Slide bài giảng chương 2 Dòng họ Civil law

Cấu trúc của các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law 4.. ▪ Với các bộ luật nổi tiếng kể trên, dòng họ Civil law đã đạt được những thành tựu lớn, đánh dấu giai đoạn phát triển r

CHƯƠNG 2 DÒNG HỌ PHÁP LUẬT CHÂU ÂU LỤC ĐỊA

(DÒNG HỌ CIVIL LAW)

▪ Dòng họ pháp luật Châu Âu lục địa,

• Tồn tại ở các quốc gia lục địa châu âu (Pháp, Italia,Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Đức, Áo, Bỉ, Lúc – xăm– bua, Hà Lan, Thụy Sỹ, Scotland;

• Phần lớn các nước ở châu Phi,

• Hầu hết các nước ở Mỹ Latinh Brazil, Venezuela

• Các nước phương Đông: Nhật, Thái Lan, TrungQuốc, Việt Nam

1 Lịch sử hình thành và phát triển của dòng họ

Cival law

2 Đặc điểm cơ bản của dòng họ Cival law

3 Cấu trúc của các hệ thống pháp luật thuộc dòng

họ Civil law

4 Nguồn luật của HTPL thuộc dòng họ Cival law

5 Một số HTPL thuộc dòng họ Cival law

NỘI DUNG CHÍNH

1 Lịch sử hình thành và phát triển của

dòng họ Civil law

Giai đoạn PL tập

quán (trước thế kỉ XIII)

Giai đoạn PL thành

văn (từ thế kỉ XIII-XVIII

Giai đoạn pháp điển hoá PL và phát triển

ra ngoài châu Âu (cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kì XIX đến nay)

▪ Đế quốc La Mã là một đế quốc hùng mạnh vào thời kỳ cổ đại

▪ Năm 395 Đế chế La Mã được phân chia thành Đông La mã (Đế chế Byzantine) và Tây La Mã

▪ Năm 476: Đế quốc Tây La Mã sụp đổ

▪ Năm 1453: Đế quốc Đông La Mã sụp đổ

GIAI ĐOẠN 1:

GIAI ĐOẠN PHÁP LUẬT TẬP QUÁN

(trước thế kỷ XIII)

▪ Sự ra đời của Luật la mã được đánh dấu bằng

sự ra đời của luật 12 bảng (449 TCN)

▪ Năm 476, Tây La Mã thất thủ trước người Giecmanh Giai đoạn này luật La Mã bị lãng quên trong vài thế kỷ.

▪ Năm 528, Hoàng đế Đông La Mã Justinan đã

hệ thống hóa và củng cố Luật La Mã Kết quả đã tạo nên một tập hợp các chế định luật dân

sự mang tên Corpus Juris Civilis.

GIAI ĐOẠN 1:

GIAI ĐOẠN PHÁP LUẬT TẬP QUÁN

Phần hệ thống hóa tất cả các luật của các hoàng đế La mã cổ đại đã ban hành, trong đó có những điểm không rõ ràng hoặc chồng chéo bị loại bỏ.

Tập hợp những luận thuyết về pháp luật có giá trị nhất của các học giả La Mã cổ đại.

Là cuốn sách giáo khoa về pháp luật được viết bởi các cố vấn pháp luật La mã cổ đại.

Luật mới ban hành bởi hoàng đế Justinan.

Mặc dù tồn tại pháp luật nhưng chưa phải là công cụđảm bảo công lý trong xã hội

Thế kỷ V đến thế kỷ X Thời kỳ đen tối ở Châu Âu

Khi tìm được nguyên văn

Bộ Dân luật Corpus

Juris Civilis, các học giả

bắt đầu nghiên cứu và

giải thích, hiện đại hóa

những nội dung luật cũ

cho phù hợp với tình

hình xã hội thời đó

THẾ KỶ THỨ XI VÀ XII (thời kì phục hưng của Luật La mã)

Đại học Bologna

Các nhà luật học

ở Châu

Âu

▪ Giai đoạn này pháp luật còn đơn giản, còn lẫn lộngiữa quy phạm đạo đức, tôn giáo và pháp luật.

▪ Luật pháp thời kỳ này chịu ảnh hưởng sâu sắccác tư tưởng tôn giáo, nhiều quốc gia lấy luật lệnhà thờ làm luật lệ nhà nước

KẾT LUẬN

▪ Cuối thế kỷ XII: Hoạt động thương mại ở

các thành phố châu Âu bắt đầu phát triển.

▪ Đầu thế kỷ thứ XIII, không những ở Châu

Âu mà các nước thuộc lục địa châu Âu cũng không có một hệ thống pháp luật thống nhất

Giai đoạn 2:

Giai đoạn pháp luật thành văn

(từ thế kỷ XIII đến thể kỷ XVIII)

▪ Từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XVIII, các

trường đại học châu Âu đã có những đóng góp lớn cho việc xây dựng một hệ thống pháp luật chung cho lục địa châu Âu.

(từ thế kỷ XIII đến thể kỷ XVIII)

Trường phái Post Glossators (Commentators)

Trường phái Humanists

Trường phái Pandectits

Trường phái The Natural Law School

Tập trung giải thích các chế định pháp luật La Mã theo nghĩa nguyên thủy của nó trong Corpus Juris Civilis.

Bình luận tìm cách giải thích các quy định của luật La Mã phù hợp với những điều kiện mới.

Chú trọng nghiên cứu lịch sử, nhằm khôi phục lại những khái niệm nguyên thủy của luật La Mã cổ đại

Nghiên cứu cải cách hiện đại hóa luật

La Mã cổ đại nhằm làm cho pháp luật phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện mới.

Bên cạnh pháp luật thực định do nhà nước ban hành còn có pháp luật cao hơn

là pháp luật tự nhiên

Việc giảng dạy, nghiên cứu luật La Mã nhằm đào tạo các thẩm phán, luật sư và các chuyên gia pháp luật khác trong các trường đại học ở châu Âu trong nhiều thế kỷ

 Đã tạo ra tư duy pháp luật chung về pháp luật thống nhất.

▪ Khoảng từ thế kỷ XIII đến thế kỷ thứ XVIII trên cơ sở ảnh hưởng sâu rộng của Corpus Juris Civilis, hệ thống pháp luật chung của lục địa châu Âu được ra đời và được gọi là Just Commune (luật được hình thành từ các trường đại học).

▪ Just Commune là hệ thống pháp luật chung ở châu Âu nhưng nó được thể hiện đa dạng ở các nước châu Âu.

KẾT LUẬN

Giai đoạn 3: Giai đoạn pháp điển hóa pháp luật và phát triển ra ngoài Châu Âu

(Cuối thế kỷ XVIII – Đầu thế kỷ XIX đến nay y

Được đánh dấu bằng những văn bản pháp luật quan trọng, là cuộc cách mạng lớn trong sự phát triển tư tưởng pháp luật của nhân loại.

▪ Bản Tuyên ngôn nhân quyền và công dân quyền năm 1789

▪ Hiến pháp Pháp 1791

▪ Bộ luật dân sự Napoleon năm 1804

▪ Bộ luật tố tụng dân sự năm 1806

▪ Bộ luật thương mại năm1807

▪ Bộ luật tố tụng hình sự năm 1808

▪ Bộ luật hình sự năm 1810.

PHÁP

▪ Bộ luật thương mại năm 1866,

▪ Với các bộ luật nổi tiếng kể trên, dòng họ Civil law đã đạt được những thành tựu lớn, đánh dấu giai đoạn phát triển rực rỡ của khoa học pháp lý.

▪ Do nhiều quốc gia ở châu Âu có nhiều thuộc địa ở những châu lục khác nên dòng

họ Civil law đã có điều kiện thuận lợi để phát triển sang các châu lục khác.

KẾT LUẬN

N hững vùng thuộc địa của người châu Âu đối

với châu Phi vào đầu Thế chiến I

Dòng họ Civil law phải được chia nhỏ

thành 3 nhóm:

▪ Civil Law của Pháp: ở Pháp, Tây Ban Nha, và

những nước thuộc địa cũ của Pháp

▪ Civil Law của Đức: ở Đức, Aó, Thụy Sĩ, Hy Lạp,

Nhật Bản, Hàn Quốc và Cộng hòa Trung Hoa

▪ Civil Law của những nước Scandinavian: Đan

Mạch, Thụy Điển, Phần Lan, Na Uy và Ailen

▪ Bồ Đào Nha và Italia: hệ thống luật có tính chấtpha tạp

Chịu ảnh hưởng sâu sắc của luật La Mã

Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law được phân chia thành công pháp và tư pháp

Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law coi trọng lý luận pháp luật.

Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law có trình độ hệ thống hóa, pháp điển hóa cao.

Dòng họ Civil law không coi tiền lệ pháp là hình thức pháp luật thông dụng và phổ biến như pháp luật thành văn.

2 Đặc điểm của dòng họ Civil law

- Được chứng minh qua lịch sử hình thành và phát triển dựa trên nền tảng chủ yếu là luật La mã

- Những bộ luật lớn của Châu Âu đều được hình thành trên cơ sở kết hợp luật tập quán địa phương và luật La mã.

a Chịu ảnh hưởng sâu sắc của luật La Mã

giữa các cơ quan

nhà nước với nhau

hoặc giữa các cơ

quan nhà nước với

tư nhân.

Tư pháp

• Bao gồm các ngành luật điều chỉnh các quan

hệ xã hội giữa tư nhân với tư nhân

▪ Phương pháp điều chỉnh đặc trưng của tư pháp là phương pháp tự do thỏa thuận ý chí

và bình đẳng giữa các bên tham gia quan hệ pháp luật.

công pháp là phương pháp mệnh lệnh.

Cơ sở để phân chia pháp luật thành

công pháp và tư pháp:

Các bộ luật của các nước lục địa châu Âu được làm rất chặt chẽ, bao giờ cũng có hai phần: Phần chung, phần riêng.

c Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ

Civil law coi trọng lý luận pháp luật.

Do có trình độ hệ thống hóa cao nên các quốc gia ở châu Âu lục địa xây dựng được nhiều bộ luật

=> Giúp việc nghiên cứu, thực hiện và áp dụng pháp luật trở nên dễ dàng hơn.

d Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law có trình độ hệ thống hóa cao.

Án lệ là hình thức pháp luật không được khuyến khích phát triển và chỉ áp dụng một cách hạn chế như là hình thức khắc phục khiếm khuyết của pháp luật thành văn.

e Dòng họ Civil law không coi tiền lệ pháp

là hình thức pháp luật thông dụng và phổ biến như pháp luật thành văn.

3 Cấu trúc của các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law

Pháp luật được phân chia

thành công pháp và tư pháp

Các chế định pháp luật đặc thù

▪ Trong một thời gian dài, mối quan tâm của các nhà luật học chủ yếu tập trung vào tư pháp

▪ Thế kỷ XVII, XVIII khi trường phái pháp luật

tự nhiên phát triển thì đây cũng là giai đoạn tạo ra khả năng mới để phát triển công pháp.

3.1 Pháp luật được phân chia thành công pháp và tư pháp:

▪ Mục đích của công pháp là bảo vệ lợi ích công.

▪ Quy phạm của công pháp mang tính tổng quát

▪ Phương pháp điều chỉnh đặc trưng của công pháp

là phương pháp mệnh lệnh

▪ Công pháp mang tính bất bình đẳng giữa các chủthể pháp luật, một bên ra quyết định mang tínhmệnh lệnh và bên chủ thể khác phải thi hành

Đặc điểm cơ bản của công pháp

 Tất cả quyền lực nhà nước xuất phát từ nhân dân, chủ

quyền tối cao của nhà nước thuộc về nhân dân.

 Đảm bảo sự phân chia quyền lực và kiềm chế đối

trọng giữa các nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

 Đảm bảo cho các cơ quan tư pháp độc lập với cơ

quan lập pháp và hành pháp.

 Đảm bảo quyền công dân và quyền con người được

thực hiện.

 Xây dựng nhà nước pháp quyền.

Nguyên tắc cơ bản của công pháp:

▪ Mục đích của tư pháp là bảo vệ lợi ích tư nhân.

▪ Các quy phạm của tư pháp thường rất cụ thể, chitiết

▪ Phương pháp điều chỉnh đặc trưng của tư pháp là

tự do thỏa thuận ý chí của các bên tham gia quan

 Nguyên tắc tự do thỏa thuận ý chí của các bên tham gia quan hệ PL.

 Nguyên tắc bình đẳng của các chủ thể trong việc thể hiện ý chí và thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý.

 Nguyên tắc thiện chí, trung thực trong việc xác lập và thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý.

 Nguyên tắc tôn trọng đạo đức, truyền thống tốt đẹp của cộng đồng.

 Nguyên tắc không xâm phạm lợi ích hợp pháp của chủ thể pháp luật khác.

Nguyên tắc cơ bản của tư pháp:

Tiêu chí phân biệt:

3.2 Các chế định pháp luật đặc thù:

Chế định luật nghĩa vụ

Chế định pháp nhân

Các quy phạm pháp luật

Theo bộ luật dân sự Napoleon, hợp đồng

được chia làm 8 loại gồm:

➢ Hợp đồng song vụ: Là hợp đồng phát sinh

nghĩa vụ qua lại giữa các bên giao kết.

➢ Hợp đồng đơn vụ: Là hợp đồng một hoặc

nhiều chủ thể có nghĩa vụ, còn một hay nhiều chủ thể còn lại chỉ có quyền.

3.2.1 Chế định luật nghĩa vụ:

▪ Hợp đồng ngang giá: Hợp đồng mà phần nghĩa

vụ của bên này được xác định một cách chắc chắnkhi giao kết là tương đương với phần nghĩa vụ củabên kia

▪ Hợp đồng không ngang giá: Là hợp đồng mà các

bên không biết trước giá trị của tài sản mình đượcnhận hoặc công việc bên kia sẽ làm cho mình cótương đương với tài sản mà mình chuyển giaohoặc công việc mà mình làm cho bên kia haykhông

Theo bộ luật dân sự Napoleon

 Hợp đồng không có đền bù: Là hợp

đồng mà một bên thực hiện cho bên kia một lợi ích mà không nhận lại từ bên kia lợi ích nào cả.

Hợp đồng có đền bù: Là hợp đồng trong

đó mỗi bên sau khi thực hiện cho bên kia một lợi ích sẽ nhận lại từ bên kia một lợi ích tương ứng.

Theo bộ luật dân sự Napoleon

 Hợp đồng có tên: Là hợp đồng được

pháp luật điều chỉnh bằng các quy phạm pháp luật.

 Hợp đồng không tên: Là những hợp

đồng mà pháp luật chưa đặt tên, chưa được pháp luật điều chỉnh.

Theo bộ luật dân sự Napoleon

▪ Hợp đồng song vụ;

▪ Hợp đồng đơn vụ;

▪ Hợp đồng chính

▪ Hợp đồng phụ

▪ Hợp đồng vì lợi ích của người thứ 3

▪ Hợp đồng có điều kiện

Trong BLDS Việt Nam, hợp đồng được chia làm 6 loại (Điều 402 BLDS 2015):

Theo quan điểm khoa học, hợp đồng

Dòng họ Civil law còn có hợp đồng hành chính

▪ Hợp đồng hành chính là gì???

Đặc điểm của HĐ hành chính:

+ Hợp đồng hành chính hướng đến lợi ích công

+ Có ít nhất một bên chủ thể là cơ quan công quyền+ Các bên chủ thể tham gia thường không bình đẳng+ Hợp đồng hành chính thuộc lĩnh vực điều chỉnh của

luật công

Ở Nga chia hợp đồng hành chính thành 7 loại sau đây:

1) Hợp đồng phục vụ trong các lực lượng vũ trang (quân đội, các cơ quan nội vụ và cảnh sát, ví dụ hợp đồng vận chuyển vũ khí, khí tài cho quân đội hoặc một

số hoạt động phục vụ quân đội, công an);

2) Hợp đồng giữa các tổ chức hiệp hội với cơ quan hành chính trong việc tham gia bảo vệ biên giới, hay khắc phục thiên tai, dịch bệnh;

3) Hợp đồng giữa các đơn vị đào tạo của nhà nước, của địa phương với công dân về việc cấp học bổng đào tạo;

Ở Nga chia hợp đồng hành chính thành 7 loại sau đây:

4) Hợp đồng chuyển giao một phần thẩm quyền của mình cho cơ quan khác của nhà nước thực hiện;

5) Hợp đồng liên kết cùng thực hiện các hoạt động, ví

dụ, hợp đồng liên kết đào tạo, hợp đồng liên kết trong nghiên cứu khoa học…;

6) Thỏa thuận cùng nhau ban hành những văn bản liên tịch giữa chính quyền ở các địa phương khác nhau;

7) Hợp đồng thực hiện các dịch vụ hành chính, ví dụ hợp đồng giám định, hợp đồng chữa cháy, hợp đồng thực hiện phòng dịch…

Ở Việt Nam có tồn tại hợp đồng

hành chính không???

▪ HĐ làm việc, Quyết định tuyển dụng công chức

▪ HĐ cung ứng vật tư, kỹ thuật cho CQNN (Công

an, quân đội )

▪ HĐ xây dựng – chuyển giao (B-T)

▪ HĐ xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (B-O-T)

…

3.2.2 Chế định pháp nhân:

Pháp nhân là thực thể được tạo nên từ sự tập hợp nhiều thể nhân và được giao năng lực pháp luật theo ý chí của các thể nhân thành viên.

Dòng họ Civil law chia thành công pháp

và tư pháp

=> Pháp nhân cũng được phân chia thành pháp nhân công pháp và phápnhân tư pháp

• Các công ty dân sự

và thương mại

• Các hiệp hội

• Các tổ chứcnghiệp đoàn

• Các quỹ

Quy phạm pháp luật được hiểu là quy tắc xử

sự có tính bắt buộc chung và có ý nghĩa rộng hơn áp dụng vào một vụ việc cụ thể nào đó.

3.3.3 Các quy phạm pháp luật:

Nguồn pháp luật là cơ sở pháp luật để thẩm phán và những người có thẩm quyền áp dụng pháp luật đưa ra phán quyết của mình.

4 Nguồn luật của hệ thống pháp luật

thuộc dòng họ Civil law

4.1 Pháp luật thành văn:

Hiến pháp: Đạo luật cơ bản có hiệu lực pháp luật cao nhất.

Các công ước quốc tế

Bộ luật, luật: Văn bản pháp luật chứa đựng QPPL điều chỉnh các

quan hệ xã hội Sắc lệnh: Do tổng thống ban hành,

có hiệu lực thấp hơn luật

4.1 Pháp luật thành văn:

Nghị định: Do chính phủ ban hành

có hiệu lực thấp hơn luật và sắc lệnh

Quyết định: Tổng thống, bộ trưởng, thị trưởng ban hành.

Các chỉ thị:

Các thông tư:

Tập quán pháp là những quy tắc xử sự hình thành

một cách tự phát, tồn tại từ lâu đời, được truyền từthế hệ này sang thế hệ khác, trở thành thói quen tựnhiên và mang tính bắt buộc chung như quy phạmpháp luật

4.2 Tập quán pháp luật:

Tập

quán

pháp

Tập quán áp dụng đương nhiên: Được nhà

nước, xã hội thừa nhận một cách phổ biến.

Tập quán trái pháp luật:

Tập quán trái pháp luật, nhưng rất phổ biến

trong xã hội nên nhà nước phải thừa nhận.

Tập quán áp dụng theo

sự dẫn chiếu của pháp luật

VD: Con sinh ra mang họ của cha, con gái lấy chồng mang họ của chồng

VD: Điều nào không rõ ràng thì giải thích theo thông lệ nơi hợp đồng

được giao kết.

VD: Mọi chứng thư tặng cho lúc sống phải lập trước mặt công chứng viên, theo hình thức thông thường của hợp đồng và phải lưu bản chính, nếu không sẽ vô hiệu”

4.3 Án lệ

Án lệ

Án lệ được hiểu là bản án đã tuyên hoặc sự giải thích, áp dụng pháp luật được coi như tiền lệ làm cơ sở để các thẩm phán sau đó có thể áp dụng trong các trường hợp tương tự.

Án lệ không được coi là nguồn luật cơ bản của pháp luật

Ngày nay, án lệ ngày càng khẳng định vai trò trong hệ thống pháp

luật Châu Âu lục địa.

Một số án lệ ở Việt Nam

▪ 29 án lệ được công bố áp dụng tại Việt Nam tínhđến ngày 12/2019

Vai trò của án lệ

trong dòng họ Civil law

▪ Là một trong những công cụ để giải thích pháp luật;

▪ Là nguồn bổ trợ trong hệ thống nguồn luật;

▪ Tác dụng thúc đẩy lập pháp phát triển.

Học thuyết pháp lý là toàn bộ các công trình nghiên cứu của các học giả, các ý kiến, bài viết liên quan đến luật.

4.4 Học thuyết: