Phát triển kỹ thuật cây thức ăn xanh với nông hộ

Việc trồng cây thức ăn xanh có thể giúp người nông dân giải quyết được điều đó.Mặc dầu vậy, không có người nông dân nào có cùng một điều kiện và có cùng một nhu cầunhư nhau.. Chi tiết về

Phát triển kỹ thuật cây thức

ăn xanh với nông hộ

Làm thế nào để lựa chọn những giống tốt nhất

cho người nông dân ở vùng Đông Nam á

Người dịch: Lê Văn An, Trường Đại học Nông Lâm Huế

Do ACIAR và CIAT xuất bản

Chương trình cây thức ăn xanh cho nông hộ (FSP)

Chương trình cây thức ăn xanh cho nông hộ (FSP) là một chương trình vùng Đông Nam á

được AusAID tài trợ từ năm 1995 Chương trình này do tổ chức CIAT (Trung tâm Nôngnghiệp nhiệt đới quốc tế) và CSIRO (Tổ Chức nghiên cứu khoa học và công nghiệp của úc)quản lý Chương trình FSP là một mạng lưới của những người nông dân nhỏ, các nhà pháttriển và các nhà nghiên cứu ở Indonesia, Lào, Malaysia, Philippin, Thái Lan, Việt Nam vàNam Trung quốc Mục tiêu của chương trình là phát triển kỹ thuật cây thức ăn xanh trong sựhợp tác với những nông hộ nhỏ ở vùng đồi núi, nơi mà cây thức ăn xanh có khả năng cải tiến

hệ thống nuôi dưỡng gia súc và nâng cao việc quản lý nguồn tài nguyên

ở Việt nam, cuốn sách này được xuất bản với sự hợp tác của Viện Chăn nuôi quốc gia, BộNông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm Huế, Trường Đại học NôngLâm Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Tây nguyên

Australian Centre for International Agricultural Research (ACIAR)

CIAT Forages for Smallholders Project

c/o CIAT Regional Office

ACIAR chuyên khảo số 71 80pp

Cuốn sách này đ−ợc xuất bản bằng các thứ tiếng Anh, Inđônêsia, Thái Lan, Lào, Việt Nam vàTrung Quốc

Trình bày bản in: Albert Borrero IRRI Los Banos Philippines

Mục lục

Lời cảm ơn 6

1 Trước khi bắt đầu 7

Cây thức ăn xanh là gì? 8

Vì sao cuốn sách này cần thiết? 8

2 Làm thế nào để đánh giá cây thức ăn xanh với nông dân 10

Khi đưa cây thức ăn xanh cho nông dân cần chú ý: 11

1 Hiểu người nông dân cần gì 11

2 Chọn cách thích hợp nhất cho việc trồng và sử dụng cây thức ăn xanh 12

3 Chọn cây thức ăn xanh thích hợp nhất với khí hậu và đất đai 16

4 Đưa những giống tốt nhất cho nông dân, chứ không phải bất kỳ giống nào của loài đó! 16

5 Đưa cho nông dân nhiều sự lựa chọn 18

3 Làm thế nào để chọn cây thức ăn xanh tốt nhất 19

Cây thức ăn cho cừu, dê và bê non 22

Cây thức ăn xanh cho động vật dạ dày đơn 23

Cây thức ăn xanh ở dưới tán cây 24

Cây thức ăn xanh với mùa khô kéo dài 25

Cây thức ăn xanh trên đất axít, đất nghèo dinh dưỡng 25

Cây thức ăn xanh đối với đất kiềm 26

Cây thức ăn xanh trên đất ngập úng 26

4 Thông tin thêm về các loài 28

Cỏ hòa thảo: Andropogon gayanus 30

Cỏ hoà thảo: Brachiana brizantha 32

Cỏ hòa thảo: Brachiana decumbens 34

Cỏ hòa thảo: Brachiana humidicola 36

Cỏ hòa thảo: Brachiana ruziziensis 38

Cỏ hòa thảo: Panicum maximum 40

Cỏ hòa thảo: Paspalum atalum 42

Cỏ hòa thảo: Pennisetum purpureum và giống cao sản 44

Cỏ hoà thảo: Setaria sphacelata 46

Cây đậu: Arachis pintoi 49

Cây đậu: Calliandra calothyrsus 51

Cây đậu: Cenlrosema pubescens, C macrocarpum 53

Cây đậu: Desmonthus virgatus 55

Cây đậu: Desmodium cinerea 57

Cây đậu: Gliricidia sepium 59

Cây đậu: Leucaena leucocephala 61

Cây đậu: Stylotosanthes guianensis 64

Những cây thức ăn xanh có triển vọng khác 66

Cỏ hòa thảo 66

Cây đậu 67

5 Phụ lục 70

Phụ lục 1: Nguồn gốc và đặc điểm của một số giống cây thức ăn xanh .71

Phụ lục 2: Tìm các giống cây thức ăn xanh này ở đâu? 74

600 loại cây thức ăn xanh đã được đánh giá bởi các cộng tác của FSP kể cả những giống đượclựa chọn bởi các chương trình quốc gia và các giống từ trung tâm nhân giống của CIAT(Centro Internacional de Agricultura Tropical) và của CSIRO (Commonwealth Scientific andIndustrial Research Organization of Australia) Công việc này không thể có được nếu không

có sự tiếp nhận nguồn giống từ các tập đoàn cây thức ăn xanh này Tất cả các giống cây thức

ăn được đề cập trong cuốn sách này đang được sử dụng tại các nông hộ và chúng tỏ ra rất cótriển vọng trong việc cải tiến hệ thống chăn nuôi gia súc và quản lý nguồn tài nguyên thiênnhiên

Nhiều người đã đóng góp đến sự phát triển và xuất bản của cuốn sách này Xin gửi lời cám

ơn đặc biệt đến các cộng tác viên của chương trình FSP bao gồm Lê Văn An, Perla Asis, LêHòa Bình, Wong Choi Chee, Francisco Gabunada, Liu Guodao, Bryan Hacker, Heriyanto,Ibrahim, Tatang Ibrahim, Peter Kerridge, Trương Tấn Khanh, Elaine Lanting, EduedoMagboo, Willie Nacalaban, Ganda Nakamanee, Chaisang Phaikaew, PhonepaseuthPhengsavanh, Vanthong Phengvichith, Viengsavanh Phimphachanhvongsod, I Ketut Rika,Tugiman và Maimunah Tuhulele Sự giới thiệu ban đầu và sự đánh giá của Bert Grof Những

đánh giá bước đầu trên đồng ruộng với sự giúp đỡ của Trevor Gibson và Arthur Cameron.Xin gửi lời cám ơn đến Arthur Cameron, Bruce Cook, Bert Grof, Michael Harel JohnHopkinson, John Miles và Max Shelton những người đã đóng góp trên bản thảo của cuốn sáchnày Chúng tôi cũng xin cám ơn Albert Borrero về việc chuẩn bị và trình bày bản in, và lanPartridge, Nathan Russell và Julio Martínez đã đóng góp những ý kiến trong việc trình bày.Các bức ảnh được cung cấp từ Jim Holmes, Alan Pottinger, Emma Louie Orencia, LingkodSayo (IRRI), Wong Choi Chee, Werner Stur và Peter Horne Các bức ảnh được vẽ bởi DaveDaniel và tranh vẽ trên bìa của Kongphat Luangrath Chúng tôi chân thành cám ơn Ts ChuThái Hoành đã giúp đỡ xử lý các bộ chữ tiếng Việt của ấn bản này

Chúng tôi cũng xin cám ơn các tổ chức CIAT, CSIRO, the Department of LivestockDevelopment (Thailand), Oxford Forestry Insttitute, và các chương trình quốc gia, quốc tếkhác ở Đông Nam á, Châu Mỹ Latin và úc trong việc cung cấp các thông tin và hạt giống đểtiến hành chương trình phát triển và đánh giá cây thức ăn xanh ở Đông Nam á

Cuốn sách được xuất bản với sự tài trợ của ACIAR

1 tr−íc khi b¾t ®Çu…

Cây thức ăn xanh là gì?

Cây thức ăn xanh là những cây cỏ hòa thảo, cây đậu thân thảo hay thân gỗ mà nó có thể được

sử dụng làm thức ăn cho gia súc Những cây này cũng có thể được sử dụng vào việc quản lýtốt hơn nguồn tài nguyên như bảo vệ đất chống xói mòn, làm tăng độ màu mỡ của đất và hạnchế cỏ dại Trong phạm vi của cuốn sách này chỉ tập trung vào những cây thức ăn xanh mà

nó đang được sử dụng thành công ở các nông hộ Thông thường những cây này đưa lại nhiềulợi ích khác nhau

Vì sao cuốn sách này cần thiết?

Chăn nuôi là một bộ phận quan trọng trong hệ thống sản xuất vùng đồi núi ở vùng Đông Nam

á Trước đây, nguồn thức ăn cho chăn nuôi dồi dào Nguồn thức ăn tự nhiên ngày càng bicạn kiệt, do đó người nông dân phải tốn ngày càng nhiều thời gian để tìm kiếm nguồn thức ăncho gia súc Việc trồng cây thức ăn xanh có thể giúp người nông dân giải quyết được điều đó.Mặc dầu vậy, không có người nông dân nào có cùng một điều kiện và có cùng một nhu cầunhư nhau Cây thức ăn xanh có thể thích hợp với hộ gia đình này nhưng lại không thích hợpvới hộ gia đình khác Cách tốt nhất để phát triển một cách “đúng” kỹ thuật về cây thức ănxanh cho môi một gia đình là để cho người nông dân đánh giá các kỹ thuật cây thức ăn xanh

có triển vọng và các giải pháp tốt nhất trong điều kiện thực tế của họ

Trong phương thức tiếp cận có sự tham gia, ở đó vai trò của người làm công tác phát triển là

đưa cho nông dân các thông tin về lĩnh vực thức ăn xanh với hy vọng sẽ giúp người nông dângiải quyết các khó khăn của họ Có rất nhiều cây thức ăn xanh và nhiều cách trồng chúngtrên các nông trại Không phải tất cả đều phù hợp với từng hoàn cảnh của người nông dân và

đáp ứng được nhu cầu của họ Cuốn sách này sẽ giúp các nhà phát triển lựa chọn giải phápthích hợp để đưa cho người nông dân.

Cuốn sách này không cố gắng liệt kê danh sách các loài và giống cây thức ăn xanh có thểtrồng Nó chỉ bao gồm các giống có khả năng trồng trong nhiều điều kiện phổ biến và đượccác nông hộ sử dụng một cách thành công hoặc có ý nghĩa trong tiềm năng ở khu vực ĐôngNam á Chi tiết về việc quản lý và sử dụng các giống cây này có thể tìm ở một cuốn sáchkhác trong bộ sách này Phát triển kỹ thuật cây thức ăn xanh với nông hộ - làm thế nào đểtrồng, quản lý và sử dụng cây thức ăn xanh

2 Làm thế nào để đánh giá cây thức ăn

xanh với nông dân

Khi đưa cây thức ăn xanh cho nông dân cần chú ý:

1 Hiểu người nông dân cần gì

2 Chọn cách thích hợp cho việc trồng và sử dụng

3 Những cây được lựa chọn phải rất thích hợp với điềukiện khí hậu và đất đai ở đó

4 Đưa cho người nông dân những giống tốt nhất chứkhông phải bất kỳ giống nào trong loài đó

5 Đưa cho họ nhiều sự lựa chọn

1 Hiểu người nông dân cần gì

Không phải tất cả nông dân đều cần cây thức ăn xanh Đôi khi nguồn thức ăn xanh tự nhiên

đủ đáp ứng nhu cầu thức ăn của đàn gia súc của họ Chỉ có những người nông dân thực sự cónhu cầu sẽ được khuyến khích vào việc xác định cây thức ăn xanh và thử nghiệm chúng trong

điều kiện cụ thể của họ Một cuốn sách khác trong tập sách này – Phát triển các giải phápnông nghiệp với các nông hộ – phương pháp tiếp cận cũng tham gia để có kết quả đúng từ đầu-, mô tả cách làm việc với người nông dân để xác định nhu cầu của họ và để tìm cách giảiquyết

Khi chúng ta biết về các khó khăn riêng biệt của từng nông dân, chúng ta có thể chọn cáchthích hợp nhất cho việc trồng và sử dụng cây thức ăn xanh một cách có hiệu quả

2 Chọn cách thích hợp nhất cho việc trồng và sử dụng cây thức ăn xanh

Phương thức có lợi của việc trồng và sử dụng cây thức ăn xanh để giải quyết các vấn đề khókhăn của người nông dân được mô tả dưới đây Rất quan trọng là cũng làm việc với nông dân

để hiểu giải pháp nào có thể đáp ứng được nhu cầu cần thiết của họ và giải pháp nào thích hợpvới hệ thống sản xuất của họ nhất

Để thu cắt mang về chuồng

• Dễ dàng cung cấp thức ăn cho gia súc bằng cách cắt mang về chuồng

• Thu được phân của gia súc tại chuồng

Để chăn thả gia súc

• Cách đơn giản nhất để nuôi gia súc nếu có đất

• Cần được rào bảo vệ

Cây thức ăn xanh làm rào

• Giữ cho gia súc không phá, hoa màu hay đồng cỏ

• Cung cấp nguồn thức ăn bổ sung có hàm lượng protein cao

Trồng trên các băng

• Trồng trên các đường đồng mức trên đất dốc nhằm giảm độ xói mòn của đất

• Có thể trồng dọc theo các đường hàng rào hay trên các lô

1 Đồng cỏ dùng để thu cắt (WS) 2 Đồng cỏ dùng cho chăn thả gia súc (WS)

3 Cây thức ăn xanh làm hàng rào (WS) 4 Trồng cỏ trên các băng (WS)

Cải tạo đất bỏ hóa

• Trồng các cây đậu trên đất canh tác bỏ hóa một hay nhiều năm

• Tái tạo độ màu mỡ của đất và lấn át cỏ dại

Cây che phủ trên đất canh tác mùa vụ

• Cây đậu trồng xen lẫn với cây hoa màu như cây ngô hay sắn

• Hạn chế cỏ dại cải tạo đất và giảm sự xói mòn

Cây che phủ dưới tán cây cao

• Cây đậu được trồng dưới các tán cây như cây ăn quả, chuối và dừa

• Hạn chế cỏ dại cải tạo đất và chóng xói mòn

1 Cải tạo đất bỏ hóa (WS) 2 Cây che phủ trên đất canh tác (PH)

3 Cây che phủ dưới tán cây cao (WS)

Trồng che phủ đất chống xói mòn

• Mang tính cạnh canh, thường là các cây hòa thảo hay cây đậu thân bò

• Che phủ bề mặt, giảm xói mòn và hạn chế cỏ dại

Trồng cây đậu làm thức ăn bổ sung trong mùa khô

• Cây đậu có hàm lượng protein cao giúp gia súc phát huy có hiệu quả khi sử dụng thức ănchất lượng thấp

3 Chọn cây thức ăn xanh thích hợp nhất với khí hậu và đất đai

Không có cây thức ăn nào sinh trưởng tốt ở mọi nơi Một số cây mọc tốt trên đất axít; nhữngcây khác không Một số cây sinh trưởng tốt ở vùng lạnh; một số khác không như vậy Câythức ăn xanh có thế tồn tại được ở những vùng nơi chúng không thích hợp nhưng chúng sinhtrưởng không tốt Điều đó cho thấy cần lựa chọn cây thức ăn xanh thích hợp nhất với điềukiện khí hậu và đất đai ở mỗi địa phương

Yếu tố quan trọng của khí hậu và đất đai ảnh hưởng đến khả năng thích nghi của cây thức ănxanh là độ dài của mùa khô, nhiệt độ, độ màu mỡ của đất, độ pH và độ thoát nước Sự thíchnghi của các loài với khí hậu và đất đai được trình bày ở Phần 3 (Bảng 2 và “Những lưu ý đặcbiệt”) và ở Phần 4 “Các thông tin thêm về mỗi loài”

4 Đưa những giống tốt nhất cho nông dân, chứ không phải bất kỳ giống nào của loài đó!

Có rất nhiều loài cây thức ăn xanh và mỗi một loài có một hay nhiều giống Ví dụ như loàiBrachiaria brizantha (xem Sơ đỗ 1) có ba giống khác nhau Một trong những giống,'Serengeti' là thấp cây và mọc thành thảm (tương tự như giống 'Basilisk' của B decumbens)trong khi đó hai giống khác của B brizantha là giống cao cây Chúng cũng ra hoa và kết hạtvào những thời điểm khác nhau trong năm

Sơ đồ 1: loài và giống là gì?

Giống được lựa chọn cho những đặc điểm riêng biệt, ví dụ như kiểu sinh trưởng, thời gian rahoa, năng suất hạt, khả năng chống bệnh và khả năng ngập nước Những giống mới đangngày càng được sản xuất thêm để khắc phục những hạn chế phát sinh Ví dụ, loài Brachiariadecumbens gần đây chỉ có một giống ('Basilisk') Giống này sinh trưởng tốt ở Đông Nam ánhưng sản xuất hạt giống rát kém ở nhiều vùng Các giống mới của Brachiaria decumbens

đang được lựa chọn để khắc phục nhược điểm này Cần đưa cho nông dân những giống tốtnhất không phải bất kỳ giống nào trong loài đó!

Cuốn sách này giới thiệu những giống tốt nhất đối với từng đặc điểm khí hậu, đất đai vàphương thức sử dụng!

Làm thế nào để xác định các giống khác nhau?

Các tổ chức nghiên cứu ở các nước đưa ra mỗi giống với con số xác định riêng Ví dụ,Arachis pintoi 'Amarillo' được tổ chức CIAT cho số CIAT 17434, tổ chức CSIRO cho số CPI

58113 và tổ chức EMBRAPA cho số BRA 013251 ở Brazil Chỉ khi một nước đưa ra mộtgiống có tính thương mại thì khi đó người ta đặt tên 'giống' của nó Nếu giống đó được pháthành ở trên nhiều nước, nó có thể có nhiều tên 'giống' khác nhau Ví dụ, Arachis pintoi'Amarillo' được đặt tên là cv Amarillo ở úc, cv Mani Forraiero Perenne ở Colombia và cvPico Bonito ở Honduras

Một số giống được giới thiệu ở khu vực Đông Nam á không có tên nhưng chỉ được xác địnhbằng con số điều đó làm cho ta rất khó nhớ Thông qua sự hợp tác với các tổ chức nghiên cứu

và phát triển cây thức ăn gia súc ở các quốc gia ở Đông Nam á mỗi một giống đã được đặtmột tên Tên này dựa trên tên cơ sở ban đầu của giống (ví dụ 'Amarillo'), các tên thông dụng(ví dụ 'Gamba') tên của địa điểm nơi giống đó được thu thập (ví dụ 'Serengeti') hay tên củavùng nơi giống đó được sử dụng rộng rãi (ví dụ 'Besakih') Liên quan đến những tên giống

5 Đưa cho nông dân nhiều sự lựa chọn

Khi người nông dân bắt đầu đánh giá cây thức ăn xanh, cần làm rõ:

• Đưa cho họ nhiều loài và giống khác nhau, không nên chỉ một hay hai giống thích nhất

• Không nên đưa quá nhiều sự lựa chọn cùng một lúc Người nông dân sẽ gặp khó khăn khi

đánh giá một số lượng lớn các cây thức ăn xanh mới Lý tưởng nhất là từ 4 đến 8 giống

• Trồng mỗi giống cây thức ăn xanh trên một diện tích nhỏ trước khi nhân rộng ra diện tíchlớn hơn Kết hợp với nhiều gia đình, mỗi gia đình trồng với một diện tích nhỏ hơn là chỉkết hợp với một vài gia đình trồng trên một diện tích lớn

Đưa cho nông dân nhiều sự lựa chọn

3 Làm thế nào để chọn cây thức ăn xanh tốt nhất

Chọn những cây thức ăn xanh tốt nhất để đưa cho nông dân đánh giá theo những bước sau:

Bước 1 Dùng Bảng 1 để chọn những loài thích hợp nhất mà người nông dân muốn trồng

điêu kiện đất đai đó

Bước 3 Kiểm tra ở phần 'Những lưu ý đặc biệt để xem có điểm nào cần chú ý không.Bước 4 Đọc phần mô tả loài (xem Phần 4 'Các thông tin thêm về mỗi loài') để lựa chọn

giống cây nào đưa cho người nông dân đánh giá

Cả 4 bước này chỉ là một sự hướng dẫn giúp bạn dễ dàng hơn trong việc bắt đầu lựa chọn câythức ăn xanh Nếu thích bạn có thể sử dụng Bước 2 trước Bước 1 Đến khi bạn trở nên quenthuộc với các thông tin trong cuốn sách này, bạn sẽ cảm thấy dễ dàng để lựa chọn loài câythức ăn xanh đưa cho người nông dân đánh giá

Phần 3 chỉ liệt kê các loài cây thức ăn xanh chính Các loài và các giống khác cũng có thể rất

có lợi trong những tình huống riêng biệt, đã được mô tả trong Phần 4 'Thông tin thêm về mỗiloài ’

Bảng 1: Tính thích hợp của cây thức ăn xanh đối với các hình thức sử dụng khác nhau

Bảng 2 Các cây thức ăn xanh đ−ợc giới thiệu trong những điều kiện

khí hậu và đất đai khác nhau

Những lưu ý đặc biệt

Ngoài những thông tin đã nêu ở Bảng 1 và 2, có những trường hợp riêng biệt cần tham khảothêm các lưu ý đặc biệt khi lựa chọn cây thức ăn xanh đưa cho nông dân:

Cây thức ăn cho cừu, dê và bê non

LƯU ý: không dùng Brachiaria brizantha, Brachiaria decumbens, Brachiaria mutica hoặcBrachiaria ruziziensis cho cừu, dê và bê non ăn Nếu ăn với số lượng lớn, những gia súc này

có thể bị tổn thương do quá trình quang hợp sinh khí có thể làm cho gia súc chết Brachiariahumidicola có thể dùng cho cừu, dê và bê non ăn nhưng với một số lượng nhỏ

Cây thức ăn xanh cho động vật dạ dày đơn

LưU ý: Một vài loài có thể gây độc cho gia súc dạ dày đơn khi ăn với số lượng lớn Setariasphacelata có thể gây độc cho ngựa do có chứa chất Oxalate, Leucaena leucocephala có thểgây độc cho các gia súc dạ dày đơn vì có chứa chất hoá học có thành phần minosine Nóichung có thể đề nghị rằng khẩu phần của gia súc dạ dày đơn không nên vượt quá 10% lượng

L leucocephala Mặc dầu vậy, các gia súc nhai lại (như bò và dê) có thể ăn với số lượng lớnvì trong dạ cỏ của chúng có khả năng phân giải minosine

Cây thức ăn xanh ở dưới tán cây

Hầu hết các loài cây thức ăn đều có thể sinh trưởng tốt dưới những vùng đất bị che bóng cây(như dưới những cây dứa cao) như sinh trưởng ở nơi thông thoáng khác Những loài thường

được dùng trên các bãi chăn bị che bóng nhẹ là Brachiaria humidicola, Stenotaphrumsecundatum và Arachis pintoi

Có khi nông dân tìm kiếm cây trồng dưới các tán cây rậm rạp Không có cây nào có thể sinhtrưởng tốt trong những điều kiện như vậy, chỉ có một số loài có thể thích hợp tồn tại dưới mật

độ tán cây che phủ trung bình Ví dụ Arachis pintoi có thể trồng che phủ mặt đất và hạn chế

cỏ dại ở dưới các tán cây, nhưng trong những trường hợp này năng suất sinh khối không cao.Những loài khác cũng có thể tồn tại dưới bóng râm ở mức trung bình như Centrosemapubescens, Centrosema macrocarpum, Paspalum atratum, Panicum maximum, Setariasphacelata, Brachiaria brizantha, B decumbens, B humidicola và Stenotaphrum secundatum

Cây thức ăn xanh với mùa khô kéo dài

Cây thức ăn xanh cần nước để sinh trưởng, giữ thân nhiệt và vận chuyển dinh dưỡng từ đấtlên Không có cây cỏ nào có thể sinh trưởng tốt trong khi mùa khô kéo dài, chỉ có một vàiloài có thể chịu được môi trường khô hạn hơn những loài khác mà thôi (xem Bảng 2) Mộtvài cây đậu thân gỗ hay thân bụi, như Leucaena leucocephala, có hệ thống rễ ăn sâu có thểgiúp cây lấy nước từ tầng đất sâu hơn Điều này cho phép cây sinh trưởng được và giữ đượcmàu xanh của lá trong mùa khô hơn những cây thức ăn xanh khác Một vài cây hòa thảo vàcây đậu thân bụi như Andropogon gayanus và Stylosonthes hamata, cũng có khả năng duy trì

được màu xanh của lá trong mùa khô

Cây thức ăn xanh trên đất axít, đất nghèo dinh dưỡng

Tất cả các cây thức ăn xanh đều sinh trưởng tốt trên đát có độ màu mỡ cao đến trung bình.Một vài cây như Pennisetum purpureum và các giống cao sản chỉ sinh trưởng tốt trên đất màumỡ

Nhiều cây thức ăn xanh đề cập trong cuốn sách này có khả năng sinh trưởng trên đất nghèodinh dưỡng và một số (như Brachiaria humidicola và Stylosonthes guianensis) còn sinh trưởngtốt trên đất chua, nghèo dinh dưỡng (xem Bảng 2) Mặc dầu vậy, không có loài nào cho năngsuất cao trên đất nghèo dinh dưỡng nếu không được bón phân chuồng hay phân hóa học.Trên đất nghèo dinh dưỡng cây thức ăn xanh có thể không chứa đầy đủ các chất dinh dưỡngcần thiết cho nhu cầu của sinh trưởng của gia súc

Cây thức ăn xanh đối với đất kiềm

Hầu hết cây thức ăn xanh đều có thể sinh trưởng trên đất kiềm Đặc biệt có một vài loài thíchhợp với loại đất có độ pH cao Những cây đó là Leucaena leucocephala, Desmonthus virgatus

và Brachiaria humidicola Một loài không sinh trưởng tốt trên đất kiềm là Stylosanthesguianensis

Cây thức ăn xanh trên đất ngập úng

Hầu hết các cây thức ăn đều tồn tại khi bi ngập úng một vài ngày, nhưng rất ít cây có thể sinhtrưởng ở vùng đất bị ngập úng trong thời gian dài Một số loài cây thức ăn có thể chịu đựng

được ngập úng tốt hơn những loài khác như Brochiaria mutica, paspalum atratum, Setariasphacelata, Brochiaria humidicola, Macroptilium gracile và Codariocalyx gyroides

Cây thức ăn xanh với việc đốt thường xuyên

Những cây thức ăn xanh có khả năng chịu đựng được khi đốt là những cây có điểm sinhtrưởng nằm ở sát mặt đất (ví dụ như các loài Brachiaria) Hầu hết những cây đậu có điểm sinhtrưởng cao so với mặt đất do vậy thường bị chết mỗi khi bị đốt cháy (ví dụ như Stylosanthesguianensis, Centrosema pubescens) Mặc dầu vậy, những cây đậu này thường tái mọc trở lại

từ hạt sau mỗi lần đốt Một loại cây chịu lửa tốt đó là Leucaena leucocephala

4 Thông tin thêm về các loài

Hình thức sinh trưởng và thời gian sống của các cây thức ăn xanh chính ở trong cuốn sách này

được tóm tắt ở Bảng 3 Những thông tin chi tiết về mỗi giống cây thức ăn được mô tả trongphần này theo các tiêu chí về:

1) Cỏ hòa thảo,

2) Cây đậu (bao gồm cả cây thân thảo, thân bụi và thân gỗ), và

3) Những tiềm năng sử dụng khác của cây thức ăn xanh (bao gồm những cây thức ăn

được sử dụng trong những trường hợp đặc biệt hay chưa được xác định giá trị của nótrong hệ thống canh tác nông hộ)

Những giống tốt nhất của mỗi loài được liệt kê dưới tên giống đó Bảng liên quan đến tên củanhững giống này để xác định số và tên dòng được mô tả trong phần 5 'Phụ lục'

B¶ng 3: KiÓu sinh tr−ëng vµ thêi gian sèng cña c©y thøc ¨n xanh

Cỏ hòa thảo: Andropogon gayanus

Giống giới thiệu: 'Gamba'

• Cỏ cao cây dùng thu cắt

• Vẫn xanh trong mùa khô

• Sinh trưởng tốt trên đất xấu, đất axit

Cỏ mọc tốt trên đất nghèo dinh dưỡng, đất chua và khí hậu nóng Cây thích nghi rộng với

điều kiện khí hậu và đặc biệt có lợi khi trồng ở những vùng có mùa khô kéo dài 'Gamba' vẫnduy trì màu xanh của nó lâu trong mùa khô khi mà hầu hết các cây cỏ khác đã bị khô héo

Cỏ rất dễ cắt những nó cũng có thể tồn tại khi chăn thả Cỏ cần được cắt thường xuyên, hoặcnếu để thu hạt khi đó cây bị hóa thân dài và không còn độ ngon miệng cho gia súc

'Gamba' có thể được trồng một cách dễ dàng từ những nhánh non, không nên dùng nhánh già.Gieo trồng từ hạt khó khăn do chất lượng hạt giống thấp

2 C©y trë nªn th©n ho¸ nÕu kh«ng ®−îc c¾t

Cỏ hoà thảo: Brachiana brizantha

Giống giới thiệu: 'Marandu', 'Karanga', 'Serengeti'

• Cao cây thích nghi với thu cắt

• Sinh trưởng tốt ở đất có độ màu trung bình, đất axít

• Duy trì được màu xanh trong mùa khô

Cả ba giống đầu thích ứng rộng với điều kiện khí hậu và đất đai Chúng có khả năng sinhtrưởng ở vùng đất nghèo dinh dưỡng, đất axit, nhưng chúng cần đất màu mỡ hơn B.decumbens và B humidicola để có thể sinh trưởng tốt B brizantha vẫn duy trì màu xanhtrong mùa khô kéo dài

B brizantha không nên dùng cho cừu, dê, hay bê non ăn (xem phần cây thức ăn cho cừu, dê

và bê non)

'Marandu' không thích hợp với đất ngập nước và nhiều khi lá xuất hiện bệnh ở những vùnglượng mưa cao Hai giống khác thích hợp với điều kiện trên

B brizantha có thể được trồng từ các thân hay hạt

2 'Marandu' vÉn cßn xanh trong mïa kh« trong lóc Paspalum atratum

'Terenos'th× kh«ng (WS)

3 C¸c gièng B brizantha cho h¹t tèt (JH) 4 'Marandu' (JH)

Cỏ hòa thảo: Brachiana decumbens

Giống giới thiệu: 'Basilisk'

• Dùng chăn thả, đôi khi dùng thu cắt

• Thích nghi với nhiều loại đất

• Duy trì được màu xanh trong mùa khô

nhưng

• Không nên cho dê hoặc cừu ăn

• Sản xuất hạt khó ở Đông Nam á

Đồng cỏ chăn thả ở phía Bắc Sumatra, Indonesia.(WS)

'Basilisk' là cây cỏ lâu năm,khỏe, cao đến 1 mét Nếu không cắt các chồi sẽ đổ xuống mọcbên nhau tạo nên một thảm che phủ bề mặt đất tốt Hạt giống khó sản xuất ở vùng Đông Nam

á

Có thích nghi rộng với điều kiện khí hậu và đất đai, và vẫn tồn tại ở những vùng đất nghèodinh dưỡng, chua Cỏ thích nghi ở vùng nhiệt đới nóng ẩm, duy trì được màu xanh trong mùakhô kéo dài 'Basilisk' thích ứng ở vùng độ màu mỡ của đất thấp và mùa khô kéo dài hơn cỏBrachiaria brizantha

'Basilisk' không nên dùng cho cừu, dê hay bê non ăn (xem phần 3, các lưu ý đặc biệt)

Cỏ có thể được trồng từ thân rễ ít khi trồng từ hạt do chất lượng hạt giống thấp

Chú ý:

Brachiaria brizantha 'Serengeti' là giống triển vọng hơn 'Basilisk' Chúng có đặc điểm sinhtrưởng như nhau, nhưng, không giống 'Basilisk' là sản xuất hạt rất tốt ở khắp vùng Đông Nam

á

Basilisk' (JH) Năng suất hạt của 'Basilisk'

thấp ở đông Nam á (WS)

Cỏ hòa thảo: Brachiana humidicola

Giống giới thiệu: 'Tully', 'Yanero'

• Chất lượng làm thức ăn thấp hơn các giống Brachiaria khác

1 B humidicola (ở Yanero) chịu được chăn thả nhiều(WS)

Brachiơria humidicola là cây cỏ sinh trưởng chậm Nó thường lan nhanh thông qua các thân

bò 'Yanero' có nhiều lá hơn 'Tully' nhưng cả hai giống này giá trị làm thức ăn thấp hơn cácgiống Brachiaria khác 'Tully' phát tán nhanh hơn 'Yanero' và rất thích hợp cho việc chốngxói mòn đất Sản xuất hạt kém ở vùng Đông Nam á

Do đặc điểm sinh trưởng chậm nên những giống này ít thích hợp cho việc thu cắt hơn so vớicác giống Brachiaria khác, nhưng có thể chịu chăn thả tốt

Chúng thích nghi với mọi loại đất từ đất rất nghèo dinh dưỡng, đất axit đến đất cát có độ pHcao Chúng sinh trưởng tốt ở vùng nhiệt đới ướt với mùa khô ngắn Chiu ngập nước và có thểtồn tại qua các mùa lũ

Nên được chăn thả gia súc thường xuyên trong mùa mưa nếu không thân cây sẽ nhiều lên làmgiảm độ ngon miệng của gia súc Cỏ trồng từ thân bò rất dễ Trồng từ hạt khó vì thời gianthiết lập thảm cỏ dài, kể cả khi chất lượng hạt giống tốt Chất lượng hạt giống thường thấp

B humidicola có thể cho cừu và dê ăn nhưng với lượng ít Nếu cho ăn nhiều có thể dẫn đếnhiện tượng chướng hơi (xem phần 3, những điều lưu ý đặc biệt).

Chú ý: 'Yanero' trước đây được coi là Brachiaria dictyoneura CIAT 6133

'Tully' và 'Yanero' thiết lập nênthảm cỏ dày (JH)

B humidicola (ở Yanero) mọc lan bằng thân bò (WS) 'Tully' rất lý tưởng cho việc hạn

chế xói mòn đất (WS)