Ứng dụng lý thuyết cầu, cung trong việc lựa chọn giải pháp phát triển vùng cây ăn trái ở đồng bằng sông Cửu Long

~ LOI MG DAU Nhung th~p nien gan day ly thuyet cau va cung da du'i ngu6n cua ffiQi van de trong nen kinh te tht tru'C1ng deu la cau va cung'. j nu'dc ta, k~ tu khi nen kinh te chuy~n d6

AN TRAI C1 DONG BANG SONG CUU LONG

Chuyen nganh : Kinh te quan ly & Ke ho~ch hoa kinh te quoc dan

Ma so : 5.02.05

LUAN AN TIEN si KINH TE

Ngu'O'i hu'O'ng din khoa hqc :

1 TS Nguyin Thuan

2 TS Nguyin Thu'Q'ng Minh

TP Ho Chi Minh • Nam 2004

Nghien citu sinh Doan Tht My Hc;tnh

rr de gid {ucjn an elidn tlianli cdm dn :

- rr s 9\(guyln rr liua'n va rr S 9\(guyln rr lit41ng Minli tta t4n tinli liu'dng adn trong sua't qua trinli tlitje lii¢-n {u4n an

- Ong J{uynli van P!iu:dng: (jidm tfO'eSO'rr'littdng tn{li- 'lJu Ljch rr'lnli rr'ien (jiang i ong 9\{guyln van rrlie: P (jidm tfO'c rr'rung tam zye tie'n tlittdng tfl{li, SO'rr'littdng tn{li- 'lJu

Ljch rr'lnli ~en rr're i rr'S o/o J{ung 1Jiing : (jiam tfO'c Clii nlidnli Can rr'lid- P/Wng rrliu:ong tn{li va c6ng nglii¢-p o/i¢-t :!\[,am tfii nlii¢-t tinli giup tfU ttl tae gid tie'p c4n tlitje tiln, tfO'ng tlidi tta clio tae gid nliie'u w u¢-u va y tuifng quy 6au

- Qyy rrlid'y Co trong J{9i tfo'ng 69 m6n va liai plidn 6i¢n if9e £4.p tfii tf6ng gop nliie'u y

!din gid tr? giup tae gid lioan tlii¢-n 6dn {u4n an

- c de bt;m ngliien cti'u sinli clng 1(/iod, tfo'ng nglii¢-p va tdt cd bt;m be tfii cliia se clng tae gid nliftng 1(/iO !(/ian trong lion 3 niim tam ngliien cti'u sinli nfid't ra rrns '[)iJ o/i¢-t :;{ling va rr'fiS 'I tJ 'I Iii Lan Y'Lnli

fJ' de gid tri an tdt cd tlidy c6 n/iat fa tfidy fJ' S fJ' rdn J{tJng, P(jS - fJ' S Le ~do Lam va

p (jS - rr s 1Joan rr lit J{ o'ng '[)an, nliftng nguO'i tlid'y tfii t4n tinli tie'p SU'c clio tde gid 6u'de

ifi tren con tfuO'ng stf nglii¢-p trong lion 20 niim qua

Lu,?n an nay danh t~ng song than va quy thay co

Loi cam doan

MI,.ICII,.IC

Danh m1,.1c cac ky hi~u, cac cha viet tcit

Danh mt,Jc cac bang

Danh mt,Jc cac hlnh

U)l MO DAU

Chuang 1 - MOT s6 VAN DE cd BAN TRONG LY THUYET CAU, CUNG

1.1 Cau cua m9t loc;ti hang hoa

1.1.1 £)liang cau cua m<?t loc;ti hang hoa

6

1.1.2 M9t so phlidng phap nh~n dc;tng, lioc lliqng va dl/ bao cau 9 1.2 Cung cua m9t loc;ti hang hoa 16 1.2.1 Dliong cung cua m<?t loc;ti hang hoa

1.2.2 Nh~n dc;tng, lioc lliqng va dl/ bao cung 19

1.3.1 Gia thi trliong trong ngcin hc;tn

1.3.2 Gia thi trliong trong dai hc;tn 22 1.4 Can thi~p vao thi trliong cua chfnh phu va cac t6 chuc phi chfnh phu 25 1.4.1 Can thi~p vao thi trliong cua chfnh phu 25 1.4.2 Can thi~p vao thi trliong cua cac t6 chuc chfnh phu 33 1.5 Vai tro cua lien ket kinh te trong qua trlnh hlnh thanh gia 36 1.5.1 Lien ket kinh te lam thay d6i Cd cau thj trliong 36

1 5.2 T6 chuc va hoc;tt d9ng cua HTX a m<?t so nlioc 38

Chltdng 2 - lJNG DUNG LY THUYET CAU, CUNG NGHIEN ClJU THI TRUCJNG TRAI CAY DBSCL 43 2.1 8~c di~m tl/ nhien, kinh te, xa h9i cua DBSCL 43

2.2.1 Cac thanh phan cua cau trai cay 8BSCL 47 2.2.2 M9t so nhan to anh hliong den cau trai cay 8BSCL 49

2.3.1 8~c di~m hlnh thanh cung trai cay 8BSCL 57 2.3.2 £)~c di~m san xuat cac loc;ti trai cay chu yeu 58

2.6 Lien ket kinh te 82 2.6.1 Hoc;tt d¢ng cua cac hi~p h¢i 82 2.6.2 Hoc;tt d¢ng cua cac HTX trai cay 85

Ket lu$n chudng 2 89

Chuang 3- LlJA CHON GIAI PHAP PHAT TRIEN VUNG CAY AN TRAI 0 DBSCL DEN NAM 90

2010

3.1 Quan di~m va ml)c tieu ph at trien vung cay an trai DBSCL den nam 2010 90 3.1 1 Quan di~m phat trien 90 3.1.2 MlJC tieu phat tri~n vung cay an trai DBSCL den nam 2010 97 3.2 M¢t so giai phap d~ tang cau 115 3.2.1 Tri~n khai cac chlidng trlnh tli van dinh dliong 115 3.2.2 Trang nghjch VlJ, rai VlJ 117 3.2.3 Nghien cuu va dlia vao san xuatcac chung loc;ti trai cay moi, lc;t 117 3.2.4 D&y mc;tnh xuat kh&u trai cay che bien va da dc;tng hoa thi trliong 122 xuatkh&u

3.3 M¢t so giai phap dieu chinh cung 122 3.3.1 Chuy~n d6i cay trong 123 3.3.2 Hlnh thanh cac vung chuyen canh trai cay nguyen li~u song song voi 124

vi~c xay dl,ing cac nha may che bien

3.3.3 Nang cao chat lli<Jng trai cay 124 3.4 Ho tr<1 cua nha nlioc 126 3.4.1 Hoan thi~n h~ thong chfnh sach quan ly nha nuoc 126 3.4.2 Dau tli nang cap cd so hc;t tang 127 3.4.3 Dau tli nang cap va tang kinh phf hoc;tt d¢ng cho cac cd so nghien cuu 129

3.5.1 Lien ket duoi hlnh thuc HTX 130 3.5.2 Lien ket duoi hlnh thuc hi~p h9i 136 3.5.3 Xay dl,ing va duy trl moi lien ket 4 nha 137

Ket lu$n chlidng 3 140

KET LUAN

DANH MUG GAG C6NG TRINH NGitN CUU GOA TAG GIA

DANH MUG TAl LI~U THAM KHAO

PHU LUG

: T6ng san phclm quoc n<)i : h<Jp tac xa

: T6 chile phi chinh phu : T6 chile h<Jp tac kinh te va phat tri~n : T6 chile thu'dng m~i the gidi

STT so bang Ten bang Trang

1 1.1 Chi tr~ nang cua EU, My, Nh$t tU nam 1995 den 2002 32

2 2.1 Hi~n tn;mg su dt,mg dat Ci E>BSCL nam 2002 44

3 2.2 Dan so va lao d¢ng Ci E>BSCL nam 2002 45

4 2.3 Tlnh hlnh xuat kh§:u trai cay tliO'i 49

5 2.4 Danh mvc cac nha may che bien trai cay Ci E>BSCL 51

6 2.5 Tieu dung trai cay cua dan eli Vi~t Nam 54

7 2.6 Thu nh$p blnh quan/nguoi/thang 55

8 2.7 Di~n tfch cay an trai E>BSCL phan thea loc;ti 59

9 2.8 CO' cau di~n tfch cay an trai Ci E>BSCL 59

11 2.10 Di~n tfch cay c6 mui phan thea t1nh 61

12 2.11 Di~n tfch chuoi phan thea t1nh 62

13 2.12 Di~n tfch xoai phan thea t1nh 63

14 2.13 Di~n tfch dua phan thea tTnh 64

15 2.14 Di~n tfch cay an trai Ci E>BSCL phan thea t1nh 65

16 2.15 Muc san xuat blnh quan/nglioi 65

17 2.16 San ILi~ng 5 loc;ti trai cay chu yeu Ci E>BSCL 66

18 2.17 Nang suat blnh quan cua 5 loc;ti trai cay chu yeu Ci E>BSCL 67

19 2.18 Thai Vl,l chfnh cua 4 loc;ti trai cay chu yeu (J E>BSCL 68

20 2.19 Tieu chu§:n ve kfch co cua m¢t so loc;ti trai cay E>BSCL 69

21 2.20 So sanh gia mua trai cay xuat kh§:u tc;ti vlion Ci Vi~t Nam va 73

Thai Lan

24 2.23 Ty suat I(Ji nhu~n cua m(lt so lo1;1i cay trong 89

25 3.1 Toe d(l tang tieu dung trai cay cua dan eli Vi$t Nam 99

26 3.2 Muc tieu dung trai cay blnh quan/nglioi/nam 99

27 3.3 Muc tieu dung trai cay blnh quan/nguoi/nam 100

28 3.4 T6ng h<Jp ket qua dlj bao muc cau tieu dung ca nhan vao nam 100

2010

29 3.5 Cac dlj an xay dljng nha may che bien o 8BSCL den nam 2010 103

30 3.6 T6ng h<Jp cac phlidng an phat trign ve di$n tfch va nang suat 105

31 3.7 So sanh nang suat cua m(lt so lo1;1i cay 107

STT so hlnh Ten hlnh Trang

2 1.2 E>uong cau dai h9,n rt d6c hem duong cau ngcin h9,n 7

3 1.3 E>uong cclu ban rqng voi khoang gia va khoang cau 9

5 1.5 E>uong cung ban r<?ng voi khoang gia va khoang cung 18

6 1.6 Can bang cua thj truong 20

7 1.7 Can bang cua thj truong voi duong cc1u va duong cung ban rqng 21

8 1.8 Gia giam trong dai h9n 22

9 1.9 Gia tang trong dai h9n 23

10 1.10 Gia khOng d6i trong dai h9n 23

11 1.11 Dao dqng cua gia giam dan 24

12 1.12 Dao dqng cua gia tang dan 24

13 1.13 Gia tang sau khi lien ket 37 t4 1.14 Hang lien minh mo rqng duejc thj truong va giam duejc chi phi 38

15 2.1 Cac thanh phan cua cc1u trai cay 48

16 2.2 Quy trlnh luu chuy~n trai cay W nha vuon den 75

nguoi tieu dung

17 3.1 sa do mo ta kenh tieu thv trai cay khi nha vuon 131

ban cho thuang lai

18 3.2 Sa do mOta kenh tieu th1,.1 trai cay khi nha vuon ban cho chu vlfa 131

19 3.3 Ba kenh tieu thv khi hlnh thanh HTX 133

20 3.4 Hai kenh xuat kh~u trai cay khi nha vuon ban cho thuang lai 134

21 3.5 Hai kenh xuat kh~u trai cay khi hlnh thanh HTX 134

' ? ~

LOI MG DAU

Nhung th~p nien gan day ly thuyet cau va cung da du'<;1c phat tri~n kha nhanh theo hu'dng ung dl;lng vdi nhung ket qua nghien cuu cua nhH~u nha kinh te hQc tren the gidi trong nhH~u linh Vljc nhu' kinh

te lao d('>ng, kinh te quoc te, kinh te nong nghi~p v.v BC1i vi suy cho cung, c('>i ngu6n cua ffiQi van de trong nen kinh te tht tru'C1ng deu la cau va cung

(j nu'dc ta, k~ tu khi nen kinh te chuy~n d6i sang kinh te tht tru'C1ng, gia ca cua hau het hang hoa hinh thanh theo quan h~ cung cau thi gia nong san dH~n bien n'lt that thu'C1ng Dieu nay gan nhu' la hi~n nhien nhu'ng vdi m('>t nu'dc rna 80% dan so sinh song C1 nong thon thi n6 trd thanh van de trQng tam trong cong tac quan ly nha nu'dc ve kinh te Th~t v~y tru'dc tinh tr~ng gia nong san bat 6n, nhung nam vU'a qua chinh phil da c6 slj tr<;1 giup huu hi~u cho nhung ngu'Oi tr6ng IUa, ca phe, nhung cay an trai hi~n van con dang rat bap benh tren con du'C1ng phat tri~n 0 d6ng bang song Cuu Long, ndi c6 di~n tich cay an trai ldn nhat nu'dc ta, nhieu nam qua cac nha vu'C1n luon (1

trong tinh tr~ng bat an vi cu trung mua thi gia h~ gia cao thi mat mua Li~u c6 nhung giai phap nao d~ can doi du'<;1c cau, cung trai cay DBSCL, 6n dtnh gia tht tru'C1ng d~ vi:tng tr6ng cay an trai C1 DBSCL phat tri~n ben vang

Xuat phat tu thljc tien d6 toi chQn de tai "Ung dl;lng ly thuyet cau, cung trong vi~c llja chQn giai phap phat tri~n vi:tng cay an trai (1

d6ng bang song Cuu Long", d~ lam lu~n an vdi mong muon di tim cau tra lOi cho van de nay

2 M~c dich nghien citu

/

- H~ thong nhung van de cd ban trong ly thuyet cau va cung c6 chu trQng nhung phat tri~n theo huang ii'ng d1,1ng cua hai ly thuyet nay

1

- Ung dl,lng ly thuyet cau va cung nghH~n cuu thj trliong trai cay trong (J DBSCL d~ nh~n ra nhung dc1ic di~m va xu the phat tri~n CUa thj trliong nay lam din CU xac djnh illl,lC tieu phat tri~n

- De xuat cac giai phap d~ huang cau, cung tang trlidng mqt each can doi, 6n djnh gia thi truong t~o dieu ki~n phat tri~n b~n vang vCtng cay an trai (J DBSCL

3 D6i tuqng va ph,m vi nghien citu

Voi illl,lC tieu nghien cuu nhu tren, trong lu~n an nay, san ph~m nghien cuu Ia trai cay tudi du<;1c trong (J DBSCL Do v~y cac Io~i trai cay tudi du<;1c trong (J nhung ndi khac (trong va ngoai nude) va trai cay che bien la nhung san ph~m thay the gan gui

Nhung gi<ii phap de xuat trong lu~n an nam trong giOi h~n nhin nh~n van de (J g6c dq ling dl,lng ly thuyet cau va cung, c6 gia trj trong giai do~n tu nay den nam 2010 Nhung giai phap xuat phat tu nhung each nhin (J g6c d¢ khac va dai h~n hdn nam ngoai ph~m vi nghien cuu cua lu~n an

C1,1m tu "vling cay an trai" du<;1c dung trong lu~n an voi nghia la vCtng chuyen canh cay an trai tuc Ia mqt ti~u vling sinh thai c6 dieu ki~n tlj nhien thich h<;1p d~ trong cay an trai C1,1m tu "phat tri~n vling cay an trai" dli<;1c dung trong lu~n an vOi nghia la phc:it tri~n ve kinh te tuc Ia t6 chuc va khai thac tiem h,tc cua vling sao cho hi~u qua d~t du<;1c ngay cang cao

4 Phu'dng phap nghien citu va nguan thong tin, s6 lii;u sii' dq.ng trong luq.n an

De tai lu~n an thut)c lo~i nghien cuu ling dl)ng, du'<;Jc thtjc hi~n bang each v~n dl)ng phu'dng phap duy v~t bi~n chung va duy v~t Itch

sil D~ giiii quyet nhung van de cl) th~ d<1J.t ra trong ml)c tieu nghien cuu, cac phu'dng phap thu'C1ng dung trong phan tich kinh te da du'<;Jc v~n dl)ng Cl) th~ la trong chu'dng 1, cac phu'dng phap dien giai, h~ thong hoa da du'<;Jc ap dl)ng d~ t~p h<;Jp va h~ thong mt;>t so y tu'dng cd

ban trong ly thuyet cciu, cung Phu'dng phap mo ta, dieu tra, phan tich

so li~u thong ke da du'<;Jc dung d~ mo ta va phan tich hi~n tr~ng cua thi tru'C1ng trai cay DBSCL trong chu'dng 2 Phu'dng phap dlj bao, phu'dng pha p chuyen gia va suy lu~n logic da du'<;Jc dung d~ xac dinh ml)c tieu phat tri~n va llja chQn cac giai phap trong chu'dng 3

Thong tin va so li~u thu cap dung trong lu~n an du'<;Jc thu th~p tit' nhieu ngu6n nhu' : sach, bao, m~ng Internet, cac ht)i thao chuyen de

ve trai cay, cac quyet dinh, thong tu' cua Chinh phu va BQ nong nghi~p

& phat tri~n nong thon, nien giam thong ke va so li~u t6ng h<;Jp cua cac CUQC dieu tra do T6ng Cl)C thong ke' Vi~n nghien cuu cay an qua mien Nam, Vi~n cong ngh~ sau thu ho~ch, Vi~n Dinh du'ang tien hanh Thong tin va so li~u sd cap du'<;Jc thu th~p bang each tlj dieu tra va phong van trljc tiep cac nha quan ly c6 nhieu kinh nghi~m thut)c linh vljc san xuat va kinh doanh trai cay d cac dia phu'dng c6 vitng tr6ng cay an trai t~p trung la Tien Giang, Ben Tre, Ccin Thd Cac so li~u sd

cap va thu cap la nhung so li~u thong ke phan anh thljc tr~ng trong thC1i kY tit' 1995 den 2001 du'<;Jc xU ly bang phu'dng pha p doi chieu so sanh

5 Nhii'ng di~m mlti cua lu~n an :

Lien quan den tnii cay DBSCL tu tru'6c den nay cilng da co nhieu c6ng trinh nghien cuu nhting da phan la thu<)c linh Vljc kY thu~t nhe:lm gi<H quyet nhung kho khan ve gi6ng cay tr6ng, kY thu~t canh tac, thu ho~ch, bao quan Nhung de tai nghien cuu thu<)c linh Vljc kinh te ttidng doi it trong do co 2 de tai da dti<Jc cong b6 vao nam

Hai de tai nay nghien cuu theo hti6ng tim kiem cac giai phap ve tht tru'C1ng d~ tieu th1,1 trai cay ttidi va trai cay che bien DBSCL Trong khi do lu~n an nghien cuu giai phap phat tri~n vilng cay an trai a

DBSCL theo hti6ng ling d1,1ng ly thuyet cau va cung N<)i dung lu~n an cilng khac v6i cac de tai nghien cuu ung dl,lng ly thuyet cau va cung cua cac tac gia khac (j nti6c ngoai la nghien cuu trong boi canh cua m<)t nen kinh te thi tru'C1ng dang chuy~n d6i Nhung khac bi~t d6 chinh

la nhung dong gop m6i cua lu~n an, t~p trung vao 3 di~m nhti sau :

CD Lu~n an gop phan md ra m<)t huang nghien cuu m6i la nghien cuu ung dl,lng ly thuyet cau, cung trong dieu ki~n cua m<)t nen kinh te dang chuy~n d6i, (J m<)t nti6c dang phat tri~n tren cd sd ke thua nhung nghien cuu cua cac nha kinh te tren the gWi ve ung d1,1ng

Iy thuyet cau va cung trong nen kinh te thi trtiC1ng (J cac nti6c phat tri~n

(g) Bang nhung s6 li~u thong ke, Iu~n an da mo ta du<Jc thi tniC1ng trai cay DBSCL v<Ji nhung d~c di~m cd ban cua cau va cung, phan anh hi~n tre;tng cua thi tniC1ng nay, phan tich nguyen nhan dan den tinh tre;tng gia ca thuC1ng xuyen bat 6n

@ De xuat cac giai phap d~ phat tri~n ben vling vU.ng cay an trai (J DBSCL Khac v<Ji nhung de tai nghien cuu khac ve thi tniC1ng trai cay, nhung giai phap de xuat trong lu~n an la nhung giai phap t6ng th~ thu¢c linh vtfc quan Iy nha nude ve kinh te Vi the cac giai phap nay c6 th~ v~n dvng cho cac tniC1ng h<;Jp tudng hf khac khong nhung thu¢c nganh tr6ng trQt rna con c6 th~ voi ca ngu nghi~p diem nghi~p

Chtidng 1

A A ' A ' ~ ? I ' A ' ~

MQT SO VAN BE CO BAN TRONG LV THUYET CAU, CUNG

1.1.1 f>u«Yng ciu cua mqt lo~i hang h6a

Theo ly thuyet cau, duCJng cau cua m(>t lo~i hang h6a cho biet moi quan h~ giua ghi va so luc;Jng rna nhung nguC1i mua san long mua trong m(>t khoang thC1i gian nhat djnh, v<Ji gia thiet cac dieu ki~n khac khong d6i

Gia

p1

Ghi chU:

P 1 : Gia ban san pha:m

01 :so lll<;ing cau tL/dng ung voi gia P 1 trong tlnh huong thi trllong I

02: solll<;ing cau tlldng ung voi gia p1 trong tlnh huang thi trllong 2

D 1, D 2 : dllong cau tlldng ung voi tlnh huang thj trllong I va 2

Hinh 1.1 Duong cau

Trong nhung dieu ki~n khac d6 c6 4 nhan to anh huC1ng den cau nh•H thiet phai k~ den la : thu nh~p binh quan cua dan cu, quy mo cua tht truCJng, gia cua cac m~t hang thay the hay b6 tuc cho san

ph<im va sd thich cua nguOi tieu dung T~p h<;ip nhung nhan to phi gia

ca nay phan anh hoi canh tht trrtang vao thOi di~m xac dtnh quan h~ giua gia va so luqng cau, gQi la "tinh huang tht tru'C1ng" Nhu v~y cung m(>t muc gia nhung trong nhung tinh huang tht tru'C1ng khac nhau thi

so lu<;Jng cau se khac nhau Hinh 1.1 cho thay vdi gia la P1 so luqng cau Ia Q1 nhung neu thu nh~p cao hdn ch<ing hC;tn, so luqng cau se la Q2 nhh~u hdn do tinh huang tht tru'C1ng da thay d6i Do d6 moi duC1ng cau dliqc thiet l~p d~U tlidng ling Vdi m(>t tinh huang thi tru'C1ng Ct,l th~ Tuy nhien ngay ca khi da xac dtnh dli<;JC tinh huang thi tru'C1ng Ct,l th~ thi duang cau nhu hinh 1.1 ciing chi la hinh anh da duqc ddn gian hoa

va ly tudng h6a chu khong phiii la m(>t hinh anh chinh xac cua thljc

D : dliong cau dai h9n ; D2ooo D2oo1> D2oo2: cac dLiong cau ngan hc;tn

P0 : gia ban san ph<!m ; Oo, 01 : so ILi~ng cau tLidng ung voi gia Po

Dq.ng va Vi tri cua duang cau ngan hC;tn va dai hC;tn ciing c6 slj khac nhau Thong thuC1ng, duC1ng cau dai hC;tn phan anh quan h~ giua gia va so luqng cau qua nhi~u nam it doc hdn cac duang cau ngan hC;tn

la nhung duong chi phan anh quan h~ giua gia va so lli<;Jng cau trong tung narn Trong hinh 1.2 dliong D it doc hdn cac duong D2ooo D2oo1 D2oo2· DQ doc cua duong cau dai hc;tn it hdn duong cau ngcin hc;tn cho thay co gian theo gia cua cau trong dai hc;tn nhi~u hdn trong ngcin hc;tn

vi trong dai hc;tn, nguOi tieu dung de dang di~u chinh hanh vi rnua scirn cua hQ hdn la trong ngcin hc;tn

Trang thljc te hau nhu khong th~ dung phudng phap thljc nghi~rn d~ xac dinh I}hung so lli<;Jng cau tlidng ung vdi cac rnuc gia rn¢t each chinh xac D~ gi<li quyet kh6 khan nay khi ung dvng ly thuyet cau nghien cuu thi trliong cua rn¢t san phcirn C\1 th~ TS Neva Goodwin va

TS Phc;trn Vii Lu4n da d~ nghi dung duong cau nhli trong hinh 1.3, rna hai 6ng gQi la duong cau net d4rn Trang tac phclrn "Kinh te hQC vi rn6 trong n~n kinh te chuy~n d6i" rna hai ong la dong tac gia c6 doc;tn:

Khi nghien cuu so li{!u trong qua khu c6 th~ tim ra chinh xac so ltiqng mua ban t~i m(>t thi trtiong xac dinh Tuy nhiEm neu thi

truong Wn ho~c neu so li{!u khong chi trong m(>t ngay, c6 th~ thay rang hfmg hoa ban ra kh6ng chi (J m(>t muc gia Do v~y ngay ca khi m6 ta cac slf ki{!n thlfc te, cac duong net d~m c6 th~ chinh xac hdn nhung dtiong net manh thtiong dung Neu muon su dvng phan tich bang d6 thi d~ hi~u nhfing tinh huang chua xay ra, vi{!c

su dvng dtiong net d~m d~ minh ho~ m(>t day cac kha nang c6 th~ hay hdn [ 16]

Duong cau vdi nhung khoang cau tlidng ung vdi nhung khoang gia nhu' hinh 1.3 theo chung t6i nen gQi la dliong cau ban r¢ng hdn la duong cau net d~rn nhli TS Neva Goodwin vaTS Phc;trn Vii Lu~n da g<;>i

vi tu ban r¢ng cho phep hinh dung dung hdn v~ dc;tng cua duong nay

Vi the k~ tu day chC:mg toi dung thu~t ngu "du'Cing ban r<)ng" d~ ch! nhung du'Cing c6 d~ng tu'dng tlj nhu' du'Cing cau trong hinh 1.3

Ghi chu: P1P 2 : khoang gia ban san ph~m; 010 2 : khoang cau hidng ung

Hinh 1.3 Duong cau blm r9ng

NhCi sU' dlJ.ng khoang cau thay cho rnuc cau chinh xac va khoang ghi thay cho rnuc gia chinh xac, vi~c nghH~n cuu ung dlJ.ng ly thuyet cau de dang hdn rna van phan anh du'<;Jc quy lu~t cau Theo hinh 1.3 thi vOi khoang gia la P1P2, khoang cau tu'dng ling la Q1Q2, vOi nhung khoang gia thap hdn, khoang cau tu'dng ling la nhung so lu'qng nhieu hdn

1.1.2 M9t s6 phu'dng phap nh~n d,ng, u'oc lu'qng va d\1' bao ciu

Cac phu'dng phap nay c6 th~ phan thanh hai nh6rn : dinh tinh va dinh lu'qng

1.1.2.1 Phlidng phap djnh tinh:

Cac phu'dng phap nay dlfa tren nhung phan tich suy lu~n rna khong dung rno hinh toan d~ phan tich cac so li~u qua khu Ket qua

tu cac phtidng phap nay khong xac dlnh dtiqc ham cau nhting cung cap nhung thong tin can thiet d~ hi~u dtiqc nhu cau cua san ph<im

dtiqc nghien cuu Chung dtiqc dung trong trtiong hqp khong c6 dtiqc nhung so li~u qua khu ch<ing h~n nhti khi m<)t hang chu<in bl dtia san ph<im mdi ra thl trtiong ho~c muon biet nhu cau thl trtiong cua m<)t san ph<im tren thl trtiong c~nh tranh nhti m<)t so lo~i nong san ch<ing h~n Nhung phtidng phap nay cung c6 th~ cho nhung ket qua tot trong nhung trtiong hqp sau :

- Nhung so li~u qua khu ngay ca khi thu th~ p dtiqc cung khong du tin c~y d~ lam dlj bao

- Khi can so sanh nhung ket qua dlj bao vdi cac ket qua tinh

dtiqc bang phtidng phap dinh ltiqng

- Trong trtiong hqp slj phat tri~n cua nganh khoa hQC trQng yeu c6 anh htiC1ng m~nh den chi phi cua san ph<im va tu d6 c6 anh htidng den slj thay d6i cua cau san ph<im

- Khi c6 slj thay d6i ldn ve hanh vi mua s<im cua ngtioi tieu dung

Nhung phtidng phap dinh tinh dtiqc cac nha kinh te tta dung c6 th~ k~ den la :

~ Thu nghi~m : dtiqc tien hanh theo kifu nhti "trong phong thi nghi~m" Sau khi da chQn dtiqc thai difm va dla di~m thich hqp cho cu¢c thu nghi~m se phat m<)t so tien nhat dinh cho m<)t so ngttoi tieu dung d~ h9 mua hang NgtiOi nghien cuu thljc nghi~m se ghi nh~n nhung tac d<)ng den quyet dinh mua hang cua ngtiOi tieu dung

Vdi phtidng phap nay nhung thong tin thu dtiqc c6 th~ c6 d<) tin c~y thap do :

- D'ng xu cua nhung nguCli tieu dung tham gia vao cu<)c thu nghi~m khong hoan toan tv nhien vi cam thay bi giam sat

-So quan sat la it va trong khoang thCli gian ngan

Vi the ccin can nhac nhung thu~n l<Ji va nhung bat l<Ji trudc khi thu nghi~m tren tht truong, d€ tranh rui ro c6 th€ bt mat khach hang tiem nang va bt giam 1<;1i nhu~n

~ Bieu tra lay y kien ngliai tieu dung : pha t cho nguCli tieu dung nhung phieu dieu tra trong d6 c6 nhung cau hoi ve th6i quen, d<)ng cd

va y dtnh mua sam cua hQ roi 'sau d6 phan tich cac cau tra lOi

Mau dieu tra cang ldn thong tin cang tin c~y hdn nhung vi~c xli ly cang phuc t~p Ngu<;Jc l~i mau cang nho vi~c xli ly thong tin cang ddn gian nhung d<) tin c~y cua thong tin se kern hdn D<) tin c~y cua thong tin con tuy thu<)c chat lu<;Jng cua cau tra IOi, m<)t so nguCli trong so nhung nguCli du<Jc hoi c6 th€ tra IOi khong dung nhu hQ nghi, vi the muon tang d<) tin c~y cua thong tin c6 th€ tien hanh dong thoi nhieu cu<)c dieu tra

~ Ldy y kien cac chuyen gia hay phudng phap Delphi : thay vi lay

y kien trvc tiep tu nguoi tieu dung c6 th€ lay y kien cua cac chuyen gia

am hi€u ve tht truong san phclm d6 D€ thong tin bao dam d<) tin c~y c6 th€ thu th~p va xli ly 3 lo~t y kien Trude tien lay y kien cua m<)t so chuyen gia, sau khi t6ng h<Jp se chuy€n ket qua tdi nhung chuyen gia khac nhung cling m<)t linh vvc d€ thao lu~n nham dua ra lo~t y kien thu hai va tren cd sCi phan tich chung se dua ra lo~t y kien thu ba trudc khi di den ket lu~n cuoi cung Ket qua dl;i bao theo phlidng phap nay dti<Jc dua ra dudi d~ng khoang se thuyet phvc hdn la m<)t con s6 duy nhat

~ Dz,t bcw cam tinh hay con gQi la phlidng phap trzjc giac : dl;ia tren cd sCJ dl;i bao cua nhung nha quan ly hay nhung ngu'Oi ban la nhung ngu'Oi hi~u r6 thi tru'C1ng Nhung ngu'Oi nay c6 th~ cung cap nhung dl;i bao dl;ia tren cam tinh cua hQ m(>t each nhanh chong va it ton chi phi each nay thu'ong cho nhung ket qua l9-c quan, trit khi nhung ngu'Oi quan ly va nhung ngu'CJi ban du'<Jc thu'CJng neu nhu' so ban vu'<Jt so dl;i bao

~ Phudng phap phan tich ltch su : dl;ia tren nhung dien bien da xay ra trong m(>t thai gian dai trong qua khu d~ phan tich tim ra quy luc].t ve moi lien h~ giua so lu'<Jng cau vdi m(>t nhan to anh hu'dng nao d6 Cung c6 th~ sl:t dt,1ng du'C1ng chu kY song cua san ph<im d~ phan tich

1.1.2.2 Phtidng phcip dinh ltiqng:

Nhung phu'dng phap nay dl;ia tren nhung phan tich m(>t each h~ thong cac so li~u qua khu, nghien cuu phat hi~n mo hinh bi~u thi tot nhat dien bien va sau d6 dung mo hinh nay d~ dl;i bao Cac phu'dng phap dinh lu'gng c6 th~ du'<Jc chia thanh 2 nh6m la :

~ Nh6m cac phlidng phap nhan qua : cho phep phat hi~n cac yeu to thl;ic c6 th~ djnh lu'<Jng du'<Jc c6 anh hu'CJng den dien bien xay ra trong qua khu cua m(>t bien dl;i bao, danh gia muc d¢ tac d(>ng cua tung yeu t6 nay den dien bien trong qua khu va du'a cac bien nay vao trong m6 hinh dl;i bao M(>t s6 phu'dng phap nhan qua thu'C1ng du'<Jc sl:t dt,1ng nhu':

- H6i quy ddn : mo hinh nay bi~u thi sl;i thay d6i cua m(>t bien gQi la bien d(>c l~p lam thay d6i m(>t bien khac gQi la bien phtJ thu(>c theo m(>t m6 hinh toan hQc nao d6, thu'C1ng la m6 hinh tuyen tinh voi du'C1ng th~ng h6i quy Tuy vao muc d¢ phtJ thu(>c nhieu hay it

trong slj thay d6i tucin tv cua hai bien nay (d(> tu'dng quan), ta c6 th~ d\f bao voi sv chinh xac nhat dtnh gia trt cua bien ph1,1 thu(>c ling vOi gia trt cua bien d(>c l~p du'<JC ChQn

- H6i quy da bien va m6 hinh kinh te h.t<Jng : cling la phu'dng phap phan tich nhu' h6i quy ddn nhu'ng slj thay d6i cua bien phl,l thu(>c

la do anh hu'C1ng ph6i h<Jp cua nhi~u bien d(>c l~p N6i chung d~ tim du'<Jc phu'dng trinh h6i quy phcii lam cac tinh toan tren may tinh D6i khi ngu'C1i ta cling su d1,1ng nhi~u phu'dng trinh h6i quy d~ giai d6ng thC1i, gQi la mo hinh kinh te lu'<Jng

- Phu'dng phap bang bi~u : each nay thiet l~p cac m6i lien h~ giua nhi~u d~i lu'<Jng chinh du'Oi d~ng cac bang, bi~u tht quan h~ v~ s6 lu'<Jng C6 th~ d\f kien sv thay d6i cua m(>t ho~c m(>t s6 d~i lu'<Jng nay

tu slj thay dbi cua cac d~i lu'<Jng du'<Jc du'a vao trong bang each nay du'<Jc rat nhi~u nha kinh te u'a chu(>ng vi, khong dung nhung ky thu~t tinh toan phuc t~p

>- Nh6m cac phlidng phap chuoi · s6 lien hoan : khong quan tam den cac yeu to giai thich rna chi quan tam den m(>t di~u duy nhat : xu hu'ong hay dien bien theo thai gian M1,1c tieu rna cac phu'dng phap nay nham den la xac dtnh du'<Jc m6 hinh toan tu dien bien cua cac bien trong qua khu M(>t s6 phu'dng phap thu(>c nh6m nay thu'ong du'<Jc su d1,1ng nhu' :

- Cac m6 hinh muc trung binh : g6m trung binh gian ddn, trung binh d(>ng, san bang s6 mli ddn Phu'dng pha p trung binh gian ddn d\f bao gia trt cho kY toi bang gia trt trung binh tinh du'<Jc tu s6

Voi Xi : gia tri thljc hi<';n cua :ky L

n : so kY thljc hi<';n du<jc dua vao cong thuc tinh

Phudng pha p nay ddn gian de tinh toan va c6 th~ chi ccin so li<';u cua ba :ky ke tiep nhau la du Nhung ket qua dlj bao se sai l<';ch nit nhieu so voi thtjc te trong truong h<jp cciu ve san phclm khong 6n dinh qua cac kY thljc hi<';n Neu so li<';u dua vao tinh toan nhieu hdn c6 th~ giam du<Jc sai so nhung se c6 trd ng~i trong vi<';c thu th?p ho<'[tc hiu trii'

so li<';u va cong vi<';c tinh toan cling trd nen phuc t~p hdn Phudng phap trung binh d(>ng khac phtJC dti<jc phcln nao nhti<jc di~m cua phtidng phap trung binh gian ddn b<lng each dua so li<';u vao d~ dtj bao theo nguyen tac Io~i bo so li<';u kY xa nhat va them vao so li<';u cua kY gcin nhat D~ sai so Ia nho nhat thi vi<';c xac dinh so kY nghien cuu c6 y

nghia quan trQng

Khac vdi phudng pha p trung binh d(>ng, phudng pha p san b<lng so

mu dua so li<';u cua tat ca cac kY da thljc hi<';n vao m6 hinh dlj bao voi cac trQng so giam dcin theo lu? t ham so mu D~ a p dtJng phudng pha p nay trong phan tich chuoi so theo thOi gian truoc het ta chQn m(>t gia tri a ( 0 ~ a ~ 1 ) gQi la h<lng so cua lu?t H<'; so nay th~ hi<';n muc d(> anh huC1ng cua so li<';u den d~i lti<Jng dtj bao Neu trQng so cua :ky hi<';n t9-i gQi la kY t la a thi trQng so cua kY t - 1 la (1 - a) a ' trQng so cua

:ky t - 2 Ia (1 - a)2a , trQng so cua :ky t - 3 la (1 - a)3a va cu the tiep h,lC Gia tri cua a cang gcin 1 m6 hinh cang nh~y voi slj bien d(>ng cua chuoi so

D~ tinh gia tri du<Jc san b<lng a kY t ccin biet gia tri da san b<lng a

kY t - 1 va gia tri thljc hi<';n a kY t GQi St Ia gia tri san b<lng a kY t

Lu~t so mu thu'ong du'<Jc sU' dvng trong d\f bao nh<ft la khi ccin m(>t phu'dng phap ddn gi8.n, nhanh va linh ho~t voi nhi~u so li~u Ap dvng phu'dng phap san bang so mu d~ d\f bao muc cciu a kY ke tiep being each tinh muc cciu d\f bao theo cong thuc :

- M6 hinh xu hu'ong : khac vOi m6 hinh muc trung binh, muc cau dao d(>ng xoay quanh m(>t muc nhat dinh, m6 hinh nay cho thay

xu hu'ong giam dcin hay tang dcin lien tvc Bat dciu tu m(>t muc nhat dinh, cciu tang hay giam m(>t so lti<Jng gcin being voi tung :ky Muc d(> bien d6i trung binh cua kY quan sat la thu'oc do xu hu'ong cho kY khac Cac phu'dng phap thu(>c lo~i mo hinh nay c6 th~ k~ den la trung binh dt)ng doi, san bang so mu doi v.v

Phu'dng phap trung binh d(>ng doi sU' dvng hai phu'dng trinh, m(>t d~ danh gia muc bat dciu va m(>t d~ danh gia d(> Wn cua xu hu'ong

Trong hai phu'dng trinh d~u c6 so quan sat nhu' nhau Phu'dng pha p san being so mu d6i tinh binh quan gia quy~n bang hai phu'dng trinh

- M6 hinh theo chu kY : phan anh hi~n tu'<Jng thOi vv hay chu

kY anh huang den cciu d~c bi~t m~nh a m(>t so thOi di~m trong nam

va yeu a cac thai di~m khac Voi chu kY nhu' v~y cciu xoay quanh m(>t duong cong uon khuc Nho mo hinh chu kY rna phu'dng phap d\f bao

du<Jc phat tri~n Cac phu'dng phap thu(>c d~ng m6 hinh nay c6 th~ k~ den nhu' : san being so mu b(>i, phan tich cau true c6 dH~n v.v Phu'dng pha p san bang so mu b(>i sU' dvng nhi~u tham so nen d~ tim cac gia trt toi u'u cua cac tham so nay thu'ong phai nho vao s\f tr<J giup cua cac phcin m~m may tinh Phu'dng phap phan tich cau true c6 di~n phan tich chuoi so thanh 4 yeu to : xu huang, bien d(>ng thOi vv bien

d¢ng chu kY va bien d¢ng d¢t xmrt Phu'dng phap hoi quy da bien su dl)ng nhieu bien giai thich

Phu'dng phap dlj bao cang phuc t~p cang doi hoi nhieu so IH;u mdi cho ket qua tot Thi dtJ trong khi phu'dng phap trung binh chi can tinh vdi so li~u cua 2 hay 3 kY thoi thi cac phu'dng phap san be:lng so mu b¢i hay hoi qui b<)i can phai c6 so quan sat toi thi~u bi~u thi cho slj thay d6i day du cua hai chu Icy Ch<ing h~n vdi chu kY m<)t nam so quan sat ph<ii tien hanh hc\ng thang tuc la phai co 24 quan sat Cac phu'dng phap phuc t~p nhu' phu'dng phap phan tich cau true khong nen dung khi c6 du'di 60 quan sat

N6i chung, kh6 c6 th~ danh gia du'<Jc phu'dng phap nao la tot hdn phu'dng phap nao Dung phu'dng phap cang phuc t~p can nhieu so li~u thi chi phi cang cao Cac phu'dng phap dinh lu'<;Jng tuy cho ket qua vdi nhung con so ClJ th~ nhung cung khong th~ cho la chinh xac hdn, tot hdn cac phu'dng phap dinh tinh Llja chQn phu'dng phap nao can dlja VaO d~c di~m cua tung san phclm ClJ th~, dieu ki~n va hoan canh nghH~n cuu va can tinh toan hi~u qua kinh te trong llja chQn phu'dng phap dlJ bao

1.2 CUNG CUA MQT LOJ;\1 HANG HOA

1.2.1 f>u'ong cung ciia mc?t Io,i hang boa

Theo ly thuyet cung, duang cung cua m<)t lo~i hang hoa cho biet moi quan h~ giua gia va so lu'<;Jng rna cac doanh nghi~p san long ban

ra thi truang, trong m<)t khoang thai gian nhat dinh, vdi gia thiet cac dieu ki~n khac khong d6i

Ttidng tlj nhti duang cau, moi dtiCJng cung cung cin chua m(>t tinh huong thi tniong Vi v~y vdi m(>t muc gia nhti nhau, so luqng cung giua

kY nay va kY khac cung khac nhau do tinh huong thi truang khac nhau Hai nhan to phi gia quan tr<;>ng anh huC1ng den cung phai k~ den

la : chi phi san xmlt va tien b(> :ky thu~t Doi vai nhung san phcim rna quy trinh san xuat chtu anh htidng tnjc tiep cua dieu ki~n tlj nhH~n thi cung con chtu anh htidng rat Ian bdi dieu ki~n tlj nhien Ngoai ra cac chinh sach kinh te cua chinh phu cung c6 anh htidng den cung

Gia

Po

-a2 So IUQng cung

Ghi chu:

Po, P1 : Gia ban san pham

Q1: solliQng cung tlidng ung voi gia p1 trong tlnh huang thi trli6'ng 1

Q2: so lliQng cau tlidng ung voi gia p1 trong tlnh huang thi trli6'ng 2

01, D2 : dli6'ng cau tlidng ung voi tlnh huang thi trli6'ng 1 va 2

Hinh 1.4 Duong cung

Hinh 1.4 cho thay vai gia la P1 so luqng cung la Q1 nhung neu chi phi kY sau thap hdn nho gia cac yeu to san xuat giam chcing h~n do dtic;1c trq gia dau vao, thi vai gia P1 so luqng cung se nhieu hdn Neu duong cung nhu hinh 1.4 la duang cung ngan h~n thi di~m thap nhat cua n6 tudng ung vai muc gia Po la gia rna cac nha san xuat khong th~

cua hQ, gQi la gia dong cua Neu d6 la duang

cung dai hq.n thi Po la gic:i xu<H nh~ p nganh Thong thuC1ng duC1ng cung dai hq.n it doc hdn duC1ng cung ngan hq.n do d<) co gian theo gia cua cung trong dai hq.n nhi~u hdn trong ngan hq.n Bdi vi trong dai hq.n cac doanh nghi~p c6 th€ thay d6i san Iuqng dang k€ do c6 du thC1i gian d€ thay d6i quy m6 san xuat

llidng tlj nhu doi v6i cau, khi dung do thi bi€u thi cho cung cua m<)t san phclm ClJ th€ nao d6 CO th€ dung khoang cung va khoang gia thay vi muc cung va muc gia chinh xac Trong truang hcJp nay, duC1ng cung c6 dq.ng Ia m<)t duC1ng ban r<)ng nhu trong hinh 1.5

p2 '

p1

-So luQng cung

Ghi chu: P 1 P 2 : khoang gia ban san phi[m; Q1Q2 : khoang cau tuong ung

Hinh 1.5 Duong cung ban r9ng

Trong thljc te, d6i khi so Iuqng cung va gia kh6ng c6 moi quan h~ trljc tiep trong cung m<)t k:y nghien cuu, rna l~ch nhau 1 k:y do quy trinh san xuat c6 thC1i gian dai TrUC1ng hcJp nay ph6 bien trong nong, ngu' nghi~p Khi d6 d€ ve duC1ng cung ngan hq.n ta c6 th€ dua so Iuqng

va gia v~ trong cung 1 k:y nhung khi phan tich tinh trq.ng can bang cua thi truC1ng can chu y phan tich trong trq.ng thai d<)ng each phan tich

mo hinh cung c<iu trong tn,tng thai d¢ng se du<;Jc trinh bay chi tiet (1

ph<in 1.3

1.2.2 Nh~n d,ng, u'oc lu'<!ng va dt! bao cung :

Chung ta hoan toan c6 thf dung cac ky thw~t nh~n d<;tng, uCJc

lu<,Jng va dlj bao c<iu df ap dl:lng doi VCJi cung Theo ly thuyet thi ham cung du<Jc suy ra tu ham chi phi bien nhung doi vCJi m¢t san ph~m C<;tnh tranh c6 nlt nhH~u nguCJi ban, quy mo san xwlt cua moi nguCJi khac nhau, vi~c xac dinh chi phi bien trung binh cua toan nganh la nlt kh6 Vi the trong thljc te, chi phi nay thuang du<;Jc xac dinh a ndi c6 dieu ki~n san xmrt trung binh nghia la khong qua thu~n l<;Ji hay qua bat l<Ji so vCJi nhung ndi khac

Df c6 cd $d du li~u xac dinh ham chi phi ta c6 th~ thu th~ p chuoi

so li~u qua nhieu thai kY cua m(>t so nha san xuat d~ so sanh hoc1lc dung thong tin ky thu~t cua cac chuyen gia trong nganh Nhung thong tin rna cac chuyen gia c6 dli<;Jc la nha kinh nghi~m ho<;tt d¢ng hlu nam trong linh vljc d6, hoc1ic do hQ quan sat trong thljc te hang ngay nen cling c6 d¢ tin c~y nhat dinh Du cho dung each nao di nua ham chi phi cling kh6 xac dinh du<Jc chinh xac vi 3 ly do sau :

- So li~u ve san luqng thuang la so t6ng h<Jp cua nhieu lo<;ti san ph~m khac nhau

- So li~u ve chi phi thuang la thong tin ke toan nen khong phan anh chi phi cd h¢i

- M(>t so lo<;ti chi phi du<Jc tinh cho san ph~m bang phudng phap phan b6 chu khong xac dinh du<;Jc cho tung san ph~m m¢t each trljc tiep

1.3 GIA THI TRUONG

1.3.1 Ghi thj tru'<lng trong ngin h~n

Gia can bang cua thi tniong 1<1 gia d thai di~m rna thi tniong khong bi du thua hay thieu ht,It Gia nay 6n dinh trong khoang thOi gian tudng d6i Iau hdn Ia nhung mlic gia khac vi khong c6 ap h,l'c lam thay d6i gia Tren hinh 1.6, d6 la gia P tudng ling so lu<;Jng cung cau can bang Q Hinh 1.6 mo ta qua trinh hinh thanh gia thi tntong m¢t each chinh xac nen d<=;tt du<;Jc yeu cau ddn gian h6a khi trinh bay Iy thuyet nhung h<=;tn che trong vi~c phan anh thljc te thi tniong

D

p

Ghi chu : P : gia can bang ; Q : so 1Lic;1ng can bang ; D : dliong cau ; S : dliong cung

Hinh 1.6 Can bang cua thi trtrong

Thong thuang khi chung ta co gang phan anh thljc te bang do thi thi bat bu¢c phai c6 slj llja chQn giua tinh chinh xac va tinh hi~n thljc Hinh 1 7 cho phep phan anh thi tniong m¢t each hi~n thljc hdn vOi khoang gia can bang va khoang cau, khoang cung tudng ling Nhung duC1ng cung va cau ban r¢ng gillp ta hinh dung durtg ve cung va cau nhung khong chinh xac Tuy nhien, khi ap dvng Iy thuyet kinh te vao

tht.fc te cac nha nghien cliu thuC1ng dung phudng phap tiep c~n gcin dung nen nhung duC1ng ban r<)ng to ra thich hqp hdn va c6 gia trt nhac nhC1 nhung h9-n che cua ly thuyet Vi the, nhung nam gcin day nhieu nha kinh te hQc ling d1,1ng tan thanh vi~c su d1,1ng khoang gia va khoang cciu, cung D6 la nhung mlic gia va s6 luqng nc'lm trong khoang rna tht truC1ng khong c6 hi~n tuqng du thua hay thieu h1,1t c6 th~ nh~n biet duqc, duqc bi~u tht bdi hinh thoi to d~m trong hinh 1 7

Hinh 1.7Can b§ng ct.ia thi tntong voi dLfong ca'u va duong cung ban rQng

The thi, trong thvc te nhung mlic gia nao tren thi truC1ng du<Jc coi la gia can bc'lng ? Ve van de nay, trong quy~n "Kinh te hQc ling d1,1ng trong quan trt doanh nghi~p" [22], Edwin Mansfield cho rc'lng :

Gia rna chung ta thljc slf quan tam la gia hi~n hanh, gia trong thlfc te; va khong phcH la gia can b~ng N6i chung, cac nha kinh te gia

dinh m(>t each ddn gian nlng gia hi~n hanh la gia gan voi gia can bang vi mQi ap hjc thli<'1ng c6 xu huang dcly gia tien ve gia can bang Neu boi canh chung la kha 6n djnh trong m(>t khoang th<'1i gian nao d6, gia hi~n hanh phai hliong ve gia can bang [22]

Vi the khi nghH~n cuu m<)t thi tniong thl.jc te c6 th~ coi muc gia thu'ong xuyen xuat hi~n tren thi tniong trong khoang thOi gian nao d6 rna thi tniong khong c6 bien d¢ng gi dang k~ Ia gia can bang

1.3.2 Gia thj tru'<Yng trong dai h~n

Gia

Ghi chu:

00 , D1, 02, 03 : auong c~u ngan h<;~n cua 4 ky lien tiep

S1, S2, 83 , 84 : auong cung ngan h<;~n cua 4 ky lien tiep

so lu~ng

Hinh 1.8 Gia giam trong dai hQn

Dien bien gia trong dai hc:;tn c6 3 xu hu'ong : giam, tang va khong d6i Hinh 1.8 cho thay gia thi tniong c6 xu hu'ong giam khi cung tang nhanh hdn c<iu Hinh 1.9 cho thay gia thi tniong c6 xu hu'ong tang khi c<iu tang nhanh hdn cung va hinh 1.10 cho thay gia thi tniong khong d6i khi c<iu va cung tang cung nhip d¢

so 1uc;1ng

Hinh 1.9 Gia tang trong dai h~J.n

so 1uc;1ng

Hinh 1.10: Gia khong ao'i trong dai h~J.n

Doi vdi nhung san phclm phai mat nhieu thC1i gian d~ san xuat,

ghi va so htc,1ng cung thtt<'Jng bi l~ch nhau m(>t kY nen phai phan tich cung trong tr~ng thai d(>ng M6 hinh m~ng nh~n cho phep m6 ta dttc,1c di<~n bien gia trong trtt<'Jng hcJp nay N6i chung, gia dit~n bien tha1 thti<'Jng, du cho bien d(> dao d(>ng giam hay tang theo thC1i gian

co ngoe;ti canh nao dan den vi~c phat sinh m<)t dao d<)ng hit d<in khac M6 hinh nay du<;1c cac nha kinh te hQc nang nghi~p cho la thich h<;1p d~ phan tich qua trinh hinh thanh gia nang san

Gia

86 ILt<;1ng Thai gian

Hinh 1.12: Dao cfQng cua gia tang da'n

Ngucjc lc:;ti tru'C1ng hcjp tren, trong hinh 1.12 duC1ng cau c6 d¢ doc

Wn hdn duC1ng cung, mc:;tng nh~n xoay tron oc ra ngoai v6i slj dao d<;>ng c6 tinh bung n6

1.4 CAN THI~P vAo THI TRUONG ellA CHINH PHU vA cJ\c TO cHI1c PHI

CHINH PHU

Ngay nay, nen kinh te cua hau het cac nuoc la nen kinh te hon hc;1p nen chinh phu nuoc nao cling deu c6 nhung can thi~p nhat dfnh vao thi tru'C1ng Trong tru'C1ng hcjp can thiet chinh phu c6 th~ chu d<;>ng lam thay d6i cung, cau ho?c trljc tiep lam thay d6i gia thi tru'C1ng cua rn¢t so loc:;ti hang hoa thong qua cac chinh sach mang tinh pha p dfnh Ben cc:;tnh d6 con c6 stj can thi~p khong mang tinh phap dfnh cua cac t6 chile phi chinh phu thong qua cac chudng trinh hanh d<;>ng cua cac t6 chile nay

1.4.1 Can thi~p vao thj tru'O'ng ciia chinh phii

sa di chinh phu can thi~p vao qua trinh hinh thanh gia thi tntC1ng la do muon khclc phl;lC nhung khiem khuyet CUa thf tru'C1ng nh~m cai thi~n slj phan b6 cac nguon ltjc sao cho vi~c su d1Jng chung dc:;tt hi~u qua cao hdn Tuy nhien m<;>t so nha kinh te hQc bao thu, k~

ca nhung nguC1i doc:;tt giai Nobel nhu Milton Friedman, James Buchanan thi cho r~ng trong thtjc tien chinh phu con that bc:;ti hdn so v6i thi tntang trong vi~c phan bo cac nguon lt;ic sao cho hi~u qua

H~ thong cac chinh sach can thi~p vao thi tru'C1ng cua chinh phu c6 th~ t~p hcjp thanh 3 nh6m nhu sau :

- Nh6m cac chinh sach tac d<)ng den cau nhu : trq gia, trq

cap cho nguai tieu dung, bao tieu san phcim, thue gia trj gia tang v.v Cac chinh sach trq cap, trq gia tudng ttj nhu la thue am nen c6 tac d<)ng lc1m tang cau Nguqc l~i neu tang thue gia trj gia tang se c6 tac d<)ng lam giam cau Slj thay d6i cau se dan den slj thay d6i gia ngay

ca khi cung khong d6i

- Nh6m cac chinh sach tac d<)ng den cung nhli : trq ghi, trq

cap dau ra, dau vao cho nguoi san xuat, trq cap ho<;ic danh thue xuat khciu, thue theo san luqng, h~n ng~ch san xuat, h~n ng~ch nh~p khciu

va thue nh~p khclu, hang rao phi thue quan v.v Tlidng tlj nhu cac chinh sach trq cap, trq gia cho nguoi tieu dung, cac chinh sach trq

cap, tr<J gia cho nguoi san xuat c6 tac d<)ng lam tang cung va nguqc l~i tang thue, quy djnh h~n ng~ch se c6 tac d<)ng lam giam cung

- Nh6m cac chinh sach can thi~p trljc tiep vao gia g6m : quy dtnh muc gia nhat dinh, gia t6i da va gia t6i thi~u Quy dinh m<)t muc gia thliong duqc ap dvng cho cac san phcim d<)c quyen tlj nhien va day

la hinh thuc quy djnh gia kern linh ho~t hdn hl gia t6i da va gia t6i thi€u Gia t6i da duqc ap dvng trong trliong hqp thj trliong san phcim

bj thieu hvt tram trQng va nguqc l~i gia t6i thi€u duqc quy djnh khi thi tntong san phclm bj du thua qua muc d6i vdi nhung san phclm c6 Vi tri quan trQng trong nen kinh te

Tuy vao d<;ic di€m cua nen kinh te moi nude, chinh phu se quyet djnh can thi~p vao thi trliong nao va can thi~p b<ing chinh sach nao Thong thuong chinh phu se can thi~p vao nhung thi truong rna cd che thi truong khong bao dam cho vi~c su dvng c6 hi~u qua cac ngu6n lljc cua xa h<)i cung nhli slj phan ph6i cong b<lng ho<;ic gia ca thliong xuyen bat 6n anh hudng den slj phat tri€n cua nen kinh te va dai

song cua d<iti da so dan eli nhu xang dau, nha a, tien t~ lao d(>ng, nong san Neu nhu vCJi cac san ph<lm d(>c quyen nhu xang dau, nha

CJ •• chinh phu quy dinh gia toi da nh<lm ngan ch~n Slj lUng do<itn Ve gia, voi thi tntong lao d(>ng chinh phu quy dinh muc tien ludng toi thi~u nh<lm bao dam lqi ich cho nguOi lao d(>ng thi voi thi tntong nong san, cac chinh sach rcrt da d<itng thu(>c ca 3 nh6m da k~ tren Vi the thi tntong nong san duqc cac nha kinh te h<;>c cho la tntong h<Jp cv th~ kha tot d~ nghien cuu ve cac chinh sach dieu chinh cau, cung

nu'uc tren th6 giui

- d My : tu nam 1938, chinh phu da dua ra khai ni~m ve "gia tudng dudng" trong phap che nong nghi~p nh<lm bao dam cho nong dan m(>t sue mua tudng d6i tuc la bao dam slj ngang gia vCJi cac san ph<lm cong nghi~p khac b<lng each tang gia nong san Neu san luqng thtjc hi~n IOn hdn muc san luqng c6 th~ ban het voi gia tudng dudng thi chinh phu se mua s6 luqng vli<Jt muc d6 voi gia b<lng voi s6 tien da cho nong dan vay d~ chi cho vi~c thu ho<ilch va bao quan m(>t ddn Vi

nong san N ong dan se thanh to an cho chinh phu khoan tien vay khi nao ban duqc phan nong san dlj tru nay Do duqc chinh phu ho trq giai quyet phan thua nong dan da tiep tvc giu muc san xuat nhu cu lam cho nong san ton kho ngay cang nhieu den noi dau nhung nam 80 chinh phil da phtli ap dvng chudng trinh trcl ludng bang hi~n v~t cho cac nong dan lam vi~c trong cac trang tr<ili thu(>c sa huu nha nude, d~ giam luqng hang nong san ton kho

D~ giu gia thi tniong gan nhu la muc tr<;1 gia, chinh phu My da l~p Cong ty tin dvng hang h6a (CCC) trtjc thu(>c B(> nong nghi~p vao thang 10/1933 c6 chuc nang la cho nong dan vay tien Nong dan dung nong

san lani tai san the chap d~ vay ti~n cua CCC Neu nong dan khong tra khoan ti~n vay, CCC se toan quy~n su dl;lng phcin nong san the chap CCC c6 th~ dua phcin nong san nay vao dlf tru d~ khi gia thi tniC1ng tang nhanh se ban ra Bat eli khi nao gia tren thi truC1ng len cao hdn gia rna CCC tinh cho moi ddn Vi nong san the chap, nguC1i

l9-i khoan ti~n da vay cho CCC Vi the ngum nong dan lu6n lu6n c6 th~ ban n6ng san theo each c6 l<Ji nhat cho hQ

Den nam 1985, nh~m nang cao kha nang C9-nh tranh cua nong san My tren thi tr11C1ng the gidi va giam chi ngan sach, Quoc h¢i da ban hanh lu~t nong nghi~p My h9-n che tr<J gia vOi m\}c tieu giam gia

song song vOi vi~c co gang giam tr<J gia nong san, chinh phu My bat dciu thu thue nong nghi~p va da c6 tac dl;lng khuyen khich luan canh tren nhung manh dat da du<Jc cai thi~n chat lu<Jng Tuy v~y tr<J gia van duqc duy tri vOi m<;>t so 109-i nong san chu yeu nhu ngu COC, lua mi va bong

Cung vOi chinh sach tr<J gia, mlm 1973 chinh phu My con tr<J cap cho nong dan phcin chenh l~ch giua gia thi tr11C1ng va gia nha nude qui dinh Muon tham gia chudng trinh nay nong dan phai giam bdt m<;>t phcin di~n tich canh tac Chinh sach nay ho tr<J nong dan hi~u qua

hdn nhung hQ l9-i khong thich vi cho r~ng d6 la chinh sach tu thi~n nen vao thang 2/1979 hdn 5.000 nong dan da lai may keo tOi Washington D.C d~ phan doi chinh sach nay Trang nhung nam 70,

chinh phu My con cap bu cho n6ng dan lam vi~c trong cac trang tr9-i thu<;>c sa huu nha nude phcin thu nh~p bi giam do giam di~n tich canh

tac Ket qua cua chu'dng trinh nay la da giam du'qc den 25% t6ng di~n tich canh tac

V6i mvc dich lam giam cung chinh phu My con quy dtnh h~n ng~ch nh~p khciu doi v6i du'C1ng, cac san phcim sua, bong va l~c Nh~p khciu thtt bo du'qc h~n che b<lng cac gidi h~n xmlt khciu "tlj nguy~n" (J cac nu'oc khac Thue nh~p khciu cung du'qc quy dinh (J muc cao de h~n che nh~p khciu nong san nu'oc ngoai vao My Ngoai ra nong dan My con du'qc chinh phu lien bang cung cap cac dich Vl) nghien cuu cd ban, bao hiem, marketing, phan lo~i va kiem dich voi gia trq cap nen da giam du'qc dang ke chi phi san xuat

- d chau Au : trong nhung nam 60 va 70 cac nu'oc trong C¢ng dong ban nong san voi m¢t gia thong nhat, du'qc xac dinh tren cd s?J gia thanh san phcim cua nu'oc co gia thanh cao nhat each tinh gia nhu' v~y lam cho nha nong du'qc lqi nhu'ng da lam cho gia nong san tren thi tru'C1ng cac nu'oc EEC cao hdn gia tren thi tru'C1ng the giOi Vi v~y de tranh tinh tr~ng hang nong san ngo~i nh~p co gia thap hdn tnln ng~p thi tru'C1ng, EEC da ap dvng chinh sach th<it chciit nh~p khciu bang thue quan hociic h~n ng~ch Song song do, EEC con t~o dh~u ki~n

de hang nong san cua EEC xuat du'qc ra nu'oc ngoai, c~nh tranh du'qc tren thi tru'C1ng the gioi bang each a p dl;lng chinh sach trq cap cho hang nong san xuat khciu

De thljc hi~n du'qc cac chinh sach ho trq cho nong nghi~p EEC

da thanh l~p Quy bao trq va chi d~o nong nghi~p chau Au Cac nu'oc thanh vien dong gop vao Quy de t~o nguon tai chinh thljc hi~n chinh sach trq cap chung cho cac nu'oc trong C¢ng dong du'6i hinh thuc trq

gia va trq cap trljc tiep cho nong dan Voi chinh sach trq gia, h<lng m1m Quy dlja vao di~u ki~n ClJ the de xac dinh gia san cua m¢t so lo~i

nong san rna hidng thljc la m?t hang dllc;Jc quan tam hang dciu Khi gia thi tniong thap hdn gia san thi Quy se trich ti~n mua vao phcin du thua d~ d.iy gia len Cung voi vi~c trc;J cap thong qua gia san Quy con

ap dvng trc;J cap trljc tiep cho nong dan xuat kh<iu nong san Ngoai ra Quy con trc;J gia chuy~n d6i ngo~i t~ trong xuat nh~p kh<lu nong san Ngoai Quy bao trc;J va ch! d~o nong nghi~p chau Au con co Quy phat tri~n khu Vljc chau Au d~ khuyen khich cac cd sd kinh doanh nho

va vlia tai trc;J cho cac VU.ng nong nghi~p kern phat tri~n ; Quy xa h(>i chau Au d~ bao hi~m cho cong nhan nong nghi~p tai trc;J cho vi~c chuy~n ngh~ cua lao d(>ng nong nghi~p t~o vi~c lam, giup do lao d(>ng thC1i V\1 v.v

Cac chinh sach ho trc;J cho nong nghi~p du<Jc ap dvng trong thC1i

kY nay da d~t duc;Jc mvc tieu d~ ra do la san xuat nong nghi~p cua cac nuoc EEC d~t duc;Jc toe d(> tang tnii'Jng kha nhanh nhung cling phat sinh nhi~u van d~ nhll vi~c dong gop va hudng lc;Ji khong d6ng d~u giua cac nuoc, gia nong san cao da khong khuyen khich nong dan tich cljc h~ gia thanh nong san va gay ra tinh tr~ng san xuat du thua Vi the vao nam 1988, h(>i nghi B(> tnii'Jng 12 nuoc EC (luc bay giO C(>ng d6ng kinh te chau Au da tri'J thanh C(>ng d6ng chau Au) da d6ng y dua

ra nhung h~n che v~ trc;J gia doi voi m(>t so nong san chu yeu ngo~i tru hai m?t hang duong va sua von da co h~n ng~ch tu nam 1984 H(>i nghi di den thong nhat la khi lo~i nong san nao co san luqng vll<;Jt h~n

muc thi se giam trc;J gia doi voi lo~i nong san do Vi~c giam tr<J gia se

co tac dvng lam giam cung d6ng thai lam giam di ganh n?ng v~ tai chinh

Den thang 6 nam 1992, H(>i d6ng B(> tnii'Jng EC thong qua Di~u 1~ cai each nong nghi~p chau Au trong do th~ hi~n mvc tieu cua chinh

sach gia la phai bao dam sao cho gi<i c6 tinh C<';tnh tranh cao nen tr<;>ng tam CUa CUQC cai each chinh sach lcin nay la nham lam giam gia thanh cua m¢t so nong san chu yeu va giam dit;n tich canh tac Nhung neu thu nh~p cua nong dan bi giam do nhung quy dtnh v~ h<';tn muc cua EC thi hQ se duqc d~n bu tnjc tiep

Ket qua cua nhung cai each v~ chinh sach nay da lam giam chi ngan sach cho nong nghit;p m¢t each dang kti, gia ngu coc giam lam tang kha nang C<';tnh tranh CUa cac nha san XU<lt ngu COC tren thi truong the giOi Quy nong nghit;p duqc chi vao vit;c ho trq tnjc tiep cho nong dan nhi~u hdn la chi cho vit;c bao quan so nong san du thua rna Quy mua vao Nhung mlm gan day Lien minh chau Au van tiep tvc duy tri chinh sach tr<;J gia nong san va tr<;J cap cho nong dan (J muc tudng dudng vdi Nh~t va cao hdn My

- 0 Nh~t 80% t6ng gia trt san phclm nong nghit;p duqc hudng chinh sach bao h¢ qua gia nong san Ngoai ra chinh phu con ap dvng chinh sach h<';tn che m~u dtch doi vdi hang h6a nong nghit;p va trq gia dau vao Cac chinh sach nay duqc ap dvng vdi mvc tieu la 6n dtnh tht truong nong san

N6i chung, cac chinh sach can thit;p vao tht truong nong san (J

cac nude phat tritin nhu My, Lien minh chau Au, Nh~t d~u la tim each tang cung tang cau trong thai kY dau sau d6 khi san xuat du thua thi tiep tvc tang cau, giam cung dti cung d<';tt mvc dich la 6n dtnh thu nh~p m¢t each hqp ly cho nong dan Dti thvc hit;n duqc cac chinh sach nay cac nude EU, My, Nh~t hang nam da chi nhung khoan ti~n ldn tu ngan sach Nhung so lit;u trong bang 1.1 cho thay t6ng muc chi hang nam cua EU va My len den hang tram ty USD Tuy nhien cy trQng cua khoan chi nay trong t6ng chi ngan sach cua EU va Nh~t c6