Báo cáo thực tập quy trình mô hình chăn nuôi thú y

Thú Y, Chăn nuôi, Thực tập quy trình mô hình, Kỹ thuật chăn nuôi, Chẩn đoán điều trị bệnh, Dược lý thú y, kỹ thuật sát trùng chuồng trại, Kỹ thuật gieo tinh nhân tạo trên thú,Kỹ thuật xây dựng chuồng trại trong chăn nuôi heo

SỞ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TỈNH CÀ MAU

TRƯỜNG TRUNG CẤP KINH TẾ - KỸ THUẬT

KHOA KỸ THUẬT NÔNG NGHIỆP

Thới Bình, 05/2019

BÁO CÁO THỰC TẬP QUY TRÌNH - MÔ HÌNH

(CHUYÊN NGÀNH CHĂN NUÔI THÚ Y) Đơn vị thực tập: TRẠM CHĂN NUÔI VÀ THÚ Y HUYỆN THỚI BÌNH

HSTH: NGUYỄN HUỲNH NHƯ Lớp: Chăn nuôi Thú y

Khóa: 18 Năm học: 2017-2019 MSHS: 17V100039 GVHD: DƯ PHƯƠNG TRANG ĐÀI

SỞ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TỈNH CÀ MAU

TRƯỜNG TRUNG CẤP KINH TẾ - KỸ THUẬT

KHOA KỸ THUẬT NÔNG NGHIỆP

Thới Bình, 05/2019

BÁO CÁO THỰC TẬP QUY TRÌNH - MÔ HÌNH

(CHUYÊN NGÀNH CHĂN NUÔI THÚ Y) Đơn vị thực tập: TRẠM CHĂN NUÔI VÀ THÚ Y HUYỆN THỚI BÌNH

HSTH: NGUYỄN HUỲNH NHƯ Lớp: Chăn nuôi Thú y

Khóa: 18 Năm học: 2017-2019 MSHS: 17V100039 GVHD: DƯ PHƯƠNG TRANG ĐÀI

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình học và thực hiện bài báo cáo này Tôi đã nhậnđược sự giúp đỡ rất nhiều từ gia đình, bạn bè và quý thầy cô Tôi xin chân thành gửilời cảm ơn đến Quý thầy cô Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Cà Mau đã tậntình dạy bảo, truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn cho tôi trong suốtkhóa học, làm nền tảng để tôi hoàn thành báo cáo thực tập mô hình

Xin cảm ơn Cô Dư Phương Trang Đài – Khoa Kỹ Thuật Nông Nghiệp đã tậntình chỉ dạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong thực hiện báo cáo này

Xin cảm ơn các anh, chị công tác tại Trạm Thú Y huyện Thới Bình đã nhiệttình giúp đỡ và hướng dẫn trong thời gian tôi thực tập tại đơn vị

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cám ơn sâu sắc đến gia đình, người thân, bạn bè đãđộng viên, chia sẽ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện báo cáo

Xin chân thành cảm ơn!

Thới Bình, ngày… tháng… năm 2019

Học sinh thực hiện

Nguyễn Huỳnh Như

LỜI NHẬN XÉT CỦA CƠ QUAN THỰC TẬP

Thới Bình, ngày tháng năm 2019

TRƯỞNG TRẠM

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC HÌNH i

DANH MỤC BẢNG ii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT iii

BÀI 1: XÁC ĐỊNH GIỐNG VÀ NGUỒN GỐC GIỐNG 1

1.1.Giống heo Yorkshire 1

1.2.Giống heo Landrace 2

1.3.Giống heo Duroc 3

1.4.Phương pháp chọn giống 4

1.5.Tổ chức quản lý công tác giống vật nuôi 5

1.6.Kỹ thuật xác định giống 5

BÀI 2: KỸ THUẬT TRUYỀN GIỐNG 6

1.1.Huấn luyện giống gia súc 6

1.2.Kỹ thuật gieo tinh nhân tạo trên thú 10

1.3.Kỹ thuật truyền giống 12

BÀI 3: PHỐI HỢP KHẨU PHẦN THỨC ĂN CHO VẬT NUÔI, BẢO QUẢN THỨC ĂN 14

1.1.Tiêu chuẩn ăn và khẩu phần ăn 14

1.2.Các nguồn thức ăn thông dụng cho vật nuôi 14

1.3.Phương pháp phối trộn thức ăn cho vật nuôi theo giai đoạn 14

BÀI 4: KỸ THUẬT CHĂN NUÔI (Tại nơi học tập) 16

1.1.Kỹ thuật xây dựng chuồng trại trong chăn nuôi heo 16

1.2.Quy trình kỹ thuật chăn nuôi heo thịt 19

BÀI 5: DƯỢC LÝ THÚ Y 22

1.1.Vimefloro fdp 100ml 22

1.2.Bio-Enrofloxaxin 100 23

1.3.Dexa VMD 100ml 23

1.4.Penstrep huyễn dịch tiêm 100ml (Vemedim) 24

1.5.B.Complex ADE 100ml (Vemedim) 25

1.6.Atropin 100ml (Mevedim) 26

1.7.Vitamin K3 0.5% 100ml (MeKoVet) 26

1.8.Vime-C 1000 100ml 27

1.9.Oxytoxin 100 (Vemedim) 28

1.10.Vime- Canlamin 100ml 29

1.11.Thuốc gây tê lidocaine 30

1.12.Analgindex (Vemedim) 30

1.13.Marflo-45% 31

BÀI 6: CHẨN ĐOÁN VÀ PHÒNG TRỊ BỆNH CHO VẬT NUÔI 33

1.1.Phương pháp lấy mẫu bệnh phẩm 33

1.2.Phương pháp phát hiện bệnh 33

1.3.Phương pháp tiêm và truyền dịch cho vật nuôi 34

1.4.Phương pháp điều trị 35

1.5.Tiêm phòng (lịch chủng ngừa các nhóm thú thường gặp ở địa phương) 37

BÀI 7: VỆ SINH SÁT TRÙNG 39

1.1.Vệ sinh thức ăn, nước uống 39

1.2.Vệ sinh sát trùng chuồng trại trong chăn nuôi 39

1.3.Vệ sinh nhân lực 39

1.4.Vệ sinh dụng cụ, trang thiết bị chăn nuôi 39

1.5.Xử lý chất thải trong chăn nuôi 40 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC HÌNH

Hình 1: Heo Yorkshire tại địa phương thực tập

Hình 2: Heo Landrace tại địa phương

Hình 3: Heo Duroc tại địa phương

Hình 4: Mái che bằng tol tại hộ chăn nuôi tham quan

Hình 5: Máng ăn thức ăn tinh cho heo

Hình 6: Núm uống nước tự động tại chuồng nuôi

Hình 7: Nhãn chai thuốc Vimefloro fdp

Hình 8: Nhãn chai thuốc Bio-Enrofloxaxin 100

Hình 9: Nhãn chai thuốc Dexa VMD

Hình 10: Nhãn chai thuốc Penstrep

Hình 11: Nhãn chai thuốc B.complex ADE

Hình 12: Nhãn chai thuốc Atropin

Hình 13: Nhãn chai Vitamin K3 0.5%

Hình 14:Nhãn chai Vime-C 1000

Hình 15: Nhãn chai thuốc Oxytoxin 100

Hình 16: Nhãn chai thuốc Vime- Canlamin

Hình 17: Nhãn chai thuốc Analgindex

Hình 18: Nhãn chai thuốc Marflo-45%

Hình 19: Mô hình Biogas xử lý chất thải tại hộ chăn nuôi heo

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BÀI 1: XÁC ĐỊNH GIỐNG VÀ NGUỒN GỐC GIỐNG

1.1 Giống heo Yorkshire

Hình 1: Heo Yorkshire tại địa phương thực tập

 Nguồn gốc

Heo Yorkshire là một giống heo nuôi có nguồn gốc ở Yorkshire, nước Anh.Được công nhận đầu tiên vào năm 1868, giống heo nuôi này là tổ tiên của heoYorkshire Mỹ (chỉ gọi là đơn giản là Yorkshire) tại Bắc Mỹ

Giống heo này hiện tại được các hộ dân tại địa phương mua từ các trang trạiheo lớn trong tỉnh Cà Mau như trại heo Hai Huê, trại heo An Xuyên… hay từ Trungtâm giống nông nghiệp tỉnh Cà Mau

 Đặc điểm

Về ngoại hình: Giống heo Yorkshire có tầm vóc to hơn Toàn thân có màutrắng, lông dày và mềm, tai mỏng đứng thắng hoặc hơi hướng về phía trước, vai đầyđặn, ngực sâu rộng, lưng hông rộng và bằng, mình dài, xương sườn nở, bốn chân tokhỏe, đùi to tròn, móng chân chắc chắn

Về khả năng sản xuất: Yorkshire thành thục sớm, sinh trưởng nhanh Trọnglượng sơ sinh đạt 1 – 1,2 kg; 2 tháng tuổi đạt 17 kg; 3 tháng tuổi đạt 26 kg; 4 thángtuổi đạt 37 kg; 5 tháng tuổi đạt 51 kg; 6 tháng tuổi đạt 65 kg; 7 tháng tuổi đạt 79 kg;

8 tháng tuổi đạt 90 kg; 10 tháng tuổi đạt 126 kg Heo trưởng thành con đực cân

nặng tới 450 kg, con cái nặng 280 – 350 kg Yorkshire có khả năng sinh sản cao:trung bình đẻ 10 – 12 con/lứa, sức tiết sữa cao (60 – 80 kg).

1.2 Giống heo Landrace

Hình 2: Heo Landrace tại địa phương

 Nguồn gốc:

Heo Landrace có nguồn gốc Đan Mạch, được hình thành vào khoảng

1924-1925 Heo Landrace được tạo thành bởi quá trình lai tạo giữa giống heoYoutland (có nguồn gốc Đức) với giống heo Yorkshire (có nguồn gốc từ Anh)

Giống heo này hiện tại được các hộ dân tại địa phương mua từ các trang trạiheo lớn trong tỉnh Cà Mau như trại heo Hai Huê, trại heo An Xuyên… hay từ Trungtâm giống nông nghiệp tỉnh Cà Mau

 Đặc điểm

Về ngoại hình: Toàn thân có màu trắng tuyền, đầu nhỏ, dài, tai to dài rủxuống kín mặt, cổ nhỏ và dài, mình dài, vai, lưng, mông, đùi rất phát triển Toànthân có dáng hình thoi nhọn, đây là giống heo tiêu biểu cho hướng nạc

Về khả năng sản xuất: có khả năng sinh sản cao, mắn đẻ và đẻ nhiều, trungbình đạt 1,8 – 2 lứa/năm Mỗi lứa đẻ 10 -12 con, Pss trung bình đạt 1,2 – 1,3 kg, Pcs

từ 12 – 15 kg Sức tiết sữa từ 5 – 9 kg/ngày Có rất nhiều ưu điểm: Sinh sản tốt, tăngtrong nhanh, tiêu tốn thức ăn thấp, tỷ lệ nạc cao và chất lượng thịt tốt Heo có khảnăng tăng trọng từ 750-800 g/ngày, 6 tháng tuổi heo thịt có thể đạt 105-125 kg Khitrưởng thành con đực nặng tới 400 kg, con cái 280-300 kg

1.3 Giống heo Duroc

Hình 3: Heo Duroc tại địa phương

Heo Duroc có nguồn gốc từ miền Đông nước Mỹ và vùng CornBel nhưnghiện nay đã hiện diện khắp nơi trên thế giới vì chúng cho năng suất cao và tỷ lệ nạckhá lớn, ít mỡ Giống heo này hiện tại được các hộ dân tại địa phương mua từ cáctrang trại heo lớn trong tỉnh Cà Mau như trại heo Hai Huê, trại heo An Xuyên… hay

từ Trung tâm giống nông nghiệp tỉnh Cà Mau

Về ngoại hình: Toàn thân có màu hung đỏ, đầu to vừa phải, mõm dài, tai to

và dài, cổ nhỏ và dài, mình dài, vai – lưng – mông – đùi rất phát triển Giống heoDuroc là giống heo tiêu biểu cho hướng nạc, có tầm vóc trung bình so với các giốngheo ngoại

Về khả năng sản xuất: có khả năng sinh sản tương đối cao, trung bình đạt 1,7– 1,8 lứa/năm Mỗi lứa đẻ từ 9 đến 11 con, Pss heo con trung bình đạt 1,2 – 1,3 kg,Pcs 12 – 15 kg Sức tiết sữa của heo đạt 5 – 8 kg/ngày Có nhiều ưu điểm như tăngtrọng nhanh, tiêu tốn thức ăn thấp, tỷ lệ nạc cao và chất lượng thịt tốt Heo có khảnăng tăng trọng từ 750 – 800 g/ngày, 6 – 19 tháng tuổi heo thịt có thể đạt 105 – 125

kg Con đực trưởng thành nặng tới 370 kg, con cái 250 – 280 kg

1.4 Phương pháp chọn giống

Phương pháp này kéo dài thời gian chọn lọc qua nhiều thế hệ do đó sẽ không

có kết quả tốt đối với các loài thú có khoảng cách thế hệ dài Nếu nhà chọn giốngthay đổi mục tiêu nhiều lần thì phương pháp này sẽ không mang lại hiệu quả tốt.1.4.2 Phương pháp loại thải độc lập

Theo phương pháp này, có thể tiến hành chọn lọc đồng thời nhiều tính trạng.Người ta đặt ra cho mỗi tính trạng một tiêu chuẩn tối thiểu về kiểu hình mà con vậtphải đáp ứng để được chọn lọc làm giống Nếu con vật không đạt tiêu chuẩn tốithiểu của một tính trạng nào đó nó sẽ bị loại

So với phương pháp chọn lọc lần lượt, phương pháp này có ưu điểm hơn vì

có thể chọn lọc cùng lúc nhiều tính trạng nên mất ít thời gian, ít tốn kém Tuy nhiên

nó có thể khiến ta loại bỏ một số cá thế rất ưu tú về một tính trạng

1.4.3 Phương pháp chỉ số chọn lọc

Theo phương pháp này, người ta xác định một cách riêng lẻ giá trị mỗi tínhtrạng cần chọn lọc và cộng tất cả các giá trị ấy sẽ được một điểm tổng cộng Nhữngcon vật có tổng số điểm cáo nhất sẽ được giữ lại làm giống

Như vậy, ảnh hưởng của mỗi tính trạng đến chỉ số cuối cùng sẽ được xácđịnh bằng điểm số mà tính trạng sẽ được đánh giá trong mối tương quan với cáctính trạng khác Các tính trạng sẽ được cho điểm tùy theo giá trị kinh tế của nó, theo

độ di truyền và tương quan di truyền giữa các tính trạng

Phương pháp này có hiệu quả hơn phương pháp loại thải độc lập vì nó chophép ta có thể giữ lại những cá thể tuy kém về một vài tính trạng nhưng lại trội hơn

ở những tính trạng khác

Nếu chỉ số chọn lọc được xây dựng đúng đắn chính xác, nó sẽ có hiệu quảhơn những phương pháp kia vì tiết kiệm được công sức và thời gian để cải thiệntính di truyền.

1.5 Tổ chức quản lý công tác giống vật nuôi

Trong chăn nuôi lấy giống làm đơn vị chính, công tác giống vật nuôi gồm hainhiệm vụ cơ bản là chọn giống và nhân giống vật nuôi Để duy trì cơ cấu của mộtgiống, công tác giống bao gồm các khâu chính sau đây:

- Tạo điều kiện ngoại cảnh thích hợp để những đặc tính di truyền thể hiện

đúng phẩm chất giống

- Trong một dòng phải xây dựng những nhóm gia súc khác biệt nhau.

- Theo dõi sự biến đổi sức sản xuất, sinh sản của giống để chọn lọc những thú

tốt nhất bằng các phương pháp hiện đại

- Tiến hành việc chọn đôi giao phối có kế hoạch, kỹ thuật.

- Tổ chức so sánh, ghi chép, theo dõi, quản lý các con giống.

1.6 Kỹ thuật xác định giống

Việc xác định các giống vật nuôi cần dựa vào các yếu tố chính sau:

- Tính trạng chất lượng: các đặc điểm biểu hiện bên ngoài của chúng có thể

phân biệt được với nhau rõ ràng, có thể xác định bằng một tính từ như: màu sắclông, màu sắc da, hình dáng mào gà (mào cờ, mào sít ), hình dáng tai heo, móng(chẻ, chụm, )…các tính trạng này chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi tính di truyền, môitrường sống cũng ảnh hưởng nhưng không rõ nét bằng tính di truyền

- Tính trạng số lượng: các đặc điểm mà biểu hiện ra bên ngoài không phân biệt

với nhau rõ ràng, thường phải biểu hiện ra qua nhiều trạng thái trung gian cho nênkhông thể dùng một tính từ để xác định, mà phải dùng thống kê qua số liệu đượccân, đong, đo, đếm và dùng phương pháp thống kê phân tích độ chính xác của sốliệu như: khối lượng, chiều cao, chiều dài, sản lượng thịt, sữa, tốc độ sinh trưởng

Giữa tính trạng số lượng và điều kiện sống có mối quan hệ chặt chẽ, mặc dùbiến dị của các tính trạng này có cơ sở di truyền nhưng điều kiện sống giữ một vaitrò hết sức quan trọng Trong chăn nuôi, phần lớn các tính trạng số lượng đều manggiá trị kinh tế của con giống

- Ngoài ra tập tính (habit) và trạng thái thần kinh cũng là những đặc điểm của

giống

BÀI 2: KỸ THUẬT TRUYỀN GIỐNG

1.1 Huấn luyện giống gia súc

1.1.1 Yêu cầu kỹ thuật của giá nhảy

Để lấy được tinh gia súc đực cần phải có giá nhảy thích hợp Tùy theo dụng

cụ lấy tinh hoặc phương thức lấy tinh, tầm vóc của con đực mà thiết kế kiểu giánhảy cho phù hợp Yêu cầu chung của một giá nhảy là:

- Thân và chân giá phải vững chắc đảm bảo an toàn cho gia súc và người khi

huấn luyện cũng như là khi gia súc nhảy giá

- Có độ cao phù hợp với con đực để khi nhảy giá gia súc có cảm giác thoải

mái như nhảy lên lưng con nái thật Độ cao có thể cố định hoặc tạo thành từng nấc ởchân giá để nâng thân giá lên hay hạ xuống một cách dễ dàng (có thể dùng kích đểđiều chỉnh thân giá theo ý muốn)

- Thân giá có độ dài vừa đủ để gia súc đực khi nhảy giá xuất tinh có thể gác

mõm lên đầu thân giá

- Hai bên thân giá phải có chỗ cho heo đực bám khi nhảy giá giống như bao

ôm con cái đồng thời để tạo sự vững chắc cho gia súc đực khi xuất tinh Có thể tạovài "mấu" ở 2 bên sườn ngang tầm vai giá nhảy Khoảng cách mấu xa, gần khácnhau sao cho phù hợp với tầm vóc của gia súc

- Vệ sinh thuận tiện sau mỗi lần lấy tinh: dễ rửa và mau khô, không bị ám mùi

hôi tanh của tinh dịch

1.1.2 Tuổi huấn luyện và thời gian sử dụng gia súc đực

a Ở Heo

Tùy theo giống, độ thành thục tính dục mà tuổi bắt đầu huấn luyện nhảy giá,lấy tinh cũng khác nhau Tuổi và khối lượng trung bình heo đực khi bắt đầu huấnluyện lấy tinh ở một số giống heo được quy định như sau:

Bảng 1: Tuổi huấn luyện heo đực giống

luyện (tháng)

Khối lượng cơ thể (kg)

Heo đực ngoại thuẫn hoặc lai (ngoại x ngoại) 8 - 9 70 - 80

Nguồn: Nguyên Đức Hùng, giáo trình truyền giống nhân tạo vật nuôi

Tuổi heo đực nhảy giá lấy tinh là tuổi bắt đầu sử dụng tinh dịch trong thụ tinhnhân tạo tốt nhất Mức độ khai thác sử dụng heo đực phụ thuộc vào chế độ dinh

dưỡng, thời tiết, mùa vụ, tuổi và chất lượng tinh dịch của con đực Thời gian sửdụng heo đực giống nên tốt nhất trong khoảng từ 2,5-3 năm, không nên sử dụng heođực giống quá 4 năm tuổi.

b Ở Trâu, Bò

Tuổi thành thục về tính của bò đực phụ thuộc vào giống, cá thể, mùa vụ, thờitiết, đặc biệt là chế độ chăm sóc nuôi dưỡng Nhìn chung, tuổi thành thục về tínhcủa bò biến động từ 12 - 18 tháng tuổi Trong cùng một điều kiện nuôi dưỡng, cácgiống bò sữa thành thục về tính sớm hơn bò thịt và bò cày kéo Sau khi thành thục

về tính, dịch hoàn của bò vẫn tiếp tục phát triển về khối lượng, số lượng tinh trùngcũng tăng lên ở mỗi lần xuất tinh và ổn định ở độ tuổi 20-24 tháng Thời gian khaithác tinh dịch của bò đực được tiến hành ngay sau khi huấn luyện đến 7-8 tuổi,nhưng tốt nhất là ở độ tuổi từ 3-6 năm

Tuổi thành thục về tính của trâu muộn hơn bò Trong điều kiện nuôi dưỡngtết, tuổi thành thục về tính của trâu từ 1 8-24 tháng tuổi, tuổi bắt đầu sử dụng là lúc

24 tháng tuổi và có thể sử dụng đến 4-5 năm tuổi

* Kích thích tính dục: Đưa heo đực vào phòng lấy tinh, đến cạnh giá nhảy,

dùng tay kích thích bao dương vật, kết hợp với âm thanh "kích động" để dương vậtcương cứng và tiết dịch ở qui đầu Có thể dùng chất keo nhầy trong tinh dịch củamột heo đực khác hoặc dịch âm hộ của heo nái động dục bôi vào phần sau của giánhảy, đưa heo đực cần huấn luyện đến ngửi, đồng thời kích thích dương vật heo đực

để heo đực hưng phấn và nhảy giá

* Cưỡng bức kích thích: Đối với heo nhút nhát người ta có thể huấn luyện

bằng cách: một người ôm 2 bên vai heo đực, giữ cho heo đực ôm ghì vào giá nhảygiống như tư thế giao phối, một người khác dùng tay kích thích vào bao dương vật

để heo đực thò dương vật ra ngoài Sau vài lần, heo đực mạnh dạn hơn, quen với giánhảy và có thể tự động nhảy lên giá dễ dàng Lúc đó, cần chuẩn bị sẵn sàng tạo điềukiện cho heo đực xuất tinh

* Tham quan: Cố định heo đực cần huấn luyện ở vị trí mà nó có thể quan sát

được một heo đực khác đã nhảy giá thành thạo và xuất tinh Sau khi lấy tinh xong,đưa heo đực đã nhảy giá ra khỏi phòng lấy tinh, cho heo đực cần huấn luyện vàophòng lấy tinh quan sát giá nhảy và ngửi mùi tinh dịch của heo đực vừa nhảy, kếthợp với kích thích bao dương vật và tạo âm thanh "kích động” cho heo đực cầnhuấn luyện hưng phấn đòi giao phối Tiến hành cho tham quan một số lần, khi heođực cần huấn luyện có dấu hiệu muốn nhảy giá và cương cứng dương vật, cần tạođiều kiện để cho heo đực xuất tinh

* Dùng heo nái: Nếu các phương pháp huấn luyện trên không đạt kết quả,

người ta phải dùng heo nái để kích thích heo đực nhảy giá (đây là phương pháp bấtđắc dĩ) Trước hết, dùng một heo nái nhỏ cho vào gầm giá nhảy (hoặc cho nằm lêntrên lưng giá nhảy) và ép cho heo đực tiếp cận với giá nhảy, tìm mọi cách kích thích

nó trèo lên giá nhảy để lấy tinh Phương pháp này đòi hỏi người huấn luyện phảikiên nhẫn Nếu như sau nhiều lần tập luyện mà heo đực cố tình không nhảy giá, cần

sử dụng heo nái động dục để gây kích thích Đưa heo nái động dục ở thời kỳ mê ỳvào gầm giá nhảy, giữ cho heo nái ổn định Đưa heo đực vào phòng lấy tinh Heođực đến giá nhảy thấy heo cái động dục đòi bao, ôm Kết hợp dùng tay kích thíchdương vật heo đực, kích thích tính dục, dương vật cương cứng, heo đực sẽ nhảy lêngiá và người huấn luyện sẽ lấy được tinh dịch của heo huấn luyện Tuy nhiên,không nên lạm dụng phương pháp này vì khi heo đực đã ngửi được mùi heo cáiđộng dục, có thể lần sau nó tiếp tục đòi heo cái động dục

b Ở Trâu, Bò

* Phương pháp thay thế

Dùng bò cái động dục tự nhiên hoặc nhân tạo (bằng cách tiêm kích dục tố)đứng làm giá nhảy (giá nhảy tự nhiên) để huấn luyện bò đực lấy tinh qua âm đạogiả Các lần sau thay bò cái động dục bằng bò cái không động dục hoặc bò đực hoặc

bò đực thiến khác Tuy nhiên, khi dùng bò thay thế nên có cùng màu sắc, tầm vóc

và thuần tính Bò đực tơ (chưa giao phối lần nào) dễ chấp nhận các các điều kiệnthay thế hơn so với bò đực đã giao phối tự nhiên nhiều lần

* Phương pháp tham quan

Cho bò đực đang trong thời gian huấn luyện đứng cách xa từ 10 -15 m đểquan sát một bò đực khác nhảy giá và xuất tinh thành thạo qua âm đạo giả một số

lần Khi quan sát quá trình nhảy giá, bò đực cần huấn luyện có phản xạ cương cứngdương vật thì dẫn ngay vào gần giá nhảy để bò đực nhảy giá và xuất tinh qua âmđạo giả, 2-3 ngày sau lặp lại và tiếp lục như vậy cho đến khi thành thạo

* Phương pháp kết hợp

Có thể kết hợp hai phương pháp tham quan và thay thế để huấn luyện đối với

bò đực giống "khó tính" hoặc đối với đực giống Zêbu (Bosindicus) Phương pháphuấn luyện trâu đực nhảy giá cũng tương tự như ở bò, tuy nhiên, do một số đặcđiểm sinh lý sinh dục của trâu đực thường chậm và kém hơn bò đực, nên trong huấnluyện trâu đực lấy tinh cần thời gian lâu hơn, người huấn luyện phải kiên trì và linhhoạt

c Ở Dê

Tuổi huấn luyện dê, cừu đực nhảy giá lấy tinh có thể bắt đầu vào lúc 7 - 8tháng tuổi vì lúc này dê, cừu đực đã thành thục về tính dục Phương pháp huấnluyện được áp dụng như đối với trâu bò Để làm giá nhảy có thể dùng giá nhảy tựnhiên như dê, cừu cái động dục hoặc không động dục Cũng có thể dùng giá nhảynhân tạo bằng da súc vật nhồi, giá gỗ có phủ bạt, cao su hoặc bộ lông súc vật cùngloại

1.1.4 Một số chú ý khi huấn luyện gia súc đực nhảy giá

Huấn luyện heo đực nhảy giá không nên đơn thuần coi giá nhảy là đối tượngduy nhất Để tạo ra phản xạ nhảy giá xuất tinh là cả một hệ thống tác động đồng bộgây phản xạ có điều kiện Sau khi huấn luyện và lấy tinh cần có một số động tác ổnđịnh nào đó góp vào hệ thống phản xạ có điều kiện cho gia súc đực như: xuất tinhxong, xuống giá nhảy cho ăn 1 -2 quả trứng gà tươi cần chú ý đến chế độ nuôidưỡng, chăm sóc Trước khi huấn luyện khoảng 1 tháng, khẩu phần ăn cần đảm bảođầy đủ chất dinh dưỡng theo tiêu chuẩn quy định Có chế độ vận động thích hợpcho từng loại đực giống Thực hiện việc tắm chải sạch sẽ và xoa kích thích vùngsinh dục của đực giống thường xuyên Tuyệt đối không đối xử thô bạo đối với đựcgiống kể cả khi đực giống không có ham muốn giao phối

- Đực giống cần nhốt riêng xa đàn cái để không bị tác động của con cái Khi

vào phòng huấn luyện lấy tinh chỉ có đối tượng duy nhất là giá nhảy

- Phải kiên trì tập luyện, ổn định các yếu tố huấn luyện Tùy từng cá tính của

đực giống để có phương pháp huấn luyện phù hợp Quá trình huấn luyện phải liên

tục, tuyệt đối không được làm gián đoạn thời gian khi tập luyện, nhất là khi con đực

có dấu hiệu nhảy giá Khi đực giống đã có phản xạ nhảy giá cần củng cố phản xạbằng cách luyện tập thường xuyên

- Trong quá trình huấn luyện phải linh hoạt, tránh máy móc, đơn điệu một

phương pháp nào đó Nếu đực giống không chịu tiếp thu, cần thay đổi phương phápcho thích hợp với từng cá thể Thời gian huấn luyện cũng cần linh hoạt theo thờitiết, khí hậu (mùa hè có thể huấn luyện sớm hơn mùa đông)

- Đối với trâu, bò, dê phản xạ xuất tinh diễn ra trong một thời gian rất ngắn, vì

vậy thao tác của người huấn luyện, khai thác phải nhanh nhẹn, khéo léo và chínhxác

1.2 Kỹ thuật gieo tinh nhân tạo trên thú

 Dụng cụ dẫn tinh

Cần phải chuẩn bị đầy đủ các phương tiện sau: dẫn tinh quản, lọ đựng tinh, xiranh dùng để dụng và bơm tinh dịch, giấy vệ sinh, dầu bôi trơn (vaseline), găngtay Những vật liệu này được làm bằng các chất liệu không độc cho tinh trùng

 Chuẩn bị dụng cụ

- Vô trùng dụng cụ dẫn tinh: dụng cụ dẫn tinh được luộc trong nước sạch, sôi

trong 15 phút Sau đó vẩy ráo nước Dùng 5-10ml dung dịch nước muối sinh lýhoặc 3-5ml tinh dịch đã pha loãng hoặc môi trường pha loãng để tráng lại lòng dẫntinh quản Dùng dầu bôi trơn bôi 2/3 mặt ngoài phía đầu dẫn tinh quản

- Chuẩn bị tinh dịch đảm bảo về thể tích và số lượng tinh trùng tiến thẳng

 Đối với heo nái nội: 30ml tinh pha, đảm bảo 0.5-1 tỷ tinh trùng tiến thẳng

 Đối với heo nái lại: 60ml tinh pha, đảm bảo 1-1.5 tỷ tinh trùng tiến thẳng

 Đối với heo nái ngoại: 90ml tinh pha, đảm bảo 1.5-2 tỷ tinh trùng tiếnthẳng (nếu sử dụng xi lanh thì rót tinh dịch từ từ vào xi lanh theo thành ống, tuyệtđối không lắp xi lanh vào dẫn tinh quản rồi hút tinh dịch, làm sục tinh dịch, ảnhhưởng đến chất lượng tinh trùng)

 Chuẩn bị con nái

Cần quan sát triệu chứng động dục, xác định thời điểm dẫn tinh thích hợp.Thời điểm dẫn tinh, xác định từ lúc con nái bắt đầu động dục Ví dụ:

- Heo nái nội: Cuối ngày thứ hai sang đầu ngày thứ ba.

- Héo nái lai và heo ngoại: cuối ngày thứ ba sang đầu ngày thứ 4.

Trước khi phối phải vệ sinh sạch sẽ con cái, nhất là bộ phận sinh dục

Kích thích heo cái từ 3 – 5 phút theo kiểu tỏ tình của con đực bằng cách ngồihay tỳ tay, đặt bao cát trên lưng con nái

 Thao tác dẫn tinh

Bước 1: Bôi trơn ống dẫn tinh

Bước 2: Vạch âm hộ đưa ống dẫn tinh vào đường sinh dục con cái lệch 1 góclên trên 30 - 450 so với mặt phẳng lưng và xoay nhẹ ống dẫn ngược chiều kim đồnghồ

Bước 3: Nhẹ nhàng vừa kéo ra, đẩy vào để đưa ống dẫn tinh vào đến cổ tửcung (khoảng 25-27cm)

Bước 4: Tiếp tục kích thích heo cái để đưa ống dẫn tinh khớp vào cổ tử cung(sẽ có cảm giác nặng tay khi ống dẫn tinh vào cổ tử cung)

Bước 5: Lắp lọ tinh đã được làm ấm vào ống dẫn tinh và bơm tinh (nếu dẫntinh bằng xi lanh thì rót tinh dịch chảy nhẹ từ từ vào thành xi lanh, lắp pít tông tinhquản)

Bước 6: Tiếp tục kích thích con cái và để tinh dịch chảy từ từ vào tử cung(chú ý để lọ tinh cao hơn mông heo cái) Thời gian bơm tinh là 5 – 10 phút, ít nhất

 Lưu ý:

- Chú ý không đưa nhầm vào ống tiểu.

- Không nên dẫn tinh cho heo lúc ăn no Không cho con vật nằm ngay sau khi

gieo tinh

- Khi đưa dẫn tinh quản qua cổ tử cung nếu thú di chuyển thì người dẫn tinh

phải đi theo tránh kéo ngược gây xây sát cổ tử cung

- Khi dẫn tinh cần để ống bơm cao hơn lưng con vật.

- Khi đưa dẫn tinh quả vào mà con vật tiêu tiểu thì phải lấy dẫn tinh quản ra.

- Nếu bơm nhiều con một lúc thì mỗi con dùng một dẫn tinh quản.

- Phải rửa sạch dụng cụ, hấp, sấy khô sau khi dẫn tinh.

1.3 Kỹ thuật truyền giống

1.3.1 Cách truyền giống trực tiếp của gia súc

- Không phát hiện được những con cái bị nâng, cũng không biết được thú cái

có chưa khi nào Điều này làm tỷ lệ sinh sản của đàn kém

- Thú con sinh ra không thể biết của con đực nào.

Đối với phương pháp này tại địa phương hầu như không được áp dụng do đa

số người dân không nuôi cả 2 thú đực và cái để làm giống nên không nuôi nhốtchung, trường hợp có thì là những hộ nuôi nhiều nên được nuôi nhốt riêng biệt

b Giao phối có kiểm soát

Thú đực và thú cái được nhốt riêng Người chăn nuôi chủ động trong việcghép đôi giao phối Phương pháp này tăng được tỷ lệ cái trên đực Người nuôi cóthể theo dõi thú mang thai, đồng thời có thể phát hiện những thú cái không có khảnăng sinh sản Tuy nhiên, cả 2 phương pháp trên vẫn còn nhiều đặc điểm sau:

- Không thể ngăn chặn được những bệnh có thể lây lan qua đường sinh dực.

- Không khắc phục được sự chênh lệch lớn về tầm vóc thú đực và thú cái

- Không thể sử dụng để khai thác thêm trong trường hợp thú đực tốt bị già yếu

hoặc què chân

- Tỷ lệ thú cái trên thú đực vẫn chưa được tăng cao.

Đối với phương pháp này tại địa phương vẫn còn được áp dụng nhưng tỷ lệkhông cao, đa phần là như khu vực ở xa không có điều kiện tiếp cận kỹ thuật gieotinh nhân tạo.

1.3.2 Gieo tinh nhân tạo

Là phương pháp truyền thống gián tiếp, thú đực và thú cái được nuôi riêng.Dùng phương pháp lấy tinh dịch của thú đực Sau đó tiến hành kiểm tra các chỉ tiêupha chế và bảo quản…Dùng dụng cụ chuyên dùng để thụ tinh cho thú cái

- Ưu điểm:

+ Nâng cao khả năng truyền giống của thú đực, một lần xuất tinh của thú đực

có thể thụ tinh cho nhiều thú cái, giảm được tỷ lệ thú đực trên thú cái khi so sánhvới phương pháp gieo phối trực tiếp

+ Giảm được chi phí chăn nuôi, giảm giá thành sản xuất

+ Tránh được các bệnh lây lan qua đường sinh dục

+ Chẩn đoán được một số nguyên nhân gây mất khả năng sinh sản ở thú cái.+ Tinh dịch có thể vận chuyển xa

- Nhược điểm:

+ Người chuyên trách phải có một số trình độ nhất định để thực hiện công tácgieo tinh như: hiểu rõ về đặc điểm sinh lý sinh dục, về cơ thể học của thú đực và thúcái, đặc điểm tính chất của tinh trùng cũng như các kiến thức cơ bản về lý, hóa…+ Phải có phòng thí nghiệm cùng với trang thiết bị tốn kém như: máy hấp, tủsây, kính hiển vi…

+ Hệ thống giao thông thuận tiện mới có thể phát huy cao mức tác dụng củaphương pháp gieo tinh nhân tạo

Đây là với phương pháp được sử dụng nhiều nhất tại địa phương Đa phầncác hộ chăn nuôi điều liên hệ cán bộ thú y xã, thú y huyện hay các cơ sở có gieotinh heo nhân tạo để thực hiện gieo giống Tinh heo nhân tạo tại địa phương được sửdụng chủ yếu từ Trung tâm giống nông nghiệp tỉnh Cà Mau

BÀI 3: PHỐI HỢP KHẨU PHẦN THỨC ĂN CHO VẬT

NUÔI, BẢO QUẢN THỨC ĂN1.1 Tiêu chuẩn ăn và khẩu phần ăn

Tiêu chuẩn ăn của vật nuôi là lượng dinh dưỡng cần cung cấp cho vật nuôi ăntrong một ngày đêm để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của vật nuôi Nhu cầu dinhdưỡng của vật nuôi bao gồm: nhu cầu dinh dưỡng cho duy trì và nhu cầu dinhdưỡng cho sản xuất

Khẩu phần ăn là một hỗn hợp thức ăn thỏa mãn tiêu chuẩn ăn

Tại một số cơ sở nuôi heo được đi tham quan nhận thấy các hộ sử dụngnguồn thức ăn chủ yếu cho vật nuôi là thức ăn hỗn hợp, cho ăn trực tiếp theo khẩuphần hướng dẫn trên bao thức ăn

1.2 Các nguồn thức ăn thông dụng cho vật nuôi

Một số nguồn thức ăn thông dụng cho vật nuôi tại địa phương:

- Thức ăn xanh: là loại thức ăn được sử dụng trong trạng thái tươi bao gồm các

loại cỏ xanh, thân xanh, ngọn non của các loài cây gỗ, dây leo mà chủ yếu là cácloại rau muống, rau lang…

- Thức ăn củ quả: thường gặp là khoai lang, khoai mì…đây là loại thức ăn

chứa nhiều nước, nghèo protein, chất béo, nghèo các nguyên tố khóa đa lượng, vilượng nhưng giàu tinh bột, đường và hàm lượng xơ thấp, dễ tiêu hóa

- Cám gạo: là phụ phẩm của ngành xây xát gạo, có chứa nhiều vitamin thuộc

nhóm B

- Thức ăn hỗn hợp: là loại thức ăn đã chế biến sẵn, được tạo thành do một số

thức ăn phối hợp lại Thức ăn hỗn hợp có thể đầy đủ tất cả các chất dinh dưỡng thỏamãn nhu cầu của con vật, cũng có thể chỉ có một số chất dinh dưỡng nhất định để

bổ sung cho con vật

1.3 Phương pháp phối trộn thức ăn cho vật nuôi theo giai đoạnViệc phối trộn thức ăn phải đảm bảo khẩu phần ăn đáp ứng đầy đủ nhu cầudinh dưỡng, thỏa mãn được tiêu chuẩn ăn; đảm đảo sự cân bằng của các chất dinhdưỡng, khối lượng khẩu phần ăn phải thích hợp vơi sức chứa của bộ máy tiêu hóacon vật, khẩu phần ăn phải có giá cả hợp lý và rẻ Do đó, tùy vào giai đoạn pháttriển của vật nuôi để tính toán khẩu phần ăn và phối hợp khẩu phần cho phù hợp

- Yêu cầu chung khi phối trộn thức ăn tinh hỗn hợp

Cần có từ ba loại thức ăn trở lên, sử dụng tối đa các loại thức ăn sẵn có củagia đình Các loại thức ăn đem phối trộn phải đảm bảo chất lượng, không bị mốc,sâu mọt, không bị hấp hơi, có mùi lạ và không bị vón cục.

Một số nguyên liệu cần được sơ chế trước để dễ tiêu hóa, như: Đậu tươngphải rang chín; vỏ sò, vỏ hến phải nung nóng trước khi nghiền… Các nguyên liệutrước khi phối trộn phải nghiền nhỏ

Căn cứ vào số lượng vật nuôi và thức ăn của chúng mà tính toán lượng thức

ăn cần phối trộn, không phối trộn số lượng quá lớn sẽ giảm chất lượng do bảo quảnlâu Thức ăn tinh phối trộn phải đảm bảo rẻ, dễ sử dụng và bảo quản

- Cách phối trộn

Đổ dàn đều các loại nguyên liệu đã nghiền ra nền nhà khô, sạch theo thứ tự:loại nhiều đổ trước, loại ít đổ sau Đối với các loại nguyên liệu có khối lượng ít(như khoáng, vitamin…) phải trộn trước với một ít bột ngô hoặc cám để tăng khốilượng, sau đó mới trộn lẫn với các nguyên liệu khác để đảm bảo phân bố đều tronghỗn hợp thức ăn

Dùng xẻng, hoặc tay trộn thật đều (cho đến khi hỗn hợp thức ăn có màu sắcđồng nhất) sau đó đóng thức ăn vào bao, khâu kín lại

Đặt bao thức ăn lên giá kê cách tường và nền nhà, không để vào chỗ quá kín,hoặc ẩm ướt

BÀI 4: KỸ THUẬT CHĂN NUÔI (Tại nơi học tập)1.1 Kỹ thuật xây dựng chuồng trại trong chăn nuôi heo

Khi xây dựng chuồng trại chăn nuôi heo cần phải chú ý đến các chỉ tiêu kỹthuật sau:

 Hướng chuồng và nhiệt độ chuồng nuôi:

- Chuồng cần ánh sáng chiếu vào buổi sáng, không bị nắng hắt buổi chiều,

tránh nắng chiếu thẳng vào khoảng 9h đến 15h chiều Tránh mưa hắt từ phía Tây vàgió vào trời lạnh Chuồng nên mặt trước hướng về phía Đông Nam hoặc phía Nam

- Khoảng cách giữa các chuồng phải đảm bảo thông thoáng, vừa để có đủ ánh

sáng chiếu vào vừa giúp điều hòa nhiệt độ chuồng nuôi

- Nhiệt độ chuồng nuôi ảnh hưởng đến thân nhiệt heo Nhiệt độ chuồng >280C

đã ảnh hưởng đến sinh lý heo ngoại Ngoài ra nhiệt độ chuồng còn ảnh hưởng đếnmức tiêu tốn thức ăn và tốc độ tăng trọng của heo

 Diện tích chuồng nuôi và sân vận động

- Diện tích ô chuồng nuôi cần phù hợp với yêu cầu của từng loại heo, từng lứa

tuổi, quy mô chuồng trại Nếu làm tốt yếu tố này sẽ tiết kiệm được diện tích sử dụngcủa trang trại heo và nâng cao năng suất của đàn heo

- Ngoài chuồng nuôi nếu có điều kiện thì xây dựng thêm phần diện tích sân

vận động cho heo Nếu đảm bảo được các diện tích này và được xây dựng một cáchphù hợp sẽ nâng cao năng suất chăn nuôi đàn heo

- Chuồng heo cách ly là khu vực heo ốm hoặc nuôi cách ly để theo dõi tiến

triển bệnh nên không cần diện tích quá lớn và không cần sân chơi

 Cấu tạo nền chuồng và các kiểu chuồng

- Nền chuồng:

+ Nền chuồng là bộ phận quan trọng trong kết cấu chuồng trại chăn nuôi heo

Là phần gánh chịu sức nặng của heo, nơi để heo sinh hoạt Nếu nền chuồng khôngđảm bảo độ bền sẽ bị phá hỏng trước áp lực và tính hay ủi dùi, cắn phá của heo Dovậy, nền chuồng cần phải làm chắc chắn không bị trơn trượt, nứt nẻ, đảm bảo độnhám vừa phải Nếu nền quá trơn trợt heo sẽ bị ngã gãy chân, heo nái bị ngã sẽ dẫnđến sẩy thai, nền chuồng quá gồ ghề sẽ khiến heo bị bong móng, viêm móng

+ Nền chuồng cần khô ráo, nền chuồng luôn cao hơn bên ngoài để tránh nướcbẩn ở ngoài chảy vào trong Độ dốc của nền chuồng 2-3% để nước chảy dễ dàng

không ứ động Để cống nước thải ở cuối dộ dốc và có song sắt chắn ngang, ngăn rácthải xuống cống gây tắc nghẽn Khi bị hư hỏng chỗ nào phải sửa ngay vì để lâu sẽkhông an toàn cho heo vừa khó sửa chữa sau này.

- Tường

Thiết kế chiều cao bằng chiều cao heo giai đoạn trưởng thành và xuấtchuồng Để đảm bảo độ thông thoáng, thoát nhiệt, có thể xây bê tông 1/3 đến 2/3vách chuồng, phần còn lại có thể dùng lưới sắt hoặc thanh sắt để ngăn cách cácgian chuồng trại nuôi heo thịt

+ Mái tôn: Loại này có độ bền cao, thời gian sử dụng lâu dài, tuy nhiên giáthành lại khá cáo nên không phải hộ nuôi nào cũng làm được Mặc khác tôn dễ hấpthu nhiệt nên vào mùa hè chuồng heo sẽ rất nóng, mùa mưa sẽ rất lạnh sẽ ảnhhưởng không tốt đến sự sinh trưởng của lợn Khi dùng loại này nên làm cao, thôngthoáng và phải có giải pháp giảm nhiệt vào mùa hè

17