Cũng trong thời gian này, nhiều ứng dụng về logictics đã được phát triển và vẫncòn được sử dụng đến ngày nay, mặc dù đã có ít nhiều thay đổi để phù hợp với môitrường sản xuất kinh doan
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Ngành xuất nhập khẩu nói riêng và Logistics nói chung đã, đang và sẽ là mộttrong những ngành nghề quan trọng nhất, đóng góp một phần không nhỏ trongcông cuộc hội nhập kinh tế thế giới của nước ta ngày nay Theo Quyết định200/QĐ/Thủ tướng, một số mục tiêu phát triển cụ thể của ngành logistics đến năm
2025, tốc độ tăng trưởng 15-20%, tỷ trọng đóng góp vào GDP từ 8-10%; tỷ lệ thuêngoài 50-60%; chi phí logistics tương đương 16-20%; xếp hạng chỉ số năng lựcquốc gia từ 50 trở lên
Hiện nay tổng số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics theo khảosát của VLA (VLA - Hiệp hội doanh nghiệp Logistics Việt Nam) là khoảng hơn3.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này Tuy nhiên, chỉ có 1.300 doanhnghiệp hoạt động tích cực với khoảng 200.000 nhân viên chuyên nghiệp trong số 1triệu người
Nhân lực ngành logistics thiếu kiến thức toàn diện, trình độ ICT còn hạnchế, chưa theo kịp tiến độ phát triển của logistics thế giới Trình độ tiếng Anhnghiệp vụ logistics còn hạn chế, chỉ khoảng 4% nhân lực thông thạo tiếng Anhnghiệp vụ 30% các doanh nghiệp phải đào tạo lại nhân viên
Trang 2Trong khi đó, nhu cầu sử dụng nhân lực đến năm 2025 là khoảng 300.000nhân viên chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn, ICT và tiếng Anh đáp ứng yêucầu trong điều kiện Cách mạng công nghiệp 4.0, trong số khoảng 1,2 triệu ngườihoạt động trong lĩnh vực logistics.
Theo thống kê, mức lương cơ bản cho nhân viên mới bắt đầu của ngànhLogistics là 300 USD, mức lương cho người ở cấp điều hành là từ 1000 USD và ởcấp quản trị là từ 3000 USD Với mức lương tương đối cao như vậy, tại sao ngànhLogistics nước ta lại luôn trong tình trạng thiếu lao đông? Để trả lời cho câu hỏinày, nhóm chúng em xin được nghiên cứu về đề tài:
“THỰC TRẠNG NGUỒN NHÂN LỰC TRONG NGÀNH LOGISTICS Ở VIỆT NAM.”
Trang 3CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ LOGISTICS VÀ NGUỒN NHÂN LỰC
“hậu cần” này có ý nghĩa sống còn tới cục diện của chiến tranh, khi các bên tìmmọi cách bảo vệ nguồn cung ứng của mình và tìm cách triệt phá nguồn cung ứngcủa đối phương Quá trình tác nghiệp đó dần hình thành một hệ thống mà sau nàygọi là quản lý logistics
Trong thế chiến thứ hai, vai trò của “logistics” càng được khẳng định Độiquân hậu cần của quân đội Mỹ và đồng minh tỏ ra có hiệu quả hơn của quân độiĐức Quân Mỹ đã đảm bảo cung cấp vũ khí, đạn dược, và quân nhu đúng địa điểm,đúng thời gian, bằng những phương thức tối ưu Nhờ phát huy ưu thế về công táchậu cần mà Mỹ và đồng minh đã nhiều lần chiếm ưu thế trong cuộc chiến tranh
Trang 4Cũng trong thời gian này, nhiều ứng dụng về logictics đã được phát triển và vẫncòn được sử dụng đến ngày nay, mặc dù đã có ít nhiều thay đổi để phù hợp với môitrường sản xuất kinh doanh.
Logistics đã phát triển rất nhanh chóng, nếu giữa thế kỷ XX rất hiếm doanhnghiệp hiểu được Logistics là gì, thì đến cuối thế kỷ, logistics được ghi nhận nhưmột chức năng kinh tế chủ yếu, một công cụ hữu hiệu mang lại thành công cho cácdoanh nghiệp cả trong khu vực sản xuất lẫn trong khu vực dịch vụ Ngay từ nhữngnăm 80 của thế kỷ trước, người ta đã dự báo sẽ xuất hiện Logistics toàn cầu vàđiều đó giờ đây đã thành hiện thực
Logistics phát triển quá nhanh chóng, trong nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, ởnhiều nước, nên có rất nhiều tổ chức, tác giả tham gia nghiên cứu, đưa ra địnhnghĩa khác nhau, cho đến nay vẫn chưa có một khải niệm thống nhất và Logistics
Có rất nhiều tài liệu đưa ra định nghĩa về khái niệm này
Một số khái niệm Logistics
Logistics là một trong số ít thuật ngữ khó dịch nhất, giống như từ
“Marketing”, từ Tiếng Anh sang tiếng Việt và thậm chí cả những ngôn ngữ khác
Trang 5Bởi vì bao hàm nghĩa của từ này quá rộng nên không một từ đơn ngữ nào có thểtruyền tải được hết ý nghĩa của nó.
Một số định nghĩa Logistics là hậu cần, số khác lại đinh nghĩa là nhà cungứng các dịch vụ kho bãi và giao nhận hàng hóa,…
Vậy thực chất, Logistics là gì?
Có rất nhiều thuật ngữ về khái niệm này:
Logistics được hiểu là quá trình hoạch định, thực hiện và kiểm soát sự lưu thông và tích trữ một cách hiệu quả tối ưu các loại hàng hóa, nguyên vật liệu,
thành phẩm và bán thành phẩm, dịch vụ và thông tin đi kèm từ điểm khởi đầu tớiđiểm kết thúc nhằm mục đích tuân theo các yêu cầu của khách hàng
Logistics có thể được định nghĩa là việc quản lý dòng chung chuyển lưu kho nguyên vật liệu, quá trình sản xuất, thành phẩm và xử lý các thông tin liên quan…
từ nơi xuất xứ đến nơi tiêu thụ cuối cùng theo yêu cầu của khách hàng Hiểu mộtcách rộng hơn nó còn bao gồm cả việc thu hồi và xử lý rác thải (Theo UNESCAP)
Logistics là quá trình xây dựng kế hoạch, cung cấp và quản lý việc chung chuyển và lưu kho có hiệu quả hàng hóa, dịch vụ và các thông tin liên quan từ nơi
xuất xứ đến nơi tiêu thụ vì mục tiêu đáp ứng nhu cầu của khách hàng (Theo WorldMarintime University – Đại học Hàng Hải Thế Giới, D Lambert 1998)
Trang 6Ở Việt Nam, thuật ngữ logistics cũng đã được sử dụng chính thức trong Luậtthương mại 2005, và được phiên âm theo tiếng Việt là “lô-gi-stíc” Điều 233 Luậtthương mại nói rằng:
“Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao.”
Trên cơ sở Logistics tổng thể (Global Logistics), người ta chia hoạt độngLogistics thành:
- Supply Chain Management Logistics (Logistics quản lý chuỗi cung ứng)
- Transportation Management Logistics (Logistics quản lý vận chuyển hànghóa)
- Warehousing/Inventery Managenment Logistics (Logistics về quản lý lưukho, kiểm kê hàng hóa, kho bãi)
Như vậy, quản lý Logistics là sự điều chỉnh cả một tập hợp các hoạt độngcủa nhiều ngành cùng một lúc và chỉ khi nào ngời giao nhận có khả năng làm tất cả
Trang 7các công việc liên quan đến cung ứng, vận chuyển, theo dõi sản xuất, kho bãi, thủtục hải quan, phân phối,… mới được công nhận là nhà cung cấp dịch vụ Logistics.Trên thế giới hiện nay chỉ có vài công ty thực sự là công ty Logistics như: DHLDanzas, TNT Logistics,
Vai trò của Logistics đối với nền kinh tế
Logistics là công cụ kết nối các lĩnh vực hoạt động của nền kinh tế như cungcấp, sản xuất… góp phần tiết kiệm và giảm chi phí lưu thông trong phân phối hànghóa, nâng cao tính cạnh tranh cho sản phẩm từ đó giúp thúc đẩy thương mại và hợptác kinh tế với các nước trong khu vực nói chung và các nước trên thế giới nóiriêng
Logistics còn tạo ra giá trị về mặt thời gian và địa điểm cho các doanhnghiệp
Về mặt thời gian:
Thế giới ngày nay được nhìn nhận như 1 thế giới liên kết dẫn đến việc mở ramột thách thức vô cùng lớn về việc tối ưu hóa quá trình sản xuất, lưu kho, vậnchuyển hàng hóa nhằm tối thiểu chi phí được đặt lên hàng đầu Vì vậy, với sự hỗtrợ của hệ thống công nghệ thông tin kết hợp với chiến lược logistics hiệu quả đãgiúp cho các nhà sản xuất kinh doanh ra được những quyết định mang tính hiệu
Trang 8quả cao giúp giảm thiểu tối đa những chi phí và những khoảng thời gian phát sinhkhông cần thiết.
Về mặt địa điểm:
Logistics đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo yếu tố thời gian – địađiểm thông qua tiêu chí “Just In Time – JIT” Việc hoạch định kế hoạch sản xuất(leadtime) theo đúng yêu cầu JIT nhằm thỏa mãn yêu cầu của khách hàng, đảm bảoviệc giao hàng đúng thời gian quy định và hướng đến mục tiêu lớn nhất: Giảmthiểu lượng hàng tồn kho ở mức thấp nhất (no stock is the best), việc này giúpgiảm chi phí lưu kho, tồn trữ cho các doanh nghiệp
2 Nguồn nhân lực và vai trò của nguồn nhân lực
a Khái niệm nguồn nhân lực
Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về quản trị nguồn nhân lực song có thểthấy khái niệm này bao gồm các yếu tố sau:
- Nhân lực : Bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong một tổ chứchay xã hội (kể cả những thành viên trong ban lãnh đạo doanh nghiệp) tức là tất cảcác thành viên trong doanh nghiệp sử dụng kiến thức, khả năng, hành vi ứng xử vàgiá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển doanh nghiệp
Trang 9Hay nguồn nhân lực bao gồm cả lực lượng lao động giản đơn, lao động kỹthuật, lao động trí óc.
Với hai cách tiếp cận trên về nguồn nhân lực có những đòi hỏi về trình độcũng như năng lực để thực sự trở thành đợn vị cấu thành chất xám trong kết quảsản xuất và hoạt động của xã hội
Như vậy nguồn nhân lực được xem xét không chỉ ở số lượng mà còn ở chất lượng
b Vai trò của nguồn nhân lực
Trang 10Như chúng ta đã biết, xét đến cùng yếu tố giữ vai trò chi phối, quyết định sựvận động, phát triển của xã hội chính là lực lượng sản xuất Lực lượng sản xuất baogồm sức lao động và tư liệu sản xuất trong đó người lao động là yếu tố quan trọnghàng đầu
Ph Ăngghen đã từng nhấn mạnh rằng muốn nâng nền sản xuất lên thì mộtmình tư liệu lao động, dù là tư liệu cơ giới hay bất kỳ tư liệu nào khác cũng không
đủ mà cần có những người có năng lực tương xứng sử dụng những tư liệu đó
Như vậy vai trò của nguồn nhân lực xuất phát từ vai trò quan trọng của con người trong sự phát triển của lực lượng sản xuất đối với sự phát triển của kinh tế xã hội.
Trong bất kỳ ngành nghề, lĩnh vực gì, có một nguồn nhân lực vững chắc,chất lượng cao, lành nghề, thì lĩnh vực đó sẽ phát triển vượt trội Logistics cũngvậy
Nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là tiền đề cho sự phát triển của các doanhnghiệp logistics Việt nam trong điều kiện hội nhập trước và sau Tổ chức Thươngmại thế giới (WTO), góp phần thúc đẩy khu vực dịch vụ logistics Việt Nam vượtqua những khó khăn hiện tại, để có thể vững bước phát triển, đóng góp vào sự pháttriển kinh tế Việt Nam, khẳng định vị trí của Việt Nam trong khu vực và quốc tế
Trang 12CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG NGUỒN NHÂN LỰC TRONG LĨNH VỰC
LOGISTICS Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
2 Thực trạng ngành logistics ở Việt Nam hiện nay
Hiện nay Việt Nam có khoảng hơn 3.000 doanh nghiệp tham gia cung cấpdịch vụ logistics Trong đó, 70% có trụ sở tại Tp.HCM, 1.300 doanh nghiệp hoạtđộng tích cực, 89% doanh nghiệp 100% vốn trong nước còn lại là doanh nghiệp cóvốn đầu tư nước ngoài
Quy mô doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics ở Việt Nam nhỏ, kinhdoanh manh mún Nguồn lợi hàng tỷ đô này lại đang chảy vào túi các nhà đầu tưnước ngoài Các doanh nghiệp Việt Nam mới chỉ có một phần rất nhỏ trong miếngbánh khổng lồ và đang ngày càng phình to của thị trường dịch vụ logistics Theotính toán của Cục Hàng hải Việt Nam tính đến năm 2015, lĩnh vực quan trọng nhấttrong logistics là vận tải biển thì doanh nghiệp trong nước mới chỉ đáp ứng chuyênchở được 18% tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, phần còn lại bị chi phối bởicác doanh nghiệp nước ngoài Điều này thực sự là một thua thiệt lớn cho doanhnghiệp Việt Nam khi có đến 90% hàng hóa xuất nhập khẩu được vận chuyển bằngđường biển Theo thống kê của Cục Hàng hải Việt Nam, với khoảng 44.000 m dàicầu cảng, tổng công suất thiết kế đạt 470-500 triệu tấn hàng/năm, sản lượng hànghóa thông qua hệ thống cảng biển Việt Nam tính đến năm 2014 ước đạt 370,2 triệu
Trang 13tấn, tăng 14%, trong đó hàng container đạt 10,24 triệu TEU, tăng 20% so với năm
2013 thì đây thực sự một thị trường mơ ước mà các tập đoàn nước ngoài đangthèm muốn và tập trung khai phá Hiện tại, với hơn 3000 doanh nghiệp hoạt độngtrong lĩnh vực logistics, thời gian hoạt động trung bình của các doanh nghiệp là 5năm với vốn đăng ký trung bình khoảng 1,5 tỷ đồng/doanh nghiệp thì các doanhnghiệp logistics tại Việt Nam hiện chỉ đáp ứng được 1/4 nhu cầu thị trườnglogistics, và mới chỉ dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ cho một số công đoạn củachuỗi dịch vụ khổng lồ này Ngành công nghiệp logistics của Việt Nam hiện vẫnđang ở thời kỳ phôi thai, phần lớn của hệ thống logistics chưa được thực hiện ởmột cách thức thống nhất
Hơn nữa, mức độ đóng góp cho nền kinh tế của ngành dịch vụ logistics cònthấp, mới chỉ vào khoảng 2-3% GDP Ngoài ra, tỷ lệ thuê ngoài của ngành dịch vụlogistics chưa cao, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, doanh nghiệp thương mạivẫn phải tự thực hiện các dịch vụ logistics, khiến hoạt động này kém hiệu quả
Theo techinasia.com, Việt Nam là 1 trong 4 quốc gia Đông Nam Á có tiềmnăng phát triển cả cơ sở hạ tầng và hệ thống Logistics Tuy vậy, nước ta vẫn phảiđối mặt với hàng loạt thách thức trong lĩnh vực này từ nhiều năm nay Tiêu biểunhất có lẽ là chi phí Logistics thuộc loại “đắt đỏ” nhất thế giới khi chiếm đến 21-25% GDP cả nước, tương đương 37 – 40 tỉ USD, cao hơn Thái Lan 6%, Malaysia12% và gấp 3 lần Singapore
Trang 14Ngoài ra, bảng xếp hạng Logistics Performance Index của Ngân hàng Thếgiới cho thấy ta hạ 12 bậc trong năm 2016 (hạng 64/160); chỉ có 1300/3000 doanhnghiệp cung cấp dịch vụ Logistics Việt Nam hoạt động tích cực và hầu hết cácdoanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, bên cạnh một vài doanh nghiệp lớn như:Gemadept, Tân Cảng hay Transimex; thị phần lớn vẫn thuộc về hàng loạt tập đoàn
đa quốc gia cung cấp dịch vụ Logistics hàng đầu như DHL, Damco, DB Schenker,Nippon Express, Panalpina…
Logistics là ngành đang phát triển nhanh chóng tại Việt Nam Vì thế, ngànhlogistics giai đoạn 2017-2020 sẽ cần thêm khoảng 20 ngàn lao động chất lượngcao, có trình độ chuyên môn Và đến 2030 con số này sẽ chạm ngưỡng 200 ngànlao động đáp ứng đủ yêu cầu về kỹ năng, kiến thức chuyên môn và trình độ tiếngAnh
Mặc dù các công ty logistics của Việt Nam chiếm số lượng nhiều, nhưng lạichiếm thị phần rất nhỏ, chủ yếu thực hiện một số khâu dịch vụ trong chuỗi dịch vụlogistics hoặc làm đại lý cho hãng tàu biển nước ngoài Doanh nghiệp logistics tạiViệt Nam hiện chỉ đáp ứng được 1/4 nhu cầu thị trường logistics
Nguyên nhân do hạ tầng cơ sở logistics còn nghèo nàn Các đội xe chuyêndùng đang lạc hậu, năng lực vận tải đường sắt không được vận dụng hiệu quả vàđặc biệt, nguồn nhân lực cho hoạt động trong các Doanh nghiệp logistics nội đang
Trang 15thiếu và yếu Thực tế, việc Doanh nghiệp logistics nội thua kém và phụ thuộc quánhiều vào Doanh nghiệp ngoại đã khiến chi phí cho logistics ở Việt Nam cao hơnrất nhiều so với bình quân trên thế giới.
Theo WB, năm 2015, chi phí logistics ở Việt Nam tương đương 20,9% GDPtương đương 37-40 tỉ USD Trong khi đó, tỷ lệ này ở Mỹ, EU và phần còn lại củathế giới lần lượt tương ứng là 9%, 13% và 15% GDP Điều này đã làm giảm tínhcạnh tranh về chi phí của các DN Việt Nam.Vậy có thể thấy được rõ rằng:” Nhânlực chính là “mối lo” hàng đầu Những người thực sự giỏi và có trình độ vềlogistics hiện nay đang được các công ty logistics mạnh của nước ngoài như: Công
ty DHL, hay Express thâu tóm hết
Thị trường tuyển dụng lớn, trình độ nhân viên thấp và thiếu kinh nghiệm,nguồn nhân lực không đạt yêu cầu, … là những tình trạng nhân lực ngànhLogistics của Việt Nam trong nhiều năm qua
3 Thực trạng nguồn nhân lực phục vụ cho lĩnh vực logistics ở Việt Nam
Có thể thấy nguồn nhân lực trong ngành Logistics Việt Nam hiện nay cònyếu và thiếu hụt về cả số lượng và chất lượng Tuy đã phát triển dịch vụ 4PL trongnhững năm gần đây, nhưng phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam còn có khoảngcách lớn với các doanh nghiệp nước ngoài về uy tín trên thương trường, dịch vụ
Trang 16khách hàng Một trong những lý do dẫn đến tình trạng đó, ngoài yếu kém về côngnghệ là trình độ tay nghề logistics và tính chuyên nghiệp của nguồn nhân lực trongngành còn thấp.
Nguồn nhân lực hiện nay được đào tạo từ nhiều nguồn khác nhau Đội ngũquản lý được đào tạo và tái đào tạo, chủ yếu tích tụ kiến thức từ thực tiễn kinhnghiệm kinh doanh, phong cách lãnh đạo và quản lý chưa đáp ứng được yêu cầu.Đội ngũ nhân viên nghiệp vụ phần lớn tốt nghiệp đại học nhưng chủ yếu từ nhữngchuyên ngành ngoài logistics Lực lượng lao động trực tiếp như bốc vác, xếp dỡ,lái xe, kiểm đếm hàng kho bãi thì đa số có trình độ học vấn thấp, chưa được đàotạo tác phong làm việc chuyên nghiệp Trong nguồn nhân lực logistics thì có đến80,26% số người hoạt động trong lĩnh vực này học tập thông qua các công việchàng ngày; 23,6% lực lượng lao động tham gia các khóa học về logistics ở trongnước và 3,9% tham gia các khóa đào tạo quốc tế về logistics (Hình 1) Mặc dùnguồn nhân lực có trình độ chuyên môn còn hạn chế nhưng chỉ có 6,9% các doanhnghiệp logistics thuê các chuyên gia nước ngoài để phục vụ cho hoạt động củamình
Trang 17Hình 1 Biểu đồ hiện trạng nguồn nhân lực và yêu cầu đào tạo ngành logistics
Trong khi đó, nhu cầu sử dụng nhân lực đến năm 2025 là khoảng 300.000nhân viên chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn, ICT và tiếng Anh đáp ứng yêucầu trong điều kiện Cách mạng công nghiệp 4.0, trong số khoảng 1,2 triệu ngườihoạt động trong lĩnh vực logistics Khảo sát của 108 doanh nghiệp của hiệp hộiDoanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) trong tháng 9/2017, có đến gần50% công ty có nhu cầu tuyển thêm từ 15-20% nhân viên trong thời gian tới
