạnh mẽ và những nhà làm phim độc lập

Lê Minh với “Thưa mẹ con đi”, Là Lê Hà Nguyên cùng “Tháng 5 để dành”…Sự xuất hiện của các bộ phim độc lập trở thành một “điểm sáng” của điện ảnh Việt trong giai đoạn điện ảnh Việt đang bị “choáng ngợp” bởi những bữa tiệc phim thương mại với các thể loại, hài, tình cảm, kinh dị Song, nếu các dòng phim thương mại mang về cho điện ảnh nước nhà những thành tích tại phòng vé như “Hai Phượng” với 200 tỷ VND, “Cua lại vợ bầu” với 191,8 tỷ, “Mắt biếc” với 171 tỷ VND…thì những bộ phim độc lập lại mang về những giải thưởng Liên hoan phim quốc tế danh giá như “Một khu đất tốt” của đạo diễn trẻ Phạm Ngọc Lân được vinh danh giải cao nhất hạng mục phim ngắn nước ngoài tại Liên hoan phim ngắn Quốc tế Vienna (Áo); “Song Lang” của đạo diễn Leon Lê với giải thưởng của tác phẩm là chiến thắng duy nhất của đoàn Việt Nam tại Liên hoan phim Quốc tế Asean (AIFFA);

“Người vợ ba” của nữ đạo diễn Nguyễn Phương Anh đạt nhiều giải thưởng và lời khen ngợi của giới phê bình quốc tế tại Liên hoan phim Toronto, Canada và Liên hoan phim San Sebastián lần 66 và gần đây nhất là bộ phim “Ròm” của đạo diễn Trần Dũng Thanh Huy với giải thưởng New Currents tại Liên hoan phim quốc tế Busan…Đặc biệt, điều đáng mừng là những bộ phim “ăn khách” ngày càng ít phim làm theo kiểu “mì ăn liền”, những nhà làm phim trẻ đã chú ý nhiều hơn đến tư tưởng tác phẩm và tính nghệ thuật của phim PGS.TS Trần Luân Kim cho rằng, phim điện ảnh phải phát triển theo xu hướng: trong phim thương mại có yếu tố nghệ thuật và trong phim nghệ thuật cũng vẫn cần yếu tố thương mại, tức là phải dung hòa cả yếu tố thương mại và nghệ thuật trong mỗi một bộ phim Đồng tình với ý kiến này, nhà sản xuất phim Trần Thị Bích cho rằng, phim thương mại sẽ tuyệt vời hơn nếu có tính nghệ thuật và phim nghệ thuật hoàn thiện nhất khi có khán giả.6 Từ đó có thể thấy, phim độc lập đang có những khởi sắc về số lượng lẫn chất lượng

6 Phim điện ảnh Việt năm 2019: Một năm khởi sắc và đầy thành công, nguồn:

https://nbtv.vn/news/20/286/phim-dien-anh-viet-nam-2019-mot-nam-khoi-sac-va-day-thanh-cong