Phương hướng và Biện Pháp Góp Phần Hoàn Thiện Hệ Thống Kế Toán Nhằm Quản Lý Có Hiệu Quả Hoạt Động Sản Xuất Kinh Doanh của các Doanh nghiệp Việt Nam

chinh rna ke" toan cung ca'p khong nhung cffn thie"t cho nhung ngu'oi ra quye't djnh kinh te', dffu vao ctia qua trlnh ke" toan la cac hol;lt d9ng kinh te"; dffu ra la cac thong tin hfi'

BQ GIAO DUC VA aAo T~O

PHUONG HUONG VA BIEN PHAP GOP PHAN '

Chuy~n nganh: Ke' tofm, Tai V\1 va Phan tich ho9t d(>ng kinh te'

TP.Hfl Chi Minh- nam 2001

i

I

- ;

-

2-L0ICAMDOAN

Toi xin cam doan day Ia cong trlnh nghien cuu cua rieng

nghien cau khoa hoc cua ban than

Tac gia Lu~n an

-PHAN DUC DUNG

1.1.2 Ke' toan tai chinh, ke" tm1n quan tri Mo'i quan he$ giua ke' toan

CHa'dNG2 THUC TRANG CGA HE THONG KE TOAN

DOANH NGHI~P VIeT NAM 53

2.1 QUA TRINH HINH THANH VA PHA T TRIEN H:t:: THONG

,< " "

4

2.2 THUC TRANG HE THONG ~ KE TOAN VIETNAM AP DUNG

TRONG CAC DOANH NGHIEP SAN XUAT KINH DOANH 55

2.3 DANH GIA H~ THONG KE TOAN VI~T NAM HI~N nANH 99

CHa'dNG 3 PHa'dNG Ha'ONG vA BI~N PHAP G6P PHAN

HOAN THI~N H~ THONG KE roAN v1e;r NAM

NHA.M QOAN LY CO HIEO QUA HOAT DONG ? ,./'

SAN XOAT KINH DOANH 3.1 QUAN DIEM vA PHu'<1NG Hu'ONG HOAN THitN

115

Ht

" ' " ' , A

THONG KE TOAN VIETNAM 115

3.2 N(n DUNG ciJA cA.c GIAI PIIAP HOAN THIEN Ht

" ' K , A

THONG KE TOAN VIET NAl\1 120

5

-3.3 DlEU KitN DE THljc mtN cA.c GIAI PHAP 150

KETLU~N

DANH MVC CONG TRINH CUA TAC GIA

DANH MVC TAl LI:tu THAM KMO

7

8

MODAU

, , , , , ? ~

I TINH CAP THIET CUA DE TAl

du<;1c t5ng h9p nhAm giup cho Nha nuac diSu hanh vi mo nSn kinh te", ki8m tra, ki8m so at va danh gia ho(;lt d9ng kinh doanh cua cac nganh, cac linh vlfc kinh

hi~n nay ngay cang tra thanh nhu cffu cffp thie't nhAm phat huy hi~u qua quan ly

ngay nay khong con d6ng khung trong tUng qu6c gia rna da phat tri8n theo

cho nhii'ng nguoi sll' dvng a nhfi'ng qu6c gia khac nhau tren the" giOi

tac ke" toan trong nSn kinh te" qu6c dan Bay chinh la m9t trong nhfi'ng vffn dS

Khi nSn kinh te" thi trttong ngay cang phclt tri8n ID(;lnh me va cac doanh

nghi~p Vi~t Nam ngay cang c(;lnh tranh gay g~t thl vi~c hoan thi~n h~ tho'ng ke'

-9-chlnh Ia cftn thie"t Ke" toan qu:?m tri c6 mvc tieu chu ye"u Ia gifti quye"t cac va"n

ho~tn thi~n, dftn dftn phu h<;Jp voi thong I~ ke" toan quO'c te" va ho:;tt d()ng san xua"t

Lu~t ke" toan, cac khuon m~u ke" toan va cac chuffn mlfc ke" toan va kiSm toan

Vi~tNam

"Phddng huung va bi~n phap gop phbn hoan thi~n h~ thong ke' toan nh§m quan 1.Y co hi~u qua ho{lt d9nu san xu at kinh · doanh ctla cac doanh nghi~p Vi~t Nam" lam Iu~n an nghien cll'u sinh nh~m g6p phftn hoan

thi~n h~ thO'ng ke" toan Vi~t Nam

n~n kinh te" thi tru'ong c6 sv quan ly Nha nu'oc va phu h<jp voi thong 1~ chung

-

vin d~ ly lu~n va due ke't nhfi'ng kinh nghi~rn thlfc ti~n ding nhu nhfi'ng vin d~

bi~n phap C\f thS nhArn hoan thi~n h~ th6ng ke' toan Vi~t Narn, gop phffn nang

III DOl Tu'(1NG v A P~M VI NGIDEN CUu

'

E>~ tai "Phlldng hllong va bi~n phap gop phbn ho'an thi~n h~

thong ke' toan nh;im quan If co hi~u qua ho{lt d9ng san xuat kinh doanh cua cac doanh nghi~p Vi~t Nam." co lien quan de'n rit nhi~u IInh

ph~rn vi nghien CUu t~p trung vao h~ th6ng ke' toan Vi~t Narn rna chu ye'u h\ h~

lu~n an se giai quye't nhfi'ng vffn d~ sau:

-

11 Lu~n an du'a ra m9t s6 giai phap ho~m thi~n h~ th6ng ke' toan Vi~t

Nam tren cd sd tham chie'u cac chu§'n mtfc qu6c te' v~ ke' toan va tlnh hlnh tht}'c ti~n hoe;tt d(>ng ke' toan te;ti Vi~t Nam, b6 sung them m9t s6

chi tieu phan tich trong bao cao lu'u chuy~n ti~n t~

IV PHU'ONG PHAP NGHIEN CUU

B~ tai nghien cU'u dtfa tren phu'dng phap duy v~t bi~n chung, dtfa tren cd

Sd ly }u~n CUa CclC hQC thuy{t kinh t{ hQC hi~n de;ti, quan trj hQC Va ti{p C~n tai

li~u ke' toan trong va ngoai nu'oc cling voi quan di~m phat tri~n kinh te' thi tru'ong d Vi~t Nam Sli' dvng cacphu'dng phap phan tkh nh~m lu'qng h6a hi~u

qua cua cac doanh nghi~p do h~ th6ng ke' toan hii'u hi~u mang le;tL BBng thai

v~n d\}ng cac nguyen t~c toan di~n, phan tich h~ th6ng d~ xem xet toan b9 h~

th6ng ke' to an Vi~t N am cling nhu' chu§'n mlfc qu6c te' v~ ke' to an, chu§'n rolfe ke' toan Vi~t Nam s~p ban hanh, ta't ca cac nhan t6 ca'u thanh nen h~ th6ng ke' toan, mcfi quan h~ giua h~ th6ng ke' toan trong moi tru'ong kinh te', chinh trj, xa h(>i, Til each d~t va'n d~ nhu' v~y cho tha'y mu6n hoan thi~n h~ th6ng ke' toan phai xem xet de'n m6i lien h~·giua n9i dung va hlnh thuc, giua ca'u true va h~

th6ng

Ngoai ra, lu~n an con sli' d\}ng nguyen t~c phat trien de n~m vung va v~n

d\}ng quy lu~t nhan qua, phan loe;ti du'qc nguyen nhan nao Ia chu ye'u, nguyen nhan nao Ia thu ye'u, hieu du'<;fc nhung nguyen nhan tac d(>ng trt}'c tie'p de khai thac v~n d\}ng m9t each c6 hi~u qua Ben ce;tnh d6, lu~n an cling nghien CUu va xem xet h~ th6ng ke' toan Vi~t Nam trong st}' v~n d(>ng va phat tri~n, tren cd sd

kt thua nhung cai eli va phat hi~n ra nhung cai moi

v NHUNG DONG GOP CUA DE TAl

Lu~n an c6 nhung dong g6p moi:

• Ke't qua nghien CUu cua d~ tai nh~m g6p phffn nho vao vi~c t6ng hqp

v~ m~t ly lu~n khoa h9c, c6 y nghia thtfc ti~n trong vi~c ung d\}ng m9t

cong C\1 k{ toan nh~m giup cho cac nha quan trj doanh nghi~p V~n

dl,lng c6 hi~u qua trong hoe;tt d(>ng kinh doanh cua mlnh

• So sanh giua chu§'n mtfc qu6c te' v~ ke' toan va h~ th6ng ke' toan Vi~t

Nam de djnh hu'ong cho vi~c hoan thi~n h~ th6ng ke' toan Vi~t Nam

· ~ong d6 n9i dung chu ye'u la h~ th6'ng tai khoan ke' toan Vi~t Nam

VI KET CAU CUA LU~N AN

N(>i dung ciia lu~n an bao gtSm 173 trang, 9 bang, 12 hlnh, 10 phv Ivc, danh mvc tai li~u tham khao voi k~t diu nhu' sau:

doanh ciia doanh nghi~p

k~toan Vi~tNam

BS minh h<;>a cho vi~c t6ng h<;1p Iy Iu~n va phan tich thlfc ti~n, Iu~n an da sii' dvng tai li~u chii ye"u la h~ tho'ng ke" toan Vi~t Nam, chuffn mlfc qu6c te" v~

ke" to an 1997 va chuffn mlfc quo'c te" v€ ke" to an 1999' cac tai li~u tham khao v~

ke" toan trong va ngoai nu'oc, cac t:;tp chi ke" toan, t:;tp chi tai chinh Vi~t Nam, cac tai li~u la'y tren Internet (nhu' Journal of Accounting and Economics:

http://www.elsevier.nl/homepage/sae/econbase/jae/menu.sht; va Journal of

ciia m()t so' cong ty kiSm toan: http://www.pwcglobal;http://www.kpmg.com; http://www.arthurandersen.com),

-

LY LUAN CHUNG VE KE TOAN,

KINH DOANH CUA DOANH NGHIEP •

1.1 MOT so VAN DE CHUNG VE KE TOAN

1.1.1 Chuc nang, ffi\}C tH~u, dol tu(lng va nhi~m V\1 cua kl tmin

1.1.1.1 FJjnh nghia vi kt totin

ho~ch dinh chie'n lu'<;:lc kinh doanh cua doanh nghi~p, ch~ng h~n nhu' thie't l~p va

la vi~c tra cac h6a ddn di~n tho~i, tff't ca d~u la nhfi'ng vi~c lam c6 lien quan de'n cac nguyen ta:c ke' toan va thong tin ke' toan

ho~t d()ng kinh doanh M8i nha dffu tu', nha quan ly va nhfi'ng ngu'oi thl,l'c hi~n

ni~m v~ ke" toan ne"u hQ muefn dong g6p va giao tie"p m9t each hi~u qua trong c9ng d&ng kinh doanh

ho~t d9ng kinh te' cua m9t t6 chile nh~m vao vi~c di~u hanh va ra cac quye"t

-

14-thu~t ghi chep du'oi hinh thai ti~n t~ va phan lo~i tom lu'<jc m9t each coy nghia

len hi~u qua cua nhung nghi~p vv do K€ toan cfing co th€ Ia toan b9 cac sv

do va bitt du'<jc k€t qua." [60,7]

Con Hi~p h9i k€ toan My, trong Thong bao v~ ly thuy€t k€ toan clin ban

nay." [63, 22]

Nhu'ng theo dinh nghia cua ong E Demur: "Mon k€ toan la ta't ca nhung

nghi~p [60, 7]

thu'ong." [63, 23]

-

m9t t5 chuc nhfft dinh nhrtm phan anh va giam d6c tlnh hlnh cilng nhu' ke"t qua

ho~t d9ng kinh doanh cua ddn vi thong qua 3 thu'oc do: ti€n t~, hi~n v~t va thai

Nhu v~y, ke" toan la qua trlnh dinh lu'<;Jng cac thong tin kinh te", thu th~p, ghi chep do luang, phan tich tlnh hlnh bie"n d9ng tai san va ngu6n v6n du'oi hlnh

1.1.1.2 Chuc niing cua kl toan

Vi~c sll' dvng cac thong tin ke" toan khong chi gioi h~n trong the" gioi kinh

quan quan ly nha nuoc cua trung u'dng hay dia phu'dng de"n cac trlfong h9c tfit Ca

nha tho hay m9t t5 chile kinh doanh

Ii~u tai chinh hftu ich d€ giup cho nha quan ly doanh nghi~p di€u hanh, t5 chile

chinh rna ke" toan cung ca'p khong nhung cffn thie"t cho nhung ngu'oi ra quye't

djnh kinh te', dffu vao ctia qua trlnh ke" toan la cac hol;lt d9ng kinh te"; dffu ra la cac thong tin hfi'u d1;1ng Theo Meigs va Meigs, 1995, ke' toan c6 hai ffi\JC tieu

h? ,.:'

c u yeu:

• M9t Ia, phan lol;li, t6ng h<;1p, thie"t ke" va truy~n dl;lt thong tin v~ tai chinh ctia m9t t5 chile

Thong tin ke" toan tai chinh du'<;1c thie't ke" chti ye"u la d€ h8 tr9 cho cac nha

trong cac bang bao cao ke' toan

-

nhiSu d€n qua trlnh k€ toan

Ho~,tt d(lng kinh te'

Economic activities

Hanh d9ng (quy€t d!nh)

Actions (decisions)

xu Iy ke' toan

The accounting process

- _,_ Nhii'ng ngu'oi ra quye't djnh

Decision makers

ThOng i:in ke' toan

Accounting information

H'mh 1-1: Sd d6 quy trmh k~ toan Ngu6n: [77, 4]

1.1.1.4 Dffi ttiflng kt toan·

nghi~p c6 hang tram, hang ngan nghi~p VlJ kinh t€ ph at sinh va dSu du'<Jc k€

-

18-thu'ang h\ d6ng n('>i tc$ cua qu6c gia rnlnh Tfft ca nhung tai san cua doanh nghic$p du'<;:1c bi€u hic$n b~ng ti~n rna ke" tm1n gQila v6n kinh doanh cua doanh nghic$p V6n kinh doanh la d6i tu'<;:1ng cua ke" tm1n, nhu' v~y ke" tm1n quan sat, do lu'ang, tlnh toan, ghi chep va phlm anh tai san cua doanh nghic$p du'di d;;mg ti~n

tc$ trong su6t thai gian ho~t d('>ng cua doanh nghic$p

Du'di giac d('> cua ke" toan, ke" toan phan lo~i tai san theo hai m~t:

(i) M('>t m~t Ia ke"t cffu cua tai san;

(ii) M('>t m~t Ia ngu6n hlnh thanh cua ati san [60, 24-25]

• Bao vc$ tai san cua doanh nghic$p, phan anh va giam d6c tlnh hlnh thlfc hic$n ke' ho~ch kinh te' tai chinh cua doanh nghic$p, phan tich va phat hic$n kha nang ti~m tang cua doanh nghic$p, l~p cac phu'dng an ke" toan quan tri cho doanh nghic$p

• Chffp hanh chinh sach, che" d9 kinh te", tai chinh cua Nha nu'dc

1.1.2 Kt tm1n tai chinh, kt tmin quan trj M6i quan h~ giua kt tm1n Uti

chfnh va kt tm1n quan trj

Ke" toan ciing nhu' cac nganh khoa hQC xa h('>i khac du'<;:1c hlnh thanh va phat tri€n g~n li~n vdi slf phat tri€n cua xa h('>i Khi n~n san xufft cua xa h('>i phat tri€n va thay d6i thl ke" toan ciing phat tri€n va thay d6i tu'dng ung theo d€ dap ung nhu cffu d6i vdi lu'<;:1ng thong tin phat sinh Ke" toan d cac nude trong

n~n kinh te" thi tru'ang du'<;:1c hlnh thanh va phat tri€n trong cac giai do~n, c6 th€

khai quat qua hlnh 1-2:

Tru'dc day, ke' toan va thong tin ke" toan doanh nghic$p phvc V\} cho ca cong tac quan ly vi mo va quan ly vi mo Tuy v~y tu'dng ung vdi tUng giai do~n

phat tri€n kinh te", he$ th6ng ke" toan da c6 nhii'ng bu'oc chuy€n bie"n r5 rc$t cho

phu h<;:1p tUng thai ky phat tri€n Hic$n nay, ke" toan quan tri da thlfc slf tach ra khoi ke' toan tai chinh

-

19-Ke'tmin Ke' toan tai chlnh L~p bao cao tai chlnh

Ke' toan tai chlnh L~p bao cao tai chlnh Ke' toan

Ke' toan chi phi Xac dinh va ki~m so~it chi phi

Ke' toan tai chinh p L~p bao cao tai chlnh

Ke'toan

Ke' toan qmin tri

J Ki~m soat chi phi va danh gia

cac ye'u to' phi tai chlnh

H'mh 1-2: Sd d6 phat tricin ke' toan

1.1.2.1 Kt toan tai chinh

Ke' toan t~ti chinh cung ca'p thong tin cho chu doanh nghi~p va nhii'ng ngu'oi ra quye't dlnh o ben ngoai doanh nghi~p, chu ye'u lien quan de'n qua tdnh bao cao ho(;lt d<)ng cua m<)t doanh nghi~p cho ca nhan, t6 chuc 0 ben ngoai doanh nghi~p hay con g9i la cung ca'p cho cac d~ tam nhan

Ke' toan tai chinh nghien cli'u slf hlnh thanh va chu chuy€n cac lo(;li v6n sli' d1,1ng trong m{)t ddn VJ Cl,l th€, CO th€ hi€u la cong Cl,l CUa ke' toan nhrtm thlfc

hi~n qua trlnh t6ng h<;1p, do htong va truySn dt;lt tlnh hlnh tai chinh cua m9t t6

chuc nhli ddn vj hay doanh nghi~p

Qua trlnh t6ng h<;lp va do lliong nay dlt<;lc thlfc hi~n theo m9t trlnh t\1' do che' d9 ·ke' toan (chung tli, tai kholm, s6 sach va bao cao) quy djnh Cac che' d9 cua ke' toan dlt<;"lc xay d\fng din cu tren chuffn mlfc ke' toan cua m6i qu6c gia, c6 huang toi sv hoa h<;1p voi cac chuffn mlfc va thong I~ ke' to an quO'c te' Nhan vi en ke' toan tuan theo chuffn mlfc quy djnh d€ t6ng h<;lp va l~p cac bao cao tai chinh

-

20-o ddn vi mlnh, cung dip ch20-o cac dO'i tu'<;lng ben ng20-oai nhu' Nha nu'20-oc, ngan hang, nha cung d{p, nha dffu tu', chii n<;1, khi h9 cffn nghien cU'u cac thong tin v€ thlfc

so;;tn thao c6 tuan thii theo cac chuffn mlfc da quy dinh thO'ng nha't thl nhung

cao tai chlnh nay thu'ong du'<;1c cong b6 r9ng rai ra ben ngoai

1.1.2.2 Kt toan qulin tri

toan theo khuynh huang nhAm vao cac mvc tieu quan tri trong slf ho(ilt d9ng cua

Nhi~u thong tin kt toan quan tri c6 ban chfft la kt toan nhu'ng du'<;1c t5

chuc theo each lien quan trl)'c ti€p voi cac quytt difih nhanh Tuy nhien cac

-21-1.1.2.3 So sanh giila ki toan tai chinh va ki toan quiln trj

sv ki~n kinh te", dSu quan tam de"n chi phi, thu nh~p, tai san, cong mJ

nhi~m cua cac nha quan tri cac ca'p trong n<)i b<) doanh nghi~p con ke'

• Ke' tmin tai chlnh va kS toan quan tri cling djnh lu'<:jng thong tin tren cd

a/ Dffi tU(Jng phT:tC VT:t

vi~c sli' dvng trong ph~m vi n,<)i b<) cua nhil'ng ngu'oi quan ly, voi mvc dich la

va ki~m soat Mvc dich cua ke' toan tai chinh la cung ca'p nhil'ng bao cao vS

ho~t d<)ng tai chlnh cua cd quan mang d~y du y nghia cho nhil'ng ngu'oi sli' dvng

Nhung nguoi sli' dvng cac thong tin tren cac bang bao cao tai chinh-thue'

t6 chuc

Nha quan tti

doanh nghiii\p

Huc:lng v~ tltdng lai Linh hol,lt, Iqp th~i

Cac dii\ tam nhan

Phiin anh qua khU';

Khach quan; Theo nguy.Sn tlfc k.s' toan

Toil.n doanh nghiii\p

Eljnh kY (thu~g lil quy, nam)

C6 tlnh phap lii\nh

Tnichnhi~m

qmln ly

s~ d\mg thong tin ke' tmin

E>inh ht<;lng

thong tin

Stf ki~nkinh te'

Khac nhau

K~ toan qulm tri d~t trQng tam cho tu'dng lai; con k~ toan tai chlnh rfft it khi phai lam vi~c u'oc lu'cjng hay dlf djnh cho tu'dng Iai Th~t v~y, cac thong tin rna nhan vien k~ to an tai chlnh thu th~p c6 m5i quan h~ chu y~u d~n qua khu, ngu'cjc l~i cac thong tin rna nhan vien quan tri thu th~p du'cjc thu'ong de c~p d~n

m6i lien h~ trong tu'dng lai m{)t each r5 rang Trong khi nhan vien kt toan tai chinh l~p bao cao ktt qua mQi ho~t d()ng kinh doanh trong qua khu thl nhan vien k~ toan quan trj thu'ong chu trQng d~n hi~u qua cua nhfi'ng ho~t d()ng da djnh tru'oc trong tu'dng lai

Kt toan quan tri nhffn m~nh dtn sv thich hc;lp va linh d()ng cua cac dfi'

ki~n; s6 Ii~u cua kt toan tai chlnh bu9c phai c6 tinh khach quan va c6 thS thfim tra du'cjc Nhieu thong tin rna nhan vien quan trj cung cffp cho ban dieu hanh trong vi~c giup hQ thljc hi~n cac quy~t djnh ben trong t5 chuc thl khong bao giO mang gia tri nao d6i voi nhfi'ng ngu'oi sll' dvng ben ngoai, hQ khong c6 y ki~n gl trong vffn de quan ly doanh nghi~p va khong quan tam dtn hu'ong giai quy~t

cua ban quan trj K€ toan quan trj it chu trQng dtn tinh chinh xac cua tai li~u so voi k~ toan tai chinh Kt toan quan trj chu trQng d~n cac b9 ph~n cua m9t doanh nghi~p hdn la chi xem xet toan b9 doanh nghi~p Trong khi d6, k~ toan tai chlnh bu()c cac thong tin cung cffp phai chfnh xac tuy~t d6i, khach quan va dung chuftn mljc quy djnh d~ mQi d5i tu'c;lng ben ngoai doanh nghi~p c6 thS hi~u

du'cjc va d~ dang ki~m tra d9 chinh xac va khach quan cua nhfi'ng thong tin nay

cl Phr;zm vi baa caa

Bao cao cua kt toan quan trj thu'ong phan anh m{)t phfin ho~c m{)t khfa

c~nh ho~t d()ng cua doanh nghi~p Kt toan quan trj thu'ong quan tam nhieu hdn

d~n cac trung tam quan ly nh~m ill\}C dich giai quy~t rieng re tUng ill\}C tieu m9t K~ toan tai chlnh thl du'cjc bao cao theo ill\IC tieu chung cua toan doanh

nghi~p, phan anh toan b9 k~t qua ho~t d()ng kinh doanh cua doanh nghi~p thljc

el Tinh phap l~nh

nghi~p Ngu'<;jc l~i, ke' toan tai chinh tuan thu theo che' d9 ke' toan th6ng nha't va

d9 hi~n hanh thl bao cao tai chinh d6 se khong du'<;jc cha'p nh~n Ke' toan tai

S\1' phan chia thanh ke' toan tai chinh va ke' toan quan tri d\}'a tren cd so CUa S\J' khac bi~t giua ke' toan tai chtnh va ke' toan quan trj, S\J' phan chia nay

b9 ph~n ke' toan quan tri luon quan tam, xem xet B9 ph~n ke' toan quan tri thvc

hi~n cac quye't dinh v€ qua trlnh di~n bie'n trong tu'dng lai chu ye'u d\}'a vao

du'<;jc dung trong cac quye't djnh thu9c ke' toan quan tri, de'n lu'<;jt nhung quye't

-25-1.1.2.5 Kt toan quiin trj- St! can thilt cho m{jt h~ thffng kt toan hilu hi~u

muc 1<;1i nhu~n thu du<jc, tU d6 cho phep nha quan ly di de'n nhiSu quye't dinh quan tr9ng mang tlnh d(>t pha nhu: ch9n h!a day 'chuySn san xufft, xac dinh gia ban san phffm, tlm kie'm va xay dl,l'ng thi trltong tieu thl,l thong qua cac chie'n

lu<jc hdn

len ke' hot;tch trltoc Cac nha diSu hanh cffn phai c6 gAng kiSm soat cac t6 chuc

• Ne'u cac ke' hot;tch khong dt;tt du<jc mvc tieu da dS ra cling nhu khong

ph~nkhac

1.1.3 Chuan mlfc qu6c tl v~ kl tmin

Chu§:n mlfc qu6c tt v€ ke' toan dtiqc ban hanh nh~m d(;lt dttqc slf hoa hqp, th6ng nhfft trong vi~c thitt l~p, trlnh bay va cong b6 cac thong tin tai chinh tren ph(;lm vi toan tht gioi Chu§:n mlfc qu5c tS' v€ kS toan co th€ dttqc ap dvng cho tUng qu6c gia, co the la cd so cho vi~c ban hanh cac chu§:n mlfc ke' toan cho tUng nude, d6ng thai chu§:n mlfc qu6c tt v€ ke' toan dttqc xem Ia tieu chu§:n cho cac qucfc gia trong Vi~c SO(;ln thao chu§:n mlfc rieng cua tUng qucfc gia

Uy ban chu§:n mlfc ke' toan qu6c te' dtiqc thanh l~p nam 1973 co nhi~m

vv thitt l~p cac chu§:n mlfc qu6c tS v€ kt toan co th€ su dvng tren ph(;lm vi tht gioi, theo du6i mvc tieu co th~ dttqc Ia lam sao cho cac chu§:n mlfc qu5c tS v€ ke' toan du'qc tuan thu va thua nh~n t(;li cac qu6c gia ho~c chi it Ia 0 cac cong ty

da qu5c gia va cac ho(;lt d9ng thttdng m(;li qu6c tt uy ban chu§:n mlfc kt toan qu6c tt khong co quyen b~t bu()c ap dvng cac chugn mlfc qu6c tt v€ kt toan cho bfft ky m()t dcfi ttiqng nao nhting btioc dffu da t(;!O dlfng va lam tang dffn ffiUC d9 hai hoa gifi'a cac chu§:n mlfc kS toan cua qu5c gia Tuy v~y, cung phlli thffy

r~ng slf khac bi~t trong cac chu§:n mlfc va quy trlnh ke' toan gifi'a cac qu6c gia con kha Ion Tieu chu§:n hoa cac chuffn mlfc ke· toan la vi~c phai lam nhting khong phai d~ dang d€ co the d(;lt dttqc ngay trong m9t thai gian ng~n

-

27-Th~t v~y, "chuffn mvc quo'c te' vS ke' toan md r9ng mvc dich chung, ke'

(i) vi~c phan tich so sanh mang tinh ch~t quo'c te'; (ii) do lu'ong cua ke' toan va

gia; (iii) nhu diu ke' toan cua nhii'ng thi tntong tai chinh quo'c te'; va (iv) sv din do'i m9t each hai hoa tinh da d;;mg cua bao cao tai chinh va ke' toan tren khilp

nghi~p va t6 chuc thie't l~p chuffn mvc." [70, 20]

ml/c kl totin quffc tl

Vao th~p ky 70, voi sv phat tri~n m~nh me cua nSn kinh te' thj tntong C1

d9ng ke' toan khong con la va'n dS mang tinh quo'c gia rna cffn phiH du<Jc giai quye't d tffm co va quy mo quo'c te' Nhu cffu nay doi hoi phai xuc tie'n theo m9t quy trlnh hai hoa, tho'ng nha't h6a cac chuffn mvc ke' toan qu5c gia va hmh

h<Jp bao cao, so sanh va hiSu du<Jc thong tin trlnh bay tren bao cao tai chinh

tinh nSn tang, khuon mfiu nhung nguyen tile, phu'dng phap c6 tinh cha't cd ban

vi~c trlnh bay cac bao cao tai chlnh, cung cfip cac thong tin huang d~n cho vi~c

Chu~n mlfc ke' toan Ia nhfi'ng nguyen t~c cd blm va cac quy dinh c6 tlnh

d<)ng tai chinh cua ddn vi [51]

1.1.3.3 Cac til chuc tham gia xay dtfng cac chutln mtfc kt toan quffc tt

1/ Uy Ban Chu~n mQ'c Ke' toan Qu6c te'

Uy ban Chuffn mt;tc Ke' toan Qu6c te' (International Accounting Standards

nghi~p t~i tren 82 qu6c gia Uy ban chu~n mlfc ke' toan qu6c te' hi~n nay du'<jc

ph~m vi toan cfiu

bao cao tai chinh

-

g9n, sue tich nhttm giai quye"t hai va'n de chlnh:

Cho de"n thang 12/1999, Uy ban chuffn ml,fc ke" toan qu6c te" da ban hanh

Sau CUQC cai each vao nam 1989, hi~n nay trong cac chuffn mvc qu6c te"

bi~t

-

voi chuffn ml,l'c qu6c te" v~ ke" toan tren cac m~t chu ye"u."

B~ng chung thu hai la sl,l' h& tr9 cua Cong ty tai chlnh qu6c te"

chlnh qu6c te" da neu m9t s6 n9i dung sau: "Chlnh sach ke" toan cua cac quO'c

du'<jc, nen tham khao cac chinh sach ke" toan du'<jc cong b6 trong cac chuffn ml,l'c qu6c te" v~ ke" to an"

Nhu v~y, thanh cong cua uy ban chuffn mvc ke" toan qu6c te" chu ye"u dva

di~n tr9ng ye"u

21 Lien doan k~ tm1n quffc te'

C6 nhi~u t6 chuc qu6c te" ra doi tru'oc Lien doan ke" toan qu6c te" Thu

nh~t, d6 Ia H9i nghi qu6c te" v~ ke" toan (ICA) du'<jc t6 chuc vao nam 1904, voi

nha ke" toan

31

-• E>anh gia va phat trien cac bao cao v~ qmin trj tai chlnh, ke' toan quan trj va cac thu h;lc ke' toan

• Thu th~p, phan tich, nghien cll'u, ph6 bie'n thong tin v~ ke' toan cong

d~ giup da cho vi~c thlfc hi~n ke' toan hii'u hi~u hdn

• E>am nhi~m vi~c nghien cll'u, danh gia kha nang ke' toan cua ki~m

toan vien, ch~ng hi;m, nghien cll'u v~ trach nhi~m phap ly cua kiem

toan vien

• Khuye'n khich mO'i lien h~ ch~t che giua ngu'oi su dvng bao cao tai chlnh (g6m ca ngu'oi so~n thao, cong doan, cac dinh che' tai chlnh, ky

ngh~, Chlnh phu) va t6 chile khac

• Duy trl mO'i quan h~ ch~t che va khai thac kha nang ti~m tang cua cac t6 chuc dja phu'dng Ho~ch dinh cac chu'dng trlnh thich h<;Jp cho cac t6

chile vling hi~n hi.Yu

• Thie't l~p slf giao tie'p d~u d~n giua cac thanh vien cua Lien doan ke' toan quO'c te' voi cac t6 chile c6 lien quan thong qua phu'dng ti~n thu' tin (news-letter)

• T6 chile trao d6i thong tin mang tinh cha't ky thu~t, cac tai li~u giao dvc, cac cong bO' ngh~ nghi~p

• T6 chuc cac h9i nghj quO'c te" v~ ke" toan 5 nam m9t lffn

• Tim each phat tri~n them cac thanh vien cua Lien doan ke' toan qu6c

,.('

te

Lien doan ke" toan quO'c te" du'<;Jc thanh l~p vao ngay 7/1011977, nam 1998

s6 lu'<;Jng thanh vien cua Lien doan ke' toan qu6c te' khoang 130 nu'oc V~

phu'dng di~n t6 chile, Lien doan ke' toan quO'c te" du'<;Jc di~u hanh bC1i m9t H9i -d6ng voi S\1' giup vi~c cua U"y ban di~u hanh va Ban Thu' ky, c6 bay uy ban trlfc

thu9c de dam nh~n cac IInh vf!.c khac nhau Ia: U"y ban thvc hanh ki~m toan quO'c te' (IAPC); Uy bati E>~o due nghS nghi~p; Uy ban v~ Ke' toan quan trj tai

chlnh; Uy ban Linh Vl!c cong; Uy ban Cong ngh~ thong tin; Uy ban E>ao t~o;

Uy ban Ke't n~p thanh vien

Khi tham gia vao Lien doan ke" toan quO'c te' va cac uy ban, cac thanh vien t~i nhii'ng quO'c gia khac nhau d~u c6 nghia V\} ling h9 cong vi~c cua Lien doan ke" toan quO'c te" b~ng each a'n hanh cac chuffn mvc qu6c te' v~ ke' toan da du'<;Jc duy~t va c6 nghia V\1 phai n& lvc tO't nha't de:

-

32-• Bao dam ding nhfi'ng bao cao tai chinh du'<;Jc ban hanh phai tuan thu

vi~c tuan thu nay

ban hanh cac chuffn mljc qu6c gia ding cac bao cao tai chinh cfin phai

• Thuye't phvc cac cd quan ki€m soat thi tru'ong chilng khoan, cling nhu'

cao tai chinh cffn phai tuan thea cac chuffn mljc qu6'c te' vS ke' toan vS

trQng 0

N6i each khac, tuy cac chufin mljc qu6'c te' khong tnang tinh chit cu'ong

vi~c thljc hi~n cac nghia vv tren (J tUng qu6c gia, da dffn dffn giup cho ke' toan

- gifi'a cac chinh sach ke' toan, cac chufin mljc ke' toan khac nhau cua cac nu'oc

tren the' gioi, nang cao chit lu'<;Jng va tlnh c6 th€ so sanh du'c;:1c cua bao cao tai

Trang thai gian gffn day, trong bai tra IOi phong vin cua mlnh, ngai

Bryan Carsberg, Tdng thu' ky cua Uy ban chuffn mljc ke' toan qu6c te' da n6i,

ho~t d{)ng tren nhfi'ng thi tru'ong qu6c te' la nhfi'ng cong ty cffn nha't de'n cac

chufin mljc qu6'c te' vS ke' toan Thea ong, chi each day 5 nam cac chufin mlfc

nay

-

1.2 H:e THONG KE TOAN

di~n tmin, cac thiSt hi di~n ttl' cfing nhu' la hlnh thuc vie"t ta y Thl,l'c sl,l', h~ th6ng

du<Jc t6ng ke"t tren cac bang bao cao ke" toan da du<Jc thie"t ke" nh~m dap ung

d~u tu', nha quan tri va d~i di~n chlnh quyen

t!nh c6 th~ tin c~y du'<jc cua cac thong tin ghi nh~n du'<jc Cac thong tin da pu'<Jc

-

34-ghi nh~n din blm dl,l'a tren cac sl,l' kit;n trong qua khu rna cac anh hu'ong v~ tai

chinh d6i voi m()t doanh nghit;p c6 th~ du'qc do htong voi m()t mile dQ hqp ly

d khia c~nh khac, ke" toan nhffn m~nh cac nghit;p V\1 kinh te" phat sinh ghi

l~i tren blmg bao cao kS' toan M()t vai nghit;p V\1 quan tr9ng khong du'qc ghi

yeu cffu cua IDQt nghit;p V\} kinh tS', vi d\} nhu': cai chS't cua IDQt nhan V~t chu ch6t, sang kie"n ky thu~t cua IDQt bQ ph~n nghien Cllu~ hay cac gioi thit;u V~ IDQt san ph§'m moi cua IDQt cong ty c~nh tranh, Nhung S\1' kit;n nay CO th~ }a

nguyen nhan quan tr9ng d6i vdi sl,l' thay d6i trong tu'dng lai cac ngu6n tai chinh

va cong nq cua doanh nghit;p, nhu'ng chung khong phai Ia nguyen nhan cua nhung thay dcSi tile thai Hdn nua, cac anh hu'ong tai chinh cua cac sl,l' kit;n nay khong th~ do luang du'qc

Cac sl,l' kit;n tren day Ia nhfi'ng vi d\1 quan tn;mg v~ nhung thong tin phi tai chinh M~c du nhung sl,l' kit;n nay khong du'qc ghi trong cac bao cao ke" toan, nhu'ng chung du'qc ghi nh~n ndi khac trong ht; th6'ng thong tin cua doanh nghit;p Ngoai ra, nhung sl,l' kit;n nay thu'ong du'qc trlnh bay cho nhung ngu'oi ben ngoai doanh nghit;p qua cac tham khao, ghi chu trong cac bao cao tai chinh hay nhung thong tin trung gian

Ht; th6ng ke" toan cua m()t t6 chuc dong vai tro quan tr9ng d6i voi t6 chile d6 trong vit;c chu§'n bj cac bao cao tai chinh cho nhung ngu'oi sll' d\}ng ben ngoai Quan tr9ng hdn, thong tin ti't ht; th6'ng nay se du'qc cung cffp de"n ban

qulm tri lam cd so cho vit;c thl,l'c hit;n qua trlnh du'a ra quye"t djnh C6 le vl v~y,

ke" toan tai chinh thu'ong giu m{>t u'u the" nhfft djnh so voi ke" toan quan trj trong m{>t ht; th6ng

Xet theo nghia r{>ng, ht; th6'ng ke" toan bao g6m t~p hqp nhi~u vffn d~ c6 lien quan nhu' ht; th6ng lu~t It; chi ph6i ho~t· d{>ng ke" toan: Lu~t cong ty, Lu~t

dan sl,l', Lu~t hlnh sl,l', Lu~t thue", , cac quy dinh v~ tai chinh-ke" toan nhu' ht; th6ng chung tU ke" toan, h~ th6'ng tai khoan ke" toan, h~ th6ng s6 sach ke" toan va ht; th6ng bao cao ke" toan

H~ thilng kl! toan thu cling

Manual Accounting System

PMn tlch Clic nghi~p vu

Prepare financial statements Prepare related disclosures

-35-H~ thilng kl! toan tren may tinh

Computer-Bases Accounting System PMn tlch cac nghi~p "II Analyze transactions

NMp dft li~u vilo hi\ th6ng Enter data in system

S~p xlfp dil' li~u nhU' tai khoan sll cai Arrange data as ledger accounts

Ngu6n: [77]

1.3 HitU QUA KINH DOANH CUA DOANH NGHitP

1.3.1 Khai ni~m v~ hi~u qua kinh doanh

Hi~u qua kinh doanh chfnh Ia ke't qua d~t du'<;1c so voi chi phi bora Til

hai n9i dung chinh nhu' sau:

H"" ? Kttqua

I~u qua = Chi phi

H., I~u qua= ? Chiphi , ?

K~tqua

-

36-Lo~i chi tieu nay phan anh S\1' hao phi cho m9t ddn vi ktt qua rna doanh

nghi~p d~t duqc trong ho~t d9ng kinh doanh cua mlnh Di~u nay thS hi~n ra't ro trong sd d6 mo hlnh phan tich (DUPONT) cho bie't:

Ngu6n: [19]

-

nghi~p thong qua tY s6 1<;1i nhu~n tren doanh thu va nhfi'ng ytu t6

hu'ong dtn chi tieu nay

vi~c t6i da h6a l<;1i nhu~n C6 th~ khai quat b~ng phu'dng trlnh:

Lcli nhu4n thuan = L«1i nhu~n thuan x Doanh thu thuan

Ttlng tai san Doanh thu thuan Ttlng tai san

ho~t d()ng cua doanh nghi~p trong n~n kinh tt thi tru'ang

1.3.2 Cac chi ti~u danh gia hi~u qua ho~t d()ng kinh doanh cua doanh

nghi~p

nghi~p thong qua bang can d6i kt toan va bang bao cao ktt qua san xufft kinh

1.3.2.1 Chi tieu vl kha niing thanh toan

11 Chi ti~u v~ kha nang thanh toan hi~n thoi

TSLD: t5ng s6 tai slm lu'u d()ng

-

ti~n m~t t6n qfiy, ti~n gii'i ngan hang, cac kholm thanh toan nhu' cac kholm phai

san phfi:m dd dang, thanh phfi:m

khoan phai n9p Nha nu'oc nhu'ng chu'a n9p, phai tra can b9 cong nhan vien

21 Chi tieu kha nang thanh tmin nhanh

Cong thuc t!nh nhu' sau:

IL= TSLD-TK

Nh

TSLD: t6ng s6 tai san lu'u d9ng TK: hang t6n kho

Trong cong thuc tren, sd di phai trli di cac khoan hang t6n kho vl cac

3/ Ty s6 kha nang thanh toan bhng ti~n

-

39-1.3.2.2 Chi tieu ke't cdu vl tai chinh

g6m h~ s6 n<j va h~ s6 thanh toan l<ji tli'c vay

Du'<jc tinh b'tlng each Iffy t5ng s6 n<j cua doanh nghi~p chia cho t5ng s6

N

H.=-V

Hn la h~ s6 n<j

chu'a n9p, nhung khoan phai tra cong nhan vien nhu'ng chu'a tra, cac khoan n<j

N

H.=-1

Hn Ia ty s6 s6 n<j tren v6n dffu tu'

I Ia t6ng s6 v6n dffu tu' cua doanh nghi~p

Bu'<jc tinh b'tlng each Ia"y t6ng s6l<ji nhu?n tru'oc khi till di thue' thu nh?p

va l<Ji tli'c khoan vay phai tra chia cho l<Ji tli'c tiSn vay phai tra trong ky

-40-Cong thuc t!nh nhu' sau:

R=P+l

1

H1la h~ s6 thanh tm1n Hii vay

I Ia Hii vay phai tra

4/ B()i s6 djnh phf

B = _P_B~-_F_

F-B la b9i s6 dinh phi

1.3.2.3 Chi tieu vi hi~u sulft sii dl}ng vffn

nghi~p da khai thac cac ngu6n ll;tc vao hot;tt d{)ng kinh doanh nhu' the" nao, thu{)c

11 Lan Iuan chuyin (vong quay) v6n hang t6n kho

quan v6n hang t6n kho trong ky

R

Lic=-Htk

L1c la s6 vong quay v6n hang t6n kho

R la doanh thu thuffn trong ky

Vong quay v6n hang t6n kho cang cao cang chung to hang t6n kho doanh

nghi~p du'<Jc luan chuy~n nhanh khong hi u d9ng Ngu'<Jc lt;ti, c6 nghia la hang

tro ngt;ti anh hu'ong de"n t6c d9 san xua't

21 Ky thu ti~n bmh qufin

doanh thuban hang trung blnh m6i ngay trong ky