Lạm phát và vấn đề kiểm soát lạm phát ở Việt Nam

Trang5 tham h1,1t thanh tmin qu6c te' do l~m· phat tang nhanh ciing doi hoi mtoc tie'p nh~n tai trq phai c6 chinh sach thu hyp tai chinh va ti~n t~ nhu' thlfc hi~n giam chi tieu chinh ph

BQ GIAO Dl)C VA DAO T~O

LU~N VAN TH~c si KINH re

NGUOI HUONG DAN KHOA HOC :

TS PHAN THJ BICH NGUY:¢T

NHAN XET CUA GIAO Su'Hu'ONG DAN

···.···

NHAN xET CUA GIAO STJPIIAN BIEN 1

.,

·

···

·.·

NHAN xET CUA GIAO SUPHAN BIEN 2

1.1 KHAI NI:t::M Ll).M PHA T •••••.••.•• ••• •• • •• • 3

1.2.1 cac chi tieu danh gia l~m phat ~6

1.2.2 MQt sO chi ti~U do lu'O'ng l~m ph3t ?

1.3 ANH HUONG CUA Ll).M PHAT DOl VOl NEN KINH TE 9

1.3.1 Cac tac d()ng tich ctfc cua l~m phat 9 1.3.2 Cac tac d()ng tieu ctfc cua l~m phat 11

1.5.1 Cho'ng I~m phat lJ Achentina l6 1.5.2 Cho'ng l~m ph3t lJ Chile I7

A ' A

KET LUAN CHUONG ! 19

2.1.1 Tinh hinh l~m phat va cac bi~n phap chO'ng l~m phat ~ 20 2.1.2 Tac d()ng cua cac bi~n phap chO'ng l~m phat dO'i v6'i

2.3.1 Tlnh hlnh l~m phat va ki~m soat l~m phat 28

2.3.2 Nguyen nh3.n l~m phat 34

2.3.3 Thtfc tr~ng di~u hanh chfnh sach kinh te' vi mo nhilm ki~m soat l~m ph3.t 35

K " KET LUAN CHU<1NG 2 50

CHU<1NG 3 CAC GIAI PHAP NHAM KIEM SOA T LI}M PHA T (j " VI~ T NAM 51

? ' ' , ? "' 3.1 Cd S(j HINH THANH CA C G IAI PHAP 51

, ? , , ? , ,

3.2 CAC GIAI PHAP KIEM SOAT L~M PHAT 53

3.2.1 v~ chinh s3.ch t3i kh6a 53

3.2.1.1 Tang cu'O'ng hi~u qua d~u tu' tit vo'n NSNN 53

3.2.1.2 Nang cao hi~u qua phan b6 NSNN 54

3.2.1.3 Cai each h~ tho'ng thue' 35

3.2.1.4 Da'y m~nh tie'n trlnh c6 ph~n h6a DNNN (CPH DNI\:\1) 56

3.2.2 v~ chinh s3.ch ti~n t~ , 59

3.2.2.1 Chfnh sach ti~n t~ th~n trQng thong qua kiim soat lu'Q'ng tfn dl;lng 59

3.2.2.2 4p d1;1ng chinh sach ty gia ho'i doai linh ho:;tt 60

3.2.2.3 Hoan thi~n h~ tho'ng ngan hang 62

3.2.3 cac gi3.i ph3p h6 trQ' ···~···63

3.2.3.1 Gia tang tfnh ~inh b~ch trong vi~c di~u hanh cac chfnh sach kinh te' VI m0 63

3.2.3.2 Cai thi~n moi tru'O'ng d~u tu' 64

3.2.3.3 D§y m:;tnh ho~t d()ng xua't kha'u 67

3234 Dau ran c ong am n ung 1en quye va ~' t h h~' th h- k·~ "'t ' t n~ ·~td~? e 67

3.2.3.5 Giai quye't cac va'n d~ nhan h!c va xa h()i 69

3.2.3.6 D§y m~nh cong tac tuyen truy~n 70

K " KE T LUI}N CHU<1NG 3 71

K " KET LUI}N 72

n~n kinh te' thi tru'ong nhu' m<)t can b~nh rna m~m b~nh luon cho san, chi dn co co h<)i la

~p tuc bung phat gay ma't 6n dinh khong chi v~ m~t kinh te' rna con ca v~ m~t xa h<)i Chinh vl tinh chit nguy hi~m nay rna va'n d~ l;;tm phat da du'<Jc ra't nhi~u nha kinh te' quan tam nghien CUll, ra't nhi~u giai phap nh~m ki~m soat l;;tm phat da du'<JC cac nha di~u hanh kinh te' Vl ffiO cac qu6c gia tren the' gioi thlfc thi nh~m d;;tt du'QC Slf 6n dinh kinh te'- Xa h<)i

Trong thoi d;;ti ngay nay, cung voi stf toan du hoa kinh te', l;;tm phat th~rc Sl/ trd thanh va'n d~ trung tam va nh;;ty cam hang d~u khong chid ca'p qu6c gia rna d ca qu6c te' Vi~t

Nam cling khong n~m ngoai xu huang tren Tlnh hlnh bie'n d<)ng gia ca d nu'ac ta trong thai gian g~n day da th~(C Stf tac d<)ng de'n doi s6ng cua ngu'oi dan, de'n ho;;tt d<)ng cua cac doanh nghi~p va da lam tieu t6n khong bie't bao nhieu la gia'y m~(C ella gioi bao chi

f)i~U nay chung to r~ng Slf ma't 6n dinh gia ccl hay noi each khac l;;tm phat dang la va'n

d~ dn phai co bi~n phap giai quye't d Vi~t Nam

Nh~n thtrc du'<Jc t~m quan trQng cua vi~c ki~m soat l;;tm phat, voi nhii'ng kie'n thuc tie'p thu du'<JC ttl nha tru'ong Va nhifng hQC hoi ttl kinh nghi~m ki~m che' l;;tm phat trong thlfC ti~n, toi xin du'a ra ffiQt vai y kie'n nh~m gop ph~n vao ffil,lC tieu ki~m SOat l;;tm phat trong hi~n t;;ti cling nhu' trong thoi gian tdi Do cling Ia ly do toi ch9n d~ tai nghien cuu nay

Tuy nhien, voi kie'n thuc con h;;tn h~p trong khi d~ tai nghien cuu la m<)t va'n d~ IOn dQ'i voi doi s6ng ldnh te' Xa hQi nen kho tranh khoi nhifng thie'u SOt, rfft mong nh~n du'QC nhii'ng y kie'n gop y cua Quy Th~y Co d~ d~ tai du'<Jc ho~tn thi~n han

f)~ tht.fc hi~n lu~n van nay, toi da sii' dl,lng cac bi~n phap t6ng h<Jp, tho'ng ke, phan tich di~n dich, quy n;;t p cung voi nhii'ng kie'n thuc tie'p thu du'<Jc tu ly thuye't cling nhu' tu kinh nghi~m tht.fc ti~n trong nu'oc va tren the' gioi Tu do dua ra nhii'ng d~ xua't va giai phap Voi hy VQng gop ph~n vao cong CUQC ki~m soat l;;tm phat, 6n diflh kinh te'- Xa hQi nu'oc ta Tren co sd nay, d~ tai du'<JC co ca'u g6m ba ph~n:

L9m phat va van d€ kiim soat l9m phat iJ Vi¢t Nam

Trang2

-Chu'dng 1 T<fng quan ve l~m phat

Chu'dng 2 Thlfc tr~ng ve tinh hinh l~m phat va ki~m smit l~m phat (J

Trang3

L<;tm phat Ia m<)t hi~n tu'<jng g~n li~n voi n~n kinh te' thi tru'ong Tren thtfc te', c6 ra't

nhi~U each hieu Va quan ni~m khac nhau V~ l<;tm phat tuy thUQC Vao cac tru'ong phai kinh te' khac nhau Ch£ng h<;tn nhu' J.M Keynes va tru'ong phai ti~n t~ Ci Due va My cho r~ng

l<;tm phat la Slf Vi ph<;tm qua trlnh tai san xua't n~m trong linh VlfC lu'u thong ti~n t~, la S~(

phat hanh ti~n qua muc t<;to ra du du' thua thu'ong xuyen ; L.V Chandeler, D.C Cliner VOi tru'ong phai l<;tm phat gia ca thl kh£ng dinh l<;tm phat la Stf tang gia hang ba't ke dai h<;tn hay ng~n h<;tn, chu ky hay d9t xua't CJ muc bao quat hdn, P.A Samuelson va W.D Nordhaus trong cu6n "Kinh te' h9c" cho r~ng l<;tm phat xay ra khi muc gia chung cila n~n

kinh te' tang len

De c6 the hieu m9t each r6 rang v~ khai ni~m l<;tm phat, ta c6 the xem xet m9t s6 quan diem v~ l<;tm phat nhu' sau:

,_ Quan diim" L~m phat hiu thong ti~n t~"

Quan diem nay xua't phat tu tntong phai trQng ti~n voi chil tru'dng cho r~ng l<;tm phat

la cung ti~n vu'qt qua cung hang h6a trong lttu thong lam cho gia ca tang theo Theo M Friedman: "L<;tm phat (J ba't ky ndi nao luon luon la m<)t hi~n tu'qng ti~n t~ voi nghia la,

no du'<jC Va CO the du'<jC t(;lO ra chi b~ng each tang lu'<jng ti~n nhanh hdn SO voi tang san luqng"(Milton Friedman, Tu dien moi v~ Kinh te' hQc,1987) Nhu' v~y, phat hanh ti~n

cang nhi~u thl nguy cd bung n6 l<;tm phat cang cao do d~u cd hang h6a vl dt! doan duqc

M: S6 lu'qng ti~n trong lu'u thong

V: T6c d9 chu chuy€n ti~n t~

P: Muc gia blnh quan

Q: San lu'qng qu6c dan

Trang4

Voi gia dinh t6c d9 chu chuySn tien t<$ la kha 6n dinh va c6 thS dtj doan tnidc trong thai gian XaC dinh, muc gia blnh quan Se d6ng bie'n cling vdi khQ"i lt(<;jng tien trong lt(U thong Nhu v~y, theo M.Friedman, mu6n klm ham l<;im phat dn klm che' slf tang cung tien, va aS khong co l<;im phat thl nhip d9 phat hanh tiSn vao hru thong phai cling vdi nh!p d9 tang trudng san xuit

Quan ditim tren giup hiSu sau vs hi<$n tuqng l<;im phat qua vi<$c so sanh hai kh6i luqng hang h6a va tiSn t<$ Tuy nhien, hl;ln che' cua quan diSm nay d ch6 khong cho thiy san xuit cling tang khi tiSn tang trong thlfc te', vl v~y d m<?t muc d9 nao d6 khi cung tiSn tang thl khO"i lu<;jng hang h6a tang nen khong xay ra l<;im phat

> Quan di~m "L~m phat cdu keo"

Quan diSm nay cho dng l<;im phat xay ra khi t6ng du cua nSrt kinh te' ve hang hoa

va d!ch Vl,l Vl(<;:it qua t6ng cung, vu<jt qua nang life t(;lO ra cua nSn kinh te' khie'n gia ca n6i chung tang len J M Keynes, d<;ii di<$n cth truang phai nay, coi l<;im phat du b~o la qu6c sach, chu truong l(;lm phat as tang tai trq cho san xuit cong nghi<$p va afiu w xay d~rng co ban, dS "kich du", coi d6 nhu d9ng ltjc phat triSn san xuit Theo ong, vi~c tang cung tiSn trong giai do(;ln nSn kinh te' chua toan d1,1ng lao d<)ng va nang l~rc san xuit la dn thie't va chua t(;lo ra l<;im phat hay chila l<;im phat lanh m(;lnh Con khi nSn kinh te' da toan dvng thll<;im phat tuy<$t d6i v~n c6 fch vl n6 lam hung th!nh nSn kinh te', giam suy thoai, thit nghi<$p

V di 1~ p lu~n cua mlnh, Keynes nhin m(;lnh vai tro quan trQng cua nha nude trong vi<$c can thi<$p vfw mQi m~t cua nSn kinh te' nh~m tac d9ng ae'n t6ng du tieu dung va

du dfiu tu Ong chi r6 vai tro to IOn cua nha nude qua vi<$c slr' dl,lng cong C~l thus' lam

phuong ti<$n phan phQ"i thu nh~p cong b~ng hon trong Vi<$c th\fC hi<$n ffil,!C tieu kich thich tieu dung D6ng thai nha nude cling la nguai c6 diSu ki<$n tinh toan, diSu tie't, phan b6 dfiu ttr c6 hi<$u qua va c6 trach nhi<$m trong vi<$c t6 chuc trlfc tie'p vin dS dgu ur Keynes cho r~ng lai suit phai thip thl mdi khuye'n khich d~u tu Trong khi d6 lai suit l<;ii do cung

du tiSn t<$ quye't d!nh nen mu6n hl;l lai suit, nha nude phai chu d<)ng diSu tie't khO"i luqng tiSn t<$, tin d1,1ng dS can thi<$p vao dai s6ng kinh te', kich thfch dfiu ttr phat triSn Nhln chung, ly thuye't \-S l<;im phat cua Keynes tren thtjc te' da gop phgn 6n dinh va thuc diy t6c d9 phat triSn kinh te' cac nude ,tu ban chu nghia sau Chie'n tranh the' gidi thCr hai de'n dgu nhung nam 10 Ngay ca IMF, khi tai trq cho cac nude dang phat triSn bi

L(lm phcit va van di kdm so(zt l(lm phat (! Vi¢t Nam

Trang5

tham h1,1t thanh tmin qu6c te' do l~m· phat tang nhanh ciing doi hoi mtoc tie'p nh~n tai trq phai c6 chinh sach thu hyp tai chinh va ti~n t~ nhu' thlfc hi~n giam chi tieu chinh phu, tang thue', giam cung ti~n t~ Tuy nhien, tren thlfc te', doi khi nhung h~n che' nay v~n

khong ki~m che' dliQC l~m phat Vl v~y, nhi~U nba kinh te' hQC V~n chlia thoa man voi each ly giai l~m phat cua ly thuye't nay va tlm each tie'p c~n khac v~ l~m phat

>- Quan di~m "L~m phat chi phi d§y"

Quan diSm nay cho dng l~m phat xua't hi~n khi gia hang hoa tang trong khi nhu du

v~ hang h6a khong tang Nguyen nhan Ia do chi phi san xua't kinh doanh tang nhanh hon nang sua't lao d<)ng nen cac doanh nghi~p d6i ph6 b~ng each tang gia h~mg h6a L~m

phat du'oi d~ng nay con dliQC gQi la "l~m phat cung" IDnh thuc l~m phat nay t6n t~i khi

n~n kinh te' chu'a toan d1,1ng hay d khi c6 stf suy thoai kinh te'

Quan diSm l~m phat do chi phi dffy giup taco thS hiSu duqc vi sao l~m phat v~n xay

ra trong khi du khong tang th~m chi la giam, hay vi~c thu hyp du b~ng each giam dfiu

tu co thS dua de'n tinh tr~ng tha't nghi~p va suy thoai kinh te' rna khong giup gi:im l~m

phat B6ng thoi, giua l~m phat do du keo va l~m phat do chi phi dffy t6n tc;ti m6i quan

h~ la tang gia do du keo d~n de'n tang gia do chi phi dffy Khi t6ng du v~ hang h6a va dich Vl,l tang lam du nguyen V~t li~U va lao d<)ng tang d~n de'n chi phi san XUfft tang Va gia tang ke't qua la sinh ra l~m phat

> Quan di~m "L~m phat cd d(u"

Quan diSm nay t6n tc;ti ph6 bie'n a cac nuoc dang phat triSn Quan diSm nay cho r~ng

slf ma't can d6i co ca'u n~n kinh te' qu6c dan se dlia de'n lc;tm phat do n~n kinh te' phat triSn kern hi~u qua lam tang chi phi chung cua san xua't, d6ng thai du va gia cua cac san phffm thie'u h~,It tang tu d6 kich thfch tang gia cac m~t hang khac diin de'n muc gia chung tang len hay gay ra lc;tm phat Nhu' v~y c6 thS tha'y quan diSm l~m phat co ca'u c6 khia qnh trung voi quan diSm lc:tm phat do chi phi dffy va co khia c~nh trung voi quan diSm lc;tm phat do du keo

T6m lc;ti, qua vi~c xem xet cac khai ni~m tren, ta c6 thS tha'y rAng du Ia lc;tm phat lu'u thong ti~n t~ lc;tm phat du keo, lc;tm phat chi phi dffy hay lc;tm phat co ca'u thl ke't qua la muc gia chung cua n~n kinh te' tang len Nhu' v~y ta c6 thS xem S~( gia tang lien t~,IC cua muc gia chung trong n~n kinh te' la m<?t khai ni~m bao quat chung v~ lc;tm phat

Trang6

1.2.1 Cac chi tieu danh gia l~m phat

L<;tm phat c6 th€ duqc danh gia theo nhi€u tieu chi khac nhau

>- Tit~u chi v~ to'c dQ l~m phat

Can cu vao t6c d9 thil<;tm phat dtt<;fc chia thanh b6n lo;;ti:

1 L<;tm phat bo: la l;;tm phat c6 t6c dQ gia tang gia cii ch~m, 0 muc m<?t con s6

2 L;;tm pha t tru'<;ft: ty 1<$ l;;tm pha t (j muc hai con s6

3 L<;tm phat phi rna: ty 1<$ l<;tm phat len de'n muc bacon s6

4 Sieu l<;tm phat: ty 1<$ l<;tm phat vu'qt xa l<;tm phat phi rna va vo dtng mat 6n dinh

1 L<;tm phat du keo

2 L<;tm phat chi phi dfiy

3 L;;tm phat co cau

4 L<;tm phat nh~p khfiu

> Tieu chi v~ muc chii dQng do'i ph6 vOi l~m phat ciia chinh phil

1 L<;tm phat din b~ng Ya c6 th€ dJ! doan tru'oc con du'qc gQi Et "l;;tm phat y": la l<_lm phat rna toan bQ gia ca cac hang h6a, dich Vt;I d€u tang voi cung illQt chi s6 6n d!nh Vi<$c tang gia tren la c6 th€ dt! doan duqc tntoc M<?t l;;tm phat y hoan toan nhu tren la hie'm c6 tren thlfc te' Tuy nhien, (j nhii'ng nuoc m;;tnh thi nha nuoc da va dang chu d9ng di€u tie't du'<;fc l;;tm phat thong qua vi<$c duy td m<?t muc l<;tm phat vua phai (tu 1-3%/nam) Tuy nhien, v€ lau dai se xay ra tinh tr;;tng tich lG.y cua chi s6 l;;tm phat khie'n gia ca tang lien we du d€u dclln

2 L;;tm phat khong can b~ng va khong dJ! doan tntoc: day la d<;~.ng 1<;~-m phat ph6 bie'n (j cac nuoc dang phat tri€n Bi€u hi<$n cua lo;;ti l<;tm phat nay la gia ca cac loc,ti hang h6a, dich vt;t tang khong d€u nhau va nha nu'oc cUng khong th€ dJ! bao cUng nhu chu d()ng di€u tie't duqc

> Tieu chi v~ muc dQ bi~u hi~n cua l~m phat

Lq~m phdt va van di kilm sodt lq~m phdt iJ Vi¢t Nam

Ngoai ra con c6 nhi~u tieu chi khac duqc su d1,1ng d€ phan lo<_li l<_lm phat tuy vao m~,tc

tieu khao sat ch~ng h<_ln nhu' l<_lffi phat theo lo(;li hang h6a, dich Vl,l; mile dQ dia phu'dng, qu6c gia hay quo'c te' v.v

1.2.2 MQt s6 chi tieu do lu'{Jng l~m phat

Xua't phat tu d!nh nghia l'.lm phat la slf tang len trong mile gia chung, ty 1<$ l'.lm phat 1a ty 1<$ thay d6i muc gia chung va du'qc tinh nhu' sau:

Mile gia(nam t)- Mile gia(nam t- 1)

Ty 1<$ 1<_lm phat (nam t) - xlOO

Chi so' nay duqc ap d~,tng ph6 bie'n tren the' gioi CPI do 1u'ong chi phi mua m9t 16 hang h6a chugn t<_li nhung thoi di€m khac nhau va m6i m~t hang du'qc g~n m9t tn;mg sO' cO' dinh ty 1<$ thu~n voi tffm quan trQng tu'dng dO'i cua n6 trong ngan sach chi tieu cua ngtroi tieu dung Chi so' nay c6 u'u di€m la ngoai vi<$c phan anh muc bie'n d9ng gia ca

chung cho toan b9 n~n kinh te', n6 cho phep ta tinh du'qc muc thay d6i gia d cua tung nh6m hang h6a rieng re cling nhu' tinh du'qc l<_lm phat d ba't ky thoi di€m nao Tuy nhien, CPI l<_li c6 nhu'qc di€m la khong th€ do lu'ong l<_lm phat m9t each chinh xac do bi tac d9ng bdi hai ye'u to' sai l<$ch g6m sai l<$ch co ca'u (r6 hang h6a khong thay d6i trong khi nhu

du tieu dung thay d6i) va sai l<$ch thay the' (dan chung chuy€n sang tieu dung hang h6a

Lr:;zm phdt va van di kiim sodt lr:;zm phdt iJ Vi~t Nam

Trang8

thay the' voi gia re hon) Nhu' v~y, ne'u tinh l~m phat theo CPI c6 th~ dftn de'n tlnh tr~ng d~r bao l;;tm phat qua muc

Chi s6 gia tieu dung co ban cung du'<;Sc tinh toan tuong t~ nhu' chi s6 gia tieu dung nhung n6 lo~i ra khoi r6 hang h6a hai nh6m hang h6a la lu'ong th~rc th~c phim va nang lu'<;Sng Vic$c hai nh6m hang h6a nay b! lo;;ti khoi r6 hang h6a la do quan nic$m cho r~ng

day Ia hai nh6m hang c6 gia d nh;;ty cam, thu'ong xuyen bie'n d9ng se khie'n cho vic$c do lu'ong l;;tm phat th~c te' la khong chinh xac

Chi s6 nay du'QC du'a ra nh~m giai quye't va'n d€ l;;tm phat ngay cang trd nen kh6 do lu'ong Nguyen do la c6 nhung thay d6i nhanh chong trong cha't lu'<;Sng hang h6a va dich

V~l hay Cl:l th€ la cling ffiQt ffiUC gia CU cha't lu'Qng hang h6a CO th~ tang hO~C giam Va nhu'

v~y la da c6 s~ bie'n d9ng gia d Vl v~y, nha kinh te' hQc W.D Nordhaus da cho r~ng chi s6 giam l;;tm phat GDP, du'Qc tinh b~ng ty 1<$ giua GDP danh nghia va GDP th~c te', Ia

toan dic$n hon chi s6 gia tieu dung CPI vl bao quat du'Qc ta't ca cac lo;;ti hang h6a va dich V9 trong GDP Tuy nhien, chi s6 nay l;;ti c6 nht(QC di€m la khong phan anh dt(QC S~( thay d6i chat lu'Qng cua hang h6a Va chi tinh du'QC l;;tm phat CUa ffiQt nam sau khi da CO bao cao ve GDP cua nam

Nhu' v~y, ta c6 th€ tha'y m6i chi tieu do lu'ong l;;tm phat d€u c6 u'u va nhtr<;Sc di€m rieng, vl v~y c6 th€ n6i vic$c sl'r d9ng chi tieu nao d€ do ltrong l;;tm phat la thich hQp con phl:l thllQC VaO tlnh hlnh C9 th€ CUa m6i qu6c gia

d Vic$t Nam cho de'n nay chi s6 gia tieu dung la chi tieu du'Qc sl'r d9ng d~ do lu'ong

l;;tm phat Bit d~u tu thang 1 nam 1998, chi so' gia tieu dung CPI du'<;Sc T6ng c9c Th6ng

ke cong b6 chinh thuc Chl s6 nay du'QC tinh tren co sa chi so' gia tieu dung cua cac tlnh, thanh ph6 trong ca mroc Quyen s6 c6 dtnh dung d€ tinh cac chi s6 gia tieu dung la co ca'u chi tieu h9 gia dlnh do T6ng q1c Th6ng ke tie'n hanh nam 1995 Danh m9c m~t hang d;;ti dic$n thu nh~p gia g6m 296 m~t hang, du'<;Sc phan chia theo 10 nh6m tieu dung ca'p I,

34 nh6m tieu dung ca'p II va 86 nh6m tieu dung ca'p III, trong m6i nh6m deu bao g6m d

hang h6a va dtch v~ Gia tieu dung blnh quan nam 1995 du'QC dung lam gia ky g6c c6

dinh

L(lm phdt va van d~ kilm sodt l(lm phdt IJ Vi¢t Nam

Trang9

L~m phat tac d()ng t.n!C tie'p de'n n~n kinh te', Him thay d6i muc dQ va hlnh thuc san lu<;1ng, d6ng thai t~o ra stf phan ph6i l~i thu nh~p va cua cai xa h()i L~m phat tac d()ng de'n n~n kinh te' xa h()i theo ca hai huang tich ctfc l~n tieu ctfc

L~m phat khong phai luon luon gay ra nhung thi~t h~i, voi m()t muc d9 l~m phat vua ph:li (thuong ttl 2 de'n duoi 5% (j nhung nuoc phat tri~n va duoi 10% (j nhung nuoc kern phat triSn) va vdi vi~c su dt,mg m9t s6 bi~n phap thlch ung voi I~m phat, nguoi ta nh~n

tha'y l~m pha t c6 th~ mang l~i m()t s6I9i ich nha't dinh nhu sau:

~ L~m phat nhu cha't "boi tron" n~n kinh te', co tac d1;1ng kich thich tieu dung, vay n9

va dfi u tu, tu do giam bot tha't nghi~p xa h()i, kich thich tang trudng kinh te'

lVIol quan h~ giua l~m phat va tha't nghi~p

Theo nha kinh te' hQC Friedman, CUQC tranh lu~n v~ l~m phat va tha't nghi~p da di~n

ra qua cac giai do~n tu duong Phillips ban diu de'n duong Phillips ky VQng md r9ng voi dliong Phillips dai h~n th~ng dung t~i muc tha't nghi~p t~r nhien r&i de'n giai do~n xay ra

do hi~n tu<;1ng thtfc nghi~m n6i len m6i lien h~ co ve nhu ty 1~ thu~n giua l~m pha t va tha't nghi~p khi n~n kinh te' da di~u chlnh de'n moi truong ti~n t~ moi voi l~m phat cao va

co chi~u httong bie'n d9ng

1 .Duong Phillips ban diu

.Duong nay cho tha'y c6 m()t stf danh d6i giua l<_tm phat va tha't nghi~p Voi vi tri etta dliong Phillips xac dinh truoc, muc l~m phat tha'p hon chi c6 th~ d<_tt du'QC bftng cai gia la muc th(t nghi~p cao hdn Va ngUQC l~i

.86 thi 1.2 Minh ho~ quan h~ giua l~m phat va tha't nghi~p

L~mphatP

Ty l~ that nghi~p %

Bay la ly do d~n de'n tha't b~i cua chinh phu trong vi~c d6ng thai d~t toi muc l~m

phat va tha't nghi~p thoa dang

_ , _ -

TranglO

2 Duong Phillips md r()ng

Theo Friedman, khong c6 sl;( danh dGi dai hC;ln giua lC;lm phat va that nghi<$p nhu' C1 tren Ly do la chinh ti~n luang thl;(c te', khong phai ti~n luang danh nghia, mdi la vefn d~ cua thi tru'ong lao d()ng Do v~y, giua ti~n luang danh nghia, hay gia ca, vdi muc theft nghi<$p khong c6 mo'i lien h<$ dai hC;ln.Ti~n luang thl;l'c te' di~u chlnh thuong xuyen nh~m din b~ng thi truong lao d()ng C1 k.hoang ty 1<$ theft nghi<$p tl_t nhien tuc la muc theft nghi<$p

do quan tinh hay sue y tv nhien tren thi tntong lao dqng, chu khong phai do ba't ky sl;( thie'u ht,lt nao cua t6ng cffu Nhu v~y, theo quan di€m nay beft ky sv danh dGi nao git1a ty 1<$ lC;lm phat va theft nghi<$p cling chi c6 y nghia tC;lm thai, hay d€ duy tri muc theft nghi<$p dudi muc theft nghi<$p tl;l' nhien phai gia tang ty 1<$ lC;lm phat thu'ong xuyen

Ne'u gia thuye't ty 1<$ tv nhien dung, thl ngay cii vdi ky VQng thich nghi nYc Ia ky VQng dtfa tren kinh nghi<$m qua khu, vi<$c dt giam theft nghi<$p C1 muc d() nao d6 xuo'ng dudi ty 1<$ tif nhien cling doi hoi phai tang ty 1<$ lC;lm phat, con trong di~u ki<$n c6 gia dinh ky VQng hQp ly tuc la ky VQng dl;(a tren nhung dl;( bao tlidng lai Va CO can b~ng thi tn(ong thi di~u nay th~m chi con khong thtfc hi<$n du'QC Chinh vi v~y, cac nha ti~n t<$ va cac nha kinh te' vi mo theo tru'ong phai c6 di€n ke't lu~n r~ng, quan ly t6ng d u Et m()t cong Cl,l k.hong thich hQp do'i VOi n6 l~(C dt giam thfft nghi<$p Va k.huye'n k.hich nen StX dt.,mg chinh sach tai chinh d€ tac d()ng vao m~,tc tieu phan b6 ngu6n ltfc va phan pho'i thu nh~p cht.'r khong vi chlnh n~n kinh te' Ben qnh d6, hQ cling khuye'n khich vi<$c stl' d~,tng cac chinh sach vi mo d€ dt giam theft nghi<$p b~ng each lam giam ty 1<$ theft nghi<$p tl;l' nhien Di~u nay c6 nghia la hQ khuye'n nghi nhung chinh sach cai tie'n qua trinh ph6 bie'n thong tin v~

vi<$c lam, cac chuang trinh dao tC;lo lC;li, tC;lo ra tinh co d()ng cao hon ctla lao d()ng v.v d€ tim each loC;li tru ho~c giam bot nhung tr~,tc tr~c la nguyen nhan gay ra theft nghi<$p

Tuy nhien, Friedman cling lu'u y r~ng ty 1<$ lC;lm phat va ty 1<$ tha't nghi~p c6 xu huang

ty 1<$ thu~n d m()t kha nang nheft dinh Hi<$n tu'<;5ng thl;l'c nghi<$m nay xay ra khi n~n kinh te'

da di~u chinh de'n moi truong ti~n t<$ mdi vdi lC;lm phat cao va c6 chi~u huang bie'n d()ng

>- Thong qua md r()ng tin d~,tng va tai trQ lC;lm phat, chinh phtl c6 them kha nang l~ra

chQn cac cong Cl,l kich thich dffu tu' vao nhung linh VVC kern u'u tien, tiX d6 giup phan pho'i lqi thu nh~p Va caC nguBn ltfc Xii h(}i theo CaC dinh huang ffil,lC tieu Va trong nhung khoang thai gian nheft dinh c6 chQn lQc Day la t.ru di€m dang chu y d~c bi~t khi n~n kinh te' dang c6 suy thoai chung va lC;lm phat d muc thefp nhu' tinh hinh kinh te' the' gidi giai

· · - - - · - - - ·

Lr;zm phat va van d~ kie'm soat lr;zm phat iJ Vi~t Nam

Trangll

do~n nhung narn 1997-1998 Chinh vl v~y, T6ng th6ng Bill Clinton du'a ra sang kie'n cua

nuoc !v1y trong.vic$c ch6ng khung hoang t~ti chfnh- ti€n tc$ d Chau A vao thang 911998 la keu gQi cac nu'oc IOn khong nen SQ 1<;~-rn phat vl hl.c nay l~rn phat c6 xu hu'ong giarn tren toan the' gioi dS kfch thich tang trt1dng kinh te' chung Tuy nhien, c6 thS tha'y dng day la rn9t cong vic$c kh6 va rn<;~.o hiSrn vl nhu chung ta cling tha'y nhung tac h<;ti to IOn cua 1<;~-rn

phat, ne'u nhu' khong lam chu du'c;Jc vic$c di€u tie't 1<;~-rn phat thl nhung h~u qua nghiern trQng se xay ra, th~rn chi phan tac dt,tng Theo Palu Krugman, nha kinh te' My, cac ngan hang trung udng dn duy trl ty lc$ 1<;~-rn phat iJ muc 3-4% dS c6 lc;Ji cho phat tdsn kinh te' va giarn tha't nghic$p

Cac tac d9ng tieu clfc cua 1<;~-rn phat do nhung diSn bie'n khong dlf bao truoc duc;Jc va vt1c;Jt khoi kha nang kiSrn soat cua chfnh pht't Nhln chung, l~rn phat c6 thS gay ra cac tac d9ng tieu clfc nhu' sau:

>- L~rn phat khie'n cho toan bQ cac ho<;~.t d9ng kinh te'-xa hQi, d~c bic$t Ia cac ho~t

d9ng san xua't kinh doanh rna't 6n djnh vl n6 lam bie'n d~ng cac ye'u t6 va tin hic$u thi trt1C1ng Nguyen nhan la do chuc nang thu'oc do gia tq cua ti€n tc$ bi r6i lo~n Vai tro di€u tie't kinh te' cua chinh phu cling bi suy giarn do rnuc thue' trd nen vo nghia trt1oc t6c c19 tang 1<;~-rn phat thC1i ky phi rna ho~c sieu l~rn phat

~ L~rn phat la·rn bie'n d<;~.ng hanh vi dftu tu' vllarn cho vic$c tinh toan lc;Ji nhu~n bi sai lc$ch L<;~.rn phat ki€rn ham dftu tu' dai h<;tn va khuye'n khfch dftu tu' ng~n h<;tn cling nhtr ho~t

d9ng dftu cd gay ra tlnh tr<;~.ng khan hie'rn hang h6a khong blnh thu'dng va lang phi

~ L~rn phat lam suy ye'u, th~rn chi pha vo thi tru'dng v6n va tin dt,mg Slf ba't 6n djnh gia ca trong tu'dng lai lam suy giarn long tin, d9ng cd va gay kh6 khan cho slf llfa chQn cac quye't dinh cua ca nguoi g<Ji ti€n l~n cac thS che' tai chinh-tfn dt,mg; 1<;~-rn phat co thS gay tac d9ng xa'u de'n cac ngan hang tie't kic$rn, nhung nguoi dS danh, thi truC1ng trai phie'u, cac quy an sinh xa h9i, ht1u tri, bao hiSrn va cac cong Cl,l nc;J cua chinh phu L<;trn phat thu'ong t~o ra tlnh hu6ng lai sua't thl,l'c te' am lam cho tie't kic$rn bi giarn sut va chuyEn huang dft u tu ra khoi san xua't

>- L~rn phat gay nen slf ba't blnh dAng trong phan ph6i thu nh~p Nhung ngtrC1i n~rn

giu cac hang h6a c6 t6c d9 tang gia IOn hdn t6c d9 1<;~-rn phat se du'c;Jc lc;Ji va ngt1c;Jc l~i,

nhung ngt(di n~rn giu cac hang h6a c6 t6c d9 tang gia tha'p hdn t6c d9 l~m phat se ngheo

- - - - -

-L9m phdt va van d~ kiim sodt l9m phdt (! Vi¢t Nam

Trang12

di Muc lu'ong thlfc te' bi giam lam giam muc s6ng cila nhung ngt(oi c6 thu nh~p tha'p va 6n dinh Phuc l<;ii xa h9i cling giam hay ma't tac dt,mg Vi<$c phan pho'i l~i cila chinh phil

tu nhung nguoi tieu dung nhi~u de'n nhung ngu'oi tie't ki<$m nhi~u thong qua tai tr9 l~m

phat chi co thS co hi<$u qua trong giai do~n diu cila l~m phat; con sau do se ma't tac dt,mg

do co che' tlf v~ va thich nghi cila cac d6i tu'Qng tieu dung nay ch~ng h~n nhu doi tang lL(ong, tang tr9 ca'p hay di~u chlnh chi phi sinh ho~t theo kip voi l~m phat Vi<$c chinh phl't kiSm smtt muc tang gia b~ng each quy dinh gia trin se keo theo vi<$c lam sai l~ch stf phan be) eac ngu6n life, Va thu'ong d~n de'n Slf thie'u hl;lt, ChQ den, tham nhung

>- L~m phat lam tang nguy co pha san do vo n<;i va lam tang chi phi d!ch Vl;l n<;i lll(OC ngoai tinh b~ng ngo~i t<$ cila ca doanh nghi~p l~n chinh phil do l~m phat thu'ong keo theo

vi~c di~u chlnh nang ty gia va lai sua't d6ng ban t<$ nh~m thich nghi va ki~m che' l<;tm

ph at

M6i quan h~ gifi'a l~m phat-Hii sua't va ty gia h6i doai(PPP)

Thuye't ngang gia sue mua PPP:

Thuye't ngang gia sue mua t~p trung vao m6i quan h~ l<;tm phat va ty gia h6i doai se kh6ng gill nguyen rna se di~u chinh dS duy trl ngang gia trong sue mua Ne'u l<;tm phat va

ty gia cila d6ng ti~n nu'oc ngoai thay d6i, chi so' gia ca nuoc ngoai tu 'g6c d9 cila ngtroi tie1,1 dung trong nu'oc trd thanh Pr (1 + ir) (1 + er)

Trong d6:

Pr: chi so' gia d d m(oc ngoai

ih: muc l<;tm phat trong OL(OC

ir: muc l<:tm phat nu'oc ngoai

er: phff!1 tram thay d6i gia tri cila d6ng ngo<;ti t~

Theo ly thuye't nay, phffn tram thay d6i gia tri cila d6ng ngo<:ti t¢ (er) se thay d6i dS duy trl ngang gia trong chi so' gia ca moi cila ca hai nuoc Chung ta c6 thS tinh er theo cac

di~u ki<$n ngang gia s((c mua b~ng each d~t c6ng th((c cho chi so' gia ca moi cila m(oc ngoai b~ng voi c6ng thuc tinh chi so' gia ca moi trong nuoc nhu' sau:

Pr (1 + ir) (1 + er) = Ph (1 + ih)

Pr (1 + ir)

L9m phat va van d~ kiim soat l(lm phat if Vi¢t Nam

Trang13

~ ~ -V di Ph Ia chi s6 gia d trong nude

Cong thuc nay phan anh m6i quan h~ giua l~m phat va ty gia h6i doai theo ngang gia sue mua Ne'u ih > ir: er se duong Bi~u nay e6 nghia la d6ng ngo~i t~ se tang gia khi l~m

phat trong nude vu<;1t qua l~m phat d nude ngoai Ngu<;1e l~i ne'u ih < ir: er se am Bi~u

nay ng~,t y }a d6ng ngo~i t~ se giam gia khi l~m phat fJ nude ngoai \"U<;jt qua }~m phat trong nude

B6 thi 1.1 Minh hqa ngang gia sue mua

Cac di€m tren hlnh cho tha'y r~ng khi c6 m9t chenh l~ch l~m phat giua nude chu nha

va nude ngoai la x% d6ng ti~n nude ngoai se di~u chinh x% do chenh l~ch l~m phat d6 Duong cheo n6i ta't d cac di~m nay du<;1c gqi la duong ngang gia sue mua

>- L~m phat khie'n cho dong d~u tu nude ngoai d6 vao ch~m l~i th~m chi suy giam, d6ng thoi, dong v6n trong nude ciing chay di vl moi truong kinh doanh trong nude xa'u di

do sv ma't 6n dinh gia d va ti~n t~

Thuye't hi~u ling Fisher qu6c te' d~ c~p de'n m6i quan h~ giil'a Hii sua't va ty gia h6i

doai Qu6c gia nao c6 Hli sua't cao han thl d6ng ti~n qu6c gia d6 se b! ma't gia g~n b~ng

vdi chenh l~ch trong Hii sua't Tuy nhien, Hii sua't e6 m6i lien h~ m~t thie't d6i vdi l~m

phat

L(lm phat va van di kiim soat l(lm phat (J Vi~t Nam

Trang14

~~-v di di~u ki¢n thi truang v6n ho~tn hao (chinh phu khong ngan ca'm von di chuyen t~(

do tu quoc gia nay sang quoc gia khac)

Cong thuc:

Trong d6:

in: la:i sua't danh nghia

i*: l~m phat dlf kie'n

la chenh l¢ch trong lq.m phat dlf kie'n cua hai qu6c gia

>- Lq.m phat lam gia ca hang h6a nh~p khfiu tang len diin de'n hq.n che' trong vi¢c

nh~p khfiu nhil'ng hang h6a v~t tu dn thie't gay thi¢t h<,li cho san xua't va tieu dung trong nude

;- Lq.m phat cao luon g~n voi tham h~rt tai chinh IOn va lam thim h~tt d6 trd nen

tu md r(>ng cua thai ky khoi pht,Ic sau Chie'n tranh the' gioi thlr hai) ho~c chi giam nh~;

to'c d9 tang GDP blnh quan giam mq.nh khi lq.m phat tang tren 25%/nam, to'c d(> lq.m phat cang cao thl suy thoai kinh te' cang mq.nh Lq.m phat trd nen ra't nguy hiem ne'u C5 muc tu 40% trd len a6ng thai keo dai.Nhln chung, lq.m phat cao khie'n cho tang trudng tha'p

Di~u nay cling c6 th€ tha'y duqc d cac nude dang phat trien trong nhung nam 80 Ngoai

ra, Ngan hang Canada cling da thlfc hi¢n m(>t chuang trlnh nghien clru tren 62 nude trong thai gian 25 nam g~n day va ke't qua cho tha'y rltng vi¢c giam lq.m pha t 1 o/c lam tang ty 1¢ tang trudng hang nam len 0.1 %

Lrpn phdt va van d~ kie'm soat l(lm phat iJ Vift Nam

Trang15

L<J.m phat la ke"t qua t6ng hoa ciia nhi~u nguyen nhan kinh te"- xa h<)i; m6i hinh thuc l<J.m phat c6 nhung nguyen nhan rieng ciia minh va ban than cac nguyen nhan d6 cling khac nhau tuy thu<?c vao trinh d<? phat tri~n va cd che" quan ly kinh te" ciia tung qu6c gia

M~c du v~y, ta cling c6 th~ tha'y cac nguyen nhan chii ye"u t~p trung d cac nh6m sau: , Cac nguyen nhan lien quan de"n Stf ba't c~p va kern hi~u qua cua cac chinh sach

di~u tie"t kinh te" vi mo ch~ng h<;ln nhu' phat hanh ti~n qua muc nh~m dap ung nhu du chi tieu ciia chinh phii lam tang du' du t6ng quat; d!nh muc lai sua't tie"t ki~m va cho vay tha'p hon muc l<J.m phat; chinh sach thue" khong bao dam ngu6n thu va chinh sach d~u tu' sai lt%ch khie"n cd ca'u kinh te' ba't hqp ly va kern hi~u qua, kern sue qnh tranh

> Cac nguyen nhan lien quan de'n chi phi san xua't trong nude gia tang nhu chi phi quan ly, ti~n luang lao d<)ng, nguyen li~u, v~t tu'

'r Cac nguyen nhan lien quan de'n di~u ki~n qu6c te" lam xua't hi~n tlnh tr~ng l~m

phat nh~p khffu nhu' chie"n tranh, khtmg hoang kinh te' khu vtfc va the' gioi, gia ca the' gioi tang

>- Cac nguyen nhan ba't kha khang lien quan de'n thien tai, Iii lvt, h<J.n han, d<)ng da't khie'n cung svt giam d<)t ng<)t so voi du

, Nguyen nhan do tam ly voi cai gQi la ky VQng l~m phat, t((c la vi~c ngu'oi lao dqng, ngu'oi tieu dung va doanh nghit%p d~u dtf kie'n se c6 l<J.m phat trong tu'dng lai nen du'a ra nhung yeu c~u, d6i sach thfch ung "sam" do d6 cang lam tang muc d<? l~m phat tu'dng lai

> Ngoai ra, do kinh te' va ky thu~t phat tri~n nen ngay nay l~m phat con c6 nguyen nhan g~n li~n voi ky thu~t ti~n t~ di~n tii' Vi~c cac d<J.ng thanh toan di~n tii' thong qua the thanh toan va ti~n ky thu~t s6 du'qc sii' dvng trong cac giao dich IOn ben qnh nhung

ti~n lqi se gay ra m<?t s6 kha nang sau:

• Stf phat triS'n ciia hlnh thuc ti~n di~n tii' se lam giam nhu du can d6i ti~n m~t do NHTW phat hanh- mqt cong cv quan tr9ng trong chinh sach ti~n t~, dieu nay c6 nghia la vai tro cua ti~n m~t se giam trong khi vi~c cho vay thong qua giao dich tren m~ng

Internet l<J.i khong bi rang bu<)c bCii dtf tril' t6i thiS'u nen h~u qua la n9 tin dvng gia tang, gay SUC ep tr~(C tie'p de'n gia tang l<;lm phat

L~m phdt va van di kiim sodt l~m phat iJ Vi~t Nam

Trang16

- - - -

-· ·-~ -• Ap h.fc lam gia tang I~m phat con do to'c d9 chu chuy~n cua :ien nhanh hon t~o

nguy co gay ra luqng tien thua tuong do'i so vdi trudc du luqng cung tien v~n tuan theo mlic tang tntdng kinh te'

• Nguy co lam gia tang lttqng cung ling tien luu thong trong nude do tien tu cac quo'c gia khac d6 vao khong duqc dua vao h~ tho'ng tien t~ quo'c gia ,-a_ khong ki~m soat

hi~u qua Ben qnh d6, y nghia canh bao va dieu tie't l~m phat cth c:ic so'li~u cung ling tiSn trong nude b~ng hlnh thlic truySn tho'ng cling bi suy giam gay kh6 khan cho vi~c

kiem che' l~m phat

N6i chung, cac nguyen nhan gay l~m phat vo cling da d~ng, bao g6m tu cung tdi

du, tu san xua't, lu'u thong phan pho'i de'n tieu dung, tu chinh sach tai chinh - tien t~ de'n

ca ye'u to' tam ly, nhan to' ben trong l~n ben ngoai, kh<ich quan va chu quan rna tuy theo cac dieu ki~n Cl,l th~, l~m phat nay sinh vdi tu' each la ke't qua tn(c tie'p hay gian tie'p ella t6 hqp eac nguyen nhan tren hay chi do m9t vai nguyen nhan trong so' nay

TRENTHE Gidi

1.5.1 Cho'ng l~m phat fJ Achentina

Vao nam 1989, Achentina da roi vao tlnh tr~ng sieu l~m phar vdi ty 1~ l~m phat len de'n 3080% Trude tlnh hlnh nay, Achentina da phai thtfc hi~n hang lo~t ke' ho~ch cai each bao g6m giam thue' nh~p kh~u, dt giam chi tieu ngan sach, tu' nhan h6a eac xi

nghi~p quo'c doanh, cai each l~i h~ tho'ng thue' va nhung cai each nly da giup can do'i duqc chinh sach tai kh6a

Tuy nhien, tren thtfc te', th~tnh cong cth chu'ong trlnh 6n dfnh gia d_ ct:'la quo'c gia nay chu ye'u la nho vao vi~c ap dt,mg che' d9 ty gia chu~n tiSn t~ Vi~c thtfc thi chinh sach tien t~ Cl,l th~ la che' dQ ty gia ho'i doai nay da mang l~i niem tin Cth thi truong ve d6ng peso khi n6 duqc neo ch~H vao d6ng do la va t~o ra mQt eai neo cho nhung ky v9ng ve

l~m phat Ke't qua la l~m phat da giam m9t each nhanh chong xuo'ng con 11% nam 1991

va 4,3% nam 1994 va de'n nam 2000, l~m phat g~n nhu b~ng 0

Ngoai ra, ke't qua giam l~m phat (J quo'c gia nay cling nhu ph~n len cac nude mdi n6i con nho vao thu~n lqi tu moi tru'ong ben ngoai Nhung ye'u to' nay bao g6m Stf stf suy

L9-m phat va van eli kilm soat l9-m phat o Vi?t Nm 7 7

va h~u qua la tham h1,1t can can tai khoan vang lai qua IOn va chinh phil khong thS tang dtf tn1' ngo<;ti tc$ dS h8 trq cho chuin ti~n tc$ Ben c<;tnh d6, tfnh ky lu~t trong chfnh sach tfti kh6a d qu6c gia nay khong duy td du'QC lien tl,lC, nhftng mfft can d6i trong chfnh sach tai kh6a kS tu nam 1999 do nhtrng ba't 6n v~ chinh tri cua mtoc nay da lam mat ni~m tin cua thi tru'ong Them vao d6, IMF l<;ti ngu'ng khong h6 trq tin d1,1ng cho Achentina Tu nhG'ng nguyen nhan tren da khie'n cho khung hoang kinh te' xay ra la ta't ye'u

Nhtt v~y, qua tntong hqp Achentina cho ta thay kiSm soat l<;tm ph.it khong phai chi ddn gian la keo dttqc chi s6 gia ca xu6ng con phai tinh de'n vic$c lam the' nao dS duy trl

stf 6n dinh gia ca nay cho ml,lC tieu tang tru'dng kinh te' Khi thtfc hi~n quye't d!nh l~ra

ch9n giai phap nao dS kiSm soat l<;tm phat dn phai tinh de'n stf danh d6i giua giam l<;tm phat va tang tru'dng kinh te' vl nhG'ng thanh cong trong vic$c giam l<;tm phat tru'oc m~t c6 thS mang trong n6 m~m m6ng cua stf khung hmlng kinh te' Vic$c neo ch~t ty gia khie'n cho d6ng peso djnh gia cao da lam cho sue qnh tranh hang h6a cua Achentina giam chinh la tru'ong hqp cua stf danh d6i nay Ngoai ra, m9t va'n d~ ra't dang htu y la Stf thie'u

ky lu~ t trong chinh sach tai kh6a luon t<;to cd h9i cho nhG'ng ba't 6n trong n~n kinh te'

1.5.2 Cho'ng I~m phat lJ Chile

Chile du'qc cong nh~n la mQt qu6c gia rat thanh cong trong vic$c giam l<;tm phat K€ tu nam 1990 chode'n cu6i nhung nam 1999, Chile da thoatkhoi tlnh tr<;tng l<;tm phat keo dai

va bfft 6n dinh, d6ng thoi d<;tt du'QC Slf tang tru'dng m<;tnh Va 6n d!nh lien tl,lC trong su6t thoi gian dai Tu muc tang tru'dng trung blnh 3,3% /nam (tng voi muc l~m phat trung blnh 20,5% /nam trong nhfrng nam giai do<;tn 1980-1989, trong giai do<;tn 1990-1999 qu6c gia nay da d<;tt du'qc muc ty 1<$ tang tru'dng trung blnh la 7,3%/nam ung voi ty 1<$ l<;tm phat trung blnh m6i nam con 11 ,5%; giam muc tham hl,lt tai khoan vang lai trung blnh nam ti:(

7,1% xu6ng con 3,6% va th~ng du' ngan sach trung blnh nam01,7%

-BQ Gil· L-q~'Ui.p!ivJ;fT'I!iD v "n d~ kilm soat lqzm phat 0' Vi¢t Nam

TRt10NG ', I KINH TE TP.HCM

THUVI$N

Trang18

Thanh cong nay, theo eac chuyen gia kinh te' the' gidi, d~t duqc chu ye'u nho vao eac chinh sach kinh te' vi mo hqp ly trong thoi ky h()i nh~p kinh te' toan c~u rna d~t bi~t la

vi~c kien quye't theo dufli chinh sach l~m phat ffil;lC tieu g~n li~n VOi vi~c ap dl;lng che' dQ

ty gia ho'i doai linh ho~t theo diii bang ty gia Ben qnh d6, chinh sach nay con duqc h6 trq bdi m()t chlnh sach tai kh6a mang tinh ky lu~t cao, khu vJ!c tai chinh duqc giam sat tofm di~n va quan ly thich hqp cii.ng nhu nhii'ng n6 lJ!c m~nh me trong vi~c thlfc hi~n tl( nhan h6a; chu d()ng quan ly eac khoan nq nude ngoai d~c bi~t Ia eac khoan nq ng~n h~n

m()t each linh ho~t dJ!a tren nhii'ng chuin mlfc th! truong Ngoai ra, trong khu vlfc quan ly hanh chinh - m()t khau ye'u kern thuong th~y d cac nude Chau A, Chile da thlfc hi~n

nhung cai each r~t thanh cong vdi vi~c dam bao duqc tinh minh b~ch, trach nhi~m va

hi~u qua trong d!ch Vl;l cong Cu6i cung, khong th~ khong tinh de'n vi~c Chile cii.ng hip thu duqc nhii'ng thu~n lqi tu moi truong ben ngoai nhu Achentina d tren

Kinh nghi~m ki~m soatl~m phat cua Chile thlfc S~( Ia m()t bai hQC ra't bfl ich d6i voi eac nude dang phat tri~n n6i chung va VN n6i rieng Truong hqp ctla Chile cho th~y ring

d~ c6 th~ 6n d!nh gia ca t~o ti~n d~ cho tang trudng kinh te' mQt each vung ch~c trudc he't c~n phai lJ!a chQn m()t m((c l~m phat m1:1c tieu phu hqp, tren cd sd d6 ph6i hqp thlfc thi m()t each c6 hi~u qua cac chinh sach di~u hanh kinh te' vi mo nhu chinh sach tai kh6a, chfnh sach ti~n t~, t~O l~p moi truong d~U tu h~p d~n VOi ffil;lC tieu thuc d£y san xua't nhim tang trudng kinh te'

Lt;zm phat va van di ki!m soat lr;zm phat iJ Vi¢t Nam

Trang19

N<?i dung chu ye'u cua chuang 1 neu len nhung va'n de t6ng quat ve hi~n tu<;1ng l<;tm phat B~ng nhung nghien cuu thl,(c nghi~m, cac nha kinh te' h9c tren the' gidi da tlm ra cac tinh cha't cua hi~n tu<;jng l<;tm phat Cac quan di~m khac nhau trong nh~n thuc ve l<;tm phat nay tren thl,(c te' b6 sung nhau va tu d6 giup rut ra each hi~u chung nha't, tha'u dao nha't ve l<;tm phat Nhung tac d<)ng mang tinh hai m~t cua l~m phat chinh la va'n de rna cac nha kinh te' dn quan Him trong vi~c de xua't cac chinh sach kinh te vi mo trong qua trlnh dieu hanh kinh te'

L~m phat tuy cling m<?t bi~u hi~n nhung ffn sau n6 la vo s6 nguyen nhan khac nhau, c6 th~ Ia m<?t nguyen nhan rieng le nhung cling c6 th~ la m<?t t6 h9p cua nhieu nguyen nhan h<;jp thanh Do d6, d~ c6 nhftng bi~n phap nh~m ki~m soat du<;jc lam phat m<?t each tfch Cl,['C cfin phai XclC dinh dl(QC ngudn g6c XUfft phat cua l~m phat

Kinh nghi~m giai quye't tlnh tr~ng l~m phat d m<)t s6 qu6c gia cho chung ta tha'y du<;jc

t~m quan trQng trong vi~c ll,(a chQn va thtfc thi cac chinh sach dieu hanh kinh te' vi mo

d~c bi~t la chinh sach tai kh6a va chinh sach tien t~ h<;jp ly va hi~u qua d6i vdi illi:!C tieu 6n dinh gia ca, thuc dffy tang trudng va phat tri~n kinh te' Tu nhung co sd ly thuye't cling nhu nhung kinh nghi~m thtfc ti€n se la co sd gitip cho vi~c nghien cuu tlnh hlnh l~m phat

d Vi~t Nam va giai phap cho vi~c ki~m soat tlnh tr~ng nay d cac chuang sau

L(lm phcit vit van dJ kdm soat l(lm phcit J Vi¢t Narn

Trang20

d nu'oc ta, le:;tm phat ciing g~n li6n voi n6n kinh te'- xa h9i va n6 mang nhii'ng d~c di~m khac nhau d cac giai doe:;tn phat tri€n khac nhau cua n6n ki~h te' Tuy nhien, can eli vao quan di€m chlnh sach chlnh thuc ciing nhtt di6n bie'n cua le:;tm phat, chung ta c6 th~

xem xet, phan tich' danh gia qua trlnh di6n bie'n va cac bi~n phap d6i ph6 voi le:;tm phat

d VN theo tung giai doe:;tn Cl;J th€ nh~m lam r6 d~c di€m, tlnh cha't va tac d()ng cua le:;tm phat de'n dai s6ng kinh te'- xa h9i tu d6 te:;to co sd nh~m d!nh hu'ong cho cac chinh sach ki€m soat le:;tm phat c6 hi~u qua

, ' "' , ,

2.1 LAM PHA TVA KIEM SOA T LAM PHA T GIAI DOAN 1986-1991

2.1.1 Tinh hinh l~m phat va cac bi~n phap chO'ng l~m phat

Giai doe:;tn nay g~n li6n voi nhii'ng d6i moi trong chinh sach kinh te' voi nhii'ng cai each me:;tnh me trong cac va'n d6 nong nghi~p, tai chinh ti6n t~, gia ca, thu hut d~u tu', md

r9ng ngoe:;ti thuong Ke't qua la n6n kinh te' b~t d~u c6 dttqc stf tang trudng th~rc s~r k€ tu

nam 1975, CclC linh VtfC du'qc cai each thtjc Stf CO nhung chuy~n bie'n tich CtfC

Ngu6n: Tdng qtc Thong ke va Tr;tp chi Thong tin kinh te ke hor;tch

Thai ky 1986-1988 la thai ky le:;tm pha t bung n6 dii' d()i Day chlnh la h~ u qua cl'ta nhung sai l~m trong nh~n thuc v6 le:;tm phat trong giai do~n trlfoc, khi rna n6n kinh te'

·-

nu'oc ta con d6ng ch~t etta va le:;tm phat chua duqc thua nh~n Chinh ili-nff~rrthuc sai l~m d6 da dftn de'n cac chinh sach di6u hanh kinh te' vi mo sai l~m Co ca'u kinh te' chu ye'u c6 tinh huang n(}i, nh~n vi~n tr<J m9t chi6u lam tang tinh tqng thie'u hl;lt ngan sach va ganh n~ng nq n~n kinh nien cua Nha mtoc, chinh sach djnh huong phat tri~n va d~u tu' con nhi6u ba't c~p da lam cho co ca'u kinh te' VN ma't can d6i va khong hqp ly dftn de'n xu

huang khan hie'm va giam sut cha't lttqng hang h6a v.v da g6p ph~n vao vi~c bung n6 le:;tm phat trong thai ky nay

Tuy nhien, nhung thay d6i tu' duy trong quan ly kinh te' khi nh~n thuc ducjc va'n d€ dn phai md cii'a n€n kinh te' da dftn de'n nhung di6u chlnh dn thie't khie'n cho lc_tm phat

Lgm phdt va vdn d€ kiim sodt lgm phdt cJ Vi~t Nam

Trang21

nhanh chong giam xu6ng trong nam 1989 Slf ra doi cua Nghi quye't s6 11 cua UBTW Dang CQng san VN da danh da'u vi~c l~m phat du'qc chfnh thuc thua nh~n d nu'oc ta Voi slf ra doi cua Nghi ·quye't tren, hang lo~t cac chuang trlnh ch6ng l~m ph:it duqc d€ ra Cac dlf an ch6ng l~m phat vua b6 sung vua mau thuin nhau v€ quan di~m danh gia tlnh hlnh

va d€ xua't cac giai phap thlfc te' Cac bi~n phap ch6ng l~m phat duqc g~n voi q~a trlnh

d6i moi, thlfc hi~n cac cai each thi tru'ong d VN Mvc tieu cua cac bi~n phap nay nh~m

thlfc hi~n 6n dinh tai chinh- lu'u thong ti€n t~ va t~o bu'oc d~m cho thoi ky phat tri~n tie'p theo cua da't nu'oc

>- Tang lai sua't ti€n gl'ti va cho vay tin dvng ngan hang

Lai sua't ti€n gl'ti va cho vay tin dt,mg duqc nang cao han muc l~m phat Tu ngay

11411989, lai sua't ti€n gl'ti thong thu'ong vao ngan hang da duqc tang len 9%/ thang, Hii sua't cho lo~i ti€n gl'ti c6 ky h~n 3 thang la 12%/ thang trong khi d6 vao thai di~m nay muc l~m phat la 3,3%/thang Day la bi~n phap co ban d~u tien va c6 tac d9ng IOn trong

m~,tc tieu ki€m che' l~m phat

,_ Ap d~,tng co che' gia thi tntong b~ng bi~n phap s6c c6 di€u tiet

K~ tu quy II nam 89, gia ca h~u he't cac m~t hang da chuy~n sang co che' thi tntong De'n cu6i nam 89 Chfnh phu chi con quy d!nh gia m9t s6 m~t hang chl't ye'u nhu

v~n tai, buu di~n di~n xang d~u Tuy nhien, Chfnh phu vin di€u tie't gian tie'p gia ca

m9t s6 m~t hang thie't ye'u khac nhu' g~o vang thong qua vi~c mua vao ban ra tuy vao tlnh hlnh thi trliong nh~m t</.0 slf can d6i giG'a cung va du cac m~t hang nay, giu 6n dinh gia ca Chung Va mUC s6ng dan CL(

> Md r9ng quy€n tlf do kinh doanh cua cac doanh nghi~p nha nu'oc (DNNN) cling nhu' cac t6 chuc kinh doanh ngoai qu6c doanh

Ngo~i tru kinh doanh ngo~i t~ trong linh vtfc ngan hang, Nha nu'oc da noi long slf d9c quy€n v€ ngo~i thtrong, ngan hang, vang b~c da quy Cac t6 ch(fc phi qu6c doanh c6 th~

tie'n hanh kinh doanh khong h~n che' v€ quy ffiO d cac linh VlfC nganh ngh€ san xua't ti~u

thu cong nghi~p, d!ch VI,!, cong nghi~p, nang nghi~p, ngo~i thu'ong

,_ Khuye'n khfch md r9ng ho~t d9ng xua't nh~p kh£u

Nha nuoc khuye'n khkh nh~p kh£u nhf(ng hang h6a tieudtmg cGng nhu' may m6c v~t

tli khan hie'm Ben c~nh d6, Nha nlioc cGng khuye'n khkh Vi~t ki€u gl'ti ki€u h6i, may

L(lm phdt va van d~ kiim sodt l(lm phdt iJ Vi~t .Yam

"'

Trang22

-~ ~ ·-· -·

moe thie't bi, v~t tu', hang tieu dung nh~m lam tang lu'<;fng cung tren thi tru'ong, tang sue qnh tranh giii'a hang n<?i va hang ngo~i, kfch thfch nang cao cha't lu'<;fng hang h6a san xua't

'r Thl,(c hi~n chfnh sach "dong cling ti€n lu'dng"

Sau slf tha't b~i cua chfnh sach "bu gia vao ludng" voi h~u qua la gia hang h6a tang,

l~m phat bung m~nh, Nha nude da tie'n hanh bi~n phap "dong cling ti€n ludng" nh~m

giam I~m pha t

• Khoi phl,lC long tin CUa dan chung VaO gia tq 6n d!nh CUa d6ng ti€n khi glti VaO ngan hang Nho v~y, t6ng cac khoan ti€n gtl'i tang nhanh, d~u nam 91 d~t g~n 2.300 ty d6ng Qua d6, nhu du tieu dung giam giup cai thi~n can can cung- du tren thi tnt'ong

va b6 sung ti€n m~t cho chi ngan sach, giam kh6i lu'qng ti€n in de bu dllp tham hl,lt ngan sach

• Lai suat cao giup giam tlnh tqng d~u cd hang h6a tu d6 thu tieu tlnh tr~ng khan hie'm gia do du Ion hdn cung D6ng thoi, hi~u qua d~u tu' cling du'<;fc nang cao hdn do lai suat cho vay cao

• Tlnh tr~ng tr<;f cap cua Nha nu'oc cho cac doanh nghi~p thong qua h~ th6ng tin dl,lng lai suat tha'p cling nhu' tu ngan sach qua h~ th6ng gia ca du'QC ciit giam Do v~y,

Nha nu'oc tie't ki~m hang tram ty d6ng d6ng thoi cung du n€n kinh te' cling trd nen can

r

-d6i nho lo~i bo tlnh tr~ng chenh l~ch "gia nha nu'oc" va "gia ch<;f den"

• Gia ca thi tru'ong sau m<?t thoi gian b! b6p meo da du'QC tra l~i voi nhii'ng chuc nang v6n c6 cua n6 Gia ca khong chi phan anh dung thl,(c tr~ng ho~t d9ng san xuat kinh doanh rna COn du'QC tra l~i chuc nang thong tin, tfn hi~U v€ thi tru'ong

• Cho phep hlnh thanh ty gia ti€n t~ theo cd che' thi truong Cling voi vi~c cho phep tt! do h6a kinh doanh vang, b~c, lu'dng thl,(c, thl,(c phim, Nha nude di€u chinh ty gia ti€n

t~ chfnh thuc len g~n b~ng muc tren thi tru'ong tt! do va tfch cl,(c tham gia kinh doanh vang, b~c, lu'dng thl,(c tren thl,(c te' da g6p ph~n quan trQng vao vi~c 6n d!nh m~t b~ng gia

ca chung cua doi s6ng kinh te'- xa h9i

Trang23

• Nha ml'dc da t~o ra stf c~nh tranh tfch ctfc trong n€n kinh te' C~nh tranh lam cho cha't lu'<;5ng hang h6a dich Vl,l t6t hon, gia ca re hon va tu d6 Nha nu'dc con tie't ki~m du'QC nhung khoan chi ngan sach khong dn thie't

;; Tac d<)ng tieu ctfc

• Nha nude v§:n phai chi bu 16 cho cac kenh tin d1,1ng vi stf chenh l~ch m(tc lai sua't tie't ki~m huy d<)ng va mlic lai sua't cho cac DNNN vay Hon nua, 50% ltt<;5ng ti€n huy dt)ng khong cho vay du'<;5c trong khi sO' ti€n tra lai va bu 16 l~i tang nhanh

• Mlic lai sua't vay tin d1,1ng ngan hang cao dtt<;5c cac doanh nghi~p di vay chuySn vao gia thanh san xua't d§:n de'n mlic gia ban cao lam cho m~t b~ng gia ca tang, cac doanh nghi~p g~p kh6 khan trong tieu thl,l, anh hu'dng trtfc tie'p de'n mlic l~m phat xa h<)i

va kha nang thanh toan n9 cua doanh nghi~p N€n kinh te' bi dlnh tr~, tha't nghi~p tang,

t~ n~n xa h<)i tang Chinh vl v~y, sau nam 1989, lai sua't huy d<)ng giam d~n tu 12%, 9%, 6%, xuO'ng de'n 1,4%, 1,25%, 0,9%, 0,85%/ thang

• Chinh sach "dong cling ti€n h.tong" lam cho mlic sO'ng cua ngttoi lao d<)ng htrdng luong giam SUt nghiem ~rQng tu d6 lam cho nang sufft lao d<)ng xa h<)i S~lt giam Tlnh

tr~ng tham nhCing, danh dp v~t ttl', tai san nha nu'dc tang m~nh bu<)c Nha mtdc phai thay the' chinh sach "dong cling ti€n luong" nay b~ng ni~n phap khac la cho phep cac doanh

nghi~p t~t guy d!nh ti€n luong, Nha nude chi guy d!nh mlic luong t6i thiSu chli khong khO'ng che' mlic htong tO'i da, NSNN chi bu gia vao luong cho khu Y\fC hanh chinh S~( nghi~p, an ninh, quan d<)i tuc nay l~i xua't hi~n tlnh tr~ng ch~y dua tang luong giua cac doanh nghi~p va l~m phat l~i xua't hi~n '

T6m l~i, cac bi~n phap chO'ng l~m ph,at da dua l~i nhung ke't qua nhanh chong L~m

phat da giam nhanh tu mlic 3 con sO' cua nhung nam 86-88 xu6ng m((c 34,7% vao nam

89 Tuy nhien, nhung va'n d€ phlic t~p l~i nay sinh ngay vao nhung nam 90,91 vdi S~(

phl,lC h6i cua l(,lm phat t6c d<) cao

, ' .:! " ,

2.2 LA.M PHA TVA KIEM SOAT LA.M PHAT GIAI DOA.N 1991-1998

TO'c d<) l~m phat nude ta trong thoi ky nay giam r6 r~t D~c bi~t Ia nam 1998, m~c

du khung hoang kinh te' xay ra trong khu V\fC nhung n€n kinh te' nUOC ta v§:n giG' dt(QC S~

6n -dinh va tO'c d<) lC;tm phat nam nay cling chid mlic 9,2%

Lc;zm phdt Vel wJ'n d~ kiim sodt lc;zm phdt a Vi¢t Nqm

Ngu6n: Tdng qtc TluJng ke va T9p chi Thong tin kinh te' ke' hoc;zch

Nguyen nhan d~c bi~t quan trQng khie'n cho l~m phat giai do~tn nay giam va du'QC ki€m che' d muc tha'p do nhii'ng di€u ki~n thu~n lQi moi tnrong kinh te' qu6c te' tac d9ng de'n· VN Trong thoi gian nay, n€n kinh te' the' gioi c6 ty 1~ l~m phat chung tha'p va thoi

ky nay la thoi ky soi d9ng cua cac ho~t d9ng d~u tu' tren toan du, do d6 dong v6n FDI d6 vao VN giai do~n nay tang m~nh Chinh di€u nay da lam giam di ap llfc trong tham ht,tt NSNN tu d6 giam ap llfc l~m phat cling nhu' g6p ph~n lam cho tang tnidng giai do~n

nay d~t t6c d9 kha cao va 6n d!nh

Tuy nhien, trong hai ph~n ba trong t6ng ngu6n v6n FDI nay c6 ngu6n g6c til Chau A,

vl v~y, khi CUQC khung hoang tai chinh xay ra d khu V\fC nay khie'n cho lu'Qng v6n FDI chuySn vao VN giam sut vao nam 1998 va di€u d6 cling giai thich vl sao l~m phat nam nay tang len

Ben qnh d6, c6 thS n6i chinh sach tai kh6a- ti€n t~ cffn trQng voi vi~c ap dt,tng m9t che' d9 ty gia 6n d!nh cling g6p ph~n vao vi~c ki€m che' l~m phat trong thoi gian nay Chinh vl v~y, m~c du c6 tang len nhu'ng l~m phat nam 1998 vin n~m trong t~m kiSm soat, VN khong b! anh huang IOn bdi CUQC khung hoang tai chinh trong khu vlfc va di€u nay da cho tha'y S\f thanh cong nha't d!nh cua cong tac ch6ng l~m phat b~ng nhii'ng chfnh sach phu hQp voi tlnh hlnh kinh te' da't nu'oc ltlc ba'y gio

Lc;zm phat va van di kiim soat lc;zm phat iJ Vi¢t Nam

nh~m giup can thi~p vao thi truong a€ 6n ainh gia ca

• Che' a<) ti€n luang cG.ng auqc cai each dtfa tren nguyen t~c ngu6n luang phai tren

co sCi ngu6n thu ngan sach, tang nang sua't lao a<)ng va hi~u qua san xua't kinh doanh ch((

khong auqc phep phat hanh hay vay nq a€ tra luang Nhu v~y, nhan t6l~m phat "nh~y

cam" cua ti€n luang aa auqc lo~i bo

Nhu v~y, voi nhung ai€u chlnh hqp ly chlnh sach tt! do h6a gia ca aa a~t auqc thanh cong trong Vi~C 6n ainh m~t b~ng gia ca Xa hQi, cai thi~n mUC s6'ng dan Ct( CO thu

nh~p tha'p va do a6 g6p ph~n 6n ainh hoa xa hQi

; Chfnh sach tai chfnh- ti€n t~

Trang26

Chinh sach tai chinh - tiSn t~ giai do<;tn nay da thlfc Slf la m<}t c6ng Cl,l trong c6ng CUQC ch6ng l<;tm phat CJ nu'OC ta biJ.ng Vi~C chffm dut phat hanh bu a~p tham h1,1t Va thlfc

hi~n lai sua't thlfc du'dng trong to~m b<? nSn kinh te'

• Chinh sach tai chinh:

Nha nude eta kien quye't cha'm dut bi~n phap phat hanh tiSn a€ bu a~p ngan sach rna thay vao d6 da tri€n khai nhii'ng bi~n phap a6ng b9 nhilm cai thi~n can a6i ngan sach, tlm kie'm va quan ly t6t nhfi'ng khoan vay bu d~p thie'u ht,tt Nho v~y, l<;tm phat vS

cd banda au'qc a£y lui

Ngu6n: Bi) tili chJnh

Cai each thus' voi nhfi'ng u'u .dai hu'ong ae'n vi~c khuye'n khich d~u tu' trlfc tie'p tu nude ngoai (FDI) cung voi Lu~t d~u tu' nude ngoai t<;ti VN ban hanh vao cu6i nam 1987 t~o

d<}ng llfc thu hut FDI da lam cho ngu6n thu NSNN tu khu vlfc nay tang len lien t1,1c

H~ th6ng thus' htrong ae'n vi~c t<;tO blnh d~ng trong kinh doanh, kh6ng phan bi~t khu vtfc kinh te' trong va ngoai nuoc, t~o aiSu ki~n cho cac doanh nghi~p tich Iiiy v6n a€ tai san xua't m?J r<}ng B6ng thoi thue' cilng c6 tinh cha't tien tie'n han, thue' doanh thu du'qc thay bilng thue' GTGT, thlfc hi~n nguyen t~c "thue' h6a" thay cho cac bi~n phap diSu chinh kinh te' c6 tinh hanh chinh

Nhung di each dung a~n trong c6ng tac vS ngan sach aa giup giam nhanh tham h1,1t NSNN vS tu'ang a6i B6ng thoi, vi~c phat tri€n hinh thuc trai phie'u a€ thu hut v6n ngan sach, bai bo phat hanh bu d~p tham hl,lt da lam giam ap llfc l<;tm phat tu phia ngan sach

Ngu6n Bi) tai chinh

Cai each trong chinh sach lai sua't thlfc du'dng voi nguyen t~c lai sua't cho vay Ion han lai sua't vay va lai sua't vay IOn han t6c a<? l~m phat da giup giiim chi ngan sach do

b~ng kh6ng che' dinh muc dtf tru bilt bu<?c t6i thiSu va dinh muc tin dt,mg thuong mt;t.i

nh~m tranh tlnh trt;t.ng tang v9t luc;sng cung tin dl;lng theo lai sua't thoa thu~n d~n toi tang luqng cung tiSn va tang lai sua't dgy gia ca hang h6a len cao

~ Chinh sach ty gia h6i doai

Nha nude khong c6 dinh ty gia rna duy td m<)t ty gia tu'ong d6i 6n dinh nh~m 6n

dinh kinh te', giam gia nh~p khgu va tang dgu tu' phat triSn kinh te' Vit;c diSu chinh t6c

d<) tang ch~m hon cua ty gia h6i doai giua VND voi USD so voi t6c d<) lt;t.m phat (di€n hlnh la nam 1994 t6c d9 lt;t.m phat la 14% trong khi ty gia h6i doai giua VND so voi USD chi tang khoang 0,9%) da c6 nhiSu tranh cai Tuy nhien, chinh sach ty gia nay kha hc;sp Iy ne'u dttng a g6c d9 giu 6n dinh gia d xa h9i va kiSm che' lt.tm phat trong hoan dnh kinh te' xa h<)i VN hie ba'y gio khi nhu du nh~p khgu may m6c, NVL ra't IOn; d6ng ti€n cac nu'oc· trong khu VtfC tt(dng d6i 6n dinh, ltt<jng ngot;t.i tt$ d6 vao VN dang gia tang d6ng thoi

stf nht;t.y cam "tam ly l<_tm phat" d VN con IOn

~ Hit$n dt;t.i h6a ht$ th6ng ngan hfmg

Ht$ th6ng ngan hang da thtfc stf c6 m<)t cu<)c each mt;t.ng khi duqc chuy€n d6i tu m<)t ca'p thanh hai ca'p voi Stf phan bit$t r6 chuc nang quan ly thUQC NHNN va chuc nang tiSn tt$ - tin d~mg thu<)c cac NHTM, cong ty tai chinh, quy tin dl;lng nhan dan D6ng thoi, cong nght$ ngan hang duqc phat tri€n tren co sa thi truong voi nhiSu bit;n phap nh~m t6

chuc va khai thac thi tru'ong v6n chl't ye'u Ia v6n trong mtoc d€ phl;lc Yt,t phat tri€n kinh te'

- xa h<)i ct1ng la bu'oc pha t tri€n quan trQng

~ Cac giai phap khac:

Chinh phu da c6 nhung bit$n phap tich ctfc nh~m tt;t.o moi tru'ong d6i ngo<_ti thu~n

lqi cho phat triSn kinh te' VN da blnh thu'ong h6a quan ht$ voi My va cac t6 ch(rc tai chinh - ti€n tt$ IOn nhtr IMF,WB, ADB; trd thanh thanh vien chinh thlrc cua cac t6 ch(tc

nhu' ASEAN, APEC; ky Hit$p dinh chung vS hqp tac kinh te'- thtrong m<.ti voi EU; tham gia nhiSu hit$p h9i hang h6a qu6c te' Ke't qua la tang thu hut v6n d~u tu mroc ngoai,

L(lm phdt va van di kiim sodt l(lm phdt iJ Vift Nam

Trang28

tinh trong t6ng d~u tu' ca nu'dc thai ky 91-95 thl v6n d~u tu' nu'dc ngoai chie'm khoang 40,6% Di~u nay thuc dgy chuy~n d!ch co ca'u kinh te' theo hu'dng CNH; g6p ph~n Utm giam tha't nghit%p Ngoai ra ho<;tt d9ng XNK cling du'<jc dgy m<;tnh, tinh chung ngo<;ti thu'ong chie'm hon 50% GDP

Khu VlfC doanh nghit%p qu6c doanh du'QC S~p xe'p l<;ti cling vdi Sl,l' phat tri~n CUa khu vtfc phi qu6c doanh Tuy nhien cong CUQC cai t6 n~y cling chi mdi b~t d~u, ke't qua mang l<;ti cling khong ma'y kha quan L<;1i nhu~n trung blnh tinh tren m9t d6ng v6n sil" dl;lng Ia 4,8%/nam va 3% tfnh tren doanh thu, tha'p hon ca muc l<;tm phat cling ky

Trong giai do<;tn nay, cac nganh, vling kinh te' tr~mg diSm du'<jc u'u tien phat triSn Chinh phu u'u tien ngu6n v6n ODA cho vit%c phat triSn co sd h<;t t~ng Xet v~ yeu du

-ki~m che' sue ep cua l<;tm phat thl chu tru'ong tren la hoan toan dung d~n vl cac dtf an phat tri~n co sd h<;t t~ng dn nhi~u v6n va v6n d~u tu' l<;ti ch~m thu h6i Nhln chung co ca'u kinh te' nude ta chuySn dich theo hudng tang d~n ty tr9ng cac nganh cong nghit%p, d!ch Vl;l, giam d~n ty trQng nong nghit%p

Dan chu h6a dtt<jc dgy m<;tnh St! thua nh~n t6n t<;ti cl'ta l<;tm phat cho phep nhf(ng tranh lu~n r9ng dii cac va'n d~ lien quan de'n l<;tm phat Chinh di~u nay cling g6p ph~n

vao vit%c kiSm soat l<;tm phat a nudc ta

Nhln chung, vdi cac di each mang tinh tie'n b9 da dong g6p ra't nhi~u vao vit%c 6n d!nh kinh te'-xa h9i va ki~m che' l<;tm phat Thai ky nay cho tha'y m9t each r6 rang la c6 m6i lien ch~t che giua 6n d!nh xa h9i va phat triSn kinh te' d VN On d!nh xa h()i vua la

ti~n d~, vua la ke't qua cua nhii'ng cai each th! tru'ang, ki~m che' l<;tm phat thanh cong

2.3L~M PHA TVA KIEM SOA T L~M PHAT GIAI DO~N 1999 DEN NAY

2.3.1 Tinh hinh l~m phat va ki~m soat l~m phat

Theo dlf dmin cua cac nha kinh te', xu hudng l<;tm phat cua nam 1998 c6 kha nang keo dai cling vdi Slf gia tang SUC ep khung hoang tai chinh-ti~n tt% khu VlfC de'n n~n kinh te' VN Tuy nhien dien bie'n tren thl,l'c te' l<;ti khong xay ra nhu' dtf doan B~ng chung la ty lt% l<;tm phat VN giam m<;tnh trong thai ky 1999-2001 va th~m chi la giam phat vao nam

2000 Vao cac nam 2002-2003 l<;tm phat c6 diu hit%u tang l<;ti nhu'ng cling chid muc 4% D6ng thai vdi giai do<;tn l<;tm phat du'QC ki~m che' d muc tha'p nay, t6c d9 tang tru'dng cua n~n kinh te' kha t6t

3-L(lm phdt va van di kilm sodt l9m phdt (J Vi~t Nam

Trang29

Hinh 3 TO'c dQ l~m phat va tiing tru'dng kinh te' giai do~n 1999- 9/2004 (%)

Ngu6n: Tgp chi phdt triln kinh tt

Ngan himg Chau A

Trang30

h~tnh kinh te' vi mo cua Nha nu'oc d6i voi vi~c ki~m soat l(.l.m phat nh[im 6n d!nh va tang tru'dng kinh te', chO'ng tha't nghi~p

•!• Nhiing di~m tich ctfc trong cong tac ki~m soat l~m phat

~ Nha mtoc da c6 nhi~u n6 ll,tc trong vi~c nang cao hi~u qua quan ly chi tieu cong thong qua cac bi~n phap sau:

• Chu tr9ng xay dlfng khuon kh5 phap ly quan ly chi tieu ngan sach E>i~u nay

du'qc th~ hi~n qua vi~c Lu~t NSNN da·.idu'qc ban hanh nam 1996 va l~n lu'qt du'qc sua

d6i, b6 sung VaO cac nam 1998 Va 2002 da t(_I.O ra khuon kh6 phap ly ttong vi~c phan

d!nh trach nhi~m giua cac co quan nha nu'oc v~ quan ly chi NSNN

• Tfnh minh b(.I.Ch chi ngan sach da du'qc cai thi~n bi~u hi~n qua vi~c ban hanh ca.c

quye't d!nh va nghi dinh nhu' Quye't dinh sO' 2511998 cua Chlnh phl't v~ quy che' cong khai tai chfnh, Quye't dinh 1581 cua B9 tai chfnh v~ cung ca'p thong tin tai chinh, Ngh! d!nh

9011998 v~ quy che' quan ly vay va tra nq nu'oc ngoai

• Nang cao hi~u qua phan b6 ngu6n lt,tc thong qua vi~c hlnh thanh h~ thO'ng dinh

muc lam co sd phan b6 ngan sach va xac l~p thu tt! u'u tien trong phan b6 chi tieu cong.·

~ Chinh sach thu ngan sach da du'qc tie'n hanh cai each cho phu hqp voi co che' thi tru'ong Ngan sa.ch du'qc can d6i theo nguyen t~c chi thu'ong xuyen trong ph(.l.m vi sO' thu thue', phi va 1~ phi, t(.l.o ngu6n v6n tie't ki~m d~ d~u tu' phat tri~n, xu ly b9i chi ngan sach

b[ing vi~c ap dl;lng tin dl;lng nha nu'oc

Nhu' v~y, voi nhung bi~n phap tfch clfc tren da c6 nhung dong g6p nha't d!nh trong

vi~c lanh m(.l.nh h6a n~n tai chfnh qu6c gia, h(.l.n che' tham hl;lt ngan sach tu d6 ki€m che' l(.l.m phat, 6n d!nh va phat tri~n kinh te'

~ Nha nu'oc da c6 m<?t sO' cai tie'n hqp ly trong linh vlfc ti~n t~ Cac cong Cl;l di€u hanh chinh sach ti€n t~ da bu'oc d~u duqc NHNN chu tr9ng su dl;lng tu'ong d6i hqp ly

bao m<?t each tu'ong d6i kh6i lu'qng ti~n t~, tin dl;lng dn thie't cho n~n kinh te' qu6c dan;

di thi~n muc d9 an toan cho ho(.l.t d()ng cua h~ thO'ng NHTM, mang l(.l.i hi~u qua cho ho(.l.t d()ng buy d()ng v6n g6p ph~n thuc d~y tang tru'dng kinh te' Co che' t)' gia cung linh ho(.l.t

bon cho phu hqp voi n~n kinh te' thi tru'ong nen da g6p ph~n thuc d£y ho(_l.t d()ng ngo(_l.i

Lc;zm phat va van d~ kdm soat lc;zm phat C! Vi~t Nam

b~ng ngo;;ti t~ da dLi<Jc ttf do h6a, NHNN khong con kho'ng che bien d<) lai sua't do'i cho vay ngi'fn h;;tn rna cho phep cac t6 chuc tin d1,1ng (TCTD) ttf do a'n djnh lai sua't cho vay ngo;;ti t~ theo cung du thi trliang f)~ phu h<Jp voi tlnh hlnh thtfc te, den thang 6/2002, NHNN ra cong bo' ttf do h6a lai sua't cho vay n<)i t~ thong qua co che lai sua't thoa thu~n

d6ng VN cua cac TCTD do'i voi khach hang Cac TCTD du<Jc chu d<)ng thoa thu~n lai sua't do'i voi khach hang tren co sa cung du vo'n, lai sua't co ban do NHNN cong bo' chi c6 tinh cha't tham khao

• Cong tac di€u hanh ty gia va quan ly ngo;;ti ho'i cling c6 nhung thay d6i buoc d~u

tich ctfc K~ tu nam 1999 voi Quyet d!nh 64/1999/QD-NHNN, ty gia giua USD va VND

la ty gia do NHNN cong bo' dtfa tren ty gia blnh quan lien ngan hang trong cac ngay giao djch g~n nha't va dao d<)ng trong muc 0,1 % K~ tiX thai di~m d6, d6ng VN bien d<)ng rat it tren thi truang Vao thang 7/2002, Chinh phil da c6 tac d<)ng tich ctfc len ty gia b~ng

each md r<)ng bien d9 giao d!ch m~c du bien d9 nay cling con kha h~p ( 0,25%) Nhfing thay d6i tren c6 th~ xem nhu da'u hi~u kha quan btioc d~u trong vi~c di€u hanh ty gia a VN

• Nghi~p Vl,l thi trliang md dli<Jc tri~n khai thtfc hi~n danh da'u vit$c dua cong Cl,l moi vao di€u hanh chinh sach ti€n t~

Ben c;;tnh vi~c di€u hanh cac cong Cl,l tren, cac cong Cl,l chinh sach ti€n t~ khac cling tiep tl,lC dLiQC hoan thi~n d~ nang cao vai tro di€u tiet ti€n t~ £)6 la Yi~c di€u chinh quy

· djnh v€ dtf tru bi'i:t bu<)c theo htrong md r<)ng kha nang di€u tiet ti€n t~ cth NHNN, khuyen khich cac NHTM huy d<)ng vo'n dai h;;tn tren 24 thang; xay dtfng khung phap ly cho ho;;tt d<)ng cho vay qua dem

Nhin chung, nhung buoc thay d6i thich h<Jp tuy con kha khiem to'n trong cac chinh sach di€u hanh kinh te vi mo nhli chinh sach tai kh6a - ti€n tt$ da g6p ph~n tich c~ic trong

vi~c d;;tt du<Jc nhung ket qua dang khich 11$ trong ki~m soat l;;tm phat thai ky 1999-2003

Lr;tm phat va van di kdm soat l(lm phat iJ Vi¢t Nam

Trang32

Tuy nhien, vi~c gia ca tang thlfc slf la mQt va'n d~ duqc ban b~c ra't nhi~u trong thai gian g~n day Khdi d~u Ia vi~c gia vang tang nhanh k~ tu cuO'i nam 2003 va keo dai, khong 6n dinh Tie'p theo d6, sang nam 2004, gia ca hang h6a d~c bi~t Ia Iuong thlfc thtfc phffm, xang d~u, phan b6n, phoi thep tang nhanh Chi sO' gia cii C1 nude ta khong ngung tang qua cac thang

Nhu v~y, trong vong chin thang d~u nam 2004 chi sO' gia ca da len de'n muc 8,6%

la muc cao nha't ne'u tinh tu nam 1999 de'n nay

Tinh tr~ng tang gia da tac d9ng nhi~u m~t de'n doi sO'ng kinh te'- xa h9i bao th~

hi~n nhu sau:

va lao d9ng c6 thu nh~p tha'p Nguyen nhan Ia do gia tang trong khi thu nh~p khong tang Hon nua, nhung m~t hang thie't ye'u nhu Iuong thlfc, thlfc phffm chie'm ty troQg cao trong chi tieu hQ gia dlnh rna gia nhung m~t hang nay l~i thUQC VaO nh6m tang nhi~U nhfft {pht,t lt,tc 1} khie'n cho nguoi tieu dung phai emu m9t ap life ldn trong tinh toan chi tieu

do tang gia d~u vao M9t s6 doanh nghi~p da phai thu h~p quy m6 san xua't Thi dt,t nhu'

Lr;zm phat va van d~ kdm soat lr;zm phat (J Vi~t Nam

Trang33

100% cac doanh nghi<$p nhlfa phai giam cong sua't, san ht<,jng tu 50-60q, do gia h<_J.t nh~ra

PVC tang cao, h~u qua la gia cac m~t hang nhlfa gia dt,tng tang 20-25%, nhJ!a cong nghi<$p tang 10-15%

>- Nhi~u h<,jp ddng trong linh vlfc xay dlfng da phai htly bo do gia thep xay dlfng

tang cao Cac nha thffu xay dlfng trong tlnh tr<.J.ng tie'n thoai Iuong nan la ne'u hl'ty bo h<,jp d6ng thl phai d~n bu rna ne'u tie'p t1:1c thl phai chiu 16 Do d6, tlnh tr~ng ch~m tie'n d9 thi cong la ph6 bie'n va cha'p nh~n bi ph~t do ch~m tr~ h<,:1p ddng co nghla la eel chu dffu tu'

va nha thffu d~u phai ganh chiu thi~tht;ti

Nhu' v~y, voi Slf gia tang lien tl:!C cua chi s6 gia ca chung va tlnh tq.ng tang gia khong chi di~n ra (j m9t vai hang h6a rna la tang gia tren di~n r9ng ¢ hffu he't cac nh6m hang h6a cling nhtt nhiXng anh huang ctla tang gia de'n doi s6ng kinh te'-xa h9i cho thay tlnh trt;tng tang gia nay la hi<$n tu'<,jng lt;tm phat

Truoc tlnh hlnh nay, Chinh phu da tie'n hanh m9t s6 bi<$n phap nhlim 6n dinh gia

ca Cac giai phap du<,jc th~rc thi gdm:

~ Neo ty gia

Ty gia VND/USD da du'<,jc NHNN ki~m giu nen chi bie'n d9ng kho?mg 0.3% trong

9 thang dffu nam [phv l~,tcl ] trong khi lt;tm phat da lam cho sue mua VND giam dang k{

Bi<$n phap nay du<,jc thlfc thi nhllm kigm soat lt;tm phat do nh~p kh£u

~ Chinh sach ti~n t~ thiit ch~t

Ty 1<$ dlf tru biit bu9c da dtt<,jc NHNN tang tu 2% len 5% d6i voi VND va ttr 4% len 8% d6i voi ngot;ti t<$ M~,tc dfch ctla vi<$c gia tang ty 1~ dlf tru biit bu9c la nhAm ki~m

soat tin dl:lng trong n€n kinh te' va thong qu(l d6 blnh 6n lt;tm phat

~ Giam thue' nh~p khiu va ap d~,tng gia tdn

Thue' NK m9t s6 m~t hang xang dffu, phoi thep duqc giam xu6ng 0% D6ng thai, chinh phtl cling quy d!nh gia tdn d6i voi xang dftu Bi~n phap nay du'QC ap d~,tng nh~m

lam giam SUC ep tang gia df)i voi cac m~t hang CO tfnh cha't chie'n lu'QC trong n€n kinh te'

Ngoai ra, chinh phtl con tie'n hanh giam lu'qng xua't khiu lua gt;to nhAm blnh 6n gia Iuong thlfc

Tuy nhien, voi tlnh hlnh gia d v~n tie'p t~,tc tang cho thay dn phai xac dinh chinh xac nguyen nhan lt;tm phat d~ c6 nhung bi~n phap blnh 6n gia d illQt each hi<$u qua

Lc;zm phdt va vein d~ kiim sodt lc;zm phat () Vi¢t Nam