Đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân tại một số dự án trên địa bàn thành phố yên bái, tỉnh yên bái

Để góp phần hoàn thiện hơn nữa công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích công cộng cần thiết lập một hệ thống chính sách bồi thường hợp lý, toà

Trang 1

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ YÊN BÁI, TỈNH YÊN BÁI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên, năm 2019

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

-

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẾN ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI DÂN TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ YÊN BÁI, TỈNH YÊN BÁI

Chuyên ngành: Quản lý Đất đai

Mã ngành: 8 85 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN ĐỨC NHUẬN

Thái Nguyên, năm 2019

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực, đầy đủ, rõ nguồn gốc và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.Các thông tin, tài liệu tham khảo sử dụng trong luận văn này đều đã được chỉ rõ nguồn gốc Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn

Tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng bảo vệ luận văn, trước phòng đào tạo và nhà trường về các thông tin, số liệu trong đề tài

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2019

Học viên

Nguyễn Thị Phương

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình và

sự đóng góp quý báu của nhiều cá nhân cũng như tập thể, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành bản luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa, đặc biệt tôi xin gửi

lời cảm ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Đức Nhuận, những người đã tận tình hướng dẫn

tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài Cảm ơn các thầy cô của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, phòng Đào tạo, khoa Quản lý tài nguyên, những người đã truyền thụ cho tôi những kiến thức và phương pháp nghiên cứu quý báu trong thời gian tôi học tập và nghiên cứu tại trường

Và cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, các bạn sinh viên…Những người luôn quan tâm, chia sẻ và tạo mọi điều kiện giúp đỡ trong thời gian tôi học tập và nghiên cứu vừa qua

Thái Nguyên, tháng 5 năm 2019

Tác giả

Nguyễn Thị Phương

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1.Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2

3 Ý nghĩa của đề tài 2

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 4

1.1 Cơ sở khoa học về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 4

1.1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

1.1.2 Khái quát về chính sách giải phóng mặt bằng của Nhà nước Việt Nam 5

1.2 Cơ sở pháp lý của đề tài 9

1.2.1 Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác BT,GPMB 9

1.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác BT,GPMB 11

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài 11

1.3.1.Sự cần thiết của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trongthu hồi đất 14

1.3.2 Yêu cầu của việc bồi thường, hỗ trợ vá tái định cư trong thu hồi đất 16

1.3.3.Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 18

1.3.4.Khái quát về chính sách giải phóng mặt bằng của một số nước trên thế giới 22

Trang 6

1.3.5 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

trên địa bàn tỉnh Yên Bái 23

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 28

2.1 Đối tượng, phạm vi, địa điểm và thời gian nghiên cứu 28

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 28

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 28

2.1.3 Địa điểm nghiên cứu 28

2.1.4 Thời gian tiến hành 28

2.2 Nội dung nghiên cứu 28

2.3 Phương pháp nghiên cứu 29

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu 29

2.3.3 Phương pháp so sánh 30

2.3.4 Phương pháp xử lý số liệu 31

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 32

3.1 Hiện trạng sử dụng đất tại thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái 32

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 32

3.1.2 Đánh giá hiện trạng sử dụng đất và biến động đất đai của thành phố Yên Bái 32

3.2 Khái quát chung và kết quả bồi thường, hỗ trợ, TĐC của 02 Dự án nghiên cứu 41

3.2.1 Khái quát chung về quy mô 02 dự án nghiên cứu 42

3.2.2 Hiệu quả 02 dự án nghiên cứu mang lại 42

3.2.3 Kết quả bồi thường, hỗ trợ về đất của 02 Dự án nghiên cứu 47

3.2.4 Bồi thường về tài sản gắn liền với đất 51

3.2.5 Chính sách hỗ trợ, tái định cư 53

3.3 Đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi đất của 02 Dự án đến việc làm và đời sống của người dân 53

Trang 7

3.3.1 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân sau khi thực hiện

dự án 58 3.3.2 Đánh giá chung về tình trạng cuộc sống hiện tại so với trước khi

có dự án 66 3.3.3 Tác động đến việc phát triển các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng

xã hội 67 3.3.4 Tác động đến mối quan hệ trong gia đình 68 3.4 Thực trạng thu nhập của các hộ dân sau khi thu hồi đất, những khó khăn, tồn tại và kinh nghiệm rút ra trong công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB của Dự án nghiên cứu 69 3.4.1 Thực trạng thu nhập của các hộ dân sau khi thu hồi đất 68 3.4.2 những khó khăn, tồn tại và kinh nghiệm rút ra trong công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB của Dự án nghiên cứu 69 3.4.3 Đề xuất phương án nhằm giải quyết những tồn tại trong công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB của Dự án nghiên cứu 71 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 74

Trang 8

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BT, HT, TĐC Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Trang 9

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Hiện trạng sử dụng đất đai của Thành phố Yên Bái năm 2018 36 Bảng 3.2: Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2018 của thành phố Yên Bái 38 Bảng 3.3: Hiện trạng sử dụng đất phi nông nghiệp năm 2018 của thành phố

Yên Bái 40 Bảng 3.4 Bảng tổng hợp diện tích đất thu hồi Dự án 1 44 Bảng 3.5 Bảng tổng hợp diện tích thu hồi Dự án 2 45 Bảng 3.6 Bảng giá đất cụ thể do Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái quyết định

để áp giá bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại Dự án 1 47 Bảng 3.7 Bảng giá đất cụ thể do Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái quyết định

để áp giá bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại Dự án 2 48 Bảng 3.8 Kết quả bồi thường về đất của 2 Dự án 49 Bảng 3.9 Kết quả bồi thường tài sản trên đất thu hồi 2 Dự án 52 Bảng 3.10 Hỗ trợ cho người dân có đất bị thu hồi về chuyển đổi nghề nghiệp và

đào tạo việc làm, hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất đối với đất nông nghiệp 56 Bảng 3.11 Bảng kết quả đã bố trí tái định cư cho các hộ gia đình tại 02 Dự án 56 Bảng 3.12 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị không bị mất

đất nhưng chịu ảnh hưởng của dự án 1 57 Bảng 3.13 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị không bị mất

đất nhưng chịu ảnh hưởng của dự án 2 57 Bảng 3.14 Tình hình lao động và việc làm của các hộ gia đình có tỷ lệ thu

hồi đất nông nghiệp dưới 30 % thuộc Dự án 1 58 Bảng 3.15 Tình hình lao động và việc làm của các hộ gia đình có tỷ lệ thu

hồi đất nông nghiệp dưới 30 % thuộc Dự án 2 61 Bảng 3.16 Tình hình lao động và việc làm của các hộ gia đình có tỷ lệ thu

hồi đất nông nghiệp từ 30-70%của Dự án 1 60 Bảng 3.17 Tình hình lao động và việc làm của các hộ gia đình có tỷ lệ thu hồi

đất nông nghiệp từ 30-70%của Dự án 2 63

Trang 10

Bảng 3.18 Tình hình lao động và việc làm của các hộ gia đình có tỷ lệ thu

hồi đất nông nghiệp từ 70-100%của Dự án 1 62 Bảng 3.19.Tình hình lao động và việc làm của các hộ gia đình có tỷ lệ thu

hồiđất nông nghiệp từ 70%-100% của Dự án 2 63 Bảng 3.20 Tổng hợp tình hình lao động và việc làm của các hộ dân bị ảnh

hưởng bởi 2 dự án 65 Bảng 3.21 Đánh giá chung về tình trạng cuộc sống hiện tại so với trước khi

có 2 dự án 66 Bảng 3.22 Đánh giá về tình hình tiếp cận cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội của

các hộ dân sau khi bị thu hồi đất 66 Bảng 3.23 Đánh giá về tác động của Dự án đến mối quan hệ trong gia đình

của các hộ dân sau khi bị thu hồi đất 67 Bảng 3.24 Thực trạng thu nhập của các hộ sau thu hồi đất 69

Trang 11

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển của mỗi Quốc gia Ngày nay, trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước nhu cầu sử dụng đất đai ngày càng nhiều cho các mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế Tuy nhiên đất đai không phải lúc nào cũng có sẵn, quỹ đất tương đối ổn định, để có đất phục

vụ cho các nhu cầu trên buộc nhà nước phải tiến hành thu hồi đất của các tổ chức,

hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất Thu hồi đất không chỉ làm chấm dứt quan hệ pháp luật đất đai (làm chấm dứt quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất) mà còn “đụng chạm” đến lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan: Lợi ích của người bị thu hồi đất; lợi ích của Nhà nước, của xã hội; lợi ích của người được hưởng lợi từ việc thu hồi đất Do vậy yêu cầu đặt ra chính là việc giải quyết hậu quả của việc thu hồi đất (thực chất là việc xử lý hài hòa lợi ích kinh tế giữa các bên) Việc giải quyết tốt vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất sẽ mang lại ý nghĩa to lớn trên nhiều phương diện Đây cũng là một vấn đề cực kỳ phức tạp, nhạy cảm và mang tính thời sự cấp bách hiện nay

Mặc dù trong thời gian qua công tác thu hồi đất đã có những chuyển biến tích cực, đã đạt được những thành tựu nhất định, những quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất ngày càng hoàn thiện hơn nhưng nhìn chung vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, thiếu sót, nhiều bất cập chưa có hướng giải quyết Thực tế trong quá trình thực hiện thu hồi đất trên địa bàn Thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái đã chứng tỏ điều này, có rất nhiều dự án chậm tiến độ không được triển khai như đúng kế hoạch, có những dự án phải tạm dừng thi công hoặc thi công rất chậm, có công trình vừa triển khai thi công vừa tổ chức vận động, vừa điều chỉnh chính sách bồi thường, hỗ trợ Các dự án chậm tiến

độ không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nhân dân, không đáp ứng kịp thời nhu cầu cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật cho xã hội mà còn làm thiệt hại lớn về kinh

tế cho Chủ đầu tư, Nhà nước, gây lãng phí nguồn tài nguyên đất Sở dĩ công tác thu hồi đất xảy ra những bất cập như vậy một mặt cũng do tâm lý, ý thức của người

Trang 12

dân, do sự hạn chế về nguồn vốn cũng như năng lực quản lý, trình độ chuyên môn của cán bộ thực hiện; mặt khác do công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, công tác thu hồi đất diễn ra chưa công khai, chưa đúng quy trình, chưa chi tiết đến người

có đất bị thu hồi, các chính sách quy định còn chưa đầy đủ, chưa cụ thể, hay thay đổi, chưa phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương Đặc biệt việc quy định khung giá đền bù chưa sát với giá thị trường; Quỹ đất tái định cư còn thiếu, chất lượng kém gây nhiều bức xúc cho người dân dẫn đến khiếu kiện, khiếu nại

Có thể nói công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Thành phố Yên Bái là nhiệm vụ hết sức khó khăn phức tạp, thường xuyên và lâu dài Để góp phần hoàn thiện hơn nữa công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích công cộng cần thiết lập một hệ thống chính sách bồi thường hợp lý, toàn diện và phù hợp với yêu cầu thực tế, cần

sự vào cuộc của cả một hệ thống chính trị, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nguồn vốn cũng như nguồn nhân lực cần thiết, nâng cao ý thức, nhận thức của người dân… Qua tìm hiểu các vấn đề thực tếvà nhận thức được sự ảnh hưởng của việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân, tôi quyết định

lựa chọn đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân tại một số dự án trên địa bàn thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái’’ làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

- Đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng

đến đời sống, việc làm, thu nhập của hộ gia đình, cá nhân sau khi Nhà nước thu hồi đất tại 02 Dự án nghiên cứu trên địa bàn thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái

- Đề xuất một số giải pháp nhằm ổn định và nâng cao đời sống của người dân sau khi thu hồi đất trên địa bàn thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái

3 Ý nghĩa của đề tài

Giúp cho người học tập nghiên cứu củng cố lại những kiến thức đã học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoành thành luận văn Đồng thời nắm chắc các quy định, chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và áp dụng các quy định

đó vào thực tế tại địa phương

Trang 13

Trong thực tiễn luận văn đánh giá thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố Yên Bái và những ảnh hưởng của nó đến đời sống của người dân có đất bị thu hồi Từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái; có thể được các cấp, các ngành trên địa bàn nghiên cứu tham khảo trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Ngoài ra, luận văn cũng có thể là tài liệu tham khảo của sinh viên và những người khác quan tâm đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Trang 14

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở khoa học về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

1.1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

Nhà nước ta đã ý thức được rất sớm việc bồi thường thiệt hại cho người bị thu hồi đất, đã có những văn bản quy định, hướng dẫn việc thực hiện từ những thập kỷ 60 của thế kỷ trước Đến nay tổng kết lại công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cũng đã đạt những hiệu quả nhất định, giải quyết được rất lớn mặt bằng cho công cuộc xây dựng đất nước hiện đại Đẩy nhanh công cuộc công nghiệp hóa

- hiện đại hóa (CNH-HĐH), bên cạnh đó vẫn đảm bảo quyền và lợi ích của người

bị thu hồi đất, giúp sử dụng tiết kiệm và đúng mục đích quỹ đất hiện có Đã thể hiện được tính toàn diện của chính sách bồi thường, hỗ trợ, quy định rõ ràng về trình tự thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phù hợp với Hiến pháp

và các văn bản luật

Bên cạnh những mặt đã đạt được trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (BT, HT&TĐC) là những công trình, các khu công nghiệp, những hạng mục công trình lớn được triển khai xây dựng, đóng góp vào công cuộc cải cách đất nước thì tại nhiều địa phương có nhiều dự án được triển khai không đạt tiến độ với nguyên nhân chủ yếu vướng mắc về công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) Có những dự án không thể tiếp tục triển khai công tác GPMB do nhiều nguyên nhân khác nhau

Những nguyên nhân vướng mắc trong công tác BT, HT&TĐC chủ yếu tập trung vào chế độ, chính sách chưa thực sự thể hiện tính thực tế khách quan, đồng

bộ, chưa thể hiện được cả 03 lợi ích: Nhà nước, Chủ đầu tư và người dân Trong xây dựng chế độ chính sách tại một số địa phương chưa bám sát với quy định của Chính phủ đã đề ra Xây dựng giá bồi thường, hỗ trợ chưa sát với giá thị trường, giá đất ở và đất nông nghiệp còn thấp, chính sách đào tạo nghề sau khi thu hồi đất của người nông dân chưa thoả đáng không đáp ứng được mong mỏi của người dân Quy trình thực hiện còn rườm rà cần được rút gọn lại Tại một số dự án lớn, trọng

Trang 15

điểm tình trạng nhân dân bức xúc khiếu kiện kéo dài vẫn thường xuyên xảy ra gây mất ổn định về chính trị, xã hội

1.1.2 Khái quát về chính sách giải phóng mặt bằng của Nhà nước Việt Nam

1.1.2.1 Một số khái niệm liên quan đến giải phóng mặt bằng

Luật Đất đai năm 2013 được thông qua ngày 29/11/2013 trên cơ sở Nghị quyết về việc tiếp tục đổi mới chính sách pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước Xuất phát từ yêu cầu đổi mới đó, Luật đất đai năm

2013 đã được ban hành có phạm vi điều chỉnh bao quát với rất nhiều nội dung mới, trong đó tập trung vào các vấn đề trong quản lý sử dụng đất đai

Sau khi Luật Đất đai 2013 được ban hành, để đáp ứng thực tiễn Nhà nước đã ban hành nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điều luật về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, theo

đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư được thể chế tại Nghị định

số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, hiện tại đây là văn bản quy phạm quan trọng để áp dụng cho công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất cho các địa phương

Nghị định số 47/2014/NĐ-CP đã phần nào đáp ứng được lợi ích của người bị thu hồi đất Tuy nhiên để giải quyết một số vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cần cụ thể hoá và bổ sung một

số điều thuộc Nghị định góp phần hoàn thiện chính sách khi Nhà nước thu hồi đất, đẩy nhanh tiến độ GPMB và ổn định đời sống của người bị thu hồi đất

Sau đây là một số khái niệm liên quan đến nội dung nghiên cứu đề tài:

*Bồi thường về đất: Theo Khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai 2013, Bồi thường

về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013)

Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013)

Trang 16

Giải phóng mặt bằng (GPMB) là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên phần đất nhất định được quy định cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới trên đó

Trong thực tế có thể thấy quá trình bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để GPMB nhằm phục vụ thực hiện các dự án đầu tư đó là quá trình giải quyết mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thể được Nhà nước giao đất với các hình thức bồi thường có thể bằng tiền hoặc các vật chất khác tùy theo điều kiện hoàn cảnh cụ thể nhằm bù đắp lại những lợi ích đã bị mất mát trong quá trình thu hồi đất và quá trình này phải được thực hiện dựa trên những chính sách, quy định pháp luật của Nhà nước

Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được bắt đầu từ khi thành lập Hội đồng giải phóng mặt bằng cho tới khi bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư

*Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có

đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013)

Có 4 loại hỗ trợ, cụ thể:

- Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất;

- Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở;

- Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở;

- Hỗ trợ khác

Như vậy, khác với bồi thường là việc chi trả lại một cách tương xứng những giá trị bị thiệt hại, thì hỗ trợ mang tính chính sách, trợ giúp thêm của nhà nước đối với sự mất mát của người dân phải chịu khi bị thu hồi đất thực hiện những lợi ích chung của đất nước, cộng đồng

Trang 17

*Tái định cư: (TĐC) là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước

đây để sinh sống và làm ăn Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi đất hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển

Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản;

di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó

Như vậy, tái định cư nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế, xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung

Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau:

Bồi thường bằng nhà ở;

Bồi thường bằng giao đất ở mới;

Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở

1.1.2.2 Nguyên tắc bồi thường và điều kiện được bồi thường về đất

* Nguyên tắc bồi thường về đất được quy định tại Điều 74 Luật đất đai 2013 như sau (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013)

•Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật này thì được bồi thường

•Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

•Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật

*Điều kiện được bồi thường về đất: được quy định tại điều 75 Luật đất đai 2013(Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013)

"Điều kiện được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng:

1 Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuê đất hàng năm, có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Giấy chứng nhận quyền sở

Trang 18

hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (sau đây gọi chung là Giấy chứng nhận) hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 77 của Luật này; người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam mà có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp"

1.1.2.3 Bồi thường, hỗ trợ về tài sản, về sản suất, kinh doanh

Đơn giá bồi thường về đất, tài sản, vật kiến trúc, cây cối hoa màu…được thực hiện theo các Quy định tại Quyết định số 26/2017/QĐ-UBND ngày 21/12/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái ban hành Quy định về bồi thường nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Yên Bái và Quyết định số 27/2017/QĐ-UBND ngày 21/12/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc ban hành Quy định về bồi thường đối với cây trồng; Bộ đơn giá bồi thường đối với cây trồng khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Yên Bái;

1.1.2.4 Chính sách hỗ trợ khi thu hồi đất

Nguyên tắc hỗ trợ: Tại Khoản 1, Điều 83, Luật Đất đai 2013 quy định

+ Người sử dụng đất khi nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật Đất đai còn được nhà nước xem xét hỗ trợ

+ Việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật

Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm:

+ Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuấtkhi Nhà nước thu hồi (Điều 19 Nghị

định 47/2014/NĐ-CP)

+ Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp Nhà nước thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở (Điều 21 Nghị định 47/2014/NĐ-CP)

Trang 19

+ Hỗ trợ khi thu hồi đất công ích của xã, phường, thị trấn (Điều 24 Nghị định 47/2014/NĐ-CP)

1.1.2.5.Chính sách tái định cư

Căn cứ vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phương, căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được cấp có thẩm quyền xét duyệt, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm lập và thực hiện các dự án tái định cư để bảo đảm phục vụ tái định cư cho người bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở theo Luật đất đai 2013 và Nghị định 47/2014/NĐ-CP của Chính phủ

- Khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền

- Việc thu hồi đất ở chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu tái định cư.

1.2 Cơ sở pháp lý của đề tài

1.2.1 Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Luật Đất đai số 45/2013/QH13 ngày 29 tháng 11 năm 2013

Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai

Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Trang 20

Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất

Thông tư số 33/2017TT-BTNMT ngày 29 tháng 9 năm 2017 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06 tháng 01 năm 2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai và sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư hướng dẫn thi hành Luật Đất đai

1.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Quyết định số 17/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái ban hành quy định chi tiết một số điều, khoản của Luật Đất đai ngày 29/11/2013 và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

Quyết định số 19/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc ban hành Quy định về bồi thường đối với cây trồng; Bộ đơn giá bồi thường đối với cây trồng khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Yên Bái

Quyết định số 20/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái ban hành Quy định về bồi thường nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Yên Bái.Quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái ban hành Quy định Bảng giá đất năm 2015 tại tỉnh Yên Bái; Quyết định số 15/2017/QĐ-UBND ngày 15/9/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định Bảng giá đất năm 2015 tại tỉnh Yên Bái ban hành kèm theo Quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái;

Quyết định số 19/2017/QĐ-UBND ngày 05/10/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái ban hành Quy định chi tiết thi hành một số điều, khoản của Luật Đất đai, Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 và Nghị định số

Trang 21

01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;

Quyết định số 25/2017/QĐ-UBND ngày 21/12/2017 của Ủy ban nhân dân thành phố Yên Bái về việc sửa đổi, bổ sung một số điều, khoản của Quy định chi tiết một số điều, khoản của Luật Đất đai ngày 29/11/2013 và Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất ban hành kèm theo Quyết định số 17/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014;

*Các Văn bản liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của 02 Dự án nghiên cứu

- Các văn bản liên quan của Dự án 1

Quyết định số 1524/QĐ-UBND ngày 30/8/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc phê duyệt dự án đầu tư xây dựng và kế hoạch lựa chon nhà thầu thi công trình San tạo và xây dựng cơ sở hạ tầng quỹ đất hai bên đường Âu Cơ (Khu số 3) xã Tân Thịnh và xã Văn Phú, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái

Thông báo thu hồi đất số 35/TB-UBND ngày 24/4/2014 của Ủy ban nhân dân thành phố Yên Bái về việc thu hồi các khu đất để phát triển quỹ đất hai bên đường tránh ngập thành phố Yên Bái (giai đoạn 1);

Quyết định số 1194/QĐ-UBND ngày 02/7/2015 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc phê duyệt giá đất cụ thể và hệ số điều chỉnh giá đất để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất xây dựng Công trình thu hồi đất quản lý theo quy hoạch quỹ đất hai bên đường Tránh ngập thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái (Khu 3, khu 4) tại các thôn: Văn Phú, Văn Liên, Tiên Phú, xã Văn Phú, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái;

Quyết định số 5240/QĐ-UBND ngày 9/11/2015 của Uỷ ban nhân dân thành phố Yên Bái về việc phê duyệt kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư công trình: thu hồi quản lý theo quy hoạch quỹ đất hai bên đường Tránh ngập thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái (Khu 3, khu 4) - đợt 1 địa điểm: Thôn Văn Phú, xã Văn Phú, thành phố Yên Bái;

Trang 22

Trang 23

- Các văn bản liên quan của Dự án 2

Quyết định số 3362/QĐ-UBND ngày 11/10/2011 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật xây dựng công trình: Cải tạo khu lăng

mộ Nguyễn Thái Học (Tu bổ, tôn tạo di tích mộ Nguyễn Thái Học và Các chiến sỹ

hy sinh trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái, tỉnh Yên Bái;

Quyết định số 815/QĐ-UBND ngày 11/5/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc Phê duyệt chủ trương đầu tư điều chỉnh, bổ sung Dự án đầu tư xây dựng công trình Tu bổ, tôn tạo, mở rộng di tích mộ Nguyễn Thái Học và các chiến

xỹ hy sinh trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái;

Văn bản số 2097/UBND-TNMT ngày 09/10/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc xác định giá đất cụ thể và đề xuất hệ số điều chỉnh giá đất trên địa bàn tỉnh; Văn bản số 2372/STNMT-QLĐĐ ngày 24/10/2014 của Sở Tài nguyên và Môi trường về việc giao nhiệm vụ điều tra, khảo sát, xác định giá đất cụ thể và đề xuất hệ số điều chỉnh giá đất;

Thông báo thu hồi đất số 349/TB-UBND; số 354/TB-UBND ngày 02/12/2016 của Ủy ban nhân dân thành phố Yên Bái để thực hiện dự án xây dựng công trình: Tu bổ, tôn tạo, mở rộng di tích mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sỹ hy sinh trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái;

Thông báo số 369/TB-UBND ngày 14/12/2016 của Ủy ban nhân dân thành phố Yên Bái điều chỉnh nội dung Thông báo số 351/TB-UBND ngày 02/12/2016 của Ủy ban nhân dân thành phố Yên Bái để thực hiện dự án xây dựng công trình:

Tu bổ, tôn tạo, mở rộng di tích mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sỹ hy sinh trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái;

Thông báo số 11/TB-UBND, số 12/TB-UBND, số 14/TB-UBND, số UBND ngày 22/02/2017 của Ủy ban nhân dân thành phố Yên Bái điều chỉnh nội dung Thông báo số 353/TB-UBND; số 370/TB-UBND; số 350/TB-UBND; số 348/TB-UBND ngày 02/12/2016 của Ủy ban nhân dân thành phố Yên Bái để thực hiện dự án xây dựng công trình: Tu bổ, tôn tạo, mở rộng di tích mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sỹ hy sinh trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái;

Trang 24

16/TB-Thông báo số 142/TB-UBND đến 16/TB-Thông báo số 145/TB-UBND ngày 08/5/2017 của Ủy ban nhân dân thành phố Yên Bái để thực hiện dự án xây dựng công trình: Tu bổ, tôn tạo, mở rộng di tích mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sỹ hy sinh trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái;

Quyết định số 1253/QĐ-UBND ngày 06/7/2015 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc phê duyệt giá đất cụ thể và hệ số điều chỉnh giá đất để thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất xây dựng Công trình Tu bổ, tôn tạo, mở rộng di tích mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sỹ hy sinh trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái;

Quyết định số 2816 /QĐ-UBND ngày 24/8/2017 của UBND thành phố Yên Bái về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư công trình: Tu

bổ, tôn tạo, mở rộng di tích mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sỹ hy sinh trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái, địa điểm phường Nguyễn Thái Học, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái (Lần 1);

Quyết định số 3235/QĐ-UBND ngày 04/10/2017 của UBND thành phố Yên Bái về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư công trình: Tu

Quyết định số 3238 /QĐ-UBND ngày 04/10/2017 của UBND thành phố Yên Bái về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư công trình: Tu

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.3.1.Sự cần thiết của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trongthu hồi đất

Thu hồi đất là yêu cầu khách quan của quá trình đổi mới nhằm tạo dựng cơ sở vật chất kỹ thuật hạ tầng cho chiến lược phát triển kinh tế xã hội Thực tế cho thấy rằng không phải lúc nào cũng có mặt bằng để xây dựng, không phải khi nào cũng sử dụng đến quỹ đất chưa sử dụng hay xây dựng các công trình ở nơi hoàn toàn vắng

Trang 25

vẻ nhất là đối với nhu cầu mở rộng, cải tạo đô thị thì việc xây dựng các công trình trong khu dân cư là điều không thể tránh khỏi Mặt bằng là một yếu tố hết sức quan trọng, không thể thay thế được đối với một dự án đầu tư xây dựng Để có đất phục

vụ cho chiến lược phát triển kinh tế xã hội, Nhà nước sẽ phải tiến hành thu hồi đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, thực hiện đền bù, hỗ trợ đối với những tổ chức,

cá nhân, hộ gia đình sử dụng đất Chính vì thế công tác thu hồi đất, GPMB đã trở thành một yêu cầu tiên quyết đi trước một bước trong các dự án xây dựng Khi Nhà nước thu hồi đất sẽ làm ảnh hưởng đến lợi ích và đời sống của người sử dụng đất

Vì thế Nhà nước phải tiến hành bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người bị thu hồi đất Thực tế cho thấy nếu không có bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thì Nhà nước không thể thực hiện được việc thu hồi đất

Đối với người bị thu hồi đất:Trong trường hợp bị thu hồi đất nói chung và

thu hồi đất ở nói riêng, quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất trực tiếp bị xâm hại Họ không chỉ mất quyền sử dụng đất, buộc phải di chuyển chỗ ở mà nhiều trường hợp còn mất công ăn việc làm Hậu quả là cuộc sống thường nhật của họ bị đảo lộn Bởi vậy việc Nhà nước bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho hộ gia đình, cá nhân, tổ chức bị thu hồi đất chính là việc đảm bảo lợi ích cho người bị thu hồi đất, giải quyết “hậu quả” của việc thu hồi đất gây ra, bảo đảm cho người bị thu hồi đất

có cuộc sống bằng hoặc tốt hơn trước khi thu hồi đất, bảo đảm trật tự cuộc sống xã hội cho người bị thu hồi đất Đồng thời việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư còn tạo niềm tin cho người dân về một xã hội bình đẳng, công bằng, dân chủ, về một Nhà nước do dân và vì dân Từ đó, người dân có thái độ hợp tác, sẵn sàng giao đất

để xây dựng cơ sở hạ tầng phát triển đất nước nếu chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thỏa đáng

Đối với doanh nghiệp: Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái

định cư có ảnh hưởng và tầm quan trọng rất lớn đến các DN, đặc biệt là các DN được giao xây dựng dự án trên diện tích đất thu hồi Các dự án chậm triển khai thực hiện theo tiến độ đề ra có nguyên nhân do công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư không nhận được sự đồng thuận từ phía người dân Xét dưới góc độ kinh tế, dự án chậm triển khai thực hiện ngày nào là chủ đầu tư, các doanh nghiệp bị thiệt hại đáng

Trang 26

kể về lợi ích kinh tế do máy móc, vật tư, thiết bị bị “đắp chiếu”, người lao động không có việc làm trong khi doanh nghiệp vẫn phải trả lương, trả chi phí duy trì các hoạt động thường xuyên và trả lăi suất vay vốn cho Ngân hàng;… Vì vậy, thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất sẽ là điều kiện để doanh nghiệp sớm có mặt bằng triển khai các dự án đầu tư góp phần vào việc thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh tế và nâng cao tính hấp dẫn của môi trường đầu tư, kinh doanh ở nước ta

Đối với Nhà nước: Đứng trên góc độ Nhà nước, việc thực hiện bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư chính là việc thực hiện chức năng của Nhà nước trong việc ổn định chính trị, duy trì trật tự xã hội, đảm bảo công bằng xã hội và phát triển kinh tế Với quan niệm truyền thống của người Việt Nam “có an cư mới lạc nghiệp” thì việc

bị mất đất đai, nhà cửa thực sự là một “cú sốc” đối với người bị thu hồi đất Do vậy,

họ phản ứng rất gay gắt, quyết liệt thông qua việc khiếu kiện đông người, khiếu kiện vượt cấp, kéo dài nếu không được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thỏa đáng Các khiếu kiện về đất đai nói chung và khiếu kiện về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất nói riêng tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định chính trị và dễ phát sinh thành các “điểm nóng”; cho nên việc giải quyết tốt vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là thực hiện tốt chính sách an dân, góp phần vào việc duy trì, củng

cố sự ổn định về chính trị và để phát triển kinh tế xã hội, xây dựng đất nước ngày một giàu đẹp, tạo tiền đề cho các bước phát triển tiếp theo

Như vậy việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong thu hồi đất là hết sức cần thiết và có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với cả Nhà nước, người dân và doanh nghiệp

Có thể thấy vai trò cụ thể của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với mỗi chủ thể Nhà nước, doanh nghiệp và người dân là khác nhau nhưng tựu chung lại thì thông qua nó mà Nhà nước mới thực hiện được việc thu hồi đất và vì thế lợi ích của mỗi chủ thể mới được bảo đảm, xã hội mới ổn định và đất nước mới phát triển

1.3.2 Yêu cầu của việc bồi thường, hỗ trợ vá tái định cư trong thu hồi đất

1.3.2.1.Phải được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật và phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội

Trang 27

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện quản lý nhưng đồng thời

nó cũng là tài sản có giá trị lớn đối với mỗi quốc gia và người sử dụng Do đó công tác thu hồi đất nói chung và bồi thường thiệt hại nói riêng phải được tiến hành theo đúng trình tự, thủ tục pháp lý theo quy định của nhà nước Công tác thu hồi đất được thực hiện theo đúng quy định không chỉ là yêu cầu bắt buộc “sống và làm việc theo đúng pháp luật” của đất nước ta mà nó còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý, giám sát, kiểm tra và xử lý hành vi vi phạm pháp pháp luật, hạn chế đến mức thấp nhất những khiếu nại, tố cáo của người dân

1.3.2.2 Dựa trên cơ sở cân đối, kết hợp hài hòa giữa các lợi ích

Lợi ích là động lực thúc đẩy mọi hoạt động của các chủ thể xã hội, từ cá nhân đến cộng đồng Công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất tác động trực tiếp đến lợi ích của các đối tượng liên quan Đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên là yêu cầu chính yếu đặt ra

Luật đất đai 1988 quy định “ đất đai thuộc sở hữu Nhà nước”, từ quy định này chúng ta có thể thấy được lợi ích nghiêng về phía Nhà nước, lợi ích của Nhà nước đặt lên trên nhất và Nhà nước áp đặt các biện pháp bắt buộc có liên quan đến đất đai đối với người dân sử dụng đất Tuy nhiên Luật đất đai 1993 và gần đây nhất

là Luật đất đai 2013 đã ra đời và sửa đổi từ “ đất đai thuộc sở hữu Nhà nước” thành

“Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý” mới thấy được hết tính đầy đủ của nó Như vậy lợi ích của Nhà nước sẽ gắn liền với lợi ích của người dân

1.3.2.3.Đảm bảo tiến độ nhanh chóng, kịp thời, chính xác

Đảm bảo tiến độ nhanh chóng, kịp thời, chính xác là một yêu cầu quan trọng

và cấp thiết của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Nó ảnh hưởng đến nhiều yếu tố khác nhau về kinh tế, chính trị, văn hoá Nếu đảm bảo đúng yêu cầu này sẽ đẩy nhanh tiến độ thi công công trình và đưa công trình vào sử dụng đúng thời gian và kế hoạch đã đề ra Ngược lại, công tác bồi thường thiệt hại diễn ra chậm do nhiều nguyên nhân sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ GPMB, dẫn đến chậm tiến độ trong thi công công trình xây dựng, dự án đầu tư gây thiệt hại cho vốn tư nhân hoặc Ngân sách nhà nước

Trang 28

1.3.2.4 Đảm bảo công khai, minh bạch và dân chủ

Đây là yêu cầu mà các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền phải đảm bảo khi thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong thu hồi đất GPMB Công khai, dân chủ chính là công khai, phổ biến cho tất cả các đối tượng bị thu hồi đất rõ các chính sách, quy định bồi thường; mục tiêu, nhiệm vụ của dự án có liên quan Công khai các văn bản pháp lý, các văn bản về quy mô, cơ cấu dự án, sơ

đồ khu giải toả; đặc biệt là chính sách, phương án bồi thường, hỗ trợ cho các hộ gia đình có trong phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt biết, tạo niềm tin trong dân chúng

1.3.3.Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Thực trạng công tác quản lý Nhà nước về đất đai ở nước ta còn nhiều yếu kém và thiếu chặt chẽ, nhiều vướng mắc còn tồn đọng khá dai dẳng và không giải quyết được đã gây cản trở lớn cho công tác giải phóng mặt bằng thu hồi đất Không ít các trường hợp Nhà nước phải mặc nhiên công nhận quyền sử dụng đất của các chủ sử dụng không có chứng thư pháp lý, vi phạm pháp luật

về đất đai Tình trạng tranh chấp đất đai, khiếu kiện trong nhân dân do không

có giấy tờ hợp pháp hay hợp lệ hoặc vì một quyết định sai chính sách trong thời gian qua không giảm Vì vậy, việc tăng cường công tác quản lý Nhà nước về đất đai, nâng cao năng lực thể chế, ổn định pháp chế trong xã hội là những nội dung quan trọng và cần thiết nhằm giải quyết tốt các mối quan hệ đất đai Đồng thời, nó có tác động rất lớn đối với việc thực hiện công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng Những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến công tác thu hồi đất, bồi thường và giải phóng mặt bằng, cụ thể:

*Chính sách, pháp luật

Đây là yếu tố quan trọng nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác bồi thường,

hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất Chính sách áp dụng ở đây chúng ta bàn đến là chính sách về giá đất và chính sách về tái định cư Hầu hết các vụ khiếu kiện liên quan đến giải phóng mặt bằng đều có liên quan đến hai chính sách này Ta biết rằng việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng suy cho cùng là hành vi mang tính cưỡng chế

Trang 29

Luật Đất đai 2013 ra đời với một hệ thống quy phạm khá hoàn chỉnh, chi tiết,cụ thể, rõ ràng, đề cập mọi quan hệ đất đai phù hợp với thực tế Các văn bản quyphạm pháp luật về đất đai của Nhà nước đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong việctổ chức thực hiện các nội dung quản lý Nhà nước về đất đai, giải quyết tốt mối quanhệ đất đai ở khu vực nông thôn, bước đầu đã đáp ứng được quan hệ đất đai mới hình thành trong quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa; hệ thống pháp luật đất đai luôn đổi mới, ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu phát triển kinh tế, bảo đảm quốcphòng, an ninh và ổn định xã hội Theo đó, chính sách bồi thường giải phóng mặtbằng cũng luôn được Chính phủ không ngừng hoàn thiện, sửa đổi nhằm giải quyết các vướng mắc trong công tác bồi thường GPMB, phù hợp với yêu cầu thực

tế triển khai Với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tác GPMB

đã đạt những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư.Tuy nhiên bên cạnh đó, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường GPMB đã gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư Hệ thống văn bản pháp luật đất đai còn có những nhược điểm như là số lượng nhiều, mức độ phức tạp cao, không thuận lợi trong sử dụng, nội bộ hệ thống chưa đồng bộ, chặt chẽ gây lúng túng trong xử lý và tạo kẽ hở trong thực thi pháp luật Đất đai là đối tượngquản

lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế hơn

* Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất:

Bất kỳ một phương án bồi thường GPMB nào đều dựa trên một quy hoạch và

kế hoạch sử dụng đất nhằm đạt được các yêu cầu như là phương án có hiệu quả kinh

tế - xã hội cao nhất Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh:

Thứ nhất: Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhấtđể thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà

Trang 30

theo quy định của Luật đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi có quyết định thu hồi đất đó của người đang sử dụng;

Thứ hai: Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất; từ đó tác động tới giá đất để tính bồi thường

Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất là hệ thống các biện pháp cơ sở khoa học

kỹ thuật, khoa học xã hội để phân chia đất đai theo loại sử dụng nhằm sử dụng hợp

lý nguồn tài nguyên đất Đối với công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư, nó chi phối từ khâu hình thành dự án đến khâu cuối cùng giải phóng mặt bằng và lập khu tái định cư Hiện nay, trên phạm vi cả nước có khoảng 60% đơn vị cấp huyện có quy hoạch và 50% đơn vị cấp xã có quy hoạch Những nơi chưa có quy hoạch kế hoạch sử dụng đất, công tác quản lý đất đai yếu kém, số liệu không đảm bảo độ tin cậy, việc khoanh định các loại đất, định hướng sử dụng không sát với thực tế thì ở đó công tác đền bù giải phóng mặt bằng và tái định cư gặp nhiều khó khăn phức tạp

Phương án quy hoạch chưa dự báo sát tình hình, quy hoạch còn mang nặng tính chủ quan duy ý chí, áp đặt, nhiều trường hợp quy hoạch theo phong trào Đâychính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng quy hoạch “treo”, dự án “treo”

*Yếu tố điều tra, khảo sát, phân loại đất, quy chủ sử dụng đấtvà lập bản

đồ địa chính thu hồi đất

Trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, thì nội dung về điều tra, đo đạc, đánh giá, phân loại đất và lập bản đồ địa chính là nội dung rất quan trọng, là cơ sở

để thực hiện những nội dung tiếp theo, đồng thời nó phản ánh hiện trạng sử dụng đất của khu vực dự án Tuy nhiên, hiện nay ở nhiều địa phương công tác này được thực hiện rất chậm, mới chỉ có khoảng 40-50% số đơn vị cấp xã có bản đồ địa chính Những hạn chế của công tác này làm ảnh hưởng đến nhiệm vụ quản lý đất đai ở các địa phương và trực tiếp là công tác xây dựng dự án đền bù thiệt hại trong

công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Về công tác phân loại đất:Việc xác định chất lượng đất là cơ sở để xác định giá trị sinh lợi của mảnh đất trong điều kiện và trình độ thâm canh như nhau Từ đó

Trang 31

định ra giá trị quyền sử dụng đất hoặc lập bảng giá đất giúp cho việc xây dựng phương án đền bù chính xác, công bằng khi thu hồi đất Thực tế đã chứng minh vai trò của công tác phân hạng và phân loại đất.Ở nhiều địa phương do việc phân hạng đất đai thiếu cơ sở khoa học dẫn đến hậu quả định giá đền bù khó khăn, thiếu chính xác gây bất hợp lý trong việc xác định giá đất khi đền bù thiệt hại

*Trình độ, năng lực của cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư:

Công tác bồi thường GPMB là một việc làm phức tạp, gắn nhiều đến quyền lợi về tài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất chính, chính quyền địa phương cấp trên.Trình độ, năng lực của cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cưthường xuyên được nâng cao, có trách nhiệm Hội đồng thẩm định phải có kế hoạch thanh tra, kiểm tra và coi đây là nhiệm vụ thường xuyên trong quá trình triển khai thực hiện công tác bồi thường GPMB, kịp thời phát hiện các sai phạm, vi phạm pháp luật để xử lý tạo niềm tin trong nhân dân Công tác

tổ chức cần thực hiện một cách đồng bộ, sâu rộng, triệt để từ cấp trên xuống địa phương, cần chung tay vào cuộc của toàn bộ hệ thống chính trị

* Công tác xác định giá đất và định giá tài sản trên đất

Một trong những vấn đề đang gây ách tắc cho công tác bồi thường, GPMB hiện nay đó là giá bồi thường cho người có đất bị thu hồi Giá đất là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất

Định giá đất gắn liền với việc gắn liền với việc xác định thuế và mức thuế nhà đất/ bất động sản, thuế thừa kế đánh vào di sản của người đã chết, thuế trước

bạ, thuế hiến tặng, tiền đền bù phải trả hoặc truy thu, tiền thuế nhà đất/BĐS, ngoài

ra còn liên quan đến các dịch vụ công, quản lý đất TĐC…Định giá đất là cơ sở của quản lý giá đất, tiêu chuẩn giá đất được định ra một cách khoa học là yêu cầu của việc sư dụng hợp lý đất đai, quản lý đất đai và giá đất cả ở tầm vĩ mô, vi mô Có sự quan hệ rất mật thiết của việc giữa việc định giá đất với việc quản lý đất đai và thị trường BĐS Quản lý tốt giá đất sẽ mang đến những tác động tích cực sau đây: đề phòng được giá cả đất đai tăng đột biến; đề phòng được nạn đầu cơ đất đai, thúc đẩy

Trang 32

sử dụng đất hợp lý; quy phạm hóa được hành vi giao dịch của hai bên, góp phần xây dựng một thị trướng đất đai có quy phạm, định giá đất được khách quan và chính xác; ngăn chặn được thất thoát thu lợi của đất đai quốc hữu (Tôn Gia Huyên và Nguyễn Đình Bồng, 2007)

Giá đất tính bồi thường thiệt hại về đất là thước đo phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước, người bị thu hồi đất và nhà đầu tư Theo quy định của Luật Đất đai năm 2003, nguyên tắc định giá đất là phải sát với giá thị trường trong điều kiện bình thường Tuy nhiên, tình hình phổ biến hiện nay là giá đất do các địa phương quy định và công bố đều không theo đúng nguyên tắc đó, dẫn tới nhiều trường hợp ách tắc về bồi thường đất đai và phát sinh khiếu kiện

Luật Đất đai năm 2013, ngoài việc tiếp tục quy định khung giá các loại đất, bảng giá đất, còn bổ sung quy định giá đất cụ thể Bên cạnh đó, Luật Đất đai quy định rõ nguyên tắc định giá đất phải theo mục đích sử dụng đất hợp pháp tại thời điểm định giá, theo thời hạn sử dụng đất Bỏ việc công bố bảng giá đất vào ngày 1/1 hàng năm.Bảng giá đất chỉ áp dụng đối với một số trường hợp thay thế cho việc áp dụng cho tất cả các mục đích như quy định tại Luật Đất đai 2003

1.3.4.Khái quát về chính sách giải phóng mặt bằng của một số nước trên thếgiới

1.3.4.1 Trung Quốc

Ở Trung Quốc, đất đai thuộc chế độ công hữu nên lợi ích công là điều kiện tiền đề để áp dụng quyền thu hồi đất một cách hợp pháp Việc thu hồi đất được thực hiện chặt chẽ để tránh sự lạm quyền của chính quyền địa phương Phạm vi đất bị thu hồi phục vụ cho lợi ích công gồm: Đất phục vụ cho quân sự - quốc phòng; các

cơ quan nhà nước và các cơ quan nghiên cứu sự nghiệp; công trình giao thông, năng lượng; kết cấu hạ tầng công cộng; công trình công ích và phúc lợi xã hội, công trình trọng điểm quốc gia, bảo vệ môi trường sinh thái và phục vụ cho các lợi ích công cộng khác theo quy định của pháp luật

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, khi Nhà nước thu hồi đất thì người nào sử dụng đất sau đó sẽ có trách nhiệm bồi thường Người bị thu hồi đất được thanh toán ba loại tiền: tiền bồi thường đất đai, tiền trợ cấp về tái định cư, tiền trợ cấp bồi thường hoa màu trên đất Cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền

Trang 33

trợ cấp tái định cư căn cứ theo tổng giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với hệ số Tiền bồi thường cho hoa màu, cho các loại tài sản trên đất được tính theo giá cả hiện tại

Mức bồi thường cho giải tỏa mặt bằng được thực hiện theo nguyên tắc đảm bảo cho người dân có cuộc sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản lý giải phóng mặt bằng được giao cho các cục quản lý tài nguyên đất đai ở địa phương đảm nhiệm Tổ chức, cá nhân được quyền sử dụng thửa đất nào sẽ trả tiền thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng(Nguyễn Ánh Tuyết, 2002)

1.3.4.2.Ở Singapore

Luật pháp Singapore quy định Nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất và người dân có nghĩa vụ chấp hành quyết định thu hồi đất Việc thu hồi đất được thực hiện theo quy trình chặt chẽ do pháp luật quy định Công tác thu hồi đất dựa trên nguyên tắc thu hồi đất bắt buộc phục vụ cho việc phát triển cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội và chỉnh trang đô thị Hạn chế thu hồi đất tư nhân, chỉ thu hồi khi thực sự cần thiết

Về mức bồi thường thiệt hại, được xác định căn cứ vào giá trị thực tế bất động sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ, di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí mua nguyên liệu xây dựng nhà ở mới; thuế nhà ở mới Singapore đền bù giá thấp hơn giá hiện tại, vì giá bất động sản hiện tại đã bao gồm giá trị gia tăng do nhà nước đầu tư hạ tầng, do đó nhà nước điều tiết một phần giá trị đã đầu tư Bên cạnh đó, nhà nước cũng xem xét bồi thường cho người bị thu hồi đất các thiệt hại trong trường hợp công trình công cộng đi ngang qua bất động sản gây ảnh hưởng xấu đến lợi ích của người sử dụng đất như tiếng ồn, khói bụi, người đi đường có thể nhìn vào nhà v.v; trường hợp công trình công cộng gây chia cắt manh mún mảnh đất hiện hữu; chi phíđể hoàn tất thủ tục đứng tên chủ sở hữu hoặc chủ sử dụng đối với phầndiệntíchcòn lại (Nguyễn Ánh Tuyết, 2002)

1.3.5 Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Yên Bái

1.3.5.1 Cơ chế, chính sách và kết quả đạt được

Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là vấn đề kinh tế xã hội tổng hợp liên quan đến nhiều mặt kinh tế xã hội, phụ thuộc vào nhiều văn bản quy phạm pháp luật của

Trang 34

Nhà nước như: Luật dân sự, Luật Lao động, Luật Đất đai, Luật Ngân sách, Luật Khiếu nại, Tố cáo, Luật Xây dựng và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thực hiện Yêu cầu đặt ra để thực hiện công tác này là hết sức to lớn và nặng nề như: tổ chức bộ máy, điều kiện làm việc, bố trí con người làm công tác này còn hạn chế chưa ngang tầm với công việc khó khăn và phức tạp như trên.Để thực hiện công tác giải phóng mặt bằng Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái đã ban hành Quyết định số 16/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái ban hành Quy định chi tiết thi hành một số điều, khoản của Luật Đất đai và Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai; Quyết định số 17/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 ban hành Quy định chi tiết một số điều, khoản của Luật Đất đai ngày 29 tháng 11 năm 2013 và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày ngày 15 tháng 5 năm

2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;Quyết định số 19/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái về việc ban hành Quy định về bồi thường đối với cây trồng; Bộ đơn giá bồi thường đối với cây trồng khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Yên Bái; Quyết định số 20/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 ban hành Quy định về bồi thường nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Yên Bái; Quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 Ban hành Quy định bảng giá đất năm 2015; Quyết định số 15/2017/QĐ-UBND ngày 15/9/2017 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định Bảng giá đất năm 2015 tại tỉnh Yên Bái ban hành kèm theo Quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái.Vì vậy trong những năm gần đây Công tác giải phóng mặt bằng cho các dự án xây dựng trên địa bàn tỉnh Yên Bái đã đạt được kết quả nhất định, giải quyết tốt mặt bằng cho các dự án về giao thông trên địa bàn như: Đường cầu Tuần Quán; Đường Cầu Bách Lẫm; Cải tạo nâng cấp Quốc lộ 32C và các dự án chỉnh trang phát triển khu dân cư đô thị, nông thôn như: dự án Khu 1, dự án phát triển quỹ đất thuộc xã Phúc Lộc, thành phố Yên Bái, dự án phát triển quỹ đất dân

cư, quỹ đất phát triển hạ tầng trên địa bàn thị xã Nghĩa Lộ…

Trang 35

1.3.5.2 Những thuận lợi, khó khăn

* Thuận lợi

Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh Yên Bái luôn xác định công tác bồi thường GPMB là nhiệm vụ trọng tâm của các cấp, các ngành; khâu then chốt thu hút đầu tư, nên đã tập trung sát sao chỉ đạo thực hiện Chính sách bồi thường đã được ban hành cơ bản thông thoáng, theo chiều hướng có lợi cho người bị thu hồi đất và sát thực tế hơn

Được sự ủng hộ của đa số nhân dân về chủ trương thực hiện dự án với những thuận lợi, hiệu quả mà dự án mang lại Nhiều hộ dân đã tự nguyện hiến đất để GPMB xây dựng các dự án công trình hạ tầng cơ sở, phục vụ phát triển kinh tế xã hội trong điều kiện nguồn kinh phí đầu tư còn khó khăn Như công trình đường nối quốc lộ 37 với đường cao tốc Nội Bài-Lào Cai, công trình mở rộng Khu di tích lịch

sử mộ Nguyễn Thái Học…

Công tác thông tin tuyên truyền về chủ trương chính sách giải phóng mặt bằng đến với người dân kịp thời, được nhân dân tin tưởng, phối hợp, tạo điều kiện cho công tác GPMB

* Khó khăn

Cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ thường xuyên luôn có sự thay đổi,

có chỗ còn chưa phù hợp gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB

Một số dự án chuyển tiếp trước đây việc bố trí kinh phí bồi thường GPMB không kịp thời, chưa bố trí kế hoạch tái định cư, khi chính sách thay đổi phải trình duyệt lại; kéo dài tiến độ thực hiện dự án; gây bức xúc nhiều cho người dân trong vùng quy hoạch dự án

Cán bộ làm công tác GPMB thường xuyên có sự thay đổi, trình độ của một

số cán bộ còn hạn chế trong thực hiện nhiệm vụ bồi thường GPMB tạo nên khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ

1.3.5.3 Những tồn tại, vướng mắc và nguyên nhân

- Tiến độ GPMB thực hiện một số công trình, dự án chậm Nguyên nhân chủ quan còn do một số ngành chức năng, địa phương liên quan đến thu hồi đất bồi thường, GPMB phối hợp chỉ đạo điều hành chưa thật sự quyết liệt dẫn đến hiệu quả chưa cao

Trang 36

- Chính sách bồi thường, GPMB có lúc, có nơi chưa được áp dụng phù hợp

và đồng bộ; các văn bản hướng dẫn về công tác về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và TĐC thường xuyên thay đổi bổ sung, đan xen chính sách mới, cũ dẫn đến hiểu sai gây bức xúc trong nhân dân khi tiến hành bồi thường, GPMB trong cùng dự án Việc cụ thể hoá chính sách trong công tác bồi thường, GPMB tại một số địa phương

có chỗ còn chưa phù hợp sát với thực tế dẫn đến một số công trình, dự án đề nghị được áp dụng cơ chế đặc thù để giải quyết cho phù hợp với thực tế của địa phương tạo nên sự khác biệt cơ chế chính sách trong cùng một dự án

- Công tác quản lý nhà nước về đất đai và quy hoạch xây dựng ở một số địa phương còn chưa tốt, chậm điều chỉnh biến động về sử dụng đất, đơn giá bồi thường, hỗ trợ đất có nơi chưa thay đổi trong thời gian dài; các trường hợp xây dựng nhà trên đất lấn chiếm, xây dựng công trình trái phép, làm nhà và công trình đón bồi thường đã ngăn chặn nhưng còn thiếu chế tài xử lý kịp thời và triệt để

- Việc bố trí TĐC cho các hộ phải di chuyển chỗ ở còn chậm, thường là cùng thực hiện với dự án đầu tư; với các địa phương do điều kiện kinh phí có hạn nên không đủ để xây dựng hạ tầng cơ sở khu TĐC làm ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện

dự án như:công trình cầu Tuần Quán giai đoạn 2; dự án đường dây 110 kV cấp điện cho trạm biến áp 110 kV Yên Bái 2 và trạm biến áp 110 kV Cửu Long Vinashin tại

xã Tân Thịnh, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái

- Công tác giải quyết đơn thư kiến nghị, thắc mắc khiếu kiện với các hộ dân còn để kéo dài không dứt điểm dẫn đến khiếu kiện vượt cấp làm ảnh hưởng đến tiến

độ dự án gây bức xúc cho người dân

- Công tác tuyên truyền, vận động; ý thức chấp hành pháp luật của một số người dân còn hạn chế, có tình trạng lấn chiếm đất trái phép, tự ý xây dựng nhà trên đất nông nghiệp Một số trường hợp chây ì không nhận tiền bồi thường, không chịu

di dời, bàn giao mặt bằng, thậm chí còn lôi kéo, kích động nhân dân không nhận tiền và bàn giao mặt bằng cho dự án, nhưng chưa được xử lý kiên quyết

- Sự phối hợp của các cấp các ngành và tổ chức đoàn thể ở một số nơi chưa được đồng bộ, hiệu quả còn hạn chế

Trang 37

1.3.5.4 Nhận xét, đánh giá

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trong những năm gần đây đã có nhiều điểm đổi mới khắc phục những bất cập Tuy vậy, vẫn còn một số tồn tại, bất cập chủ yếu như:

Chưa có cơ chế giải quyết một cách rõ ràng, minh bạch, hài hòa về lợi ích giữa Nhà nước, người có đất bị thu hồi và nhà đầu tư, chưa chú trọng tạo việc làm mới, chuyển đổi nghề cho người có đất bị thu hồi Các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thường xuyên thay đổi dẫn tới tình trạng so bì, khiếu nại của người có đất bị thu hồi qua các dự án nhưng thực hiện thu hồi đất qua nhiều năm Tình trạng khiếu kiện về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, TĐC vẫn là chủ yếu

Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là một bộ phận quan trọng trong công tác GPMB, nó quyết định đến tiến độ thực hiện dự án Bồi thường, hỗ trợ một cách thoả đáng thì người dân sẽ thoả mãn và tự nguyện di dời, ngược lại nếu chính sách bồi thường hỗ trợ không hợp lý, không công bằng, không đảm bảo được cuộc sống cho người dân bằng hoặc tốt hơn trước khi có dự án thì sẽ gây nên sự so bì, khiếu kiện cản trở đến việc thực hiện dự án

Những vướng mắc xung quanh vấn đề Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ngày càng phức tạp, nhất là từ khi đất đai trở nên có giá Công tác GPMB của tỉnh Yên Bái trong những năm qua đã có những tiến bộ đáng kể, cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi của xã hội, cơ bản phù hợp với ý chí, nguyện vọng chính đáng của đông đảo tầng lớp nhân dân

Trang 38

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng, phạm vi, địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Công tác thu hồi đất, bồi thườngvà giải phóng mặt bằng tại hai dự án nghiên cứu

- Người dân bị ảnh hưởng bởi hai dự án nghiên cứu

- Người liên quan trực tiếp đến thực hiện thu hồi đất, BT, HT,TĐC tại hai dự

án nghiên cứu

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu, đánh giá kết quả bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng của

02 dự án trên địa bàn thành phố Yên Bái được triển khai thực hiện từ năm 2014 đến

2017 và ảnh hưởng của Dự án đến đời sống người dân có đất bị thu hồi

- Dự án 1: Dự án Thu hồi các khu đất để phát triển quỹ đất hai bên đường Tránh ngập thành phố Yên Bái (Khu số 3 và khu số 4) tại thôn Văn Phú, thôn Văn Liên và thôn Tiên Phú, xã Văn Phú, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái

- Dự án 2: Dự án tu bổ tôn tạo mở rộng di tích mộ Nguyễn Thái Học và các chiến sỹ hi sinh trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái tại tổ 7B, tổ 13, phường Nguyễn Thái Học, thành phố Yên Bái

2.1.3 Địa điểm nghiên cứu

Đề tài được tiến hành trên địa bàn xã Văn Phú và phường Nguyễn Thái Học, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái

2.1.4 Thời gian tiến hành

Từ tháng 1/2018 – tháng 5/2019

2.2 Nội dung nghiên cứu

Nội dung 1: Đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và ảnh hưởng

đến tình hình quản lý đất đai của thành phố Yên Bái:

- Đánh giá về điều kiện tự nhiên thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái

- Đánh giá về kinh tế xã hội thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái

- Đánh giá thuận lợi và khó khăn vềđiều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Yên Bái ảnh hưởng đến tình hình quản lý đất đai trên địa bàn

Trang 39

Nội dung 2: Kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của 02 dự án

- Khái quát chung về quy mô 02 dự án;

- Kết quả thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của 02 dự án

Nội dung 3: Trên cơ sở khảo sát ý kiến của người dân bị thu hồi đất đánh giá

ảnh hưởng của việc thu hồi đất của 02 dự án đến đời sống người dân;

Nội dung 4: Đề xuất một số giải pháp góp phần khắc phục những tồn tại,

khó khăn trong quá trình thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng tại địa bàn nghiên cứu

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu

2.3.1.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Các thông tin, số liệu thứ cấp được thu thập từ các bài báo, bài viết, sách, các báo cáo và các văn bản đã được công bố

- Thu thập tài liệu, số liệu có liên quan tại các phòng ban liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Các Nghị định, Thông tư, Quyết định và Công văn hướng dẫn thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Thu thập các văn bản liên quan đến 02 Dự án như: Quyết định phê duyệt dự

án, Thông báo Thu hồi đất, Quyết định phê duyệt kinh phí bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư, Quyết định giao đất, Phương án bồi thường tại Văn phòng Đăng ký đất đaivà Phát triển quỹ đất tỉnh Yên Bái và Văn phòng Đăng ký đất đai và Phát triển quỹ đất thành phố Yên Bái

2.3.1.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

+ Điều tra tình hình thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ ở tại thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái

+ Điều tra, phỏng vấn sâu, trực tiếp gặp bộ phận bồi thường - giải phóng mặt bằng thuộc Văn phòng Đăng ký đất đai và Phát triển quỹ đất tỉnh Yên Bái; Văn phòng Đăng ký đất đai và Phát triển quỹ đất thành phố Yên Bái và lãnh đạo địa phương (cấp phường, xã: 20 người)

Trang 40

+ Điều tra nông hộ: Để thu thập các thông tin liên quan tới tình hình đời

sống, việc làm điều tra nông hộ phụ lục 1: Phiếu tham vấn hộ gia đình Tuy nhiên

do hạn chế về mặt thời gian, kinh phí nên tôi chỉ tiến hành điều tra được 70 phiếu (70 hộ gia đình bị thu hồi thuộc 2 dự án)

+ Phương pháp chọn hộ không ngẫu nhiên: Trong tổng số 102 hộ gia đình bị thu hồi đất và 22 hộ gia đình bị ảnh hưởng của công tác thu hồi đất tại Dự án 1 chọn ngẫu nhiên 53 hộ gia đình để điều tra và trong tổng số trong tổng số 23 hộ gia đình

bị thu hồi đất và 10 bị ảnh hưởng của công tác thu hồi đất tại Dự án 2 chọn ngẫu nhiên 17 hộ gia đình để điều tra Chia thành các nhóm hộ:

- Nhóm 1: Nhóm hộ gia đình có tỷ lệ thu hồi đất nông nghiệp từ 70% đến

2.3.2 Phương pháp chuyên gia

Tham khảo ý kiến các chuyên gia, các cán bộ lãnh đạo các cấp, các nông dân sản xuất và tổ chức đời sống có hiệu quả cao sau khi bị thu hồi đất qua phỏng vấn trực tiếp theo các chủ đề nghiên cứu, xin ý kiến về các giải pháp và mong muốn, nguyện vọng của người dân để nắm bắt tình hình rộng hơn so với nội dung các phiếu điều tra

2.3.3 Phương pháp so sánh

Phương pháp này được dùng để so sánh nhằm xác định sự thay đổi về đời sống, lao động làm nông nghiệp, môi trường, phong tục tập quán trước và sau khi

bị thu hồi đất

Định dạng
Số trang	96
Dung lượng	0,99 MB