Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại TP. Hồ Chí Minh

y nghia va tinh dp thitt cua d~ tai Bfi.u ttl' tr~tc tie'p mtoc ngoai FDI dong vai tro ra't quan trqng trong tang tntdng va phat trie'n kinh te' d hfi.u he't cac qu6c gia tren the' gidi,

Thành phố Hồ Chí Minh - 2002

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

TRẦN ĐĂNG LONG

MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN

LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI TP HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành : Kinh tế, Quản lý và Kế hoạch hóa KTQD

Mã số: 5.02.05

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS VŨ TRỌNG KHẢI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các phân tích và kết quả nêu trong Luận án là thành quả nghiên cứu khoa học của bản thân

Ml).Cll).C

Trang plw bla

Loi cam doan

Mvc lvc

Danh mvc cac ky hi~u, cac chu vie't uh

Danh ffilJ.C cac bang

Danh mvc cac d6 thi, h1nh ve, so d6

Trang

? ;:

MO DAU .- ; 1

CHUONG 1: co sa LY LU~N VE QUAN LY NHA NUOC DOl VOl HOL}T HQNG DAU TU TRl)C TIEP NUOC NGOAI Tl}l VI:itTNAM 4

1.1 Khai ni~m diiu tu' trt;lc tie'p nu'oc ngoai (FDI) .4

1.1.1 E>~c di€m cda FDI : 6

1.1.2 Cac h1nh thuc cda FDI 6

1 2 C ' I ' h ac y t uyet m te ve nguon goc va an c at cua "' k' h "' ;: ;: "' ' b? h'( ? FDI i 13

1 2 1 C , I, ac y 1uye tl Kt k' l 111 1 e tK -Vl mo " 14 1.2.2 Cac ly thuye't kinh te' vi mo 19

1.2.3 E>anh gia chung ciia cac ly thuye't d~u tu' mtoc ngoai 23

1.3 Vai tro cua FDI d6i vOi cac m.ioc chu ditu tu' va nu'oc tie'p nh~n ditu tu' : 25

1 3 1 D , - 01 Vvl A Ca.C .< BuvC C 1U A I ? d ll; au t ( l 25

1.3.2 D6i voi mtoc tie'p nh~n d~u ttt la cac mtoc dang phat ·~ 2 tr1en : 7

1.4 Qmin ly Nha nu'oc d6i voi ho~t dt)ng Ii'DI 32

1.4.1 M9t s6 n9i dung ly lu~n v~ quan ly kinh te' cil.a Nha A ll; k' I t"'' l ~ 32

nttvc trong nen 1111 e t 1! trttvng

1.4.2 Quan ly Nha mtoc d6i voi ho~t c1qng FDI trong n~n kinh te' thi tntong dinh lntong XHCN d mtoc ta 39

1.5 Kinh nghi~m qmin ly Nha nu'oc d6i voi ho~t dt)ng FDI t~i m()t s6 qu6c gia trong khu vt;lc 49

1.5.1 Kinh nghi~m ctia Tnmg Qu6c .49

1.5.2 Kinh nghi~m ctia Indonesia : 51

1.5.3 Kinh nghi~m ctla Singapore ~ 52

1.5.4 Kinh nghi~m ciia Thai Lan 54

1.5.5 Ml)t s6 kinh nghi~m khac v€ cong tac qmin ly FDI 56

CHu'ONG 2: THl}C TR~NG QUAN LY NHA Nu'dc HOI Vdl HO~ T HQNG HA u Tu' TRl)c TIEP Nu'dc NGOAI T~I TP.Ho CHI MINH (GIAI HO~N 1991-2001) 62

2.1 J>han tich finh hlnh ho~t d()ng cua I~'DI tren dja ban TP H6 Chi Minh giai do~n 1991-2001 63

2.1.1 T6c dl) tang tntdng ~ 63

2.1.2 Qui mo tlm hut v6n 65

2.1.3 Co ca'u dftu ttt 66

2.1.4 B6i tac dfiu ttt 68

2.1.5 IDnh thti'c dftu ttt 69

2.2 Tac d()ng cua FDI do'i v6'i n~n kinh tc' t~i TP H6 Chi Minh 69

2 2 I vOI I:'\,.,- VOI ~ • I 10~ t d qng xu at 1an A ,.,' kl , ? 69

2.2.2 FDI va lao dl)ng tren dia ban ~ 72

2.2.3 FDI d6i vdi tang tntdng ctla thanh ph6 73

2.2.4 Bong gop vao Ngan sach Nha mtdc ; 75

2.3 Thl}.'c tr~ng quan ly cua Nha m.i6'c dol v6'i ho~t d()ng FDI t~i TP H6 Chi ~inh giai do~n 1991-2001 77

2.3.1 Qua tdnh cai t6 h~ th6ng t6 ch(tc quan ly FDI t~i Vi~t Nan1 77

2.3.2 Quan ly Nha mtdc d6'i vdi ho~tdl)ng FDI t~i TP H6 Chi Minh 80

2.4 Phan tich va danh gia v~ m()t s6 m~it ciia c6ng tac quan ly Nha mi6'c d6i vdi ho~t d()ng IrDI 95

2.4.1 Quan ly Nha mtdc v€ ho~t ctl)ng FDI d Him vi mo 95

2.4.2 Quan ly Nha mtdc d6i vdi ho~t dl)ng FDI d ml)t s61Inh v~tc quan trQ ng khac 109

2.5 Nhfi'ng thanh tl}.'u va h~n che' ciia c6ng tac quan ly Nha nli6'c dffi v6'i ho~t d()ng cua khu vl}.'c FDI t~i TP H6 Chi Minh trong thoi gian qua 125

-

m2-CHUONG 3

MOT SO GIAI PHAP HOAN THI].i:N CONG TAC QUAN LY

NHA Nlfdc D(:iJ Vdl HOL}T DQNG FDI Tl}l TP HO CHI

MINH 131 3.1 TOng quan ve tinh h'inh kinh te' th~ giai va m<H trtiong dftu tti

t~i Vi~t Nam 131

311 ·~ .till hl' hk' ht"'tlA' un m e 1e gtvl Utfn nay 'A'l'" 131

312 M "'t 01 11 t~ vng au t( t;;ti d"' t 'V'"tN H( ani 132 3.1.3 Kh6 khan va thu~n lqi trong moi tntong d~u ttl' t;;ti Vi~t

Nam 135 3.2 Cac quan die'm v~ quan ly FDI 138 3.2.1 Quan di~m danh gia dung vi tri ctla FDI trong nen kinh

te'· qu6c dan 139 3.2.2 Quan di~m ve dam bao an ninh chinh tri, kinh te' va xa

3.2.3

3.2.4

3.2.5

h()i 141 Quan di~m giai quye't hai boa Iqi ich ctla cac ben 142

Q nan tern ve UtfU qua d·-:? "'I'" ?k'l tA' m1 e- xa 1QI -1"' 143 Quan di~m v€ · quan ly Nha mtoc trong ho;;tt d()ng FDI

thong qua phap lu~t va quy ho;;tch 144 3.2.6 Quan di~m v€ m6i quan h~ gifi'a quan ly Nha mtoc va

quyen tt! chtl ctla cac doanh nghi~p FDI 145 3.2.7 Quan di~m noi long d~u vao va quanly ch~t d~u ra 146 3.2.8 Quan di~m v€ quan ly FDI phai dttqc xay d\tng tren cd

sd v~n d1Jng cac thong 1~ va nguyen tik c6 t1nh ph6 bie'n ctla phap lu~t v€ FDI ctla cac mt'oc trong khu Vt.fc va tren the' gioi 147 3.2.9 Quan di~m quan ly tho'ng nha't theo nguyen ttic m()t cil'a

tir Tmng ttdng de'n dia phtfdng 148 3.2.10 Quan di~m TP H6 Chi Minh phai c6 chinh sach dung

dtin trong vi~c phat buy nhfi'ng lqi the' rieng trong vi~c quan ly va tlm hut FDI 149 3.3 Mqt sef djnh htiong 149 3.3.1 Mt~c tieu d\f kie'n tlm hut FDI trong mttoi nam toi 149

3.3.2 Mqt s6 d!nh huang 150

3.4 Ml)t s6 giili phap hofm thi~n c6ng tac quan Iy Nha mtoc dffi

voi ho~t dl)ng FDI t~i TP H6 Chi Minh 151

3 4 1 C , ac g1a1 p ap ? • h, A v tam ~ v1 - mo A 152 3.4.2 Cac giai phap v~ quan ly qua trlnh hlnh thanh va phat

tri~n cua dlf an FDI t:;ti TP H6 Chi Minh 171

3 4 3 MQ At so ten ng ~k'"' l' 1! mang t' 1111 l d'~ ten tt:;n k'A 183 Ke't Iu~n 188 Danh illl).C cac cong trlnh cua tac gia

Tai li~u tham khao

Phi) ll).C

-

Asian Development Bank- Ngan hang phat tri~n chan A Asian Free Trade Area- Klm vvc t~t do m~u dtch ASEAN Asia-Pacific Economic Conference - Di~n dan kinh te' Chan A -Thai Blnh Dudng

Association of South East Asian Nations-Hi~p Hqi cac nude Bong NamA

Cong nghi~p h6a Chii nghia tu' ban Clul nghia xa hqi Doanh nghi~p nha nude Foreign Direct Investment-B~u ttl' tn,tc tie'p mtoc ngoai (BTTTNN) Gross Domestic Product - T6ng san phffm qu6c nqi

H<?i d6ng quail trt

International Monetary Fund - Quy ti~n t~ qu6c te'

Bang phat tri~n

Bfru ttl' mtoc ngoai

Official Development Assistance - Vi~n trq phat tri~n chfnh thilc

Organization For Economic Co-Operation And Development - T6 chile hqp tac va phat tri~n kinh te'

Cd quan ttl' va'n v~ cac nguy cd kinh te', chfnh trt

Transnational Corporations- Cac cong ty da qu6c gia

Thanh ph6

?

u y ban nhan dan

United Nations Development Programme - Clutdng trlnh phat tri~n

· ctla Lien Hi~p Qu6c

Vi~tNam

World Bank- Ngan hang the' gioi

World Investment Repmt- Bao cao dftu ttt the' gidi

World Trade Organization- T6 chile thttdng m~i the' gioi

DANH Ml)C CAC BANG

Bang 1.1 : Tha't bzli ciia lien doanh theo thoi gian 9

Bang 1.2 : Nam qu6c gia tie'p nh~n FDI nhi€u nha't tren the' gioi tu 1995 -1999 28

Bang 1.3 : Dong chay FDI vao Chan A & Chau B~i Dttong tu 1988- 1999 28 Bang 1.4 : Chuy<in giao cong ngh~ ctla cac TNCs cho cac mtoc dang phat tri<in 30

Bang 1.5 : Quan ly nha mtoc d6i voi ho~t dqng FDI .48

Bang 2.1 : S6 d~t an FDI duqc ca'p plH~p ciia TP H~ Chi Minh va cii mtoc 63

Bang 2.2 : S6 dtf an, v6n FDI dttqc ca'p phep va con hi~u ltfc 65

Bang 2.3 : Quy mo tlm hut v6n FDI ctla d~t an de'n 31112/2000 66

Bang 2.4 : Co ca'u tlm hut v6n FDI tren d!a ban thanh ph6 phan theo nganh kinh te', 1998-2000 67

Bang 2.5 :Co ca'u dan tu (%) theo quy ho~ch t6ng th<i TP H6 Chi Minh 67

Bang 2.6 :Co ca'u v6n FDI phan theo d6i tac (de'n 31/12/2000) 68

Bang 2.7 : Tinh hlnh FDI theo hlnh thtl'c dfru ttt de'n 31112/2000 69

Bang 2.8 : Cac chi tieu xua't khffu ctla cac dt,t an FDI 70

Bang 2.9 : Stt dt}ng lao dqng trong kim v~tc FDI 72

Bang 2.10: Bong g6p ciia kim vvc FDI vao tang tntdng ctla thanh ph6 73

Bang 2.11 : H~ s6 ICOR cda khu v~tc FDI t~i TP H6 Chi Minh 74

Bang 2.12: Bong g6p vao thu ngan sach ctla cac doanh nghi~p FDI 75

Bang 2.13: Ty tn;mg s6 thu tU'ng lo~i tlme' trong kim v~tc doanh nghit%p FDI (1991 - 2000) 76

Bang 3.1 :So sanh lqi the" gifi'a cac lo~i hlnh doanh nghi~p d Vi~t Nam 165

d 1

-, ~ ' - ~

DANH MVC CAC DO THl, HINH VE, SO DO

D6 th! 2.1 : Ty trqng xufrt khffu ciia cac doanh nghi~p FDI trong t6ng kim

ng~ch xufft khffu cda thanh ph6 (%) (1993- 2001) 71

D6 thi 2.2 : Kim ng~ch xufft khffu ctla cac doanh nghi~p FDI tren dja ban TP H6 Chi Minh giai do~n 1993-2001 (tri~u USD) 71

D6 thi 2.3 : Nang sufft lao d(>ng kim vtfc FDI va cda thanh ph6 noi chung 73

D6 th! 2.4 : Ty tr<;>ng dong gop GDP ciia cac kim Vlfc kinh te' 74

Danh muc hinh ve: lfinh ve 1.1: Quan h~ gop v6n vdi Sl,t thanh cong va thfft b~i trong lien doanh 10

lfinh ve 1.2: M6 hlnh Macdougall - Kemp 16

Danh muc sd d6: d ' c , , , ~ d~ , , , , 5

So o 1.1 : o ca u von au ttt quo c te

So d6 1.2 : Lien doanh va h~ th6ng lien doanh 8

So d6 1.3 : Mile d(> thanh cong trong h~ th6ng lien doanh 10

So d6 1.4 : Cac giai do~n qmln ly Nha mtdc v€ kinh te' 38

So d6 2.1 : Quy trlnh qmin ly Nha mtdc d6i vdi ho~t d(>ng FDI 82

So d6 2.2 : Quy trlnh chuffn b!- cfip phep FDI t~i TP H6 Chi Minh 84

? ~

MODAU

1 y nghia va tinh d(p thitt cua d~ tai

Bfi.u ttl' tr~tc tie'p mtoc ngoai (FDI) dong vai tro ra't quan trqng trong tang tntdng va phat trie'n kinh te' d hfi.u he't cac qu6c gia tren the' gidi, di,ic bi~t Ja t<;ti cac mtoc dang phat tri€n va dang trong qua trlnh chuy€n d6i tll' 11~11 kinh te' ke' ho<;tch hoa

t~p trung sang n~n kinh te' thi tntong nhtt Vi~t Nam

Cling voi qua trlnh d6i moi n~n kinh te' dftt mtoc, ho<;tt d()ng FDI nhii'ng nam qua

da di€n ra ra't soi d()ng va da d<;tt duqc nhi~u thanh qua dang khich 1~, nha't Ia t<;ti Thanh ph6 H6 Chi Minh, the' hi~n vai tro khong th€ thie'u duqc trong chie'n htqc

phat trie'n kinh te'- xa h()i ciia thanh ph6 noi rieng va ciia nude ta noi chung Tuy nhien, do day Ia linh V\l'C ttl'dng dO'i moi me va doi hoi m()t b~ day kinh nghi~m nen ben c<;tnh nhii'ng ke't qua d<;tt dtt<;Jc, vi~c tlm hut, d!nh httong, quan ly

va st'i' dtJng FDI v§:n con m()t sO' h<;tn che', thie'u sot nha't dinh; m()t s6 chinh sach quan ly ciia Nha mtoc d6i voi FDI con ba't c~p

Vl the', nghien cuu m()t each toan di~n nhfi'ng va'n d~ v~ ly lu~n, t6ng ke't th~tc

ti€n nhilm nit ra nhung bai hqc kinh nghi~m nhung quan di€m va nh~n thuc moi trong tlnh h1nh hi~n nay de' tll' do dtta ra nhung giai phap hoan thi~n cong tac quanly Nha mtoc d6i voi ho<;tt d()ng FDI Ia va'n d~ cfi.n thie't va ca"p bach

Hon nii'a, vi~c phan tich m()t each tha'u dao thtfc ti€n ho<;tt d()ng FDI t<;ti Thanh ph6 H6 Chi Minh, nha't Ia v~ h~ th6ng quan ly Nha ml'oc dO'i voi linh vl,l'c nay, la

th~t Stf cfi.n thie't Va CO y nghia trong xay dt}ng kinh te' thi tntong hi~n d<;ti, d6ng thoi con giup Jam sang to co sd ly lu~n de' ho<;tch d!nh dung d~n cac chinh sach kinh te', don bffy kinh te', t(;lO d()ng 1\l'C tang tntdng kinh te' cho ca ml'oc Bo chinh

la va"n d~ di,it ra cho d~ tai: "MI)t stl gidi pluip lwluz t!ti?n cong tac qudn lj Nita mt{/c dfli vui llo{lt dl)ng dbu tll trt!c titp mt{/c ngoai t{li TP HO Clzi Minh"

2 MQc dlch nghien cuu

Tren co sd Iy lu~n vai tro quan ly kinh te' ctla Nha mtoc trong n~n kinh te' th! tntong noi chung va c16i voi ho<;tt d()ng FDI noi rieng, ke't hqp voi phan tich thl,l'c tr<;tng v~ tlnh h1nh ho<;tt d()ng FDI, tlnfc tr<;tng quan ly Nha mtoc trong IInh vtfc nay tren d!a ban TP H6 Chi Minh trong nhung nam vll'a qua, d6ng thoi tim hi€'u kinh

I

-nghi~m ctla m9t s6 nude trong klm vtfc, lu~n an tim kie'm, d~ xuftt m9t s6 quan di€m, ghli phap nh~m hoan thi~n cong tac qmln ly Nha mtdc xet ca hai m~t ccJ

cftu t6' ch(tc va ccJ che' quan ly d6i vdi ho~t d()ng FDI t~i TP H6 Chi Minh noi rieng va tren ca mtdc noi chung, gop ph~n dtta dftt mtdc mtdc tang tntdng va phat tri€n m~nh me, vii'ng ch~c, d~t dtt~c mtJc tieu dan giau, mtdc m~nh, xa h9i cong b~ng, dan clnl, van minh

3 Do"i tliQ'ng va ph~m vi nghi~n cuu

Do'i tuqng nghien cau: D6i tu'~ng nghien c(tu ctla lu~n an Ia cong tac quan ly Nha mtdc trong IInh v~tc d~u ttt tr~tc tie'p mtdc ngoai t~i TP H6 Chi Minh noi rieng va tren ca mtdc noi chung

Phq_m vi nghien cau: D€ dam bao tinh logic, tinh h~ th6ng, lu~n an gidi h~n tdnh bay n9i dung nong bong nhftt Ia cong tac quan ly Nha mtdc d6i vdi ho~t d()ng FDI t~i TP H6 Chi Minh (khong bao g6m klm che' xuftt, khu cong nghi~p, d~u ttt gian tie'p)

4 Phuong phap nghi~n cuu

Lu~n an st?t ch.lllg plutcJng phap duy v~t bi~n chltng, phu'cJng phap phan tich d!nh

ltt~ng va d!nh tinh, phan tich h~ th6ng, phttcJng phap mo hlnh hoa, phttcJng phap so sanh, d6i chie'u, suy lu~n logic, ly thuye't h~ th6ng, plntcJng phap di~u tra va phuong phap chuyen gia d€ lam sang to va ct.I th€ hoa n()i dung nghien cuu, d6ng thoi tie'p tlm co phe phan, chQn lQc nhii'ng ke't qua nghien cuu co lien quan de'n d~ tai

5 Nhfi'ng dong gop m6'i ciia lm}n an

Thong qua vi~c tdnh bay, phan tich nhii'ng n9i dung da dtt~c can nh~c, lu~I_l an co nhung dong gop mdi nlnt sau:

Tha nhat, vi~c nghien cuu th~n tt·Qng bfm chftt ciia FDI v~ IInh ~tc kinh te' dtt~c

din nh~c d ca hai m~t ly lu~n va kinh nghi~m th~tc ti€n Do do, qua vi~c xem xet FDI d plwm vi ly lu~n co ban, lu~n an nit ra dtt~c nhG'ng danh gia v~ ttu, nhu'qc di€m ctla FDI d6i vdi stf nghi~p CNH va phat tri€n kinh te' d cac mtdc dang phat tri€n trong d6 c6 Vi~t Nam Ben c~nh d6, lu~n an con thu th~p cac kinh nghi~m

thu hut va quiin ly ho~t d()ng FDI ctla m9t s6 mtdc trong klm Vt.tc, d6ng thoi dtta

ra va phan tich t1 m1 v~ ccJ sd khoa hQc ctla cac hlnh th(tc FDI, trong do ph6' bie'n

2

-la hinh thli'c lien doanh quo'c te' -lam CO sd ly lu~n va th\l'C ti~n cho cac phan tich, danh gia co lien quan de'n vi~c qmln ly ho~t d(?ng FDI n6i chung

Tha hai, qua phan tich, danh gia thanh wu va nit ra nguyen nhan, bai hqc kinh

nghi~m tu th~l'c tr~ng ho~t d(?ng cua kim vtfc FDI t~i TP H6 Chi Minh cfing nhtl'

xu lul'ong v~n d(?ng cua chung, lu~n an da chli'ng minh dtl'<;Jc rAng khu v~l'c FDI thlfc stf Ut m(?t bQ ph~n hfi'u co ciia n~n kinh te' Vi~t Nam, tac d(?ng m~nh me khong nhfi'ng de'n tang tntdng kinh te' rna con tren cac m~t chinh trj, van hoa va

xa h(?i

Tha ba, lu~n an da thie't l~p dtt<;Jc m(?t h~ tho'ng cac quan di€m va giai phap d6ng b(?, co tinh kha thi nhAm hoan thi~n cong tac quan ly ctla Nha mtoc trong vi~c tlm hut va stl' dtJng co hi~u qua ngu6n vo'n FDI

Tha tu, lu~n an la m(?t ttl' li~u qui gia do cung ca'p duqc nhfi'ng thong tin, so'li~u

dang tin c~y, nhfi'ng co sd ly lu~n ch~t che, khoa hqc cho nhfi'ng ngtl'oi lam cong tac giang d~y nghien cll'u khoa hqc, tho'ng ke, quan ly va stl' dl;lng ngu6n vo'n FDI

t~i Vi~t Nam

3

-CHUONG 1

co sd LY Lu.&N v:ft QUAN LY NHA Nt.Joc DOl vo1 Ho~ T DQNG

1.1 Khai nicm dftu tu' tru'c tie'p nu'oc ngoai (li'DI):

B!nh nghia t6ng qmH chung v6 dciu tu Ia phftn san lu'qng dtt<;Jc tich llly nhfim d~

tang nang l~tc san xuat tuong lai ctla n6n kinh te' N6i each khac, dftu tu.' Ia ho1;1t dqng stl' dt~ng vo'n nhfim mvc dich d1;1t du'qc lqi ich kinh te'- xa hqi nhat djnh Bo'i voi n6n kinh te' n6i chung, kho'i lttqng dftu ttl' ctia ngay hom ~ay se quye't d!nh dung ltl'<;lng san xuftt, t6c dq tang tnl'dng kinh te', m(tc dq cai thi~n ctoi s6ng trong ttl'dng lai MO'i quan h~ nay dtl'QC bi~u hi~n qua mo hlnh tang tntdng n6n kinh te' don gi<ln san day (mo hlnh Ha1Tod- Domar):

t'lGDP Trong d6: ICOR -la ty 1~ giua v6n dfru ttl' va tang tntdng kinh te';

I-H\ v6n dftu ttl';

6 GDP -la mile tang t6ng san phffm quo'c nqi

Til (1) c6 th~ vie't: I= ICOR X 6 GDP

Nhtl' v~y, ne'u h~ sO' ICOR khong d6i thl ty 1~ vo'n dftu ttl' so voi GDP se quye't djnh to'c dq tang tntdng ctla n6n kinh te' Ty 1~ dftn ttt cang cao thl to'c dq tang tntdng kinh te' cang cao va ngtl'<;lc l1;1i

Vi dv: Voi h~ so' ICOR bfing 3 (nghia la cftn 3 ddng vo'n dftu ttl' d~ c6 1 ddng GDP tang them), mu6n duy trl t6c dQ tang tntdng I 0% cftn c6 htqng v6n dftu ttl' tttdng dtl'dng 30% GDP (30%= 3 x 10%) Khi d6, voi dan s6 blnh quan khoang 80 tri~u ngttoi, tim nhZip blnh quan hang nam 380 USD/ dfiu ngttoi thoi ky 2001-2005 thl ltt<;lng v6n dftu ttl' toan xa hqi ctia Vi~t Nam trong nam nam 2001-2005 la:

I= 3 x 10% (80 tri~u x 380) x 5 nam= 45.6 ty USD Tuy nhien, dffu ttl' qu6c te' c6 nhrrng d::tc thu rieng Theo d6 d&u tu quffc te' Ia

nhung phttdng thuc cHin ttl' v6n, tai san d mtoc ngoai d~ tie'n hanh kinh doanh, san xuftt, d!ch VtJ voi rrwc dich tlm kie'm 1qi nhu~n va nhung nwc tieu kinh te' xa hqi

4

-nha't dinh [26,9] B6 la rn<?t qua trlnh ttong d6 cac ben c6 qu6c tich khac nhau,

cling tie'n hanh cac ho~t d<?ng kinh doanh theo m<?t chu'dng trlnh da dtt<;fc ho~ch

d!nh trong m9t khoang thoi gian nha't dinh nh5m dem l~i lqi ich cho ta't ca cac ben

Cd c!u vo'n dilu ttt quo'c te' chia lam hai kenh chii ye'u la dilu ttt ctla ttt nhan va vo'n trq giup phat triJn chinh thilc ctla cac Chinh phtl, cac t6' chile quo'c te' theo sd d6 sau:

ho~c cac t6' chuc quo'c te' duqc mtoc clul nha cho phep dilu ttr vao nhfi'ng nganh hay linh v~tc nao d6 t~i rn<?t dia phttdng nh!t dinh ciia m<?t mtdc nh5rn d~t dtt<;fc nhfi'ng mtJ.c tieu nh!t djnh Theo Edward M Graham: "Bilu ttt tr~tc tie'p nude ngoai xay ra khi cong dan rn<?t mtdc (mtdc dilu ttf) tht~ d~c quy~n ki€'rn soat cac

ho~t d{)ng kinh te' d m9t mtdc khac (mtdc tie'p nh~n dilu ttt)" M<?t so' quan ni~rn

khac nlut T6 ch(tc h<;fp tac va phat tri€'n kinh te' (OECD) cl10 r5ng FDI chila dilu

ttt ctla ttt nhan Theo chung toi quan ni~rn nhtt v~y chtta th~t hoan toan dily dtl,

bdi vi clul th<i ctla FDI khong phai duy nha't chi c6 ttt nhan (m~c du ttt nhan la chtl ye'u chie'rn tren 90% FDI) rna con c6 nha mtdc va cac t6 chuc quo'c te' khac N6

khac vdi hlnh thti'c dffu tu' gian tie'p d ch6: trong dffu ttt gian tie'p chti dilu ttt nu'dc ngoai khong tn,tc tie'p t~o l~p rndi va tham gia di~u hanh cac t6 chile kinh doanh

5

-san xua't va d!ch VlJ rna hQ chi bo v6n d~ rnua c6 phffn ctla cac cong ty da co va dang ho~t d()ng d nu'oc sd t~i

1.1.1 Dijc dilfm cua Ji'DI:

./ Bay Ht m()t hlnh thri'c dftu tu' qu6c te' clnl ye'u va ph6 bie'n nha't hi~n nay, trong do chtl dftu tli mioc ngoai dftu tt( toan b() hay rn()t phftn v6n vao cac d\i an

nh~rn t~o 1~p moi va gianh" quyen dieu hanh ho~c tharn gia dieu hanh cac ho(,lt d(?ng kinh doanh ctla doanh nghi~p

./ ffinh th(tc nay rnang tinh kha thi va hi~u qua kinh te' cao, khong co nhung rang bu()c ve chinh tri, khong d~ 1~i llQ nfin cho nen kinh te', khong gay nq cho mioc chtl nha vl mtoc chtl nha khong phai di vay rntiqn tit3n mioc ngoai rna do nha dftu tti mtoc ngoai tt,i bo v6n ra, t\i thanh 1~p doanh nghi~p rieng ho~c hqp tac voi nhfi'ng doanh nghi~p trong mioc d~ cling kinh doanh Lqi nhu~n ctla cac chtl dftu tti mioc ngoai tim dtiqc phtJ thu()c vao ke't qua ho~t d()ng kinh doanh ctia doanh nghi~p Loi va 16 dtiqc chia theo ty 1~ gop v6n trong v6n phap dinh sau khi hoan thanh nghia vtJ time' cho mioc chii nha

./ Cac clnl dftu tti mioc ngoai phai dong gop m()t s6 v6n t6i thi~u d~ tham gia vao vi~c dieu hanh quan 1y doanh nghi~p Tuy theo quy d!nh ctla h1~t dftu tti rn6i mioc, chtl cHin tti mtoc ngoai chl dtiqc thanh 1~p doanh nghi~p 100% v6n nu'oc ngoai trong m()t s6 ITnh vt,(c nha't d!nh va chi dtiqc tharn gia lien doanh voi s6 v6n nho hdn ho~c b~ng 49% - 51%, phftn v6n con 1<,li do mtoc chtl nha n~rn gifi' T~i Vi~t Narn, lt1~t dftu tti mtoc ngoai co thoang hdn d6i voi hlnh thri'c 100% v6n mioc ngoai va d6i voi lien doanh, d6i tac dftu ttt mtoc ngoai phai gop t6i thi~u 30% v6n phap dinh ctla dt.t an Ne'u rnoi tniong dftu ttt 6n djnh cac chtl dftu ttt mtoc ngoai thtiong chqn phtidng an 100% v6n dfiu tti d~ toan quyen dieu hanh ho~t

d()ng kinh doanh ctla doanh nghi~p

1.1.2Cac hlnh thuc cua FDI

Hi~n nay, t(,li Vi~t Narn co ba hlnh thri'c FDI chtl ye'u san:

a Doanlz nghiep 100% v{{n mtuc ngocLi:

La doanh nghi~p.do chtl dftu tti nu'oc ngoai dfiu ttt 100% v6n t~i mtoc sd t~i co quyen di@u hanh toan bq doanh nghi~p theo h1~t djnh ctla mtoc sd t(,li Bay la

d~ng doanh nghi~p dtiqc thanh 1~p theo hlnh th(tc cong ty trach nhi~rn hun h<,1.n va

6

-Ia m<?t phap nhan ciia mtdc sd t~i Doanh nghi~p 100% vo'n mtoc ngoai thttong Ia nhfi'ng cong ty con ciia cac cong ty da quo'c gia (TNCs), hQ t~t chju trach nhi~m v~ ke't qua kinh doanh ding nhtl' nhfi'ng nli ro khac Ntl'oc tie'p nh~n dftu ttl' chtl ye'u chi tim time' til ho~t dqng kinh doanh ctla lo~i hlnh nay Day Ia hlnh thU'c do chinh cac nha c1~u ttl' ml'oc ngoai tie'n hanh quan ly kinh doanh toan bq nen khong c6 nhi~u man thufrn nhtl' nhfi'ng hlnh thtl'c khac Nhfi'ng va'n d~ xu(t hi~n da sola

tranh cht{p lao dong, chU' khong phai Ia va'n d~ kinh doanh ho~c phan pho'i lqi ich;

ky thu~t va tai chfnh CUa doanh nghi~p hoan tO~lll do cac nha dftu ttl' ui{m va kho'ng che'

T~i Vi~t Nam, Lu~t dftu ttl' mtoc ngoai d!nh nghia :"Doanh nghi~p 100% vo'n dftu ttl' mtoc ngoai Ia doanh nghi~p thu<?c sd huu ctla nha dftu ttl' mtoc ngoai, do nha dfru ttl' mtoc t1goai thanh l~p t~i Vi~t Nam, W quan ly va tlf chju trach nhi~m v~

ke't qua kinh doanh" [31,97] Doanh nghi~p 100% vo'n dfru ttl' mtoc ngoai dttqc thanh l~p va ho~t d<?ng k~ til ngay dttqc ca'p phep dfru ttl' Vo'n phap dinh va thoi gian ho~t d9ng ctla doanh nghi~p 100% vo'n dftu ttl' mtoc ngoai dttqc qui dinh gio'ng nhtt doanh nghi~p lien doanh Vo'n phap dinh it nha't b~ng 30% vo'n dftu ttl' ctla doanh nghi~p, tntong hqp d~c bi~t ty I~ nay c6 th~ tha'p hdn 30% nhttng phai duqc cd quan c6 thfrm quy~nVi~t Nam cha'p thu~n

Di~u I~ ctla doanh nghi~p 100% vo'n dfiu ttf mtoc ngoai t~i Vi~t Nam c6 nhung n<?i dung chinh nlut san: (1) Ten, dia chi ctla doanh nghi~p; ten, dia chi, ngttoi d~i di~n c6 thfrm quy~n ciia nha dfiu ttl' mtoc ngoai; (2) Mt~c tieu va ph~m vi kinh doanh; (3) Vo'n dftu ttf, vo'n phap dinh; phtfdng thU'c, tie'n dq th~l'c hi~n vo'n va tie'n d9 xay d~tng; (4) Ngttoi d~i di~n theo phap lt1~t ctla doanh nghi~p; (5) Cac nguyen Hie tai chinh; (6) Quan h~ lao dqng trong doanh nghi~p, cac n<?i dung v~

stl' d~mg va dao t~o lao dqng; (7) Thoi h~n ho~t dqng, di~u ki~n cha'm dU't ho~t

dqng va giai th~ doanh nghi~p; (8) Th~ th(tc stl'a d6i, b6 sung Di~u I~ doanh nghi~p Ngttoi d~i di~n cl10 doanh nghi~p 100% vo'n dftu ttl' mtoc ngoai Ia T6ng Giam D6c doanh nghi~p Vi~c thanh ly doanh nghi~p do doanh nghi~p ttj quye't djnh Cho phep ben mtoc ngoai d~u ttl' theo hlnh thU'c 100% vo'n, phia Vi~t Nam

se c6 lqi Ia kh6ng phai g6p vo'n va chia se nli ro ma chi th~tc hi~n vi~c quan ly Nha mtoc va tlm time' theo lu~t djnh, nh~n cac phi dich Vt,l, ti~n time nhan cong

7

-Xu lm'ong Ia ben mtoc ngoai mu6n c6 lqi nhi€u, it b! rang bu(?c Neu d~t an nhi€u

nli ro thl h<;> se thanh l~p cac doanh nghi~p lien doanh

b Doanh nghiep lien doanh:

Lien doanh Ia m(?t hlnh thilc phff bien nha't ctla quan h~ hqp tac Co th€' djnh nghia lien doanh Ia m(?t d~ng hqp tac ctla hai hay nhi€u t6 chile d(?c l~p d€' thanh

l~p m(?t tln,tc th€' th(( ba tach khoi cac t6 ch((c kia Noi each khac, doanh nghi~p

lien doanh Ia doanh nghi~p dttqc thanh l~p do cac clnl dftu ttl' mtoc ngoai gop v6n chung voi cac t6 chile, ca nhan trong mtoc tren cd sd hqp d6ng lien doanh Cac ben cling tham gia di€u hanh doanh nghi~p; chia lqi nhu~n va chin riii ro theo ty 1~ gop v6n ctla m6i ben vao v6n phap djnh Theo lu~t Vi~t Nam, v6n phap djnh ctla doanh nghi~p lien doanh it nha't phai b?ing 30% v6n dfru ttl', phftn gop v6n phap djnh ct'ia ben mtoc ngoai khong bj lwn che v€ mile cao nha't nhtt m(?t s6

mtoc khac nlntng khong dttqc it hdn 30% v6n phap d!nh D6i voi nhii'ng cd sd san xua't quan trqng do chinh phii quyet d!nh, cac ben thoa thu~n tang dan ty trqng gop v6n ci1a ben Vi~t Nam trong lien doanh Lo~i hlnh doanh nghi~p ciia no la cong ty trach nhi~m hii'u h~n Trach nhi~m ctla cac ben chung v6n gioi h<;tn bdi mile ti€n v6n bo ra ctla m6i ben Doanh nghi~p kinh doanh chung v6n trong thoi Iwn lien doanh, cac ben chung v6n phan chia lqi nhu~n, ganh chju nli ro theo ty

1~ v6n dfiu tu ffinh thilc nay dttqc nhi€u nha dfiu ttl' mtoc ngoai l~ta chqn trong thoi gian dfru khi hQ chtta hi€'u biet sau s~c v€ mtoc sd t~i

Khai quat h~ th6ng lien doanh theo sd d6 sau:

H~ tho'ng lien doanh

8

-Cac k/u} kltifn cltinlt trong qudn trj ml}t lien doanlt:

Quan h¢ giila cac ' Xung d(?t se xay ra giua ca.c ben lien doanh ne'u hq Ut

ben lien doanh nhung d6i thii c~nh tranh voi nhau; ph~m vi tnich nhi~m;

Stf thie'u tin ttfdng; lo ng~i mfrt bf quye't (know-how); cac thoa thu~n mua l~i

Quan h¢ ve }t m6i Rao can van h6a; each thuc thtfdng ltf<;lng khac nhau; suy tnt&ng lam vi¢c nghi khac nhau v~ con ngttoi; H~ th6ng thanh toan khac

trong lien doanh nhau; truy~n th6ng kinh doanh khac nhau

Vj trf cac ben tham Chie'n htoc ctla m6i ben; nhu cftu ki~m soat lien doanh

gia lien doanh cda m6i ben; khdng hoang quy~n ttt tr!; stf thich h<;Jp cda

cac san ph~m lien doanh voi cd cfru t6 chile cac ben tham gia lien doanh

Cac quan h¢ siJ hilu Vfrn d~ phan chia l<;Ji nhu~n; quy~n quye't dinh trong lien

tili sdn doanh; S~t lffn lttot ctla m(?t ben; ki~m soat cd che' lien

doanh; bao v~ ben thi~u s6; d(?c l~p trong lien doanh

Djnh hurJng chie'n Quy~n t~f tr! Ctia lien doanh d6i voi cac rang bUQC tu cac

lur;c cila lien doanh ben lien doanh; do htong thanh cong tu cac mq.c tieu

chie'n htqc; phan chia nhi~m VtJ giua cac ben lien doanh; s~t lfrn lttot chie'n ht<;Jc ctla m6i ben; man thufin v~ chie'n luqc giua cac ben lien doanh

Theft bai cila mot lien doanh c6 thi do cac ye'u to:

~ Thoi gian lien doanh

~ T1 I~ gop v6n khong d6ng d~u

~ Stf khac bi~t van h6a cda cac ben d6i tac

~ Vi~c ltfa chqn d6i tac khong ky lttOng

~ Mau tlmfrn trong vi~c ho~ch d!nh chie'n htqc kinh doanh va quan tr! lien doanh Bang 1.1: Thdt b~i cua lien doanh theo thai gian

Lien doanh trong nu'oc tan ra (%) 5.6 13.5 5.1 12.7 10.4

Lien doanh qu6c t€ tan ra (%) 3.9 5.4 10.8 4.2 20.0

Lien doanh qu6c t€ & 4.7 9.8 8.1 8.7 14.7

Trong nude tan ra (%)

Ngu6n: Theo Kogut, B ( 1988) A Study of the Life Cycle of Joint Ventures [83]

Trang: Management International Review, 28, trang 39-52

a) Gop v6n ngang nhau

~ Thanh cong cho eel hai ben

~ Tha't b<;1i cho ca hai ben

tml Ke't qua khong ro dmg

Ngu6n: Theo Bleeke, J and Ernst, D (1993) Collaborating to Compete: Using Strategic Alliances and Acquisitior:s in the Global Marketplace, New York: John Wiley & Sons, p.28 [83}

Hinh 1.1: Quan h~ ~6p v6n v6'i sl;i thanh con~ va thA't b~i tron~ lien doanh

Danh gia thanh cong cua mot lien doanh:

H~ tho'ng lien doanh

Banh gia lien doanh tu ni)i bi) lien doanh

Banh gia lien doanh tu ciic ben

do'i tac

Banh gia to!m

bi) M tho'ng lien doanh

So d6 1.3: Muc d() thanh cong trong h~ thffng lien doanh

H~ tho'ng lien doanh du.'qc danh gia Ia thanh cong va IDQt mo hlnh ly tttdng khi xem xet cac ye'u to' san:

• M~1c dich khac nhau cda cac ben d6i tac dttqc xem xet va ke't h<;lp hai hoa thanh m9t nwc tieu clmng cda d h~ th6ng

• Vl lqi ich ctla toan b9 h~ th6ng, di€u quan tn;>ng la phai luon t(;lo ra dttqc nhung tlnh hu6ng trong do cac ben cling co lqi (win-win situation) d nhi€u linh vt;(c Khong ben nao d<;1t dttqc lqi ich til sty trcl gia nla ben kia

-

10-Thanh cong ctia toan bq h~ tho'ng la thanh cong do stf hqp tac ctia cac ben dem l<;J.i Stf hqp tac chi c6 th~ t6n t<;J.i va phat tri~n Hiu b@n ne'u chung ta xem xet thanh cong hay thfrt b<;J.i nhu' la cua ca mqt h~ th6ng, khong phai ct'ia rieng ben nao f)(}i khi, m(}t ben ddi tac nao do CO thf thu [c;Ji V~ mznh btfng Sf! tra gia cua ben khac vel nguc;Jc lq,i trong m()t chang nujr nhf{t djnh va giai doq,n ngdn, nhung neu di~u ncly xay ra trong m(}t th(Ji gian deli th[ rhifc chifn no se de dr;a den Sf:{ hc;Jp tac chung vet c6 thi lam tan wJ lien doanh

Ca quan lanh dao cua doanh nghiep lien doanh:

H<?i d6ng quan tri (HBQT) Hi cd quan Hinh d<;J.o cda doanb nghi~p lien doanb, g6m d<;J.i di~n ctla cac bentham gia doanh ngbi~p lien doanh [31,32] HBQT g6m chu tich, ph6 cbtl tich va cac thanh vien Cac ben chi dinh ngu'oi ctia mlnh tham gia HDQT theo ty 1~ tttdng ilng voi ph~n gop vO'n vao vO'n phap dinh ctla doanh nghi~p lien doanh Trong tntong hqp lien doanh c6 hai ben thl m6i ben c6 it nhfrt hai thanh vien trong HBQT Trong tntong hqp lien doanh nhit3u ben, thl m6i ben c6 it nhfrt mqt tbanh vien trong HBQT Ne'u doanh nghi~p lien doanh c6 mqt Ben

Vi~t Nam va nhit3u Ben mtdc ngoai ho~c m<?t Ben mtdc ngoai va nhit3u Ben Vi~t

Nam, thl Ben Vi~t Nam ho~c Ben mtdc ngoai d6 c6 quyt3n ctt it nhfrt hai thanh vien trong I-IDQT

Chile nang va quy@n 1wn clnl ye'u va quan trqng trong t6 chile va ho<;J.t dqng ctla doanh nghi~p lien doanh g6m: b6 nhi~m, mi€n nhi~m T6ng Giam DO'c, ph6 T6ng Giam D6c thil nhfft; stta d6i, b6 sung dit3u 1~ doanh nghi~p theo nguyen uk nhfft tri giua cac thanh vien HDQT c6 m~t t<;J.i cuqc hqp [31,33] Ngoai ra, HDQT quye't dinh nhung va'n d@ khac theo nguyen t~c bi~u quye"t qua ban sO' thanh vien IIDQT c6 m~t t<;J.i cuqc hQp

Ca quan qudn ly va di~u hanh doanh nghiep lien doanh:

T6ng giam d6c va cac ph6 T6'ng giam dO'c doanh nghi~p lien doanh do HBQT b6

nhi~m, mi€n nhi~m, chiu tn'ich nhi~m tntdc HDQT va tntdc phap lt1~t Vi~t Nam vt3 vi~c quan ly va dit3u hanh ho<;J.t d(?ng ctla doanh nghi~p T6ng giam dO'c ho~c ph6 T6ng giam d6c thil nhfft phai la ngttoi ctla Ben Vi~t Nam va Ia cong dan

11

-c Doanlt nghiep h(lp tac kinh doanh:

La doanh nghi~p hqp doanh ki€'u hqp d6ng, clu'i d~u ttt mtoc ngoai cung dip ti@n vo'n, thie't b!, ky thu~t, nude sd t~i cung dip ti€n vo'n, dja di€'m, nha xttdng hi~n

c6, cd sd trang thie't bj, sU'c lao d()ng va cac djch VlJ lao d()ng khac Hai ben cling nhau hqp tac ho~t d()ng ho~c cling hqp tac san xua't kinh doanh d€' phan chia lqi

nhu~n ho~c phan chia san ph~m rna khong thanh l~p phap nhan moi Doanh nghi~p hqp tac kinh doanh c6 th€' Ia th\rc th€ kinh te' va thanh l~p ban giam do'c di@u hanh, cfing c6 th€ do cac phia tie'n hanh hqp tac voi ttt each phap nhan cda tung ben thanh th€ kinh te' lien hqp voi tai san m6i ben c6, do cd ca'u quan ly lien hqp rna d~i bi€'u cac ben hqp thanh tlufc hi~n quan ly kinh doanh C6 hie c6 th€'

dy thac cho m<?t ben hqp tac ho~c ngtrai th(t ba quan ly

Nh{jn xet vg ba lt'inh tlulc tren:

Doanh nghi~p hqp tac kinh doanh khac voi doanh nghi~p lien doanh d ch6:

Doanh nghiep hdp tac kinh doanh:

Giua mtoc sd t~i va cac nha d~u ttt mroc ngoai khong thanh l~p phap nhan moi Vo'n Clla ben nao do ben ffy ttf tim xe'p va giai quye't

Trach nhi~m hqp tac kinh doanh ro rang, m6i ben ttf chju trach nhi~m ct'ia mlnh

Hqp tac kinh doanh khong ma't nhi@u thai gian d€' dam phan giua hai ben Quan ly nha mroc long leo hdn cac doanh nghi~p lien doanh

Doanh nghiep lien doanh:

Hai ben thanh l~p phap nhan moi la cong ty ho~c doanh nghi~p lien doanh Cong ty ho~c doanh nghi~p nay ch!u trach nhi~m v@ phap ly theo h1~t phap ct1a mroc sd t~i

Vo'n g6p ct1a hai ben la vo'n phap djnh (ty 1~ vo'n phap djnh d m6i mtoc tie'p nh~n d~u ttt dttqc quy djnh khac nhau), con l~i la vo'n vay Vo'n vay nay do cong

ty lien doanh dU'ng ra vay va c6 trach nhi~m hoan tra

Hlnh thuc lien doanh ma't nhi@u thai gian dam phan d€' thanh l~p phap nhan moi

Nha mroc qmin ly do'i voi doanh nghi~p lien doanh thu~n ti~n va ch~t che hdn vl n6 c6 ttr each phap nhan

-

12-Giua hlnh thuc lien doanh va hlnh thuc 100% v6n sd huu mtoc ngoai:

Vi~c l~p lien doanh giua cac nha dftu ttl' mtoc ngoai va mtoc cluJ nha la m()t chie'n lttqc khong phai la moi, nhttng hun hi~u ne'u nha dfiu ttl' mtoc ngoai tim dtl'<;Jc m()t d6i tac thich hqp t~i dja phudng D6 la vl, d6i tac dja phttdng hi€'n ro nhling t~p tlJC, tmy~n th6ng, van h6a, each thuc lam Vi~C Va moi tnl'ong chinh tr! t~i dja phtfdng M()t cong ty xuyen qu6c gia dfiu ttf 100% v6n t~i mtoc ngoai phai m!t nhi~u nam moi c6 duqc nhung kie'n thuc nhtt v~y

Mqt s6 mtoc chu nha, do nhn cftu cong nghi~p h6a va phat tri€'n kinh te', doi hoi ho~c mu6n cac nha dftu ttl' ml'oc ngoai chia se sd hun v6n voi d6i tac dja phttdng Thong qua lien doanh, cac d6i tac d!a phttdng se dftn dftn hqc hoi kinh

n&hi~m qmln ly va chny€'n giao ky thn~t tu phia ml'oc ngoai Trong tntong hqp nay, 100% sd hun v6n mtoc ngoai khong phai la m()t giai phap t6t nh!t Trong mqt·s6 tn(ong h<;lp, d6i tac dja phtl'dng c6 th€' c6 ky thu~t phi! hqp voi di~u ki~n

ctla mtoc cluJ nha ho~c c6 th€' sii' dtJng t6t d nhung ndi khac tren the' gioi Lien doanh trong tnl'ong h<;Jp nay se nang cao hi~u qua ho~t dqng ctla cac nha dftu ttl' mtoc ngoai a mtoc chu nha Va ne'u nhtt mtJc dich ctla dftu ttl' la d€' plwc V\1 thi tnl'ong dja phtl'dng thl anh htl'dng tnl'oc cong chung ctla cong ty lien doanh mqt

phfrn do ngtfoi dja phtl'dng sd hun c6 th€' giup cai thi~n kha nang ban hang t~i dja plutdng Ngoai ra, d6i tac dja plutdng con c6 nhung m6i quan h~ va uy tin d€' giup cho lien doanh tie'p c~n voi thi tntong v6n t<;1-i mtoc cluJ nha

M~c du lien doanh c6 nhung lqi the' nen tren, nlutng trong nhi~u tntong hqp, cac nha dftu tt( mtoc ngoai vfin thich stl' dvng hlnh thuc 100% v6n sd hun ctla hQ d nuoc ngoai hdn, vl hQ lo ng~i S\l' can thi~p ctla d6i tac dja phtl'dng d mqt s61Inh VlfC khi dtl'a ra CaC quye't djnh quan trqng

1.2 Cac ly thuy€t kinh t€ ve ngu6n go'c va ban cha't ciia FDI:

C6 th€' khiing djnh mqt each ch~c ch~n rAng khong mqt ly thuye't nao c6 th€' giai thich dtl'<;fc tilt ca cac tnl'ong hqp FDI ctla cac nha ttl' ban mtoc ngo~\i Tuy v~y, m()t ye'u t6 cd ban giai thich ho~t d()ng FDI ctla cac cong ty xuyen qu6c gia (TNCs) la tftm quan trqng ngay cang tang ctla c~nh tranh giua cac nh6m dqc

quy~n m()t d~c di€'m ctla n~n kinh te' thi tntong tren the' gioi ngay nay San xua't

d mtoc ngo[ti trd thanh mqt bq ph~n c6 tinh s6ng con trong chie'n htqc ctla cac

-

13-TNCs ho~t dqng trong moi tnl'ong phl.J tlmqc lftn nhau gia tang gifi'a d.c quo'c gia tren ph~m vi toan diu

Cho de'n nay, c6 nhi€u ly thuye't khac nhau v€ dftu ttl' ml'oc ngoai Tuy nhien, c6 th€' chia lam hai nh6m ly thuye't clnl ye'u: Cac ly thuye't kinh te' vi mo dlfa tren

mo hlnh c6 di€'n 2x2 (hai ml'oc, hai hang h6a va hai ye'u to' san xufrt) d€' so sanh hi~u qua ella v6n dftu ttl' ho~c ty sua't lqi nhu~n giua cac ml'oc va cac ly thuye't kinh te' vi mo tu nhfi'ng ly giai t~i sao cac cong ty l~i dftu ttl' ra ml'oc ngoai Ca hai nh6m ly thuye't nay d€u danh gia cao tftm quan trQng cda dftu ttl' ml'oc ngoai do'i voi n€n kinh te' the' giOi va cac ml'oc tham gia dftu ttl', nhfrt Ia cac nuoc dang phat tri€'n

1.2.1 Cac Iy thuye't kinh te' vim<>:

Trong cac tai li~u dftu ttl' nuoc ngoai, cac ly thuye't kinh te' vi mo v€ htu chuyin dong vo'n ddu tu quo'c tf thtl'ong chie'm vi tri quan trQng Cac ly thuye't nay giai thich va dtf doan hi~n ttl'qng dftu ttl' ml'oc ngoai d~l'a tren nguyen tik lqi the' so sanh cda cac ye'u to' dftu ttl' (vo'n, lao dqng, cong ngh~) gifi'a cac ml'oc, trong d6

Ly thuyft vi lr;i the' so sanh: Cac nha kinh te' hQc phtl'dng Tay cl10 ding dftu ttl' qu6c te' la hai ben cling c6 lqi, ngay ca khi mqt trong hai ml'oc c6 th€' san xufrt mQi thu hang h6a re hdn ml'oc kia Du cho tung ml'oc c6 th€' c6 hi~u sutit tuy~t do'i cao hdn ho~c thfrp hdn cac nuoc khac, nhtl'ng m6i ml'oc c6 mqt lqi the' so sanh nhfrt djnh v@ nhung di@u ki~n san xutit khac Ly lu~n nay chi ra ding dftu ttl' qu6c te' t~o cli€u ki~n chuyen mon h6a va phan cong lao dqng c6 hi~u qua hdn so voi chi dtfa vao san xua't trong ml'oc

T~i Vi~t Nam, chung ta d1ng ra't coi trQng ly lui,ln nay Trong dftu ttl' quo'c te' chung ta cfing c6 nhung lqi the' so sanh nha't djnh nhtl':

~ Vi~t Nam Ia m(?t ml'dc c6 nhi@u tai nguyen thien nhien phong phil chtl'a dtl'qc khai thac, c6 vi tri chie'n ltl'qc quan trQng trong thong thtl'dng quo'c te'

~ Vi~t Nam la m(?t trong nhung qu6c gia dong dan tren the' gioi khoang 80

tri~u ngtl'oi, c6 ti@m nang th! tnl'ong phat tri€'n, sue lao dqng d6i dao, chi phi gia thanh lao dqng ttl'dng d6i re

Ben c~nh nhfi'ng lqi the' so sanh, Vi~t Nam cfing c6 nhung ba't lqi, ye'u kem:

-

14-);;> Trlnh d9 phat tri~n ciia l~tc lttqng san xua't, trlnh d(? thttdng phfrm hoa, xa h(?i boa san XUftt con l~c h~u rftt nhi~U SO voi klm Vtfc Va quQ'c te'

);;> Thie'u v6n, thie'n· ky thu~t tien tie'n, thie'u nhan tai va thq lanh ngh~, trlnh d9 quan ly ye'u kern

);;> Kinh te' hang hoa kern phat tri~n, kha nang c~nh tranh ra't ye'u

Tuy v~y, nhfi'ng l<;1i the' so sanh tren da gQi md cho Vi<$t Nam din md etta hoa

nh~p vdi n~n kinh te' the' gidi, phat huy lqi the' tttdng dO'i ctla mlnh lam cho kinh te' trong mtdc va kinh te' the' gidi tie'p sue cho nhau, b6' sung cl10 nhau mdi co th~

thuc dfiy kinh te' phat tri~n

Tren cd sd mo hJ.nh ly thuye't thttdng m~i qu6c te' ctla Heckcher Ohlin Samuelson (HOS), RichardS Eckaus da lo~i bo gia d!nh khong c6 s~t di chuy~n

-cac ye'u t6 san xufit khi phan tich nguyen nhan hJ.nh thanh d~u ttt mtdc ngoai Theo tac gia, mq.c tieu tO'i da hoa lqi nhu~n 6 ph~m vi to~lll c~u nho vao stl'.dtJng

co hi<$u qua v6n d~u ttl la nguyen nhan clnl ye'u lam xua't hi<$n di chuy~n dong v6n d~u ttl qu6c te' Richard cho r~ng, mldc ct~u ttl thtlong c6 hi~u qua stl' dtJng v6n thfip (thua vO'n), trong khi mldc nh~n d~u ttl l~i co hi~u qua stl' dq.ng v6n cao hdn (thie'u v6n) Vl v~y, chenh l<$ch hi<$n qua stl' dtJng v6n gifi'a cac mldc da lam xufft hi<$n lttu chuy~n dong v6n d~u ttt gifi'a cac mtdc.[90]

Cling vdi quan di~m tren, mo hlnh ly thuye't ciia Macdogall- Kemp cung chung minh s~l chenh l~ch v~ nang suftt c~n bien ctla v6n gifi'a cac mldc la nguyen nhan hlnh thanh ctfiu ttl mldc ngo~li [44] Theo cac tac gia, nhung mldc phat tri~n (dtl thira v6n dftu ttl) co nang suftt c~n bien ctla v6n thftp hdn nang sua"t c~n bien ctla v6n d nhfi'ng mldc dang phat tri~n (thie'u v6n) Vl the' xua"t hi~n dong ltnl chuy~n

v6n gifi.'a hai nhom mldc nay

15

T6ng v6n dftu ttt ctla hai mtoc la F1F2, hung d6 v6n d mtoc dfru ttt (I) la F1 Y,

tttong t\t a mtoc nh~n dfru tu la F2Y Nang suftt c~n bien cda v6n a mtoc I la F1A, tttong tt} a miOc II Ia F2a Cac dttong AB va ab la gioi Iwn nang sua't c~n bien cda v6n a hai mtoc (1ittoc I tha'p hon mtoc II) va d€u c6 xu httong giam dfrn Truoc khi c6 di chuytin v6n giua hai mtoc, t6ng san ltt<;Jng ctla mtoc I Ia F1ABY va t6ng san ltt<;Jng Clia mtoc II la F2aVY Do c6 stt chenh l~ch nang suftt c~n bien cda v6n a hai mtoc, v6n mtoc I chuytin sang mtoc II Ia XY de'n khi nang suftt c~n bien ctla v6n a hai miOc din b~ng t~i ditim 0 (XO = F1C = F2c) Ke't qua lam tang san lu<;Jng hai mtoc Ia OVB, phftn doi ra ngoai t6ng san htqng ctla hai nuoc tntoc khi c6 S\i chuytin d!ch v6n dftu ttt

Ngoai ra con co m(?t s6 ly thuye't khac cling dang chu y nhtt giai thich nguyen nhan cua dAn ttt mtoc ngoai til cac chinh sach ty gia h6i doai ctla cac mtoc tham gia dftu ttt, thus' quan bao hQ (Krugman, ), nam hinh thai phat tritin ctla dfru ttt mtoc ngoai (Dunning va Narula ) [84,75], nhung quan ditim ly thuye't nay chd ye'u giai thich nguyen nhan hinh thanh dfru ttt mtoc ngoai til chinh sach vi mo ctla cac mtoc tham gia dfru ttt

Cac ly thuye't tren cho tha'y, nguyen nhan xua't hi~n dfiu ttt mtoc ngoai la do co slf chenh l~ch v€ hi~u qua stt dt].ng v6n dfiu ttt giua cac mtoc Bfru ttt mtoc ngoai la

S\i di chuytin v6n giua cac mtoc nh~m t1m kie'm l<;Ji nhu~n t6i da tren ph~m vi

to~m cftu Cac ly thuye't da giai thich S\t h1nh thanh ctla dftu ttt mtoc.ngoai chtl ye'u

til g6c dQ hi~u qua st'i' dt].ng ctla cac ye'u t6 dftu ttt Bai v~y, vi~c ly giai nay chi h<;Jp ly trong di€u ki~n khong xet de'n cac ye'u t6 khac ctla moi tntong dftu ttt giua cac mtoc va chie'n ht<;Jc dftu ttt ra mtoc ngoai ctla cac TNC5 Cac ly thuye't giai

-

16-thich ding do til~ Uii sua't tren d6ng v6n d mfoc ngoai cao bon d chinh qu6c cho nen cac TNCs chuy~n v6n ra mtoc ngoai Theo chung toi khong hftn nhtf v~y,

tren th~fc te', each giai thich nay phil hqp voi ho~t d(?ng dfru ttf chung khoan, nhttng khong dung voi dfru tu trqc tie'p Day cling chinh Ia nhung lwn che' ct'ia cac

ly thuye't kinh te' vi mo v€ dfru tu'mfoc ngoai

M(?t each Iy giai khac ct'ia K Kojima v€ nguyen nhan xufft hi~n dfru tu' mtoc ngoai Ia do c6 stf khac nhau v€ ty sua't lqi nhu~n giua cac mtoc [88,125] Cling dtfa tren nguyen Hie lqi the' so sanh ctla mo hlnh Heckcher- Ohlin- Samuelson,

K Kojima da phat tri~n d~ chung minh ding nhung mfoc c6 ty sua't lqi nhu~n cao

se tlm hUt dttqc cac nha dfru ttf Theo tac gia, nguyen nhan hlnh thanh dftu ttf nude ngoai la c6 s~t chenh l~ch v€ ty sua't lqi nhu~n giua cac mloc va s~f chenh

l~ch nay dttqc b~t ngu6n tu stf khac bi~t v€ lqi the' so sanh trong phan cong lao d(?ng qu6c te'

So voi cac ly thuye't tntoc, each giai thich ctia K Kojima to ra gftn voi hi~n th~tc

hon Bdi vi d~ so sanh duqc ty sua't lqi nhu~n giua cac mtoc thl phai xet de'n cac ye'u t6 ctla moi tru·ong dftu ttf Day la co sd quan trQng d~ giai thich hi~n tu'qng tang ctfong md r(?ng dftu ttf ra mfoc ngoai theo con dtfong sat nh~p ct'ia cac TNCs trong nhung nam gfrn day Tuy nhien, ly thuye't nay cling cluta giai thich dtfQC cac hi~n ttfqng c1fru ttf lfin nhau giua cac mtoc phat tri~n va dang phat tri~n, tu· cac mfoc dang phat tri~n vao cac mfoc phat tri~n va th~m chi ngay trong m(?t mfoc phat tri~n b~c nha't nhu My viTa c6 dftu ttf ra mtoc ngoai nhttng d6ng thoi l~i Ia

mtoc nh~n dfru ttf IOn nha't the' gioi

Nhtf v~y, ne'u chi can cu vao vi~c so sanh hi~u qua ctla v6n dfru tu' hoi;lc chenh

l~ch v€ ty sua't lqi nhu~n giua cac mtoc thl chi moi giai thich dttqc hi~n tttqng dftu ttf mfoc ngoai tu m(?t phia, tuc la di€u ki~n cfrn d~ xua't hi~n dftu ttf mtoc ngoai Trong khi d6, stf htu chuy~n dong v6n nay con plw tlm(?c quan trQng vao nhung thay d6i trong CaC ye'u t6 CUa moi tnfong dftu tt(, trong d6 nhftt la Slf thay d6i Ctia chinh sach phat tri~n kinh te' d cac mtoc, xu httong t~f do h6a FDI tren the' gioi va tang tntdng nhanh ctla cac TNCs con cluta dttqc d€ c~p tOi Day la nhung di€u

ki~n dtl d~ quye't djnh hn1 chuy~n dong v6n dfru ttf mfoc ngoai

17-M~t khac, cac ly thuye't kinh te' vi mo moi chi giiii thkh dtl'QC m<?t s6 khia c~nh

nhfft d!nh v€ nguyen nhan hlnh thanh FDI Bdi vl, FDI con c6 nhfi'ng d~c di€'m khac voi cHin ttl' gian tie'p Trong th~tc te', FDI khong ch1la stf di chuytin v6n dfiu ttl' tu ml'oc nay sang ml'oc khac, rna quan trQng hdn Ia thtiong kern theo chuytin giao cong ngh~, kie'n thilc quan ly, marketing cho mfoc nh~n dfiu ttl' Chinh nhfi'ng d~c di€'m nay da lam cho slf xua't hi~n FDI khong chi plw thu<?c vao hi~u

qua sti' dt~ng ctla cac ye'u t6 dfiu ttl' rna con bj ilnh lutdng quan trQng d nhfi'ng thay d6i ctla moi tnl'ong dfiu tu d mtoc clu'i nha Bdi the', cac ly thuye't kinh te' vi mo chtia dtl d€ giai thkh dti<;lc nguyen nhan hlnh thanh FDI trong di€u ki~n c6 nhi€u thay dtSi Ctla moi tniong dfru tli qu6c te' trong hdn th~p ky gfrn day

V€ tac dqng vi IDO Ctla dfru ttl' llll'OC ngoai d6i voi n€n kinh te' the' gioi va cac llll'OC

tham gia dfiu ttl' cling duqc phan tich d cac m(tc d<? khac nhau gifi'a cac ly thuye't

M<?t s6 tac gia chilng minh ding, dfiu ttl' mtoc ngoai lam gia tang san lttqng the' gioi nho vao khai thac c6 hi~u qua ct'ia cac ye'u t6 dfiu ttl' d cac mtoc (Macdougall -Kemp, Richard S Eckaus, ) va d~c bi~t Ia FDI dem de'n cac ye'u t6 c~n thie't nhti v6n, cong ngh~, m~ng lttoi marketing a€ thtfc hi~n cong nghi~p h6a d cac ml'oc dang phat tri€'n

Trong mo hlnh ly thuye't ctla Sibe1t [88] danh time' cao d6i voi dfiu tt( ml'oc ngoai tuy tang dt(dc ngu6n tim cho ngan sach nhting l~i lam gi<hh lqi kh mang l~i cho n€n kinh te' v€ m~t lau dai Theo tac gia, time' cao khong khuye'n khkh dtl'Qc dfiu ttl' mtoc ngoai va vl the' cac ye'u t6 d~u ttl' trong mtoc khong khai thac dttqc lqi the'

so sanh Cac tac gia Shieh, ltagaki da phat tri€'n quan di€'m nay d€ chilng minh

r~ng bao h<? m~u djch va tang time' lqi nhu~n a6i voi d~u tt( mtoc ngoai se khong mang l~i lqi kh cho mtoc chii nha Khac voi nhii'ng quan di€'m da neu,

Macdougalll~i cho r~ng danh thue' cao d~u ttl' mtoc ngoai trong moi tnl'ong d·~u ttl' dttqc bao h<? se mang l~i nhi€u lqi ich hdn cho mtoc cln'i nha Katrak va Batra cling c6 nhii'ng quan di€'m ttl'dng tlf

Cac quan di€'m tren cho thffy, vi~c ltfa chQn mile time' d6i voi dfiu ttl' mtoc ngoai

se anh lntdng quan trQng de'n lqi kh ct'ia ml'oc cht'i nha Trong thtfc te', time' khong nhfi'ng t~O ra ngu6n tim cho ngan sach rna con la cong C~l di€u tie't quan trQng CaC

ho~t dqng kinh te'- xa h<?i ct'ia mtoc nh~n dfiu ttl' Bdi v~y, mile time' tha'p d6i voi

-

18-d~U tl( lll(OC ngoai se lam giam ngu6n tlm ngan sach va khong bao hQ dt(QC ca.c nganh c6ng nghit%p n<?i d!a tntoc s9' c~nh tranh ctla cac c6ng ty mtoc ngoai Song,

' ~ - ; '

ne'u muc thue' cao l~i dAn de'n giam tinh ha'p dftn ciia m6i tntong d~u ttl', la cd sd de' cac TNCs thtfc hit%n gia chuye'n giao[43] va kh6ng kich thich dtiqc qmh tranh trong ml'oc Bdi vZ!y, cftn dic3u chinh cac m((c thue' hqp ly d6i voi dftu ttl' ml'oc ngoai se dem 1()-i lqi ich t6i da cho ml'oc nhZ!n dftu ttl'

Tac d<)ng ciia FDI d6i voi thay d6i cd ca'u kinh te', nha't la cd ca'u cac nganh c6ng nghit%p d cac mroc dang phat tde'n cling dti<Jc phan tich trong cac ly thuye't, nha't

la cac ly thuye't ke't ca'u (structural theories) Trqng tam ctla cac ly thuye't nay la nha'n m~nh FDI tac d<)ng de'n chuye'n dich cd ca'u kinh te' Clta cac ml'oc dang phat trie'n theo chic3u httong tang nhanh ty trqng ciia cac nganh c6ng nghit%p va giam ty trqng ctla cac nganh kinh te' tmy@n th6ng (n6ng nghit%p, khai thac )

Theo cac ly thuye't ctla Hymer- Kindleberger va Hirschman, FDI dtiqc coi la kenh quan trqng d~ chuy~n giao c6ng nght%, v6n, m~ng htoi phan pho'i, cho cac mtoc dang phat tri~n Nho d6, tac d<)ng m~nh de'n S\i thay d6i cd diu kinh te' d cac mtdc nay Cac t<ic gia nhtt Singer, Lall, Muller, Vaitsos, Barnet, cling thua nhZ!n nhung tac d<)ng quan trqng ciia FDI nlntng l~i nhln nh~n dttoi g6c d<? d~t ra cac va'n dc3 kinh te'- xa hQi cho cac mtoc dang phat tri€n

Nhtt vZ!y, sv phan tich tren cho tha'y cac ly thuye't da neu giai thich S\l' xua't hit%n ctla d~u ttl' mtoc ngoai vc3 tht,I'c cha't d@u d\l'a vao nguyen Hk lqi the' so sanh trong phan c6ng lao d<)ng qu6c te' Bay Ia nguyen de chung cho ca ly thuye't thttdng

m~i va di chuy~n d.c ngu6n 1\TC san xufit qu6c te' M~t khac, cac quan di~m ly thuye't cling cho ding d~u ttt mtoc ngoai c6 vai tro to IOn d6i voi S\T phat tri~n ctla n@n kinh te' the' gioi va cac mtoc tham gia dfru ttl', trong d6 nha't la th\l'c hit%n c6ng nghit%p boa ctla cac mtoc dang phat tri~n Tuy nhien, cac ly thuye't tren cling chi moi giai thich dttqc di@u kit%n "din" d~ xua't hit%n lttu chuy~n dong v6n giua cac mtoc

1.2.2 Cac ly thuye't kinh te' vi mo:

H~u he't cac ly thuye't kinh te' vi m6 ctla FDI d@u xoay quanh tra IOi cau hoi la t~i

sao cac c6ng ty l~i dftu ttl' mtoc ngoai? Vl the', tht,t'c cha't ctla cac ly tlmye't nay Ia nhfi'ng giai thkh khac nhau v@ nguyen nhan hlnh thanh ctla cac c6ng ty xuyen

-

19-quo'c gia (TNCs) va danh gia tac d()ng ctla chung do'i voi mtoc nh~n dfru tu', trong

do chtl ye'u la cac mtoc dang phat tricS'n

Ly thuyft to? chac cong nghifp (Industrial organisation theories) da ghli thich FDI

nhtf Ia ke't qua ttj nhien tu S\( tang tnfdng va phat tricS'n ctia cac cong ty Ion dqc quy~n No ap dt}ng thich hqp nha't voi dfiu tt( lien ke't theo chi~u dQC, tile Ia san phffm san xufi't d mqt so' nha may dt(QC dung lam dfiu V~lO cho San phffm San xuff't

d cac nha may khac ctla hang Ly thuye't nay cho ding " chi phi cho hol;lt dqng san xua't kinh doanh d nude ngoai " co bao ham nhung chi phi khac ngoai chi phi san xua't ddn thufrn d nha may t~i mtoc chinh quo'c, r6i xufit khffu ra mtoc ngoai

Vl the' TNCs phai khai thac cac lqi the' ctla mlnh v€ cong ngh~, ky thu~t quan

ly ma cac cong ty trong cung nganh cong nghi~p d mtoc nh~n dftu ttt khong co dtt<;Jc deS' gianh du'qc l<;Ji nhu~n dqc quy~n tu nhung ho~t dqng d mtoc ngoai N6i

b~t Ia mo hlnh ly thuye't ctla Stephen Hymer Theo tac gia, chie'n ltt<;Jc lien ke't chi~u dQC ctla cac TNCs la d~t cac cong do~n san xua't d nhung vt tri khac nhau tren ph~m vi to~ill diu, nh~m t~n d\uig l<;Ji the' so sanh d cac n~n kinh te' khac nhau, h~ tha'p gia thanh san phffm thong qua san xua't hang lo~t va chuyen mon hoa, tang kha nang c~nh tranh ctla cong ty tren thi tntong the' gioi Mqt phfin

dang kcS' ctla m~u d!ch quo'c te' ngay nay Ia vi~c xufit khffu va nh~p khfru cac bq

ph~n hay san phffm trnng gian thay VI buon ban cac san pha'm hoan chlnh

Nhtt v~y, theo ly thuye't t6 chile cong nghi~p, nguyen nhan hlnh thanh FDI la do

s\( md rqng thj tntong ra mtoc ngoai ctla cac cong ty ldn nh~m khai thac lqi the' dqc quy~n, t~n d~ng lqi the' so sanh, tang kha nang c~nh tranh deS' tim lqi nhu~n

-

20-ngung md r()ng thi tntong ra mtoc ngoai Tuy nhien, vi~c quye't d!nh khai thac lqi the' d()c quy~n cua cong ty d€ san xua't hang xua't khfru hay cho cac cong ty mtoc ngoai tlme (gia'y phep san xua't, bi quye't cong nghi~p ) hoi,lc tr~tc tie'p khai thac nhii'ng lqi the' nay (FDI) d mtoc ngoai con plw thu()c so sanh hi~u qua khai thac cac lc;Ji the' c1C)c quy€n ciia cong ty

Ly thuye't chu ky san phtlm do Raymond Vernon dtta ra nam 1966 da ly giai hi~n ttl'qng FDI tren co sd phan tich cac giai do~n phat tri€n cua san phfrm tu d6i moi de'n tang tnrdng (san xua't hang lo<;tt), d~t muc bao boa va btroc vao giai do<;tn suy thoai Ly thuye't nay ap dl;lng thich hqp nha't voi dfru ttl' lien ke't theo chi~u ngang, tuc Ia thie't l~p cac nha may san xua't cling m()t lo~i san phfrm hoi,lc nhii'ng hang h6a gio'ng nhau d mtoc ngoai

Theo tac gia, giai do~n dfru cua elm ky san phfrm thttong chi di~n ra d nhii'ng mroc phat tri€n nhtr My, Anh, Nh~t vl d d6 moi c6 lqi the' so sanh trong vi~c phat tri€n cac san phfrm moi va cac qui trlnh cong nghi~p do c6 thi tnrong n()i dja Ion

di~u ki~n d~ nghien ctrti va phat tri~n D6ng thoi, cfingchl d nhii'ng mroc nay thl

ky thu~t san xua't tien tie'n voi di,lc tnrng stl' dt.mg nhi~u vo'n moi phat buy dttqc

hi~u qua stl' dt.mg cao Do v~y, san phfrm dttqc san xua't ra hang lo~t voi gia thanh

h~ va da nhanh chong d<;tt tOi di~m bao boa D~ tranh lam vao suy thoai va khai thac hi~u qua san xua't theo quy mo Ion, cong ty phai md r()ng thi tntong tieu tlw

ra mroc ngoai, nhtrng cac ho<;tt d()ng xua't khfru da gi,lp tn) ng~i bdi hang rao thue' quan va Ct(oc phi v~n chuy€n Vl the', cong ty di chuy~n san xufr't ra ml'oc ngoai d€ vtl'qt qua nhii'ng trd ng<;ti nay Nhu v~y, theo each giai thich cua Vernon thl FDI

H1 ke't qua W nhie n tu qua trlnh ph at tri~ n ctl a san phfrm theo elm ky

Phat tri€n ly thuye't elm ky san phfrm, Akamatsu da xay dtfng ly thuye't chu kj; san phtlm bdt kfp (catching- up product cycle theory) d€ giai thich nguyen nhan ctla

FDI Theo ly tlmye't nay, san phfrm moi dttqc phat minh va ra doi d mroc dfru ttl', san d6 dttqc xua't khfru ra thi tnrong mtoc ngoai T~i mroc xua't khfru, do tru di€m Ctla san phfrm moi Him nhu cfru thi tnrong n()i d!a tang len, mroc nh~p khfiu chuy€n htl'ong san xua't d~ thay the' san phfrm nh~p khfru nay b~ng each chu ye'u dtfa vao vo'n, ky thu~t, v.v Ctla mroc ngoai De'n khi nhu cfru thi tnrong ctla san phfrm san xua't d trong mtoc d~t toi m(tc bao hoa, nhu cfru xua't khfru l<;ti xua't hi~n

21

-va eli theo elm ky nhu' v~y rna dfrn de'n hlnh thanh FDI Nhu' v~y, ly thuye't chu ky san phffm bitt kip da giai thich FDI qua qua trlnh phat tri~n lien tqc cua san phffm

di tu nh~p khftu de'n san xufft n(?i dja va chuy~n sang xufft khffu

Tu each xem xet cac di~u ki~n d~ TNCs dftu ttt ra mtoc ngoai ne'u c6 lqi the' d(?c quy~n (v6n, cong ngh~, ky thu~t quan ly ) so voi cac cong ty cua mtoc nh~n dftu tt(, nhifng lqi the' nay t~(C tie'p khai thac se mang lc,t.i hi~u qua cao hdn SO voi elm tlme va cu6i cling Ia khai thac lqi the' d(?c quy~n it nhfrt phai stl' d~ng dttqc m(?t ye'u t6 nguyen li~u dftu vao re d mtoc ngoai (tai nguyen ho<Jc lao d(?ng) Khi thoa man dttqc cac di~u ki~n da neu thl TNCs se dftu ttt ra mtoc ngoai va khi d6 hlnh tbanh FDI

Tu cac di~u ki~n ctla ly thuye't chie't trung, Rugman va Berckley da phat tri~n thanh ly thuye't nqi vi h6a (internalization theory) d~ giai thich nguyen nhan hlnh thanh FDI Theo tac gia, thi tntong cc,t.nh tranh khong hoan hao la d(?ng l~tc thuc dffy TNCs ctiiu ttt ra mtoc ngoai Cac TNCs tlm dttqc lqi nhu~n cao tu gia chuy~n

giao thong qua trao d6i giua cac chi nhanh trong cling m(?t TNCs d cac nuoc [43] Cling quan cti~m nay, Jenkin cling cho dng, ne'u tfit ca cac thj tntong d~u la cc,t.nh tranh hoan hao thl khong c6 ly dod~ TNCs Hing cttong c~m nhanh d cac ml'oc va g~n ke't cac thj tnl'Ong voi nhau Thj tnl'ong ho().t d(?ng khong hoan hao trong m(?t s61Inh vvc nhtl' cong ngh~, kie'n thuc marketing la nhifng nguyen nhan quan tn;mg

d~ giai thfch S~( t6n t().i cua TNCs

V~ vai tro ctla TNCs d6i voi cac ml'oc dang phat tri~n, Reuber va Casson cho ding, qua trlnh qu6c te' h6a cU a TNCs da b6 sung v6n dftu ttl' ma con chuy~n giao cong ngh~, kie'n thuc quan ly va tc,t.o thi tnl'ong cho cac ml'oc dang phat tri~n [53] M<Jt khac, nho qua trlnh qu6c te' h6a san xuilt (chtl ye'u do TNCs th~l'c hi~n) rna cac mtoc dang phat tri~n khai thac dtl'qc c6 hi~u qua cac ngu6n hjc san xua't ct'ia mlnh, trong d6 di,ic bi~t la Uti nguyen thiennhien phong phu va lao d(?ng d6i dao M(?t htl'ong tie'p c~n khac giai thich nguyen nhan hlnh thanh dftu ttl' nuoc ngoai tu quan di~m l_v thuye't xudt khtlu tu ban Tren cd sd quy h1~t gia trj th<Jng dtl', Le Nin cho dng vi~c xufit khffu gia trj nh~m tlm dttqc gia trj th<Jng dtl' d ngoai bien giOi

qu6c gia da trd thanh m(?t d<Jc tntng kinh te' ciia chtl nghia ttl' ban da btl'oc sang giai doc,t.n d(?c quy~n-chu nghia de' qu6c [25]

-

22-Ciing voi quan di€'m ly thuye't tren, cac nha kinh te' Mac-xit nhu' Baran, Marini, Dos Santos va Wallerstein cho ding cac cong ty tti ban dqc quy~n (nganh che' t<;l.O) d~U tl( sang CaC nude dang phat tri€'n d€ khai thac ngu6n lao d(?ng re va tai nguyen thien nhien phong phu Vl the', FDI dtiqc mieu ta nhti mqt ye'u t6 s6ng con ctla clnl nghia tt( ban va TNCs th~ic hit%n cac ho<;1t dqng nay nhti la cac c6ng

qt Jqi h<,ti ctb clul.nghTa de' qu6c

1.2.3 Danh ghi chung cda cac ly thuye't dftu tu' nu'6'c ngoai:

Tii' nhfi'ng d~c di€'m cd ban cda cac ly thuye't v~ d~u tti mioc ngoai nhti da phan tich cho tha'y, nguyen nhan hlnh thanh FDI va tac d(?ng ctla no d6i voi n~n kinh te' the' gioi dtiqc giai thich theo nhi~u each tie'p c~n khac nhau gifi'a cac tac giii Trong khi cac ly thuye't kinh te' vi m6 dt!a vao m6 hlnh c6 diti'n 2x2 d€ ghli thich

hi~n ttiqng di chuy€'n v6n qu6c te' Ia do c6 s~i chenh l~ch v~ hit%u qua cda cac ye'u

t6 d~u tti, thl cac ly thuye't vi m6 l<,ti tim nguyen nhan hlnh thanh FDI nhti Ia ke't qua t~i nhien tii' qua trlnh phat tri€'n ctla TNCs

Cling nhti nhfi'ng h<,tn che' cda ly thuye't thtidng m<;1i qu6c te', cac ly thuye't vi m6

v~ d~u tti m(oc ngoai duqc xay d\ing tren nhung gia dinh trii'u tti<;lng d€ so sanh hit%u qua Clla ll1Qt ye'u t6 san xufi't (v6n) ho~C hai ye'u t6 (v6n, lao dqng) gifi'a cac mioc, trong khi dong ltiu chuy€'n v6n giua cac m(oc con plu.t thuqc quan trQng vao nhi~u ye'u t6 khac ctla moi tniong d~u tti Bdi the', cac ly thuye't kinh te' vi m6 moi chi giai thich dtiqc nhfi'ng di~u kit%n c~n a€ xua't hi~n d~u tti mioc ngoai

M~t khac, do each tie'p c~n "vi mo" Ctla cac mo hlnh ho~c quan di€'m ly thuye't nen str khac nhau gifi'a d~u tti mioc ngoai gian tie'p va FDI chtia dtiqc phan bi~t r6 rang Trong th\ic te', FDI khong ch1 thu~n tt1y la stj di chuy€'n v6n gifi'a cac mioc (d~u tli ml'oc ngoai gian tie'p, tin dt;lllg thtidng m<,ti ) ma quan tl'Qng hdn con OlTQC

d~c tning bdi cac ho<;1t dqng chuyti'n giao c6ng nght%, kie'n tht1c qmln ly va md rqng th! tntong dttqc thlfc hi~n tnrc tie'p thong qua cac clnl dau tti mfoc ngoai Bay chinh la nhii'ng tin the' ndi b~t ct'ia FDI so voi cac ngu6n v6n mtoc ngoai khac Vl the', vit%c phan tich nguyen nhan di clmy€'n v6n qu6c te' ctla cac ly thuye't

vi mo ch1Ia mqt trong nhfi'ng din crt d€ giai thich st1 hlnh thanh FDI

Do each tie'p c~n tii' phan tich nhii'ng di~u ki~n d€ cac cong ty dau ttl' ra mtoc ngoai, cac ly thuye't vi mo giai thich m(?t each ct~ th€ v~ nguyen nhan hlnh thanh

-

23-FDI nhtt Ut ke't qua ttf nhien cua qua trlnh khai thac cac lqi the' dQc quy~n d mtoc ngoai nh~m t6i da boa lqi nhu~n tren plwm vi toan cfru Cach lu~n giai nay da gi\n dtl'qc nhG'ng d~c tnl'ng cua FDI voi cac d~c di€m ctla th! tnl'ong cq.nh tranh khong l10an hao Vi the', c6 th€ n6i ding cac ly thuye't vi rno da giai thich r5 rang hdn v~ nguyen nhan hJ.nh thanh FDI va tac d{?ng ctla n6 d6i voi cong nghi~p hoa

d cac mtoc dang phat tri€n

Tuy nhien, cac ly thuye't vi mo cfing chi giai thfch nguyen nhan hJ.nh thanh FDI tu nhffng khia czmh nha't dinh cua TNCs qua phan tich m<?t s6 lqi the' d<?c quy~n v~ cong ngh~, ky thu~t marketing (cac ly thuye't t6 chtl'c cong nghi~p) ho~c m<?t hang boa (cac ly thuye't chu ky san phftm va elm ky san phftm bi{t kip), trong khi thJ!c te' con phai tinh de'n cac nguyen nhan quan trqng khac tu nhG'ng thay d6i trong chinh sach phat tri€n cua cac nu'oc, S\T phat tri€n mq.nh me etta khoa hqc cong ngh~, thtidng mq_i, cac dich Vl~ toan cfru Va moi tnfong c1fru tt( Ctta nt(OC chtt nha Bdi v~y, cac ly thuye't vi m6 cfing moi chi giai thich dttqc nguyen nhan hJ.nh thanh FDI tu phia chie'n htqc phat tri€n ctla TNCs

Nhtt v~y, c6 th€ noi r~ng cac ly thuye't v~ dftu ttt mtoc ngoai v~ cd ban moi chi giai thfch dtt'qc hi~n tttqng dfru ttl' qu6c te' tu nhffng nguyen nhan co tinh "kha nang", tile la di~u ki~n cfrn d€ xua't hi~n dong lttu chuy€n v6n dfru ttt giffa cac mtoc Trong khi do, cac nguyen nhan c6 tinh "hi~n thlfc" ra't quan trqng nhtt la di~u ki~n chi tu CUC ye'u t6 CUa moi tnl'ong dftu ttl' 11l(OC cl1tt nha d€ quye't dinh Slf htu chuy€n m6i tntong dfru tt( qu6c te' con chtia dttqc phan tich dfry dtl trong cac

ly thuye't

N6i mQt each khac nghien cuu cac ly thuye't nay Hi nghien cuu ngu6n g6c cua

mgt cung v~ FDI, trong khi d6 nghien cuu v~ S\l' cfrn thie't ctla FDI d6i voi cac mtoc tie'p nh~n la nghien cuu mgt cttu v~ FDI Chung ta se tie'p t\lC tim hi€u va'n

d~ nay a phftn tie'p theo

-

24-1.3 Vai tro ciia FDI dol v6'i cac ntioc chii dfiu tti va ntioc titp nhan dftu tti

" l

1.3.1 f)f)i -v<Ji cac nti<k chu dftu tti:

a Nhtiizg dong Cll clzu yltl klzitn ttl ban mioc ngoai dilu ttl vao cdc nttuc dang

(

plzdt triifn:

Ttt ban mtoc ngoai co nhi€u d()ng co khac nhau khi tie'n hanh dfru ttt tri;tc tie'p vao

,

cac m!'oc <;tang phat trie'n V€ co ban, c6 th€' chia thanh b6n lo<;1-i d()ng co nhtt sau:

(1) Tim ki.e'm va khai thac nguyen li~u tho; (2) 'Tim kie'm va xam nh~p thi tntong; (3) Nang:cao hi~u qua san xua't; (4) Tranh tlnl chinh sach khuye'n khich dfru tu ctla m!'o c clnl nha

Nhi€u mtoc dang ph:'it trie'n ra't giau c6 v€ tai nguyen thien nhien, tuy nhien, vi~c

khai thac chung tren qui mo IOn doi hoi nhi€u v6n va ky thu~t d cac linh vtfc nay

da s6 cac mtoc dang phat triti'n d€u g~p kh6 khan Cac nha ttt ban mtoc ngoai Ion

c6 nhung di€u ki~n cfrn thie't dap ling yen cfru tren da tie'n hanh dfru ttt vao cac mtoc dang ph :'it trie'n de' khai thac xua't khifu nguyen li~u tho sang mtoc khac ho~c

dtta vao che' bie'n plwc vv cho n€n c6ng nghi~p t<;1-i mtoc dang phat tri€n d6 Ngoai ra; FDI cho phep chd dfru ttl' vua khai thac dttqc lqi the' so sanh cda mtoc tie'p nh~n:· c1Au ttl' d€ giam chi phi san xua't, lw gia thanh san phffm, vua nang cao

hi~u qua 'sir dt~ng v6n dfru ttl' Bi€u nay phi! hqp voi ly thuye't lqi the' so sanh ctla

D Ricardo FDI giup cac nha dfru ttt m!'oc ngoai t<;1-o di;tng dttqc thj tntong cung

ca'p ngu~.~n li~u phong phu bon, 6n djnh va gia ca thffp, nho d6 cac c6ng ty da qu6c gia· (TNCs) d chinh qu6c hlnh thanh SI;f lien ke't dqc HQ c6 the' kitim soat luon ke l~h phan ph6i san phffm d mtoc ngoai

M<?t d()ng co khac la tim kie'm va md r()ng thj tntong Thong thttong do nhu cfiu bao he? ill~ung nganh cong nghi~p non tre, cac mtoc dang phat tritin nang cao

'

hang ra~'thue' quan d€ giam bot hang nh~p khftu va khuye'n khich san xua't trong mtoc nhi.'i'ng hang h6a dttqc bao h() Mt.tc dich ctla chie'n lttqc nay dttqc gqi la chie'n lttqc tbay the' nh~p khffu, nhfim dfty 111<;1-nh c6ng nghi~p h6a d cac mtoc dang phat trie'n Cac nha c1Au ttl' mtoc ngoai thong qua FDI d€ tim each tnJc lqi til' chinh sach d6 ctla cac mtoc dang phat tri€n HQ chie'm linh dttqc thj tntong tieu tlw va ngu6n cung ca'p nguyen li~u ciia mtoc chtl nha Qua d6, hQ con tranh duqc hang rao bao h<? m~u djch ctla nude chtlnha v1 thong qua dftu ttt tri;tc tie'p, cac nha dAti

-

25-tlt mtoc ngoai tC,lO ra dttqc xi nghi~p nam ngay ben trong long mtoc sd t~i Di6u nay giup cac cong ty mtoc ngoai xam nh~p th! tnfong d~ dang hdn, nho d6 c6 th@' tang th! phfrn, m<J r()ng th! tntong Nhtt v~y, cong ty nao chen chan dttqc vao th! tntong m()t mfoc dang phat tri@'n tntoc thl c6 th@' tlm dttqc lqi nhu~n d()c quy6n cao, VI Iw khong c6 d6i thd q.nh tranh va do hang rao thue' qnan ngan ca.n vi~c nh~p khffu Them vao d6, FDI con giup cac nha dftn ttt mtoc ngoai di6u chlnh qui trlnh ·san xufit m~t hang d@' dap ung s<J thich cua mtoc s<J t~i t6t hdn la nh~p khfru

ttY ben ngoai vao

Trang vai th~p nien tr<J l~i day, cac mtoc dang phat tri@'n da chuy@'n chinh sach tll' thay the' nh~p kha'u sang hu'ong v~ xuat khfru va tie'n hanh w do h6a n6n kinh te'

S~t thay d6i d6 khong nhung khong lam mfit di d()ng cd dftu ttt cda ttt ban mtoc ngoai ma ngttqc l~i con khuye'n khich hdn nfi'a dong dftu ttt chay vao cac mtoc da

chuy~n chinh sach FDI chay vao cac qu6c gia nay khong chid@' plw.c Vl.J cho nhu cftu d!a phu'dng ma con d@' xuat khffu quay trd l<,li cac mtoc phat tri@'n va sang cac mtoc dang ph<H tri€n khac d Vi~t Nam, cac klm cong nghi~p, klm che' xuat chuyen xuat khfru ngay cang tlm hut m~nh FDI la m()t minh chung el10 l~p lu~n

nay

Lo~i d()ng cd thu ba lien quan nhi6u de'n ly thuye't elm ky san phfrm da phan tich

<J phftn tren Cac nha dftu ttt mtoc ngoai fim each nang cao kha nang c~nh tranh

va duy trl lqi nhu~n d()c quy6n bang each lt_(a chqn cac mtoc dang phat tri€n c6

slin tai nguyen, nhan cong lao d()ng re va c6 tay ngh6 tttdng d6i cao lam d!a di@'m thie't l~p chi nhanh N6 cho phep cac nha dftu ttt keo dai elm ky s6ng ciia san phffm Thong qua FDI, hQ c6 th@' elmy€n dttqc m()t phfrn cac san phffm <J giai

do~n cu6i ct'ia elm ky s6ng sang nude tie'p nh~n dftu ttt d@' tie'p we kinh doanh tlm lqi nhu~n, d6ng thoi tC,lo lien ke't ngang

Cu6i cling la chinh sach cda nude chd nha d6i voi cac nha dftu ttt mtoc ngoai Do nhu cftu cong nghi~p h6a trong di~u ki~n thie'u v6n, ky thu~t, nhi~u mtoc dang phat tri€n trotig nhfi'ng nam gfrn day luon CC,lnh tranh voi nhau, dtta ra nhung chinh sach rat c<Ji m<J d@' khuye'n kl1ich dftu ttt mtoc ngoai v~ cd ban, bi~n phap khuye'n kl1ich dftu ttt bao g6m: (1) D6i xtl' cong bang gifi'a cac nha dftu ttt mtoc ngoai va trong mtoc; (2) T\t do chuy@'n lqi nhn~n ho<)c v6n ra qttoc ngoai, theo cac qui d!nh

-26-ki~m soat ngo<;ti ho'i; (3) Cac khuye'n khich v~ ati chinh nhti mi~n giam ca:c lo<;ti thue' va cac till dai khac

Ngoai ra, d9ng cd dilu tu tn}c tie'p cua ca.c nha ttl' ban mioc ngoai vao cac mioc dang phat tri€'n con th€' hi~n tren m9t so' mZt-t khac nlni:

~ FDI cling la m9t bi~n phap phan tan nli ro khi tlnh hlnh kinh te' chinh tri trong mioc bftt 6n, giup 6n dinh n~n kinh te' d chinh qu6c, ch6ng l<;tm phat cao va tham Iwt can can thanh toan qu6c gia Tniong h<;lp H6ng Kong hay Bai Loan Ia

mqt vi dl,l, cac nha dtlu ttl' d nuoc nay lo sq bi anh htidng khi sat nh~p vao Tmng qu6c nen da chuy~n v6n dfru ttl' ra mioc ngoai rftt Ion trong thoi gian qua

~ FDI khong chi plwc vv tlmfrn tuy v~ kinh te' rna con c6 y nghia chinh tri d6i voi chinh qu6c khi mu6n cac mioc tie'p nh~n dfru ttl' phai lc$ thu9c m9t phfrn nhfft d!nh vao mlnh Thong qua FDI va cac hlnh thuc vic$n tr<;l khac cac mioc dfru tu thtiong ra cac di~u kic$h chinh tri, kinh te' tr6i bu9c cac mioc nh~n dfru tu phl,l thu9c vao hQ

b Mot stf nluidc diim:

~ FDI c6 th~ phai ganh chin nli ro t<;ti cac ritl'oc tie'p nh~n dfru ttl' do lu~t lc$ thay d6i hoZt-c tlnh tlnh an ninh chinh tri khong 6n dinh Vi dtJ nlni lu~t phap thay d6i t<;ti Zimbabwe, nha mtoc qu6c hun h6a dftt dai cl10 phep ngtl'oi ban xtl' chie'm dftt ctla ngtl'oi da tr~ng hay chie'n tranh ch6ng khtlng b6 t<;ti Afganistan lam cl10 cac nha diiu ttl' lo sq t<;ti ca.c qu6c gia h6i giao nhti Pakistan, Indonesia vv

~ N<;tn thftt nghic$p trong mioc gia tang theo d lc$ thu~n voi dfru tu ra mtoc ngoai Bilu ttl' ra mtoc ngoai cang cao thl nhu cilu v~ lao d9ng cang giam d trong mioc do qua trlnh san xufft trong mioc ngay cang hic$n d<;ti hdn, chuyen mon h6a cao thl it can de'n lao d9ng

a Nhii'ng diim tich cue ciia FDI:

B6i voi cac mioc dang phat tri~n (BPT), rrn.tc tieu hang diiu tim hut FDI la d~

tlu}c hic$n st,i nghic$p cong nghic$p h6a (CNH) n~n kinh te', trong d6 chu ye'u nh~m

tang ctiong ngu6n v6n dfru ttl', chuy~n giao cong nghc$ hic$n d<;ti, t<;to vic$c lam va

md r9ng thi tniong xuftt khffu Do v~y, nhi~u qu6c gia dang phat tri~n coi vic$c thu hut FDI nhti la qu6c sach trong chie'n hl'qc phat tri~n va khong ngilng khuye'n

-27-khkh FDI dfiu tu' vao cac linh vt!c then ch6t etta CNH Th~ic te' cho thffy, dong v6n FDI tang nhanh vao cac midc dang phat tri~n va c6 vai tro ngay cang to Ion d6i voi tie'n tr'inh th~ic hi~n CNH d nhfi'ng mioc nay Ne'u tnioc 1985, t6ng dong FDI vao cac mioc BPT binh quan chi 6.5 t1 USD/nam, thi san d6 dong v6n nay da tang nhanh tu mile gfin 15 t1 USD nam 1985 h~n gfin 50 t1 USD vao dfiu nhfi'ng nam 90 va tie'p tQc tang tdi khoang 110 t1 USD nam 1995 Be'n nam 1997, cac mtoc BPT da tlm hut dti<;Jc gfin 170 ti USD [96,8] Dong v6n nay da chie'm ti trQng dang k~ trong t6ng v6n dAn tti xa h(?i va GDP etta cac mioc BPT (xem plw lt~c

8,10,11)

Rieng dong v6n FDI vao cac mioc dang ,phat tri~n chan A d~t toi 86 ti USD nam

1997, tang 1% so voi nam 1996 va chie'm khoang tren m<?t ml'a (53%) t6ng FDI vao cac mioc BPT [102,361] Trong d6, Tnmg Qn6c chie'm vi tri n6i b~t voi 44,2

ti USD, dung dAn cac mioc BPT va thu hai u·en the' gioi san My Tie'p d6 Ia 28.3

ti USD vao cac nude ASEAN trong d6 c6 Vi~t Nam

Th1,1yDi~n 14,9 Hii Lan 16,1 Bra-xin 19,6 Bra-xin 31,9 Phap 38,8

Ngu6n: .TETRO tt'r IFS (IMF) 2001[96]

(Bdn vi: Ty USD)

( blnh qnan) _

ChauA 27,1 65,9 71,6 87,9 93,5 87,5 96,1 Chau B~i Dtfdng 7,9 7,1 16,0 8,3 10,3 7,0 4,3

Ngu6n: World Investment Report 2000 [102]

-

28-Nhln chung, nhung die'm tich cl].'c ctla FDI d6i voi cac ml'oc BPT bie'u hi~n d m()t s6 m~t nhtl':

~ FDI giai quye't va'n d€ thie'u v6n, giup mfoc sa t~i tang ctl'ong khai thac v6n FDI d~ thtjc hi~n CNH va tang tntang kinh te' Trong giai do~n dfru phat trie'n kinh te', cac qu6c gia nay luon g~p va'n d€ nan giai la thie'u v6n, do tich lfiy n()i be) tha'p nen h~n che' qui mo dfru ttl' va d6i moi trang thie't bi, vl v~y san xua't kern phat trie'n So voi toan be) v6n dfru ttl' phat trie'n toan xa hQi, v6n FDI a Tnmg Qu6c hi~n chie'm khoang 25% va a Vi~t Nam 29% Do do v6n FDI co dong gop quan trqng vao tang tntang kinh te' ctla cac ml'oc BPT Theo tinh toan cua WB, cac dt,I' an FDI a Vi~t Nam da dong gop tai 7% GDP trong nam 1996; ne'u tinh ca phfrn xay dlJ.'ng d~t 10% GDP [26,25]

~ FDI giup giai quye't t6t hdn nhung va'n d€ kinh te' xa h()i nhtl' n~n th~t nghi~p

do stl' d~mg ngu6n hjc lao d()ng thua ttl'dng d6i d cac ml'oc nay Theo th6ng ke cua WIR nam 1994, FDI duqc thl].'c hi~n bai cac chi nhanh cua TNCs da t~o ra khoang

10 tri~u vi~c lam a cac ml'oc BPT nam 1990 va hai nam san tang len de'n 12 tri~u vi~c lam Nhln chung, s6 vi~c lam t~o ra tu FDI ctla cac ml'oc BPT chie'm khoang 2% t6ng vi~c lam cua cac ml'oc nay[102,185]

~ FDI giup cac ml'oc dang phat trie'n ma r()ng thi tnl'ong tieu thl;l va co cd h()i gia nh~p vao th! tnl'ong qu6c te', gia tang xua't khfru, nho do, cai thi~n can can thanh tmin, can can thtl'dng m~i qu6c gia

~ FDI t~o ra moi tnl'ong c~nh tranh moi, la d()ng h,I'c kich thich n€n kinh te' tang tntang ca v€ lu'qng cfing nhtl' v€ cha't T~i Vi~t Nam kha nang c~nh tranh cac san phffm trong ml'oc san xu~t con qua kem Theo bao cao cil.a IMP thang 10 nam

2001, khi chqn 62 ml'oc de' so sanh sue c~nh tranh thl Vi~t Nam dung thu 57 Trong chuye'n tham va lam vi~c t~i My thang 12 nam 2001cua Pho Thtl Ttl'ong Nguy~n T~n Dung khi dttqc hoi v~ nhung thach thuc nao v~ m~t an ninh la Ion nh~t d6i voi Vi~t Nam thl can tnllOi ngay ctla Pho Tlul Tttong Ia doi ngheo, Ui st,I' c~nh tranh ye'u kem ctla n€n kinh te' Qua do cho tha'y tfrm quan trqng cua FDI d6i voi cac m(oc dang phat trie'n nhtl' Vi~t Nam

~ Thuc dffy t6c de) phat trie'n kinh te' thong qua vi~c thanh l~p nhung cong ty moi ho~c tang qui mo Clia CclC doanh nghi~p trong mtoc FDI gop phfrn thay d6i

-

29-nhanh chong co ca'u kinh te' qu6c dan, co ca'u xa hQi, theo lutdng cong nghi~p

hoa, hi~n d~i boa

~ Nho c6 FDI, cac m.tdc tie'p nh~n di.lu tti' c6 kha nang khai thac cac ti€m nang

kinh te' xa hC?i ctla mlnh t6t hon Ngoai ra FDI tu cac TNCs gop phi.ln lam giam

bot n1i ro v€ tai chinh rna cac nha di.lu tti' trong mi'dc khong th€ ffiQt mlnh kham n6i Ch~ng Iwn, hi.lu he't cac di.lu ttt xay dt,I'ng khach s~n t~i Vi~t Nam la lien doanh vdi mtdc ngoai d€ cling ganh chtu nli ro

~ Giup cho nude sd t~i c6 dttqc nhung hang hoa thay the' nh~p khffu vdi gia ca

re bon do tie't ki~m dti'QC chi phi V~n chuy€n va nhung lqi the' v€ lao dQng, v€ ngu6n nguyen li~u re trong mtdc

~ Cling vdi vi~c cung ca'p v6n qua tht,I'c hi~n FDI cda cac cong ty da qu6c gia, cac mtdc tie'p nh~n c6 nhi€u co hQi tie'p nh~n ky thu~t tien tie'n, cong ngh~ mdi, kinh nghi~m t6 chile, quan ly san xua't kinh doanh, nang l~I'c marketing va mQt dQi ngfi lao dC?ng duqc dao t~o, b6i dttong v€ nhi€u m~t Bay la vai tro c~I'c ky quan tn:;mg va hdn h~n ctla ngu6n v6n nay so vdi cac ngu6n v6n di.lu tti' mtdc ngoai

ng~n h~n khac d6i vdi cac mtdc BPT Theo s61i~u th6ng ke ct1a Lien hi~p qu6c niim 1993 cho tha'y, cac chi nhanh ct1a TNCs d cac mtdc BPT da nh~n du'qc khoang 95% cac cong ngh~ nay tu cac cong ty my (Bang 1.4)

Bang 1.4: Chuycin giao ding ngh~ cua cac TNCs cho cac mioc dang phat tricin

H~ng mv.c c6 ng ngh~ BongNam My Latinh Cac mtdc

3 Cong ngh~ thie't ke' va xay dl,l'ng 87 111 96

4 Cong ngh~ ki€m tra cha't lu'<;fng 135 105 131

Ngu6n: Small and Medium- Sized Transnational Cmporation, UN 1993, trang 109

(1996- 1997) World Investment Report, 1998 [ 102]

b Mot sff milt trdi ci'la FDI:

Tuy nhien, FDI kh6ng phai khi nao va bfrt ky o dan ci1ng mang l~i tac dqng tich

c~tc doi vdi doi s6ng kinh te' xa h<?i mtdc cht1 nha N6 ch1 c6 th~ phat huy tac

d~mg tot trong m6i tntong kinh te', chinh tr! xa h<?i 6n djnh va di€u quan trqng Ui mtoc clul nha phai bie't quan ly t6t ho~t d<?ng FDI Ne'u mtdc chu nha kh6ng c6 m<?t quy ho~ch dfru tlf Cl) th~ va khoa hQC thl dftn tdi st; dfru' ttf tran Ian kern hi~u

qua, tai nguyen thien nhien bi boc l<?t qua mile va 6 nhi€m m6i tntong nghiem trqng C6 m<?t xu lutdng hi~n nay la cac nha tu' ban mtdc ngoai da va dang

chuy~n giao nhfi'ng c6ng ngh~ dqc lwi sang cac mtoc kern phat tri~n vl bi ki~m

soat ga:t gao o chinh qu6c M<?t s6 nghien cuu ciing da ch1 ra FDI con co m<?t s6

mc}t h~n che' nhtt:

~ M<?t s6 nha dfru tu' nude ngoai l<;Ji dt~ng sd ho trong lu~t phap va trong quan

ly ctla mtdc chu nha d~ tr6n thue', th~tc hi~n cac phttdng phap chuy~n gia d~ thu l<;Ji ba't chinh, gay thi~t h~i de'n l<;Ji ich ctla mtdc clul nha Chuy~n giao c6ng ngh~

ciing con nhi€u h~n che' va tieu c~tc, gia ca thl cao trong khi c6ng ngh~ phfrn Ion

da bj l<;tc h~u o chinh qu6c

~ FDI dong gop phfrn v6n ra't quan tr9ng ban dfiu d~ cac mtdc dang phat tri~n

tie'n hanh c6ng nghi~p hoa, hi~n d<;ti h6a Cac klm c6ng nghic$p, kim che' xua't dtf<;Jc l~p ra d~ tim hut FDI xay d~tng nha may, xi nghi~p Nhfi'ng qui trlnh c6ng

ngh~ bi quye't know-how va nhfi'ng kenh tieu tlw, phan ph6i san phfi'm d€u do c6ng ty my na:m gifi' va ch1 dtt<;Jc chuy~n giao rfrt "ch~m rai" cho mroc so t~i

Chinh vi the' co m<?t stf 1~ thuqc nha't dinh ctla cac mroc dang phat tri~n tie'p nh~n FDI vao cac c6ng ty da qu6c gia dfru ttr ra mrdc ngoai

~ FDI tu cac c6ng ty da qu6c gia co xu htrdng dfty cac c6ng ty mrdc so t~i di de'n ch6 pha san do cac c6ng ty nay co the' m<;tnh v€ tai chinh ky tlm~t va d6i khi con dtt<;Jc nhfi'ng tru dai ldn hdn nhfi'ng c6ng ty trong mrdc

~ Ml).c dich cao nha't cua FDI Ia t6i da boa l<;Ji nhu~n nen chtl dfru ttr mroc ngoai ch1 t~p tmng diu ttr vao nhung nganh, nhfi'ng vungco di€u ki~n thu~n l<;Ji

d~ tlm l<;Ji nlm~n cao Di€u nay dfin de'n cd cfru dfru ttr ctla quoc gia kl16ng d6ng c1€u, ma't can c16i

31