Vận dụng phương pháp sơ đồ hoá vào bài giảng địa lí 11

Phương pháp sơ đồ hố chính là việc liên hệ kiến thức của bài học theo một quy luật nhất định, phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh.Giao viên cĩ thể lựa chọn phương pháp phù hợp với

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lí do chọn đề tài:

Hiện nay vấn đề đổi mới phương pháp dạy học đã trở thành vấn đề được quan tâm của tất cả các cấp học.Việc đổi mới phương pháp dạy học để học sinh phát huy hết khả năng tư duy của mình là cơng việc địi hỏi phải tiến hành thường xuyên, liên tục

Thực tế hiện nay do thời gian trên lớp ít, mà khối lượng các mơn học ngày càng nhiều, các vấn đề của

xã hội ít được đưa vào chương trình học Vì vậy người giáo viên làm sao vừa truyền tải kiến thức của bài một cách súc tích, lại vừa hướng dẫn học sinh tìm hiểu các vấn đề đĩ Qua đĩ ta thấy rằng việc đổi mới phương pháp dạy học là 1 vấn đề cấp bách

Việc đổi mới phương pháp dạy học địi hỏi phải tiến hành thường xuyên, cĩ sự đổi mới để học sinh hiểu bài nhanh hơn và sâu hơn, phát huy được khả năng tư duy, năng lực học tập của học sinh

Mơn địa lí ở THPT khơng chỉ thể hiện ở kênh chữ mà cịn thê hiện ở kênh hình Trong quá trình giảng dạy, GV cĩ thể dạy theo hình thức sơ đồ hố

Từ những lí do trên tơi đã chọ đề tài :"Vận dụng phương pháp sơ đồ hố vào bài giảng địa lí 11"

II Giới hạn của đề tài:

Do hạn chế về thời gian, phương tiện nghiên cứu nên giới hạn của đề tài chỉ áp dụng vào một số bài trong chương trình địa lí 11

III Phương pháp nghiên cứu

1 Phương pháp thu thập tài liệu:

Tìm hiểu thu thập tài liệu từ chuẩn kiến thức – kỹ năng, SGK, sách tham khảo, sách giáo viên và các giáo trình cĩ liên quan

2 Phương pháp khai thác, sử dụng sách giáo khoa:

Từ các vấn đề trong sách, khai thác để lập ra các sơ đồ hố trong từng nội dung cụ thể

3 Phương pháp phân tích:

Phân tích các nội dung cụ thể để lập sơ đồ sát và phù hợp với nội dung bài hơn

4 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Thơng qua quá trình dạy học trên lớp trong các năm tơi đã dạy lớp 11

PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Tác dụng của việc vận dụng sơ đồ hố vào bài giảng địa lí.

Phương pháp sơ đồ hố chính là việc liên hệ kiến thức của bài học theo một quy luật nhất định, phù hợp với khả năng tiếp thu của học sinh.Giao viên cĩ thể lựa chọn phương pháp phù hợp với đối tượng học sinh, dễ dàng điều khiển quá trình lĩnh hội kiến thức của học sinh một cách thuận lợi Việc sơ đồ hố kiến thức sẽ giúp học sinh nhớ bài lâu hơn, cĩ tư duy lơgic, vì vậy sơ đồ càng ngắn gọn càng dễ phản ánh chính xác nội dung sẽ đem lại kết quả tốt hơn.Giáo viên cĩ thể áp dụng cả trong khâu hướng dẫn về nhà

và kiểm tra bài cũ của học sinh

Việc áp dụng sơ đồ hố cần cĩ sự phối hợp của các phương pháp khác trong quá trình giảng dạy như đàm thoại, giảng giải, thảo luận Cĩ thể sử dụng phương pháp này vào một bài học, hay một phần trong bài cả trong kiểm tra bài cũ, củng cố bài Tuỳ theo ý đồ của giáo viên mà cĩ thể lập sơ đồ phù hợp với nội dung bài

II Phương hướng vận dụng phương pháp sơ đồ hố trong bài giảng địa lí

Để vận dụng phương pháp này, GV cần nắm rõ những đặc điểm của phương pháp sơ đồ hố và yêu cầu học sinh phát huy năng lực tư duy, tự rèn luyện của bản thân.Giáo viên cĩ thể kết hợp các phương pháp giảng dạy trong bài học, kể cảc phương pháp sơ đồ hố

Năm học 2010 - 2011 1

Đối với học sinh cần tập cho các em làm quen với sơ đồ , xây dựng sơ đồ dưới sự hướng dẫn của giáo viên Giáo viên phải hướng dẫn cho học sinh khái quát kiến thức cơ bản, tổng quát nội dung bằng sơ đồ

Trong quá trình dạy và học cần điều chỉnh nội dung bài với sơ đồ cho hợp lí, mang tính khoa học, tính lôgic, phù hợp với đối tượng học sinh

III Vận dụng phương pháp sơ đồ hoá vào bài giảng địa lí 11

1 Vận dụng phương pháp sơ đồ hoá vào bài 5 tiết 3:

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA KHU VỰC TÂY NAM Á VÀ TRUNG Á

Ở bài này chúng ta không sử dụng sơ đồ hóa cho cả bài , mà chỉ áp dụng vào phần 2 của bài.Vì thế phương pháp dạy học ở đây có thể kết hợp sử dụng phương pháp chia nhóm, giảng giải và dùng sơ đồ hoá

Phần 1, Giáo viên có thể chia nhóm để học sinh tìm hiểu đặc điểm tự nhiên, vị trí địa lí và đặc điểm

xã hội của 2 khu vực Giáo viên dẫn dắt học sinh đi tìm hiểu ý nghĩa của vị trí địa lí để từ đó các em tìm thấy những đặc điểm chung về tự nhiên của khu vực Tây Nam á và Trung á: cả 2 khu vực đều có vị trí địa

lí quan trọng, là nơi cung cấp số lượng dầu mỏ lớn cho thế giới, và là nơi không ổn định ,thường xuyên xảy ra các cuộc xung đột vũ trang

Phần 2 Giáo viên có thể yêu cầu học sinh dựa vào sách giáo khoa tìm nguyên nhân, tình hình và kết

quả của khu vực Tây Nam á và Trung á theo sơ đồ

2 Vận dụng phương pháp sơ đồ hố bài 6:

HỢP CHÚNG QUỐC HOA KÌ - Tiết 1: Tự nhiên và dân cư

Đối với bài này phương pháp chủ đạo cho phần tự nhiên là học sinh thảo luận theo nhĩm nhỏ theo

sơ đồ trên phiếu học tập Giáo viên yêu cầu học sinh xác định các vùng tự nhiên của Hoa Kì vùng phía Tây, vùng trung tâm và vùng phía đơng của Hoa kì, rồi chia nhĩm cho học sinh tìm hiểu các điều kiện tự nhiên của các vùng

- Nhĩm 1, 4: Tìm hiểu đặc điểm vùng phía Tây về vị trí địa lí, địa hình, đặc điểm khí hậu, tài nguyên

phát triển nơng nghiệp và cơng nghiệp

- Nhĩm 2, 5: Tìm hiểu đặc điểm miền Trung Tâm về vị trí địa lí, địa hình, đặc điểm khí hậu, tài nguyên

phát triển nơng nghiệp cơng nghiệp

- Nhĩm 3, 6: Tìm hiểu đặc điểm vùng phía Đơng về vị trí địa lí,địa hình, đặc điểm khí hậu, tài nguyên

phát triển nơng nghiệp và cơng nghiệp

Năm học 2010 - 2011 3

Kinh tế giảm

sút, chậm tốc độ

tăng trưởng

Khu vực Tây Nam Á và Trung Á

Mâu thuẫn về

quyền lợi: đất

đai, nguồn

nước,dầu mỏ,

tài nguyên mơi

trường sống

Định kiến về dân tộc,tơn giáo,văn hố và các vấn đề thuộc lịch sử

Xung đột quốc

gia, sắc tộc

Sự can thiệp vụ lợi của các thế lực bên ngồi

ảnh hưởng tới hồ bình , ổn định của khu vực, biến động của giá dầu làm ảnh hưởng tới kinh tế thế giới

Xung đột tơn giáo

Nạn khủng bố

Đời sống nhân dân

bị đe doạ

Mơi trường bị ảnh hưởng

Phiếu học tập Vùng phía Tây

Vị trí địa lí Đặc điểm địa

hình

Đặc điểm khí hậu

Tài nguyên phát triển nông nghiệp

Tài nguyên phát triển công nghiệp

Vùng Trung Tâm

Vị trí địa lí Đặc điểm địa

hình Đặc điểm khí hậu Tài nguyên phát triển nông

nghiệp

Tài nguyên phát triển công nghiệp

Sau khi các nhóm thảo luận xòn, giáo viên đưa ra một sơ đồ chung ở trên bảng, các nhóm lên bảng trình bày, giáo viên nhận xét và chuẩn kiến thức

Như vậy học sinh vừa nắm được kiến thức của bài học, đồng thời có thể so sánh được giữa các vùng với nhau

Vùng phía Đông

Vị trí địa lí Đặc điểm địa

hình Đặc điểm khí hậu Tài nguyên phát triển nông

nghiệp

Tài nguyên phát triển công nghiệp

Đặc điểm tự nhiên

Vị trí địa lí

Đặc điểm địa hình

Đặc điểm khí hậu

Tài nguyên phát triển

nơng nghiệp

Tài nguyên phát triển

cơng nghiệp

Trong quá trình hướng dẫn học sinh hồn thành phiếu học tập, giáo viên cĩ thể hỏi một số câu hỏi

- Dựa vào lược đồ Hoa Kì hãy xác định hệ thống sơng Mixixipi và nêu giá trị kinh tế của nĩ

- Hãy chứng minh điều kiện tự nhiên của Hoa Kì là một trong những điều kiện tiên quyết dẫn đến vị trí kinh tế số 1thế giới của Hoa Kì?

- hãy phân tích những thuận lợi và khĩ khăn do tự nhiên mang lại ?

Đây là phần kiến thức mở rộng , giáo viên cĩ thể phân tích thêm để học sinh nắm rõ vị trí và ảnh hưởng của tự nhiên đối với sự phát triển kinh tế Hoa Kì

3 Vận dụng phương pháp sơ đồ hố vào bài 10:

CỘNG HỒ NHÂN DÂN TRUNG HOA – Tiết 2: KINH TẾ

Ở bài này, giáo viên cĩ thể áp dụng phương pháp sơ đồ hố vào cả bài

Phần 1: Khái quát

Giáo viên đưa sơ đồ trống, yêu cầu học sinh đọc mục 1- SGK điền vào sơ đồ tình hình phát triển kinh tế của Trung Quốc

Năm học 2010 - 2011 5

Phần 2: Các ngành kinh tế

Giáo viên đưa sơ đồ, chia nhóm

- Nhóm 1: Tìm hiểu về chiến lược phát triển công nghiệp và thành tựu

- Nhóm 2: Tìm hiểu về chiến lược phát triển nông nghiệp và thành tựu

Tốc độ tăng GDP cao nhất

Tổng sản phẩm trong nước

Kinh tế phát triển nhanh

Giá trị xuất khẩu đứng thứ

Cơ cấu GDP thay đổi theo

hướng

Thu nhập bình quân đầu

người

4 Nhận xét chung về kết quả thực hiện phương pháp sơ đồ hố ở trên lớp

- Đối với các giáo viên đều cho rằng vận dụng phương pháp sơ đồ hố vào bài giảng, cĩ tác dụng lớn trong việc truyền đạt kiến thức cho học sinh, làm phong phú hơn phương pháp dạy học, học sinh tích cực làm việc

- Hiện nay cần đổi mới phương pháp dạy học, tuy nhiên đối với từng đối tượng học sinh, giáo viên cần lựa chọn áp dụng phương pháp sơ đồ hố vào tuỳ từng nội dung bài, khơng nên lạm dụng Như thế cũng sẽ gây nhàm chán đối với học sinh, nhất là học sinh ở các trung tâm

- Qua việc áp dụng phương pháp sơ đồ hố vào 1số lớp, tơi thấy học sinh ở các lớp này hoạt động tích cực hơn, hiểu bài nhanh hơn, các em hứng thú chú ý nghe giảng

- Với những gợi ý của giáo viên, học sinh cĩ thể tự hồn thành các sơ đồ, khắc sâu được kiến thức hơn kết quả học tập được nâng cao

Năm học 2010 - 2011 7

Ngành cơng

nghiệp

Chiến lược

Thành tựu

Ngành nơng

nghiệp

Trình độ phát triển:

Trang thiết bị:

Chính sách :

Cơ chế quản lí:

Cơ cấu ngành:

Sản lượng:

Phân bố:

Chiến lược Sở hữu ruộng đất:

Hạ tầng nơng nghiệp:

Trình độ thâm canh:

Thành tựu Sản lượng:

Cơ cấu nơng nghiệp:

Phân bố nơng nghiệp:

Thu nhập bình quân đầu người

tăng khoảng 5lần trong vịng

20năm.

PHẦN III KẾT LUẬN

1 Những giải pháp

- Tuỳ từng đối tượng học sinh mà giáo viên cần điều chỉnh các sơ đồ này sao cho phù hợp với nội dung bài học, phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh

- Người giáo viên cần đầu tư nhiều vào phương pháp này, để có thể có phương pháp dạy học tốt nhất.Đối với phương pháp sơ đồ hoá cần lập ra hệ thống từ đơn giản đến phức tạp ,từ dễ đến khó

- Cần sử dụng kết hợp với các phương pháp dạy học khác

2 Những kiến nghị và phương pháp thực hiện

- Tiếp tục nghiên cứu, vận dụng vào bài giảng một cách linh hoạt, phù hợp với trình độ , điều kiện làm việc của từng giáo viên, phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh mà áp dụng vào từng bài, từng phần

- Việc vận dụng phương pháp sơ đồ hoá vào dạy học cần chú ý đến cách ghi chép bài của học sinh, cách học bài ở nhà của học sinh

- Cần giới thiệu các sơ đồ mãu trong các chương trình học, để giáo viên tham khảo vận dụng

3 Kết luận

- Đề tài này đã tiếp cận được vấn đề được đặt ra trong quá trình dạy học là đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực của học sinh nhưng không coi nhẹ vai trò chủ đạo của người dạy

- Phương pháp đã xây dựng cho học sinh một phương pháp học mới chủ động nghiên cứu, để xây dựng sơ đồ kiến thức thành công

- Phương pháp này đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư thời gian,có sự kết hợp giữa giáo viên và học sinh, để khắc phục những khuyết điểm trong phương pháp này là:

+ Các nội dung ở từng sơ đồ chưa có sự gắn kết với nhau

+ Nhiều học sinh chưa làm quen được với phương pháp này, nên việc ghi chép bài trên lớp, việc học bài cũ ở nhà còn nhiều hạn chế

+ Nếu vận dụng không linh hoạt dễ gây nhàm chán trong học sinh

+ Việc giáo viên chuẩn bị thông tin phản hồi bằng sơ đồ hoá sẽ mất nhiều thời gian cả trong chuẩn bị và trên lớp

- Sử dụng phương pháp sơ đồ hoá vào trong giảng dạy địa lí đã góp phần tích cực vào việc phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh.Việc áp dụng các phương pháp dạy học kết hợp cùng với phương pháp sơ đồ hoá đã làm cho học sinh có kĩ năng nhận xét, so sánh và phân tích mối liên hệ giữa các đối tượng địa lí.Qua đó hình thành khả năng tự khai thác tài liệu, tự tìm tòi và học tập

Tuy nhiên do thời gian có nhiều hạn chế, tài liệu tham khảo ít và vốn kinh nghiệm chưa có nhiều , nên đề tài không tránh khỏi thiếu sót Rất mong sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp để phương pháp

sơ đồ hoá được vận dụng phổ biến vào chương trình dạy học, và để dề tài được hoàn thiện hơn

Gio linh, tháng 10 năm 2010

Người viết

Lê Văn Trình

TRƯỜNG THPT GIO LINH

Tổ Địa Lí

Sáng kiến kinh nghiệm

Đề tài:

Sử dụng phương pháp sơ đồ hố trong dạy học Địa Lí

Người viết: Lê Văn Trình

Gio Linh, tháng 10 năm 2010

Năm học 2010 - 2011 9