GIÁO TRÌNH môn hóa học XANH lê THỊ THANH HƯƠNG IUH, 2015 converted

trong lãnh v姶 c ch... Mike Lancaster, Green Chemistry: An Introductory Text, The Royal Society of Chemistry, 2012.. Mukesh Doble, Anil Kumar Kruthiventi, Green Chemistry and Processes, E

c Giéo trinh

OA @C

IUH - 9.2015

M 影 S L 影 S

CH

姶姶 NG 1: L 姶 ch s 姶 và quá trình phát tri 姶 n c 姶 a hóa h 姶 c xanh 1

1.1 Các v 姶 n đ 姶 v 姶 môi tr 姶姶 ng toàn c 姶 u 1

1.1.1 姶 ngR đang b 姶 phá h 姶 y 2

1.1.2 nhiÔ 姶 m môi tr 姶姶 ng 3

1.1.3 姶 nóngS d 姶 n lên c 姶 a Trái đ 姶 t 8

1.1.4 姶 suyS gi 姶 m t 姶 ng ozon 11

1.1.5 姶 t mát đaM d 姶 ng sinh h 姶 c 11

1.1.6 姶 ôS nhi 姶 m đ 姶 i d 姶姶 ng và bi 姶 n 13

1.1.7 姶 hoangS m 姶 c hóa 14

1.1.8 Nhiên li 姶 u hóa th 姶 ch đang c 姶 n ki 姶 t 14

1.1.9 姶 v 姶 nS chuy 姶 n xuyên biên gi 姶 i các ch 姶 t th 姶 i nguy h 姶 i 16

1.2 Nguyên nhân c 姶 a các v 姶 n đ 姶 môi tr 姶姶 ng toàn c 姶 u 17

1.2.1 Bùng n 姶 dân s 姶 17

1.2.2 L 姶姶 ng th 姶 c và nông nghi 姶 p 17

1.2.3 N<ng l 姶姶 ng 17

1.2.4 Công nghi 姶 p 17

1.2.5 姶 c khoS 姶 và đ 姶 nh c 姶 18

1.2.6 Quan h 姶 kinh t 姶 qu 姶 c t 姶 18

1.3 S 姶 phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng 18

1.3.1 Phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng và b 姶 o v 姶 môi tr 姶姶 ng 19

1.3.2 nguyênCác t 姶 c xây d 姶 ng xã h 姶 i b 姶 n v 姶 ng 19

1.4 Hóa h 姶 c xanh và phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng 20

1.4.1 姶 nh ngh┄aA hóa h 姶 c xanh 21

1.4.2 giaiCác đo 姶 n phát tri 姶 n c 姶 a hóa h 姶 c xanh 22

1.4.3 tròVai c 姶 a hóa h 姶 c xanh trong phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng 23

1.5 K 姶 thu 姶 t xanh 25

1.5.1 姶 nhA ngh┄a k 姶 thu 姶 t xanh 25

1.5.2 giaiCác đo 姶 n phát tri 姶 n c 姶 a k 姶 thu 姶 t xanh 25

1.5.3 tròVai c 姶 a k 姶 thu 姶 t xanh trong phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng 26

CH 姶姶 NG 2: Nguyên lý và nguyên t 姶 c c 姶 a hóa h 姶 c xanh và k 姶 thu 姶 t xanh 28 2.1 Các nguyên t 姶 c c 姶 a hóa h 姶 c xanh: 29

2.2 Các nguyên t 姶 c c 姶 b 姶 n c 姶 a k 姶 thu 姶 t xanh 36

2.3 Nh 姶 ng thành t 姶 u nghiên c 姶 u và 姶 ng d 姶 ng c 姶 a hóa h 姶 c xanh 44

2.4 Ao l 姶姶 ng m 姶 c đ 姶 xanh 47

CH 姶姶 NG 3: Aánh giá vòng đ 姶 i s 姶 n ph 姶 m (LCA) . 50

3.1 A 姶 nh ngh┄a và 姶 ng d 姶 ng c 姶 a ph 姶 姶 ng pháp đánh giá vòng đ 姶 i s 姶 n ph 姶 m

(LCA) 50

3.2 L 姶 ch s 姶 phát tri 姶 n c 姶 a LCA 52

3.3 H 姶 n ch 姶 c 姶 a vi 姶 c th 姶 c hi 姶 n LCA 53

3.4 Ph 姶姶 ng pháp LCA 54

3.4.1 姶 c tiêuM đ 姶 nh ngh┄a và ph 姶 m trù 54

3.4.2 Vòng đ 姶 i ki 姶 m kê 56

3.4.3 Aánh giá tác đ 姶 ng vòng đ 姶 i 80

3.4.4 姶 i thíchGi vòng đ 姶 i 85

CH 姶姶 NG 4: Nh 姶 ng lãnh v 姶 c nghiên c 姶 u c 姶 a Hóa h 姶 c xanh . 93

4.1 Dung môi xanh 95

4.1.1 Khá i ni 姶 m v 姶 dung môi 95

4.1.2 Tính ch 姶 t v 姶 t lý c 姶 a dung môi h 姶 u c 姶 96

4.1.3 姶 ng d 姶 ng c 姶 a dung môi h 姶 u c 姶 98

4.1.4 姶 nh h 姶 姶 ng c 姶 a vi 姶 c s 姶 d 姶 ng dung môi h 姶 u c 姶 101

4.1.5 Dung môi xanh 102

4.2 Các ph 姶 姶 ng pháp t 姶 ng h 姶 p hi 姶 n đ 姶 i 111

4.2.1 姶姶Ph ng pháp siêu âm 111

4.2.2 姶姶Ph ng pháp vi sóng 125

4.2.2.8 K 姶 t h 姶 p thi 姶 t b 姶 siêu âm và vi sóng 141

4.3 Xúc tác xanh 142

4.3.1 姶 nhA ngh┄a xúc tác sinh h 姶 c 142

4.3.2 Danh pháp và phân lo 姶 i enzym 144

4.3.3 u姶 đi 姶 m c 姶 a xúc tác sinh h 姶 c: 145

4.3.4 姶 n chH 姶 c 姶 a xúc tác sinh h 姶 c: 145

4.3.5 ng姶 d 姶 ng c 姶 a xúc tác sinh h 姶 c trong k 姶 thu 姶 t: 145

4.3.6 姶姶Ph ng pháp nghiên c 姶 u enzym 146

4.3.7 Ngu 姶 n enzym 148

4.3.8 sánhSo xúc tác sinh h 姶 c v 姶 i các lo 姶 i xúc tác khác 148

4.3.9 姶 c điA 姶 m c 姶 a ph 姶 n 姶 ng s 姶 d 姶 ng xúc tác sinh h 姶 c (enzym) 150

4.3.10 姶 n chB 姶 t hóa h 姶 c c 姶 a enzyme 154

4.3.11 Thành ph 姶 n c 姶 u t 姶 o c 姶 a enzyme 154

4.3.12 姶 u trúcC b 姶 c 4 c 姶 a enzyme: 155

4.3.13 姶 nh h 姶姶 ng c 姶 a các y 姶 u t 姶 đ 姶 n đ 姶 b 姶 n c 姶 a enzym 156

4.3.14 姶 ngA h 姶 c c 姶 a ph 姶 n 姶 ng enzyme hai c 姶 ch 姶 t: 157

4.3.15 姶 t hóaHo enzyme: 158

4.3.16 姶 chC 姶 làm t<ng t 姶 c đ 姶 ph 姶 n 姶 ng c 姶 a enzyme: 158

4.3.17 nhóm enzyme:Các 159

4.3.18 姶 t s 姶 víM d 姶 姶 ng d 姶 ng c 姶 a xúc tác sinh h 姶 c 161

姶 p Cùng v 姶 i các thành t 姶 u v 姶姶 t b 姶 c c 姶 a các ngành khoa h 姶 c k 姶 thu 姶 t khác, hóa h 姶 c vàngành công nghi姶 p hóa ch 姶 t đã t 姶 o ra nh 姶 ng giá tr 姶 làm t<ng ch 姶 t l 姶姶 ng c 姶 a cu 姶 c s 姶 ng c

姶 a con ng 姶姶 i Bên c 姶 nh s 姶 phát tri 姶 n v 姶姶 t b 姶 c c 姶 a khoa h 姶 c k 姶 thu 姶 t ph 姶 c v 姶 đ 姶 i s 姶 ngcon ng 姶姶 i trong nh 姶 ng n<m qua, v 姶 n đ 姶 ô nhi 姶 m môi tr 姶姶 ng, c 姶 n ki 姶 t tài nguyên,nóng 姶 m khí h 姶 u toàn c 姶 u đang có d 姶 u hi 姶 u báo đ 姶 ng gây nguy h 姶 i cho môi tr 姶姶 ng,các sinh v姶 t s 姶 ng k 姶 c 姶 con ng 姶姶 i t 姶 s 姶 phát th 姶 i các ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i, không có kh 姶 n<ngphân h 姶 y, khai thác phá h 姶 y r 姶 ng, s 姶 d 姶 ng các nguyên v 姶 t li 姶 u không có kh 姶 n<ng tái t

姶 o

Môi tr 姶姶 ng là t 姶 p h 姶 p t 姶 t c 姶 các y 姶 u t 姶 t 姶 nhiên và xã h 姶 i bao quanh con ng 姶姶 i, 姶

nh h 姶姶 ng t 姶 i con ng 姶姶 i và tác đ 姶 ng đ 姶 n các ho 姶 t đ 姶 ng s 姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i nh 姶:không khí, n 姶姶 c, đ 姶 t, đ 姶 姶 m, sinh v 姶 t, xã h 姶 i loài ng 姶姶 i và các th 姶 ch 姶 Nh 姶 ng ngu 姶 nnguy h姶 i cho môi tr 姶姶 ng là nh 姶 ng ngu 姶 n gây 姶 nh h 姶姶 ng tr 姶 c ti 姶 p đ 姶 n không khí, n 姶

姶 c, đ 姶 t, xã h 姶 i…

Môi tr 姶姶 ng t 姶 nhiên không có ranh gi 姶 i rõ r 姶 t vì các thành ph 姶 n c 姶 a môi tr 姶姶 ng t 姶nhiên đ 姶 u có quan h 姶 ch 姶 t ch 姶 và tác đ 姶 ng l 姶 n nhau Không khí hay đ 姶 i s 姶 ng c 姶 acác đ 姶 ng v 姶 t hoang dã không th 姶 chia theo biên gi 姶 i qu 姶 c gia Vi 姶 c phá r 姶 ng 姶 các n 姶姶

c Châu M姶 La tinh và Châu Á đang gây ra n 姶 n l 姶 t l 姶 i có s 姶 c tàn phá ngày càng l 姶 n

đ 姶 i v 姶 i các qu 姶 c gia n 姶 m 姶 phía h 姶 l 姶 u M 姶 a axit và phóng x 姶 h 姶 t nhân có th 姶 xuyênbiên gi姶 i c 姶 a nhi 姶 u qu 姶 c gia V 姶 n n 姶 n môi tr 姶姶 ng không ch 姶 gi 姶 i h 姶 n trong ph 姶 m vi

c姶 a qu 姶 c gia gây ra mà có th 姶 xuyên biên gi 姶 i và đ 姶 t đ 姶 n m 姶 c đ 姶 toàn c 姶 u Các v 姶 n đ 姶môi tr 姶姶 ng toàn c 姶 u t 姶 p trung vào các n 姶 i dung chính nh 姶 sau:

- R姶 ng đang b 姶 phá hu 姶

- Môi tr 姶姶 ng b 姶 ô nhi 姶 m nghiêm tr 姶 ng

- Khí h姶 u Trái đ 姶 t đang nóng d 姶 n lên

- T姶 ng ozon b 姶 suy thoái

- S姶 suy gi 姶 m nhanh đa d 姶 ng sinh h 姶 c

- Ô nhi姶 m bi 姶 n và đ 姶 i d 姶姶 ng

- S姶 hoang m 姶 c hoá

- Ngu姶 n nhiên li 姶 u hóa th 姶 ch đang c 姶 n ki 姶 t

- S姶 v 姶 n chuy 姶 n xuyên biên gi 姶 i các ch 姶 t th 姶 i nguy hi 姶 m

Nh姶 ng v 姶 n đ 姶 v 姶 môi tr 姶姶 ng toàn c 姶 u không tách bi 姶 t và đ 姶 c l 姶 p mà có quan h 姶 ph 姶

c t姶 p và tác đ 姶 ng qua l 姶 i l 姶 n nhau Vi 姶 c ch 姶 t phá và đ 姶 t r 姶 ng làm nông nghi 姶 p hay s 姶 n xu

姶 t b 姶 t gi 姶 y s 姶 phá hu 姶 r 姶 ng, làm suy gi 姶 m tài nguyên đa d 姶 ng sinh h 姶 c và phá h 姶 y môi tr 姶

姶 ng

s姶 ng c 姶 a sinh v 姶 t và làm t<ng l 姶姶 ng CO2 trong khí quy姶 n là nguyên nhân chính c 姶 a vi

姶 c khí h 姶 u toàn c 姶 u đang nóng 姶 m d 姶 n lên Ngoài ra vi 姶 c s 姶 d 姶 ng nhiên li 姶 u hóa th 姶 ch

nh 姶 d 姶 u, x<ng và than c┡ng làm t<ng l 姶姶 ng CO2 và các khí NOx và SO2 là nguyênnhân gây ra m 姶 a axít c┡ng đang là m 姶 t trong nh 姶 ng v 姶 n n 姶 n môi tr 姶姶 ng đ 姶 c bi 姶 t 姶 các n

姶姶 c đang phát tri 姶 n V 姶 n đ 姶 môi tr 姶姶 ng toàn c 姶 u ph 姶 n l 姶 n do các ho 姶 t đ 姶 ng c 姶 a con

ng 姶姶 i gây ra và chính con ng 姶姶 i là n 姶 n nhân c 姶 a các 姶 nh h 姶姶 ng và tác h 姶 i c 姶 a chúng Con

ng 姶姶 i đang s 姶 n xu 姶 t, tiêu th 姶 và lo 姶 i m 姶 t l 姶姶 ng l 姶 n rác th 姶 i đ 姶 ng th 姶 i khai thác s 姶 d 姶 ng

m姶 t l 姶姶 ng l 姶 n v 姶 tài nguyên và n<ng l 姶姶 ng là m 姶 t trong nh 姶 ng nguyên nhân chính c 姶 acác v姶 n n 姶 n môi tr 姶姶 ng toàn c 姶 u

1.1.1 R 姶 ng đang b 姶 phá h 姶 y

R姶 ng xanh trên th 姶 gi 姶 i che ph 姶 kho 姶 ng m 姶 t ph 姶 n ba di 姶 n tích đ 姶 t li 姶 n c 姶 a Trái

đ 姶 t, chi 姶 m kho 姶 ng 40 tri 姶 u km2 Tuy nhiên, các vùng r姶 ng r 姶 m t 姶 t t 姶姶 i đã b 姶 suy thoáinhanh chóng trong nh姶 ng n<m g 姶 n đây Các h 姶 sinh thái r 姶 ng bao ph 姶 kho 姶 ng 10% di 姶

n tích Trái đ 姶 t, kho 姶 ng 30% di 姶 n tích đ 姶 t li 姶 n Tuy nhiên, các vùng có r 姶 ng che ph 姶 đã b

姶 gi 姶 m đi kho 姶 ng 40% trong vòng 300 n<m qua và theo đó mà các loài đ 姶 ng th 姶 c

v姶 t, thành ph 姶 n quan tr 姶 ng c 姶 a các h 姶 sinh thái r 姶 ng c┡ng b 姶 m 姶 t mát đáng k 姶 Loài

ng 姶姶 i đã làm thay đ 姶 i các h 姶 sinh thái m 姶 t cách h 姶 t s 姶 c nhanh chóng trong kho 姶 ng 50n<m qua, nhanh h 姶 n b 姶 t k┻ th 姶 i k┻ nào tr 姶姶 c đây Di 姶 n tích các vùng đ 姶 thoang dã đã đ 姶姶 c chuy 姶 n thành đ 姶 t nông nghi 姶 p, ch 姶 tính riêng t 姶 n<m 1945 đ 姶 nnay đã l 姶 n h 姶 n c 姶 trong th 姶 k 姶 th 姶 XVIII và XIX c 姶 ng l 姶 i Di 姶 n tích đ 姶 t hoang hóangày càng m姶 r 姶 ng Trong kho 姶 ng 50 n<m qua, trên toàn th 姶 gi 姶 i đã m 姶 t đi h 姶 n1/5 l 姶 p đ 姶 t màu 姶 các vùng nông nghi 姶 p, trong lúc đó, nhi 姶 u vùng đ 姶 t nông nghi 姶 pmàu m姶 đang đ 姶姶 c chuy 姶 n đ 姶 i thành các khu công nghi 姶 p

Nguyên nhân làm suy thoái h姶 sinh thái r 姶 ng trong vòng 50 n<m qua, ph 姶 nchính là do chuy姶 n đ 姶 i r 姶 ng thành đ 姶 t nông nghi 姶 p Trong nh 姶 ng n<m g 姶 n đây, s 姶

m姶 t mát r 姶 ng t<ng lên khá nhanh là do vi 姶 c chuy 姶 n đ 姶 i t 姶 n 姶 n kinh t 姶 t 姶 cung t 姶 c 姶 psang n姶 n kinh t 姶 ti 姶 n t 姶, đ 姶 s 姶 n xu 姶 t l 姶姶 ng th 姶 c và th 姶 t nhi 姶 u h 姶 n n 姶 a nh 姶 m cung c 姶 pcho dân s姶 t<ng nhanh, và thêm vào đó là s 姶 thay đ 姶 i v 姶 quan ni 姶 m c 姶 a ng 姶姶 i dân v 姶thiên nhiên (tr 姶姶 c đây, h 姶 xem thiên nhiên, r 姶 ng núi, sông bi 姶 n là th 姶 n linh v 姶 i thái đ 姶kính tr姶 ng và s 姶 hãi, không dám xâm ph 姶 m)

Nguyên nhân chính m姶 t r 姶 ng trên th 姶 gi 姶 i là do ho 姶 t đ 姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i: l 姶 y đ 姶 t

đ 姶 ch<n nuôi và tr 姶 ng tr 姶 t, phát n 姶姶 ng làm r 姶 y, khai thác g 姶, xây d 姶 ng các côngtrình th姶 y đi 姶 n, th 姶 y l 姶 i, giao thông, xây d 姶 ng khu dân c 姶 m 姶 i và khai khoáng, nh 姶 t

là t姶 i các n 姶姶 c đang phát tri 姶 n Hàng n<m, có kho 姶 ng 20.000 đ 姶 n 30.000 km2 r姶 ngnhi姶 t đ 姶 i b 姶 phá h 姶 y đ 姶 s 姶 n xu 姶 t l 姶姶 ng th 姶 c, tr 姶 ng cây công nghi 姶 p và làm đ 姶 ng c 姶

đ 姶 ch<n nuôi Ngoài ra, công vi 姶 c khai thác khoáng s 姶 n c┡ng gây nên s 姶 tàn phá r 姶 ngnghiêm tr姶 ng 姶 nhi 姶 u vùng, nh 姶 t là t 姶 i các n 姶姶 c đang phát tri 姶 n C┡ng vì th 姶 mà s 姶suy thoái và m姶 t r 姶 ng t 姶 i các vùng nhi 姶 t đ 姶 i là v 姶 n đ 姶 nguy c 姶 p nh 姶 t

Các h姶 sinh thái r 姶 ng cung c 姶 p cho chúng ta dòng n 姶姶 c trong lành, an toàn và nhi

姶 u d 姶 ch v 姶 c 姶 n thi 姶 t khác S 姶 gi 姶 m sút di 姶 n tích r 姶 ng làm cho l 姶姶 ng h 姶 i n 姶姶 c thoát ra t

姶 r 姶 ng b 姶 gi 姶 m sút, do đó, l 姶姶 ng m 姶 a c┡ng ít đi, ngu 姶 n n 姶姶 c cung c 姶 p b 姶 h 姶 n ch 姶,

gi姶 m sút, 姶 nh h 姶姶 ng đ 姶 n cu 姶 c s 姶 ng và s 姶 c kh 姶 e c 姶 a ng 姶姶 i dân trong vùng, đ 姶 ng th 姶 i,

b姶 nh t 姶 t c┡ng t<ng thêm Gi 姶 m di 姶 n tích r 姶 ng c┡ng đ 姶 ng ngh┄a v 姶 i vi 姶 c t<ng xóimòn, s 姶 t l 姶 đ 姶 t, nh 姶 t là trong mùa m 姶 a l┡, do đ 姶 che ph 姶 c 姶 a đ 姶 t b 姶 suy gi 姶 m R 姶 ngcòn đem l 姶 i nhi 姶 u l 姶 i ích khác cho chúng ta, trong đó, vi 姶 c đ 姶 m b 姶 o s 姶 姶 n đ 姶 nhchu trình ôxy và cacbon trong khí quy姶 n và trên m 姶 t đ 姶 t là r 姶 t quan tr 姶 ng Cây xanh h 姶 p

th姶 l 姶姶 ng l 姶 n CO2 và th姶 i ra khí ôxy, r 姶 t c 姶 n thi 姶 t cho cu 姶 c s 姶 ng T 姶 tr 姶姶 c đ 姶 n nay, l 姶

姶 ng CO2 có trong khí quy姶 n luôn 姶 n đ 姶 nh nh 姶 s 姶

quang h姶 p c 姶 a cây xanh Tuy nhiên, trong nh 姶 ng n<m g 姶 n đây, m 姶 t di 姶 n tích l 姶 n r 姶

ng b姶 phá h 姶 y, nh 姶 t là r 姶 ng r 姶 m nhi 姶 t đ 姶 i, do đó hàng n<m, có kho 姶 ng 6 t 姶 t 姶 n

CO2 đ 姶姶 c th 姶 i thêm vào khí quy 姶 n trên toàn th 姶 gi 姶 i, t 姶姶 ng đ 姶姶 ng kho 姶 ng 20% l 姶姶 ngkhí CO2 th 姶 i ra do s 姶 d 姶 ng các nhiên li 姶 u hóa thach (26 t 姶 t 姶 n/n<m) Ai 姶 u đó cóngh┄a là vi 姶 c gi 姶 m b 姶 t s 姶 d 姶 ng nhiên li 姶 u hóa th 姶 ch và khuy 姶 n khích b 姶 o v 姶 r 姶 ng và tr

姶 ng r 姶 ng đ 姶 gi 姶 m b 姶 t tác đ 姶 ng c 姶 a bi 姶 n đ 姶 i khí h 姶 u là r 姶 t quan tr 姶 ng

Theo báo cáo th姶 t 姶 c 姶 a IPCC, có th 姶 gi 姶 m phát th 姶 i kho 姶 ng 1,3 đ 姶 n 4,2 t 姶 t 姶 n

CO2 hàng n<m b 姶 ng cách t<ng c 姶姶 ng tr 姶 ng r 姶 ng và b 姶 o v 姶 r 姶 ng Tuy nhiên, hi 姶 n naychúng ta c┡ng ch 姶 a th 姶 nói d 姶 ki 姶 n đó có th 姶 hi 姶 n th 姶 c hay không, vì r 姶 ng r 姶 ng 姶 nhi

姶 u vùng trên th 姶 gi 姶 i, nh 姶 t là 姶 Nam M 姶, châu Phi và Nam Á v 姶 n đang ti 姶 p t 姶 c b 姶 suythoái nghiêm tr姶 ng Có th 姶 nói r 姶 ng, r 姶 ng nhi 姶 t đ 姶 i 姶 Nam M 姶, Nam Á và Trung Phi đã s 姶

n xu姶 t ra h 姶 n 40% l 姶姶 ng ôxy đ 姶姶 c sinh ra trên Trái đ 姶 t qua con đ 姶姶 ng quang h 姶 p

A 姶 c bi 姶 t, r 姶 ng nhi 姶 t đ 姶 i Amazon 姶 Nam M 姶 đã sinh ra 1/4 l 姶姶 ng ôxy trên Trái đ 姶 t, vì

th姶 mà ng 姶姶 i ta g 姶 i r 姶 ng vùng Amazon là “lá ph 姶 i c 姶 a Trái đ 姶 t” Brazil là n 姶姶 c s 姶 n

xu姶 t l 姶 n v 姶 th 姶 t và đ 姶 u nành, chính vì th 姶 mà vào nh 姶 ng n<m cu 姶 i th 姶 p k 姶 1980, r 姶 ngnhi姶 t đ 姶 i l 姶 u v 姶 c sông Amazon đã b 姶 đ 姶 t tr 姶 i đ 姶 làm đ 姶 ng c 姶 và t 姶 n<m 1994 đ

姶 n n<m 2007, s 姶 bò 姶 Brazil đã t<ng lên 42 tri 姶 u con, kho 姶 ng 80% đ 姶姶 c nuôi 姶 l 姶 u v

姶 c sông Amazon H 姶 n n 姶 a, trong nh 姶 ng n<m g 姶 n đây, nhi 姶 u vùng r 姶 ng nhi 姶 t đ 姶 i

đã đ 姶姶 c chuy 姶 n đ 姶 i thành vùng tr 姶 ng đ 姶 u nành, ngô, mía, dùng đ 姶 ch<n nuôi và làmnhiên li姶 u sinh h 姶 c

N姶 u không có các bi 姶 n pháp h 姶 u hi 姶 u đ 姶 ng 姶 n ch 姶 n n 姶 n phá r 姶 ng, thì r 姶 ng nhi 姶 t

đ 姶 i v 姶 n còn b 姶 tàn phá và ch 姶 trong vòng vài th 姶 p k 姶 n 姶 a, r 姶 ng nhi 姶 t đ 姶 i Amazon – “lá

ph姶 i c 姶 a Trái đ 姶 t” – và nhi 姶 u vùng r 姶 ng quan tr 姶 ng khác 姶 châu Phi, Nam Á s 姶 không còn

n姶 a V 姶 n đ 姶 ô nhi 姶 m môi tr 姶姶 ng toàn c 姶 u s 姶 n 姶 ng n 姶 h 姶 n và hi 姶 n t 姶姶 ng nóng lêntoàn c姶 u khó lòng h 姶 n ch 姶 đ 姶姶 c nh 姶 mong mu 姶 n c 姶 a nhân lo 姶 i 姶姶 c tính, đã có kho 姶

ng 60% kh姶 n<ng d 姶 ch v 姶 cho s 姶 s 姶 ng trên Trái đ 姶 t c 姶 a các h 姶 sinh thái, nh 姶 t là các h 姶sinh thái r姶 ng – nh 姶 ngu 姶 n n 姶姶 c ng 姶 t, ngu 姶 n cá, đi 姶 u ch 姶 nh không khí và n 姶姶 c, đi 姶

u ch姶 nh khí h 姶 u vùng, đi 姶 u ch 姶 nh các thiên tai và d 姶 ch b 姶 nh t 姶 nhiên – đã b 姶 gi 姶 m sút,gây thi姶 t h 姶 i l 姶 n cho nhi 姶 u ng 姶姶 i, nh 姶 t là nh 姶 ng ng 姶姶 i dân nghèo Các nhà khoa h 姶 cc┡ng đã c 姶 nh báo r 姶 ng, tác đ 姶 ng tiêu c 姶 c c 姶 a nh 姶 ng suy thoái nói trên s 姶 t<ng lênnhanh chóng trong 50 n<m s 姶 p t 姶 i n 姶 u không có các bi 姶 n pháp tích c 姶 c (UNEP,2010)

1.1.2 Ô nhi 姶 m môi tr 姶姶 ng

Ô nhi姶 m môi tr 姶姶 ng (environmental pollution) là s 姶 thay đ 姶 i thành ph 姶 n và tính ch

姶 t c 姶 a môi tr 姶姶 ng, có h 姶 i cho các ho 姶 t đ 姶 ng s 姶 ng bình th 姶姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i và sinh

v姶 t Thông th 姶姶 ng s 姶 an toàn c 姶 a môi tr 姶姶 ng đ 姶姶 c qui đ 姶 nh b 姶 i các ng 姶姶 ng hay cácgiá tr姶 gi 姶 i h 姶 n trong tiêu chu 姶 n môi tr 姶姶 ng, nên có th 姶 nói "ô nhi 姶 m môi tr 姶姶 ng là s 姶làm gi姶 m tính ch 姶 t môi tr 姶姶 ng, vi ph 姶 m tiêu chu 姶 n môi tr 姶姶 ng" Các ch 姶 t mà s 姶 có m 姶 t

c 姶 a chúng gây ra s 姶 ô nhi 姶 m môi tr 姶 姶 ng g 姶 i là các tác nhân hay ch 姶 t ô nhi 姶 m(pollutants)

1.1.2.1 Ô nhi 姶 m n 姶姶 c

Ô nhi姶 m n 姶姶 c là s 姶 thay đ 姶 i thành ph 姶 n và tính ch 姶 t c 姶 a n 姶姶 c, có h 姶 i cho ho 姶 t đ 姶

ng s姶 ng bình th 姶姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i và sinh v 姶 t, do s 姶 có m 姶 t c 姶 a các tác nhân quá ng

姶姶 ng cho phép Hi 姶 n ch 姶姶 ng Châu Âu đ 姶 nh ngh┄a: "S 姶 ô nhi 姶 m n 姶姶 c là m 姶 t s 姶 bi 姶 n đ 姶 inói chung do con ng 姶姶 i gây đ 姶 i v 姶 i ch 姶 t l 姶姶 ng n 姶姶 c, làm ô nhi 姶 m n 姶姶 c và gây nguy h 姶 i đ 姶 i

v姶 i vi 姶 c s 姶 d 姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i, cho công nghi 姶 p, nông nghi 姶 p, nuôi cá, ngh┄ ng 姶 i

-gi姶 i trí c┡ng nh 姶 đ 姶 i v 姶 i các đ 姶 ng v 姶 t nuôi, các loài hoang d 姶 i"

S姶 ô nhi 姶 m n 姶姶 c có th 姶 có ngu 姶 n g 姶 c t 姶 nhiên hay nhân t 姶 o Ô nhi 姶 m t 姶 nhiên

do nhi姶 m m 姶 n, nhi 姶 m phèn, gió, bão, l┡ l 姶 t N 姶姶 c m 姶 a r 姶 i xu 姶 ng m 姶 t đ 姶 t, mái nhà, đ

姶姶 ng ph 姶 đô th 姶 khu công nghi 姶 p, kéo theo các ch 姶 t b 姶 n xu 姶 ng sông, h 姶 ho 姶 c các s 姶 n ph 姶

m c姶 a ho 姶 t đ 姶 ng s 姶 ng c 姶 a sinh v 姶 t, vi sinh v 姶 t k 姶 c 姶 các xác ch 姶 t c 姶 a chúng S 姶 ô nhi 姶

m này g姶 i là ô nhi 姶 m không xác đ 姶 nh đ 姶姶 c ngu 姶 n Ô nhi 姶 m nhân t 姶 o ch 姶 y 姶 u do x 姶 n 姶姶

c th姶 i t 姶 các vùng dân c 姶, khu công nghi 姶 p, ho 姶 t đ 姶 ng giao thông v 姶 n t 姶 i, do s 姶 c 姶

tràn d姶 u, thu 姶 c tr 姶 sâu, thu 姶 c di 姶 t c 姶 và phân bón trong nông nghi 姶 p, các ph 姶姶 ng ti 姶 n

giao thông v姶 n t 姶 i đ 姶 c bi 姶 t là giao thông v 姶 n t 姶 i đ 姶姶 ng bi 姶 n

Các nguyên nhân c姶 a v 姶 n đ 姶 ô nhi 姶 m n 姶姶 c nghiêm tr 姶 ng mang tính ch 姶 t toàn c 姶 u là:

- 姶 u tiên phát tri 姶 n kinh t 姶 b 姶 t ch 姶 p các h 姶 u qu 姶 v 姶 m 姶 t môi tr 姶姶 ng

- Cho r 姶 ng vi 姶 c th 姶 i b 姶 các ch 姶 t th 姶 i công nghi 姶 p và sinh ho 姶 t vào n 姶姶 c là

không có v 姶 n đ 姶 gì ho 姶 c là có ít ho 姶 c không gây ra nh 姶 ng 姶 nh h 姶姶 ng x 姶 u

Thi 姶 u ki 姶 n th 姶 c v 姶 các ch 姶 t gây ô nhi 姶 m xâm nh 姶 p vào n 姶姶 c 姶 đâu và nh 姶 th

姶 nào (ví d 姶, các ch 姶 t th 姶 i d 姶姶 i đ 姶 t s 姶 xâm nh 姶 p vào n 姶姶 c ng 姶 m)

- Thi姶 u hi 姶 u bi 姶 t v 姶 các ch 姶 t gây ô nhi 姶 m di chuy 姶 n trong l 姶 u v 姶 c nh 姶 th 姶 nào

- Thi姶 u hi 姶 u bi 姶 t v 姶 m 姶 i liên h 姶 gi 姶 a các ho 姶 t đ 姶 ng trong đ 姶 t li 姶 n nh 姶 canh tác

- Thi姶 u ti 姶 n đ 姶 xây d 姶 ng các nhà máy x 姶 lý n 姶姶 c th 姶 i

- S 姶 gia t<ng dân s 姶 và nhu c 姶 u n 姶姶 c ngày càng gia t<ng

- S 姶 phân tán quy 姶 n l 姶 c: m 姶 t l 姶 u v 姶 c có th 姶 thu 姶 c nhi 姶 u quy 姶 n h 姶 n chính tr

姶 khác nhau Trong m 姶 t s 姶 n 姶姶 c hay m 姶 t s 姶 qu 姶 c gia, các t 姶 ch 姶 c ch 姶 u

trách nhi 姶 m v 姶 n 姶姶 c s 姶 ch không ki 姶 m soát đ 姶姶 c các ho 姶 t đ 姶 ng gây 姶 nh h

姶姶 ng đ 姶 n s 姶 l 姶姶 ng và ch 姶 t l 姶姶 ng n 姶姶 c

V姶 i s 姶 gia t<ng dân s 姶 và t 姶 c đ 姶 phát tri 姶 n công nghi 姶 p hi 姶 n nay thì di 姶 n tích đ

姶 t canh tác ngày càng b 姶 thu h 姶 p, ch 姶 t l 姶姶 ng đ 姶 t ngày càng gi 姶 m d 姶 n S 姶 suy thoái tài

nguyên đ 姶 t là v 姶 n đ 姶 h 姶 t s 姶 c lo ng 姶 i và r 姶 t nghiêm tr 姶 ng A 姶 t là n 姶 i h 姶 ng ch 姶 u t 姶 t

c姶 các ngu 姶 n ô nhi 姶 m T 姶 đ 姶 t, sau khi các ch 姶 t th 姶 i ng 姶 m xu 姶 ng s 姶 hòa tan vào các m 姶

ch n 姶姶 c ng 姶 m s 姶 gây ô nhi 姶 m ngu 姶 n n 姶姶 c A 姶 t là n 姶 i con ng 姶姶 i sinh s 姶 ng và làm vi 姶

c, là n 姶 i canh tác t 姶 o ra l 姶姶 ng th 姶 c, th 姶 c ph 姶 m nên ô nhi 姶 m đ 姶 t s 姶 姶 nh h 姶姶 ng đ 姶

n an ninh l 姶姶 ng th 姶 c

1.1.2.2 Ô nhi 姶 m không khí

Ô nhi姶 m không khí là s 姶 có m 姶 t m 姶 t ch 姶 t l 姶 ho 姶 c m 姶 t s 姶 bi 姶 n đ 姶 i quan tr 姶 ng

trong thành ph姶 n không khí, làm cho không khí không s 姶 ch ho 姶 c gây ra s 姶 t 姶 a mùi, có mùi

khó ch姶 u, gi 姶 m t 姶 m nhìn xa (do b 姶 i) Thu 姶 t ng 姶 "v 姶 t gây ô nhi 姶 m không khí" th 姶姶 ng

đ 姶姶 c s 姶 d 姶 ng đ 姶 ch 姶 các ph 姶 n t 姶 b 姶 th 姶 i vào không khí do k 姶 t qu 姶 ho 姶 t đ 姶 ng c 姶 a con

ng 姶姶 i và t 姶 nhiên gây tác h 姶 i x 姶 u đ 姶 n s 姶 c kho 姶 con ng 姶姶 i, các h 姶 sinh thái và các v 姶 t li

姶 u khác nhau Các "v 姶 t gây ô nhi 姶 m không khí" có th 姶 姶 th 姶 r 姶 n (b 姶 i, m 姶 hóng, mu 姶 i than),

姶 hình th 姶 c gi 姶 t (s 姶姶 ng mù quang hoá) hay th 姶 khí (SO2, NO2, CO, )

Hai ngu姶 n gây ra ô nhi 姶 m c 姶 b 姶 n đ 姶 i v 姶 i môi tr 姶姶 ng không khí là thiên nhiên và

các ho姶 t đ 姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i Ngu 姶 n gây ô nhi 姶 m do thiên nhiên nh 姶 nham th 姶 ch nóng,

khí

CH4 và nhi姶 u lo 姶 i khí khác và khói b 姶 i giàu sulfua khi núi l 姶 a ho 姶 t đ 姶 ng Không khí ch 姶

a b姶 i lan t 姶 a đi r 姶 t xa vì nó đ 姶姶 c phun lên r 姶 t cao Cháy r 姶 ng và đ 姶 ng c 姶 do các quátrình t姶 nhiên nh 姶 s 姶 m ch 姶 p, c 姶 sát gi 姶 a th 姶 m th 姶 c v 姶 t và c 姶 khô th 姶姶 ng lan truy 姶 n r 姶

ng và phát th姶 i nhi 姶 u b 姶 i và khí Bão b 姶 i gây ra do gió m 姶 nh và m 姶 a bão bào mòn đ 姶 t

sa m姶 c và đ 姶 t tr 姶 ng th 姶 i tung lên thành b 姶 i N 姶姶 c bi 姶 n b 姶 c h 姶 i cùng v 姶 i sóng bi 姶 ntung b姶 t mang theo b 姶 i mu 姶 i lan truy 姶 n vào không khí Các quá trình th 姶 i r 姶 a c 姶 a các đ 姶 ng

v姶 t và th 姶 c v 姶 t ch 姶 t 姶 t 姶 nhiên c┡ng th 姶 i ra các ch 姶 t khí ô nhi 姶 m Các ph 姶 n 姶 ng hóa h

姶 c gi 姶 a các khí t 姶 nhiên t 姶 o ra các khí sulfua, nitric, các lo 姶 i mu 姶 i

Ng 姶姶 i ta phân lo 姶 i ngu 姶 n ô nhi 姶 m do ho 姶 t đ 姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i nh 姶 sau:

- Do công nghi姶 p: khói c 姶 a các nhà máy trong quá trình s 姶 n xu 姶 t do đ 姶 t nhiên li 姶 u

có ch姶 a các ch 姶 t khí SO2, CO2, CO, , b姶 i và các khí đ 姶 c h 姶 i khác ho 姶 c các ch 姶

t khí b姶 b 姶 c h 姶 i, rò r 姶 th 姶 t thoát trong dây chuy 姶 n s 姶 n xu 姶 t, trên các đ 姶姶 ng d 姶

n th姶 i vào môi tr 姶姶 ng A 姶 c đi 姶 m c 姶 a ch 姶 t th 姶 i công nghi 姶 p là n 姶 ng đ 姶 ch 姶 t đ

姶 c h 姶 i cao và t 姶 p trung Các ngành công nghi 姶 p n<ng l 姶姶 ng, công nghi 姶 p d 姶 ukhí, công nghi姶 p hoá ch 姶 t, công nghi 姶 p luy 姶 n kim, công nghi 姶 p c 姶 khí, côngnghi 姶 p v 姶 t li 姶 u xây d 姶 ng và các ngành công nghi 姶 p nh 姶 là nguyên nhân chínhgây ô nhi姶 m Do tính đa d 姶 ng c 姶 a ngu 姶 n ô nhi 姶 m công nghi 姶 p nên vi 姶 c xác

đ 姶 nh và tìm các bi 姶 n pháp x 姶 lý 姶 các khu công nghi 姶 p l 姶 n g 姶 p r 姶 t nhi 姶 u r 姶 tkhó kh<n

- Do giao thông v姶 n t 姶 i: giao thông v 姶 n t 姶 i sinh ra g 姶 n 2/3 khí CO2 và 1/2 khí COcùng v姶 i khí NO Ai 姶 m n 姶 i b 姶 t c 姶 a ngu 姶 n này là ô nhi 姶 m tính theo đ 姶 n v 姶 ph

姶姶 ng ti 姶 n v 姶 n t 姶 i có quy mô nh 姶 nh 姶 ng l 姶 i t 姶 p trung su 姶 t d 姶 c tuy 姶 n giaothông nên tác h姶 i l 姶 n A 姶 c bi 姶 t ô tô c.n gây b 姶 i đ 姶 t đá đ 姶 i v 姶 i môi tr 姶姶 ngkhông khí và b姶 i r 姶 t đ 姶 c h 姶 i qua 姶 ng x 姶 là b 姶 i h 姶 i ch và tàn khói Tàu h 姶 a,tàu th姶 y, ch 姶 y b 姶 ng nhiên li 姶 u than hay x<ng d 姶 u c┡ng gây ô nhi 姶 m môi

tr 姶姶 ng t 姶姶 ng t 姶 nh 姶 ôtô A 姶 c đi 姶 m n 姶 i b 姶 t c 姶 a ngu 姶 n ô nhi 姶 m giao thông v 姶 n t

姶 i là ngu 姶 n ô nhi 姶 m th 姶 p, di đ 姶 ng, kh 姶 n<ng khuy 姶 ch tán các ch 姶 t ô nhi 姶 mgiao thông v姶 n t 姶 i r 姶 t ph 姶 thu 姶 c vào đ 姶 a h.nh và quy ho 姶 ch ki 姶 n trúc các ph 姶

ph 姶姶 ng hai bên đ 姶姶 ng Máy bay c┡ng là ngu 姶 n gây ô nhi 姶 m b 姶 i, h 姶 i đ 姶 c h

姶 i và ti 姶 ng 姶 n B 姶 i và h 姶 i đ 姶 c h 姶 i do máy bay th 姶 i ra nói chung là nh 姶, tính t 姶 l

姶 trên nhiên li 姶 u tiêu hao trên đ 姶姶 ng bay c┡ng ít h 姶 n ô tô M 姶 t đi 姶 u đángchú là máy bay siêu âm bay 姶 đ 姶 cao l 姶 n th 姶 i ra khí Nit 姶 oxit (NO2) gây h

姶 h 姶 i t 姶 ng ozon

- Do sinh ho姶 t: sinh ra do các ho 姶 t đ 姶 ng sinh ho 姶 t c 姶 a con ng 姶姶 i nh 姶 b 姶 p đun

và các lò s 姶姶 i s 姶 d 姶 ng nhiên li 姶 u g 姶, c 姶 i, than, d 姶 u m 姶 ho 姶 c khí đ 姶 t Quátrình đ 姶 t nhiên li 姶 u không hoàn toàn t 姶 o ra CO2 và CO N ngu姶 n ô nhi 姶 m này nh 姶

nh 姶 ng có đ 姶 c đi 姶 m là tác đ 姶 ng c 姶 c b 姶 tr 姶 c ti 姶 p trong m 姶 i gia đình nên có th

姶 đ 姶 l 姶 i h 姶 u qu 姶 l 姶 n v 姶 lâu dài C 姶 ng rãnh và môi tr 姶姶 ng n 姶姶 c m 姶 t nh 姶 ao h 姶,kênh r姶 ch, sông ngòi b 姶 ô nhi 姶 m c┡ng b 姶 c h 姶 i, thoát khí đ 姶 c h 姶 i gây ô nhi 姶

m môi tr 姶姶 ng không khí, 姶 các đô th 姶 ch 姶 a thu gom và x 姶 lý rác t 姶 t thì s 姶 th 姶

i r姶 a, phân h 姶 y rác h 姶 u c 姶 v 姶 t b 姶 a bãi ho 姶 c chôn không đúng k 姶 thu 姶 tc┡ng là m 姶 t ngu 姶 n gây ô nhi 姶 m không khí Các khí ô nhi 姶 m t 姶 các ngu 姶 n th 姶 isinh ho姶 t trên ch 姶 y 姶 u là khí CH4, H2S, NH4, mùi hôi th姶 i làm ô u 姶 không khí cáckhu dân c 姶 trong đô th 姶

M姶 t ch 姶 t sau khi b 姶 th 姶 i vào không khí, s 姶 khuy 姶 ch tán đi các n 姶 i và phát tán s 姶

ô nhi姶 m Các đi 姶 u ki 姶 n khí h 姶 u, đ 姶 a hình khu v 姶 c và thành ph 姶 n khí và b 姶 i th 姶 i, đã

姶 nh h 姶姶 ng đ 姶 n s 姶 phân b 姶 c 姶 a ch 姶 t ô nhi 姶 m trong không gian và th 姶 i gian Nhi 姶 t đ 姶 c 姶 akhông khí có 姶 nh h 姶姶 ng đ 姶 n s 姶 phân b 姶 n 姶 ng đ 姶 ch 姶 t ô nhi 姶 m trong không khí 姶 t 姶 ng g 姶

n m姶 t đ 姶 t Tính n<ng h 姶 p th 姶 và b 姶 c x 姶 nhi 姶 t c 姶 a m 姶 t đ 姶 t đ 姶 t 姶 nh h 姶姶 ng đ 姶 n s 姶phân b姶 nhi 姶 t đ 姶 không khí theo ph 姶姶 ng th 姶 ng đ 姶 ng Tùy tr 姶 ng thái b 姶 m 姶 t đ 姶 t, đ 姶 c

đi 姶 m đ 姶 a hình m 姶 i vùng

mà gradian nhi姶 t đ 姶 l 姶 p không khí c 姶 a m 姶 i vùng khác nhau Thông th 姶姶 ng càng lên caonhi姶 t đ 姶 không khí càng gi 姶 m, trong tr 姶姶 ng h 姶 p thu 姶 n nhi 姶 t này, các ch 姶 t ô nhi 姶 m đ 姶姶

c đ 姶 a lên cao và lan truy 姶 n đi xa Trong m 姶 t s 姶 tr 姶姶 ng h 姶 p có hi 姶 n t 姶姶 ng ng 姶姶 c l 姶 i,khi càng lên cao (trong t姶 m cao nào đó) nhi 姶 t đ 姶 không khí càng t<ng Hi 姶 n t 姶姶

ng này g姶 i là s 姶"ngh 姶 ch đ 姶 o nhi 姶 t" (h.nh 5.1) và nó có 姶 nh h 姶姶 ng đ 姶 c bi 姶 t đ 姶 i v 姶 i s 姶phát tán ch姶 t ô nhi 姶 m trong không khí c 姶 a t 姶 m cao này mà h 姶 u qu 姶 là làm c 姶 n tr 姶 s 姶 pháttán, gây n姶 ng đ 姶 đ 姶 m đ 姶 c n 姶 i g 姶 n m 姶 t đ 姶 t Aã t 姶 ng x 姶 y ra nh 姶 ng t 姶 n s 姶 ngh 姶 ch đ 姶

o nhi姶 t c 姶 a m 姶 t vài vùng, đ 姶 l 姶 i tác h 姶 i l 姶 n nh 姶 s 姶 ki 姶 n ng 姶 đ 姶 c khí 姶 Luân Aôn(tháng 12/1952) Trong th 姶 i gian này, c 姶 thành ph 姶 Luân Aôn chìm ng 姶 p trong s 姶姶

ng mù dày đ 姶 c, ng 姶姶 i ta có c 姶 m giác có chi 姶 c vung l 姶 n úp trên vùng tr 姶 i Luân Aôn.Khói than do các nhà máy, các h 姶 dân c 姶 x 姶 ra b 姶 d 姶 n t 姶 d 姶姶 i chi 姶 c vung đó khi

姶 n không khí trong thành ph 姶 b 姶 ô nhi 姶 m r 姶 t nghiêm tr 姶 ng, k 姶 t qu 姶 là trong v.ng m 姶 t tháng

có đ 姶 n 8.000 ng 姶姶 i ch 姶 t T 姶姶 ng t 姶 v 姶 i tr 姶姶 ng h 姶 p c 姶 a thành ph 姶 Los Angeles (tháng10/1948)

A 姶 姶 m và m 姶 a c┡ng có 姶 nh h 姶姶 ng t 姶 i s 姶 lan truy 姶 n ch 姶 t ô nhi 姶 m M 姶 t s 姶 ch 姶 t ônhi姶 m khí và b 姶 i khi g 姶 p m 姶 a s 姶 theo n 姶姶 c m 姶 a r 姶 i xu 姶 ng b 姶 m 姶 t đ 姶 t Nh 姶 v 姶 y, m 姶 a cótác d姶 ng làm s 姶 ch không khí, lá cây, chuy 姶 n các ch 姶 t ô nhi 姶 m không khí vào môi tr 姶姶 ng

n 姶姶 c, đ 姶 t Nh 姶 ng m 姶 a c┡ng là m 姶 t y 姶 u t 姶 r 姶 t quan tr 姶 ng khi các ch 姶 t khí SO2, CO2, g姶

p m 姶 a s 姶 t 姶 o ra m 姶 a axit gây tác h 姶 i r 姶 t l 姶 n đ 姶 n môi tr 姶姶 ng

Cùng v姶 i vi 姶 c môi tr 姶姶 ng không khí ngày càng b 姶 ô nhi 姶 m d 姶 n đ 姶 n kh 姶 n<ng h 姶 p

th姶 b 姶 c x 姶 M 姶 t Tr 姶 i c 姶 a khí quy 姶 n t<ng lên, "hi 姶 u 姶 ng nhà kính" do khí th 姶 i CO2càng tr姶 nên rõ r 姶 t làm nhi 姶 t đ 姶 trung bình c 姶 a trái đ 姶 t t<ng lên Ngoài ra các h 姶 t v

姶 t ch 姶 t nh 姶 b 姶 i khói t<ng lên s 姶 làm gi 姶 m l 姶姶 ng b 姶 c x 姶 m 姶 t tr 姶 i đi đ 姶 n m 姶 t đ 姶 t có

kh姶 n<ng gây nên "hi 姶 u 姶 ng làm l 姶 nh" c 姶 a khí h 姶 u th 姶 gi 姶 i, cu 姶 i cùng t 姶 o ra m 姶 t k 姶nguyên b<ng giá Hi 姶 n nay ng 姶姶 i ta ch 姶 a d 姶 đoán đ 姶姶 c hi 姶 u 姶 ng nào s 姶 th 姶 ng th 姶,tuy nhiên s姶 tác đ 姶 ng qua l 姶 i c 姶 a chúng s 姶 gây ra s 姶 b 姶 t 姶 n v 姶 th 姶 i ti 姶 t trong qui mô toàn

c姶 u

M 姶 a acid là tác nhân ô nhi 姶 m th 姶 c 姶 p, c┡ng là v 姶 n đ 姶 quan tr 姶 ng trong ô nhi 姶

m không khí N 姶姶 c m 姶 a bình th 姶姶 ng ch 姶 mang tính acid nh 姶, không có tác h 姶 i N 姶 u n 姶姶 c m

姶 a có đ 姶 acid d 姶姶 i 5,6 đ 姶姶 c g 姶 i là m 姶 a acid M 姶 a acid 姶 nh h 姶姶 ng x 姶 u t 姶 i các thu 姶 v 姶 c

Ph姶 n l 姶 n các h 姶 n 姶姶 c 姶 B 姶 c Âu b 姶 acid hóa Riêng 姶 Canada có t 姶 i 4.000 h 姶 n 姶姶 c b 姶 acidhóa Các dòng ch姶 y do m 姶 a acid đ 姶 vào ao, h 姶 s 姶 làm đ 姶 pH c 姶 a ao, h 姶 gi 姶 m nhanhchóng, các sinh v姶 t trong ao, h 姶, suy y 姶 u ho 姶 c ch 姶 t hoàn toàn H 姶, ao tr 姶 thành các thu 姶 v 姶

c ch姶 t M 姶 a acid 姶 nh h 姶姶 ng x 姶 u t 姶 i đ 姶 t do n 姶姶 c m 姶 a ng 姶 m xu 姶 ng đ 姶 t làm t<ng đ

姶 chua c 姶 a đ 姶 t, làm suy thoái đ 姶 t, cây c 姶 i kém phát tri 姶 n Lá cây g 姶 p m 姶 a acid s 姶 b 姶

"cháy" l姶 m ch 姶 m, m 姶 m s 姶 ch 姶 t khô, kh 姶 n<ng quang h 姶 p c 姶 a cây gi 姶 m, cho n<ng su 姶

t th姶 p Nh 姶 ng tác h 姶 i do m 姶 a acid gây ra cho nhi 姶 u n 姶姶 c 姶 Châu Âu, B 姶 c M 姶 Hàng tri 姶

u ha r姶 ng b 姶 姶 nh h 姶姶 ng c 姶 a m 姶 a acid M 姶 a acid còn phá hu 姶 các v 姶 t li 姶 u làm b 姶 ngkim lo姶 i, làm gi 姶 m tu 姶 i th 姶 c 姶 a các công tr.nh xây d 姶 ng, các t 姶姶 ng đài, các di tích l 姶

ch s姶 và v<n hoá nh 姶 c 姶 cung 姶 B 姶 c Kinh, Kim t 姶 tháp 姶 Ai C 姶 p, l<ng Taj Mahal 姶 姶 n

A 姶, nh 姶 ng di tích đó đ 姶姶 c làm b 姶 ng đá quí r 姶 t c 姶 ng và ch 姶 u đ 姶姶 c m 姶 a gió hàngngh.n n<m, nh 姶 ng m 姶 y n<m g 姶 n đây ng 姶姶 i ta th 姶 y xu 姶 t hi 姶 n nh 姶 ng v 姶 t đen l 姶 ilõm l姶 m ch 姶 m nh 姶 m 姶 t t 姶 m g 姶 m 姶 t và b 姶 bào mòn v 姶 i t 姶 c đ 姶 nhanh chóng T 姶姶 ng

đá kh 姶 ng l 姶 nhân s 姶 Sphinx (Ai C 姶 p) t 姶 n t 姶 i h 姶 n 5.000 n<m qua nh 姶 ng hi 姶 n nay đã

xu姶 t hi 姶 n các v 姶 t đen l 姶 m t 姶 m do các h 姶 t acid đang g 姶 m nh 姶 m

1.1.2.3 Ô nhi 姶 m đ 姶 t

A 姶 t th 姶姶 ng là n 姶 i ti 姶 p nh 姶 n ch 姶 y 姶 u t 姶 t c 姶 các ngu 姶 n th 姶 i S 姶 th 姶 i các ch 姶 t th 姶

i r姶 n 姶 các đô th 姶 sinh ra hàng lo 姶 t v 姶 n đ 姶 v 姶 s 姶 c kh 姶 e, ô nhi 姶 m đ 姶 t và n 姶姶 c, phá h 姶

y c姶 nh quan,

chi姶 m d 姶 ng đ 姶 t làm bãi th 姶 i, D 姶 a vào tác nhân gây ô nhi 姶 m, ng 姶姶 i ta phân lo 姶 i ô nhi 姶m

đ 姶 t do tác nhân sinh h 姶 c, tác nhân hóa h 姶 c, tác nhân v 姶 t lý

Ô nhi姶 m đ 姶 t b 姶 i các tác nhân sinh h 姶 c: Do dùng phân h 姶 u c 姶 trong nông nghi 姶 p

ch 姶 a qua x 姶 lý các m 姶 m b 姶 nh ký sinh trùng, vi khu 姶 n đ 姶姶 ng ru 姶 t, đã gây ra các b 姶 nh

truy姶 n t 姶 đ 姶 t cho cây sau đó sang ng 姶姶 i và đ 姶 ng v 姶 t A 姶 t đ 姶姶 c coi là n 姶 i l 姶 u gi

姶 các m 姶 m b 姶 nh Tr 姶姶 c h 姶 t là các nhóm tr 姶 c khu 姶 n và nguyên sinh v 姶 t gây b 姶 nh đ 姶姶 ng ru

姶 t nh 姶 tr 姶 c khu 姶 n l 姶, th 姶姶 ng hàn và phó th 姶姶 ng hàn, phây khu 姶 n t 姶, l 姶 amíp, xo 姶 n

trùng vàng da, tr姶 c trùng than, n 姶 m, b 姶 nh u 姶 n ván, và các b 姶 nh ký sinh nh 姶 giun, sán

lá, sán dây, ve bét, 姶 các n 姶姶 c đang phát tri 姶 n, ô nhi 姶 m đ 姶 t b 姶 i các tác nhân sinh h

姶 c r 姶 t n 姶 ng vì không đ 姶 đi 姶 u ki 姶 n di 姶 t m 姶 m b 姶 nh tr 姶姶 c khi đ 姶 a chúng tr 姶 l 姶 i đ 姶 t Các b

姶 nh d 姶 ch lây lan r 姶 ng nh 姶 b 姶 nh đ 姶姶 ng ru 姶 t, b 姶 nh ký sinh trùng, lan truy 姶 n theo đ 姶姶 ng

ng 姶姶 i - đ 姶 t - ng 姶姶 i hay đ 姶 ng v 姶 t nuôi - đ 姶 t - ng 姶姶 i; đ 姶 t - ng 姶姶 i

Ô nhi姶 m đ 姶 t b 姶 i các tác nhân hóa h 姶 c: Ch 姶 t th 姶 i t 姶 các ngu 姶 n th 姶 i công nghi 姶 p nh

姶 ch 姶 t th 姶 i c 姶 n b 姶, các s 姶 n ph 姶 m ph 姶, d 姶 l 姶姶 ng thu 姶 cb 姶 o v 姶 th 姶 c v 姶 t nh 姶 phân bón, thu 姶

c tr姶 sâu, di 姶 t c 姶, Phân bón và các thu 姶 c tr 姶 sâu, di 姶 t c 姶 đ 姶姶 c dùng v 姶 i m 姶 c đích t<ng

thu ho 姶 ch mùa màng và các lo 姶 i mu 姶 i có trong n 姶姶 c t 姶姶 i cho cây tr 姶 ng không đ 姶姶 c h

姶 p th 姶 h 姶 t đ 姶 u gây ô nhi 姶 m cho đ 姶 t Các tác nhân gây ô nhi 姶 m không khí khi l 姶 ng đ 姶

ng, các ch姶 t phân h 姶 y t 姶 các bãi rác lan truy 姶 n vào đ 姶 t đ 姶 u là nh 姶 ng tác nhân hóa h 姶 c

gây ô nhi姶 m đ 姶 t Thu 姶 c tr 姶 sâu là tác nhân s 姶 m 姶 t gây ô nhi 姶 m đ 姶 t Aã có h 姶 n 1.000

hóa ch 姶 t là thu 姶 c tr 姶 sâu mà DDT là ph 姶 bi 姶 n nh 姶 t t 姶 tr 姶姶 c đ 姶 n nay DDT là ch 姶 t khó

phân h姶 y trong n 姶姶 c và t 姶 o ra nh 姶 ng d 姶 l 姶姶 ng đáng k 姶 trong đ 姶 t sau đó đi vào

chu tr.nh đ 姶 t - cây - đ 姶 ng v 姶 t - ng 姶姶 i A 姶 t b 姶 ô nhi 姶 m tr 姶姶 c tiên s 姶 gây tác h 姶 i đ 姶 n h 姶

sinh v姶 t s 姶 ng trong đ 姶 t, các đ 姶 ng v 姶 t và th 姶 c v 姶 t s 姶 ng trên đ 姶 t A 姶 t thi 姶 u sinh v 姶 t

tr姶 nên môi tr 姶姶 ng tr 姶, không th 姶 s 姶 d 姶 ng vào s 姶 n xu 姶 t nông nghi 姶 p đ 姶姶 c n 姶 a

Ô nhi姶 m đ 姶 t do tác nhân v 姶 t lý g 姶 m có ô nhi 姶 m nhi 姶 t và phóng x 姶 Ô nhi 姶 m nhi 姶 t

ch姶 y 姶 u t 姶 các quá trình s 姶 n xu 姶 t công nghi 姶 p và th 姶姶 ng mang tính c 姶 c b 姶 nh 姶 t 姶 ngu 姶 n n

姶姶 c th 姶 i công nghi 姶 p, khí th 姶 i, Ngoài ra có các ngu 姶 n ô nhi 姶 m t 姶 t 姶 nhiên Nhi 姶 t đ 姶

trong đ 姶 t t<ng s 姶 姶 nh h 姶姶 ng đ 姶 n ho 姶 t đ 姶 ng c 姶 a vi sinh v 姶 t do làm gi 姶 m l 姶姶 ng oxy và

s姶 phân h 姶 y di 姶 n ra theo ki 姶 u k 姶 khí v 姶 i nhi 姶 u s 姶 n ph 姶 m trung gian gây đ 姶 c cho cây

Suy thoái và ô nhi姶 m đ 姶 t s 姶 d 姶 n đ 姶 n gi 姶 m n<ng su 姶 t cây tr 姶 ng, v 姶 t nuôi, làm

nghèo th姶 m th 姶 c v 姶 t, suy gi 姶 m đa d 姶 ng sinh h 姶 c A 姶 ng th 姶 i chúng có tác đ 姶 ng ng 姶姶 c

l姶 i càng làm cho quá trình xói mòn, thoái hóa đ 姶 t di 姶 n ra nhanh h 姶 n S 姶 tích t 姶 các ch 姶 t

đ 姶 c h 姶 i, các kim lo 姶 i n 姶 ng trong đ 姶 t s 姶 làm t<ng kh 姶 n<ng h 姶 p th 姶 các nguyên t 姶 có

h姶 i trong cây tr 姶 ng, v 姶 t nuôi và gián ti 姶 p gây 姶 nh h 姶姶 ng x 姶 u t 姶 i s 姶 c kh 姶 e con ng 姶姶 i

Do s姶 d 姶 ng nhi 姶 u hóa ch 姶 t trong nông nghi 姶 p, hi 姶 n nay tình hình ng 姶 đ 姶 c th 姶 c ph 姶

m do các hóa ch姶 t đ 姶 c, trong đó có thu 姶 c b 姶 o v 姶 th 姶 c v 姶 t di 姶 n ra ph 姶 c t 姶 p và có chi 姶 u

h 姶姶 ng gia t<ng Theo th 姶 ng kê c 姶 a C 姶 c An toàn v 姶 sinh th 姶 c ph 姶 m, n<m 2004 có

145 v 姶 ng 姶 đ 姶 c (trong đó th 姶 c ph 姶 m đ 姶 c chi 姶 m 23%, hóa ch 姶 t 13%) v 姶 i 3.580 ng 姶姶 i m

姶 c, có 41 ng 姶姶 i t 姶 vong

1.1.3 S 姶 nóng d 姶 n lên c 姶 a Trái đ 姶 t

1.1.3.1 C 姶 ch 姶 nóng lên toàn c 姶 u

Qua nhi姶 u n<m nghiên c 姶 u, các nhà khoa h 姶 c đã làm sáng t 姶 đ 姶姶 c nguyênnhân c姶 a hi 姶 n t 姶姶 ng nóng lên toàn c 姶 u Ánh sáng m 姶 t tr 姶 i chi 姶 u xu 姶 ng Trái đ 姶 t làm chokhí quy姶 n và m 姶 t đ 姶 t 姶 m lên Trong khí quy 姶 n có ch 姶 a m 姶 t s 姶 khí đ 姶姶 c g 姶 i là “khí nhàkính” nh 姶 CO2, CH4 và h 姶 i n 姶姶 c có kh 姶 n<ng h 姶 p th 姶 m 姶 t ph 姶 n tia h 姶 ng ngo 姶 i làm cho

l姶 p d 姶姶 i c 姶 a khí quy 姶 n và m 姶 t đ 姶 t 姶 m lên C 姶 ch 姶 gi 姶 nhi 姶 t này đã t 姶 o cho nhi 姶 t đ

姶 c 姶 a khí quy 姶 n Trái đ 姶 t phù h 姶 p v 姶 i m 姶 i sinh v 姶 t sinh s 姶 ng trên hành tinh này Nh

姶 ng khi n 姶 ng đ 姶 khí nhà kính t<ng quá cao, tia h 姶 ng ngo 姶 i b 姶 l 姶 u gi 姶 quá nhi 姶 u làm chonhi姶 t đ 姶 khí quy 姶 n, m 姶 t đ 姶 t và đ 姶 i d 姶姶 ng t<ng lên do đó nhi 姶 t đ 姶 trung bình c 姶 aTrái đ 姶 t nóng lên

1.1.3.2 Ngu 姶 n phát th 姶 i khí nhà kính

Hi姶 n t 姶姶 ng t<ng n 姶 ng đ 姶 khí CO2 trong khí quy姶 n đã đ 姶姶 c các nhà khoa h 姶 cnghiên c姶 u t 姶 lâu Aáng ghi nh 姶 nh 姶 t là nhà khí t 姶姶 ng h 姶 c ng 姶姶 i M 姶 Charles D.Keeling và đ 姶 ng nghi 姶 p, làm vi 姶 c t 姶 i tr 姶 m khí t 姶姶 ng Mauna Loa 姶 Haoai, đã kiên nh 姶 nhàng ngày t姶 n<m 1957 đ 姶 n nay l 姶 y m 姶 u không khí đ 姶 phân tích CO2 trong khí quy姶 n

và đ 姶 t đ 姶姶 c k 姶 t qu 姶 b 姶 t ng 姶, r 姶 t quan tr 姶 ng là: n 姶 ng đ 姶 khí CO2 trong khí quy姶 n t<ng

đ 姶 u đ 姶 n t 姶 n<m này đ 姶 n n<m khác, đ 姶 đi đ 姶 n k 姶 t lu 姶 n s 姶 t<ng n 姶 ng đ 姶 khí

CO2 (khí nhà kính) trong khí quy姶 n là nguyên nhân chính gây nên hi 姶 n t 姶姶 ng nóng lên toàn c

姶 u Theo k 姶 t qu 姶 nghiên c 姶 u c 姶 a Keeling thì trong 50 n<m qua, n 姶 ng đ 姶 CO2 trongkhí quy姶 n đã t<ng kho 姶 ng 20% Báo cáo l 姶 n th 姶 t 姶 c 姶 a IPCC n<m 2007 đã c 姶 nhbáo r姶 ng, “r 姶 t nhi 姶 u kh 姶 n<ng” là n 姶 ng đ 姶 CO2 trong khí quy姶 n t<ng lên là docác ho 姶 t đ 姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i, khác v 姶 i báo cáo l 姶 n th 姶 ba n<m 2001 là “có kh 姶n<ng” C┡ng theo báo cáo l 姶 n th 姶 t 姶 c 姶 a IPCC, nhi 姶 t đ 姶 trung bình toàn c 姶 u đãt<ng 0,7oC so v姶 i tr 姶姶 c kia Do nóng lên toàn c 姶 u, dù ch 姶 m 姶 i t<ng 0,7oC mà trong nh

姶 ng n<m qua, thiên tai nh 姶 bão t 姶, l┡ l 姶 t, h 姶 n hán, n 姶 ng nóng b 姶 t th 姶姶 ng, cháy r 姶ng đã x 姶 y ra t 姶 i nhi 姶 u vùng trên th 姶 gi 姶 i, gây thi 姶 t h 姶 i vô cùng n 姶 ng n 姶 cho nhi 姶 u n 姶

姶 c, nh 姶 ng 姶 đâu, nh 姶 ng ng 姶姶 i nghèo và n 姶姶 c nghèo c┡ng ph 姶 i ch 姶 u đau kh 姶 nhi 姶 u

nh姶 t Tr 姶 n bão Nargis đ 姶 u tháng 5 n<m 2008 姶 Myanma, v 姶 i t 姶 c đ 姶 gió h 姶 n 200km/gi 姶, đã phá h 姶 y nhi 姶 u vùng r 姶 ng l 姶 n, h 姶 n 130.000 ng 姶姶 i ch 姶 t và m 姶 t tích 姶 đ 姶 t

n 姶姶 c này là m 姶 t ví d 姶

S姶 t<ng nhi 姶 t đ 姶 Trái đ 姶 t quan sát đ 姶姶 c trong 50 n<m qua là m 姶 t b 姶 ng ch 姶

ng m姶 i l 姶, đ 姶姶 c kh 姶 ng đ 姶 nh là do 姶 nh h 姶姶 ng c 姶 a các ho 姶 t đ 姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i và các

hi姶 n t 姶姶 ng b 姶 t th 姶姶 ng v 姶 khí h 姶 u t<ng d 姶 n v 姶 t 姶 n s 姶, c 姶姶 ng đ 姶 và th 姶 i gian, nh 姶 s 姶ngày nóng s姶 nhi 姶 u h 姶 n, nhi 姶 u đ 姶 t n 姶 ng nóng h 姶 n, các đ 姶 t m 姶 a to s 姶 nhi 姶 u h 姶 n,

s 姶 ngày l 姶 nh s 姶 ít h 姶 n trong nh 姶 ng n<m s 姶 p t 姶 i, bão t 姶 cùng ngày càng d 姶 d 姶 i h 姶 n M

姶 c đ 姶 thay đ 姶 i khí h 姶 u c┡ng s 姶 tùy thu 姶 c vào t 姶 ng vùng khác nhau, tuy nhiên, t 姶 t c 姶các vùng trên th姶 gi 姶 i đ 姶 u có th 姶 b 姶 tác đ 姶 ng nhi 姶 u hay ít, nh 姶 ng h 姶 u qu 姶 l 姶 n nh 姶 t s 姶

là 姶 các vùng nhi 姶 t đ 姶 i, nh 姶 t là t 姶 i các n 姶姶 c đang phát tri 姶 n công nghi 姶 p nhanh 姶 châu

Á (Crutzen, 2005)

Ngu姶 n phát th 姶 i khí nhà kính chính t 姶 các nhà máy s 姶 n xu 姶 t công nghi 姶 p, các ph 姶姶

ng ti 姶 n giao thông và các ho 姶 t đ 姶 ng s 姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i Khí SO2 là ch姶 t có n 姶 ng đ 姶

th姶 p trong khí quy 姶 n, t 姶 p trung ch 姶 y 姶 u 姶 t 姶 ng đ 姶 i l 姶 u sinh ra do núi l 姶 a phun, đ 姶 tnhiên li姶 u than, d 姶 u, khí đ 姶 t, sinh kh 姶 i th 姶 c v 姶 t, qu 姶 ng sunfua, SO2 r姶 t đ 姶 c h 姶 i đ 姶 i v 姶 i

s姶 c kho 姶 c 姶 a

ng 姶姶 i và sinh v 姶 t, gây ra các b 姶 nh v 姶 ph 姶 i, là m 姶 t trong nh 姶 ng nguyên nhân gây ra hi 姶 n

t 姶姶 ng m 姶 a axit Khí CO đ 姶姶 c hình thành do vi 姶 c đ 姶 t cháy không h 姶 t nhiên li 姶 u t 姶 các đ

姶 ng c 姶 nh 姶 xe máy, ô tô, máy bay Hàng n<m trên toàn c 姶 u phát th 姶 i kho 姶 ng

600 tri姶 u t 姶 n khí CO CO không đ 姶 c v 姶 i th 姶 c v 姶 t vì cây xanh có th 姶 chuy 姶 n hoá COthành CO2 s姶 d 姶 ng trong quá trình quang h 姶 p Vì v 姶 y, th 姶 m th 姶 c v 姶 t đ 姶姶 c xem là tácnhân t姶 nhiên có tác d 姶 ng làm gi 姶 m ô nhi 姶 m khí CO Con ng 姶姶 i có th 姶 s 姶 b 姶 t 姶 vong n 姶 u n

姶 ng đ 姶 khí CO trong không

khí kho姶 ng 250 ppm Khí Clorofluorocacbon (vi 姶 t t 姶 t là CFC) là nh 姶 ng hoá ch 姶 t do con ng

姶姶 i t 姶 ng h 姶 p đ 姶 s 姶 d 姶 ng trong nhi 姶 u ngành công nghi 姶 p nh 姶 nhi 姶 t l 姶 nh, cách đi 姶 n,dung môi, h姶 n h 姶 p đ 姶 y trong bình x 姶 t CFC11 ho 姶 c CFCl3 ho姶 c CFCl2 ho姶 c CF2Cl2 (còn

g姶 i là Freon 12 ho 姶 c F12), CCl4 và CF4 là nh姶 ng ch 姶 t thông d 姶 ng c 姶 a CFC có ý ngh┄akinh t 姶 cao, đ 姶姶 c s 姶 n xu 姶 t và s 姶 d 姶 ng t<ng lên r 姶 t nhanh trong hai th 姶 p k 姶 v 姶 a qua.Các CFC có tính 姶 n đ 姶 nh cao và không b 姶 phân hu 姶 Khi CFC đ 姶 t t 姶 i th 姶姶 ng t 姶 ng khí quy 姶

n s姶 đ 姶姶 c các tia c 姶 c tím phân hu 姶 thành các ion Clo t 姶 do Các ion Clo này ph 姶 n 姶 ng v 姶 iozon đ 姶 t 姶 o thành khí oxy làm cho t 姶 ng ozon b 姶 m 姶 ng d 姶 n và b 姶 phá h 姶 y Ai 姶 u này làmcho các tia c姶 c tím trong b 姶 c x 姶 M 姶 t tr 姶 i có th 姶 chi 姶 u tr 姶 c ti 姶 p xu 姶 ng Trái đ 姶 t Khí

N2O đ 姶姶 c sinh ra trong quá trình đ 姶 t các nhiên li 姶 u hoá th 姶 ch ho 姶 c là k 姶 t qu 姶 c 姶 a quátrình nitrat hoá các lo姶 i phân bón h 姶 u c 姶 và vô c 姶 Hi 姶 n nay hàm l 姶姶 ng c 姶 a nó đangt<ng d 姶 n trên ph 姶 m vi toàn c 姶 u, hàng n<m kho 姶 ng t 姶 0,2 - 0,3% Khí CH4 là thành ph姶 nchính c姶 a khí t 姶 nhiên, khí d 姶 u m 姶, khí đ 姶 m ao, đ 姶 m l 姶 y CH4 đ 姶姶 c dùng làm khí đ 姶 t

và sinh ra t姶 các quá trình sinh h 姶 c nh 姶 men hoá đ 姶姶 ng ru 姶 t c 姶 a đ 姶 ng v 姶 t có gu 姶 c, c 姶 u

và nh姶 ng đ 姶 ng v 姶 t khác, s 姶 phân gi 姶 i k 姶 khí 姶 đ 姶 t ng 姶 p n 姶姶 c, ru 姶 ng lúa, cháy r 姶 ng và đ

姶 t nhiên li 姶 u hoá th 姶 ch Ch<n nuôi gia súc nhai l 姶 i hàng n<m đã phát th 姶 i m 姶 t l

姶姶 ng khí methane b 姶 ng m 姶 t ph 姶 n ba l 姶姶 ng khí CH4 toàn c姶 u CH4 thúc đ 姶 y s 姶 ôxy hoá

h 姶 i n 姶姶 c 姶 t 姶 ng bình l 姶 u S 姶 gia t<ng h 姶 i n 姶姶 c gây hi 姶 u 姶 ng nhà kính m 姶 nh h 姶 nnhi 姶 u so v 姶 i hi 姶 u 姶 ng tr 姶 c ti 姶 p c 姶 a CH4 Khí CH4 chi姶 m 14% t 姶 ng l 姶姶 ng phát th 姶 i khígây hi姶 u 姶 ng nhà kính

Nguyên nhân chính c姶 a hi 姶 n t 姶姶 ng nóng lên toàn c 姶 u là do s 姶 gia t<ng n 姶 ng đ 姶các khí nhà kính trong khí quy姶 n trong đó 55% là t 姶 công nghi 姶 p (riêng Hoa K┻ chi 姶 m25% t姶 ng l 姶姶 ng phát th 姶 i) Ngoài ra còn do suy gi 姶 m di 姶 n tích r 姶 ng vì khai thác quá m 姶 c

Vi姶 c phá r 姶 ng gây ra tác đ 姶 ng kép v 姶 a th 姶 i vào khí quy 姶 n 1 l 姶姶 ng l 姶 n khí CO2 v姶 a

m姶 t đi ngu 姶 n h 姶 p th 姶 CO2 do quang h姶 p A 姶 đ 姶 i phó v 姶 i tình tr 姶 ng trên, n<m 1988

U 姶 ban liên chính ph 姶 v 姶 thay đ 姶 i khí h 姶 u (IPCC: Inter-governmental Panel on ClimateChange) đ 姶姶 c thành l 姶 p N<m 1992, 167 n 姶姶 c phê chu 姶 n Công 姶姶 c khung v 姶 bi 姶 n đ

姶 i khí h 姶 u t 姶 i H 姶 i ngh 姶 th 姶姶 ng đ 姶 nh c 姶 a Liên H 姶 p Qu 姶 c 姶 Rio de Janeiro N<m 1997,

H 姶 i ngh 姶 v 姶 thay đ 姶 i khí h 姶 u toàn c 姶 u 姶 Nh 姶 t đã cho ra đ 姶 i Ngh 姶 đ 姶 nh th 姶 Kyoto.Theo đó, t 姶 2008 đ 姶 n 2010, 39 qu 姶 c gia công nghi 姶 p ph 姶 i c 姶 t gi 姶 m phát th 姶 i 6 khí nhàkính xu姶 ng d 姶姶 i 5,2% m 姶 c phát th 姶 i n<m 1990 Ngh 姶 đ 姶 nh th 姶 ch 姶 có hi 姶 u l 姶 c khi đ 姶姶 cphê chu姶 n b 姶 i 55% s 姶 qu 姶 c gia phát th 姶 i ít nh 姶 t 55% khí nhà kính Tuy nhiên, sau các H 姶 ingh姶 v 姶 Công 姶姶 c khung c 姶 a Liên Hi 姶 p Qu 姶 c v 姶 bi 姶 n đ 姶 i khí h 姶 u t 姶 i Hague (10/2000),Born (7/2001) v姶 n ch 姶 a đ 姶 t đ 姶姶 c tho 姶 thu 姶 n đ 姶 Ngh 姶 đ 姶 nh th 姶 chính th 姶 c có hi 姶 u l 姶

c T姶 i H 姶 i ngh 姶 Marrakech (10/2001), 38 qu 姶 c gia công nghi 姶 p (tr 姶 Hoa K┻) đã đ 姶 ng ý phêchu姶 n Ngh 姶 đ 姶 nh th 姶

a Nhi姶 u bi 姶 n đ 姶 i b 姶 t th 姶姶 ng v 姶 khí h 姶 u, thiên tai s 姶 di 姶 n ra khó l 姶姶 ng tr 姶姶 c đ 姶姶 c c 姶 v 姶

t姶 n s 姶 và m 姶 c đ 姶 Hi 姶 n t 姶姶 ng b<ng tan 姶 hai c 姶 c không ph 姶 i là d 姶 đoán mà đã tr 姶thành s姶 th 姶 t hi 姶 n nhiên Theo hình 姶 nh v 姶 tinh do NASA ti 姶 t l 姶 (đ 姶 u n<m 2008) đã cho th

姶 y s 姶 suy gi 姶 m đáng s 姶 v 姶 kh 姶 i b<ng bi 姶 n v┄nh c 姶 u – lo 姶 i b<ng dày nh 姶 t và c 姶 nh 姶

t 姶 B 姶 c C 姶 c –và d 姶 ki 姶 n không lâu n 姶 a B 姶 c C 姶 c s 姶 h 姶 t s 姶 ch b<ng C 姶 quan Hàngkhông V┡ tr 姶 Nh 姶 t B 姶 n (JAXA) c┡ng cho bi 姶 t là mùa hè n<m 2008, di 姶 n tích b<ng

姶 B 姶 c C 姶 c gi 姶 m xu 姶 ng m 姶 c th 姶 p nh 姶 t k 姶 t 姶 khi các nhà khoa h 姶 c Nh 姶 t B 姶 n ti 姶 n hànhquan sát B姶 c C 姶 c t 姶 v┡ tr 姶 (n<m 1978) Trung tâm d 姶 li 姶 u qu 姶 c gia v 姶 tuy 姶 t và b<ng

c 姶 a M 姶 ngày 25/3/2008 cho bi 姶 t do 姶 nh h 姶姶 ng c 姶 a tình tr 姶 ng

Trái đ 姶 t 姶 m lên, m 姶 t kh 姶 i b<ng h 姶 n 400 km2 đã tách kh 姶 i kh 姶 i núi b<ng Wilkin 姶Nam C姶 c Theo báo cáo l 姶 n th 姶 t 姶 c 姶 a IPCC, n 姶 u nhi 姶 t đ 姶 t<ng lên 2oC s姶 có thêm kho 姶

ng 100 tri姶 u ng 姶姶 i n 姶 a b 姶 thi 姶 u n 姶姶 c ng 姶 t, 30% s 姶 loài trong các h 姶 sinh thái s 姶 g 姶 p ph 姶 inguy c 姶 tuy 姶 t ch 姶 ng cao, s 姶 n xu 姶 t l 姶姶 ng th 姶 c s 姶 gi 姶 m sút t 姶 i các vùng th 姶 p, s 姶 tàn phá

do bão t姶 và l 姶 t l 姶 i s 姶 t<ng lên t 姶 i các vùng b 姶 bi 姶 n và s 姶 có nhi 姶 u ng 姶姶 i b 姶 nhi 姶 m b 姶

nh M姶 c n 姶姶 c bi 姶 n s 姶 dâng cao h 姶 n gây ng 姶 p úng nh 姶 ng vùng đ 姶 t th 姶 p ven bi 姶 n Ai

姶 u đó đã x 姶 y ra t 姶 i m 姶 t vài đ 姶 o qu 姶 c nh 姶 Tuvala và Maldives

Báo cáo c姶 a Ngân hàng Phát tri 姶 n Châu Á (ADB) n<m 2010 c 姶 nh báo các n 姶姶

c châu Á – Thái Bình D 姶姶 ng c 姶 n chu 姶 n b 姶 đ 姶 i phó v 姶 i làn sóng di c 姶 t<ng nhanh

do bi 姶 n đ 姶 i khí h 姶 u trong nh 姶 ng n<m s 姶 p t 姶 i, nh 姶 t là các thành ph 姶 ven bi 姶 n 姶 châu

Á Các đi 姶 m nóng v 姶 di c 姶 do bi 姶 n đ 姶 i khí h 姶 u này đang đ 姶 ng tr 姶姶 c các s 姶 c ép l 姶

n t姶 dân s 姶 t<ng đ 姶 t bi 姶 n do dân c 姶 nông thôn đ 姶 v 姶 các thành ph 姶 đ 姶 tìm ki 姶 m cu 姶 c s

姶 ng m 姶 i t 姶 t h 姶 n S 姶 c ép này càng ph 姶 c t 姶 p h 姶 n do s 姶 l 姶姶 ng đông đ 姶 o các n 姶 n nhân

b姶 tác đ 姶 ng c 姶 a các th 姶 m h 姶 a thiên nhiên Báo cáo c 姶 a ADB l 姶 u ý r 姶 ng, các n 姶姶 cchâu Á – Thái Bình D 姶姶 ng không ch 姶 t 姶 p trung gi 姶 i quy 姶 t tình tr 姶 ng di c 姶 và t 姶 n 姶 nkhí h姶 u, mà còn c 姶 n kh 姶 n c 姶 p phát tri 姶 n các chính sách và các c 姶 ch 姶 đ 姶 i phó v 姶 i s 姶 giat<ng dân s 姶 Nhi 姶 t đ 姶 trung bình c 姶 a Trái đ 姶 t hi 姶 n nay nóng h 姶 n g 姶 n 4oC so v姶 i nhi 姶

t đ 姶 trong k 姶 b<ng hà g 姶 n nh 姶 t, kho 姶 ng 13.000 n<m tr 姶姶 c Tuy nhiên trong 100n<m qua, nhi 姶 t đ 姶 trung bình b 姶 m 姶 t Trái A 姶 t t<ng 0,6 - 0,7oC và d姶 báo s 姶 t<ng1,4 - 5,8oC trong 100 n<m t 姶 i (Báo cáo c 姶 a IPCC, 2/2001) M 姶 c t<ng này khôngnhi 姶 u nh 姶 ng là r 姶 t l 姶 n so v 姶 i m 姶 t giai đo 姶 n t 姶姶 ng đ 姶 i ng 姶 n Tr 姶姶 c đây, s 姶 thay

đ 姶 i v 姶 khí h 姶 u là nh 姶 ng hi 姶 n t 姶姶 ng t 姶 nhiên và quá trình bi 姶 n đ 姶 i đó kéo dài hàngngàn n<m, do đó các loài sinh v 姶 t có đ 姶 th 姶 i gian đ 姶 thích nghi S 姶 thay đ 姶 i nhi 姶 t đ

姶 trong m 姶 t th 姶 i gian ng 姶 n d 姶 d 姶 n đ 姶 n n 姶 n hu 姶 di 姶 t các sinh v 姶 t trên di 姶 n r 姶 ng

M姶 t trong nh 姶 ng h 姶 q 姶 a t 姶 t y 姶 u c 姶 a s 姶 gia t<ng nhi 姶 t đ 姶 c 姶 a trái đ 姶 t là s 姶gia t<ng m 姶 c n 姶姶 c bi 姶 n Theo nguyên t 姶 c giãn n 姶 do nhi 姶 t, nhi 姶 t đ 姶 trái đ 姶 t giat<ng s 姶 làm n 姶姶 c bi 姶 n giãn n 姶 gây ra vi 姶 c n 姶姶 c bi 姶 n dâng cao Ngoài ra, nhi 姶 t đ 姶t<ng lên s 姶 làm b<ng 姶 hai vùng c 姶 c tan ch 姶 y gây nên l 姶 t l 姶 i và góp ph 姶 n gia t<ng

m 姶 c n 姶姶 c bi 姶 n Ng 姶姶 i ta 姶姶 c tính n 姶 u 1/6 l 姶姶 ng b<ng 姶 Nam C 姶 c tan ra thì m 姶 c n 姶

姶 c bi 姶 n s 姶 t<ng thêm 1 mét, lúc đó 30% đ 姶 t đai tr 姶 ng tr 姶 t trên hành tinh chúng ta

và nhi姶 u thành ph 姶 trên th 姶 gi 姶 i New York, B<ng C 姶 c, London s 姶 b 姶 bi 姶 n thành đ 姶 m l

姶 y S 姶 dâng cao m 姶 c n 姶姶 c bi 姶 n c┡ng s 姶 làm t<ng s 姶 nhi 姶 m m 姶 n c 姶 a các vùng đ 姶

t n姶 m sâu trong n 姶 i đ 姶 a, làm 姶 nh h 姶姶 ng đ 姶 n các h 姶 sinh thái và làm cho san hô ch 姶 t hàng

ra 姶 Indonesia (8/1997), h 姶 n hán 姶 Châu Phi và Trung M 姶 (7 - 9/1997) Theo WWF n<m

1997 là n<m th 姶 m ho 姶 cháy r 姶 ng - m 姶 t nguy c 姶 nguy hi 姶 m h 姶 n n 姶 n phá r 姶 ng nhi 姶 t

đ 姶 i 姶 n 姶姶 c ta, l┡ l 姶 t và h 姶 n hán c┡ng đang là m 姶 t hi 姶 n t 姶姶 ng b 姶 t th 姶姶 ng v 姶 th 姶 i ti 姶

t trong nh姶 ng n<m g 姶 n đây do 姶 nh h 姶姶 ng c 姶 a El Nino C 姶 n bão s 姶 5 (Typhoon Lynda)

kh姶 ng khi 姶 p tràn vào Cà Mau n<m 1998 đã gi 姶 t h 姶 i trên 600 ng 姶姶 i, làm m 姶 t tíchkho姶 ng 2000 ng 姶姶 i trên bi 姶 n và gây nhi 姶 u thi 姶 t h 姶 i n 姶 ng n 姶 khác v 姶 ng 姶姶 i và tài s 姶 n.Sau đó là l 姶 t l 姶 i 姶 mi 姶 n Trung c 姶姶 p đi sinh m 姶 ng hàng tr<m ng 姶姶 i

1.1.4 S 姶 suy gi 姶 m t 姶 ng ozon

L姶 th 姶 ng ozon đ 姶姶 c phát hi 姶 n t 姶 n<m 1985 姶 Nam c 姶 c A 姶 n n<m 1989, cácnhà khoa h 姶 c c┡ng kh 姶 ng đ 姶 nh kh 姶 n<ng h 姶 y ho 姶 i trên qui mô l 姶 n t 姶 ng ozon 姶 B 姶 c

c姶 c và trên các vùng có m 姶 t đ 姶 dân s 姶 cao S 姶 suy gi 姶 m nhanh t 姶 ng ozon có tác đ 姶 ngnghiêm tr姶 ng lên ph 姶 n l 姶 n các d 姶 ng s 姶 ng c 姶 a hành tinh Theo các nhà khoa h 姶 c, n 姶 u t 姶 ngozon gi姶 m 10% thì m 姶 c t<ng tia c 姶 c tím đ 姶 n Trái đ 姶 t là 20% B 姶 c x 姶 tia c 姶 c tím v 姶 i

n姶 ng đ 姶 cao có th 姶 làm thay đ 姶 i c 姶 u trúc gen theo h 姶姶 ng b 姶 t l 姶 i, gây thi 姶 t h 姶 i đ 姶 nmùa màng, gi姶 t h 姶 i các đ 姶 ng th 姶 c v 姶 t phù du 姶 bi 姶 n làm phá v 姶 chu 姶 i th 姶 c <n trong

bi 姶 n và góp ph 姶 n gia t<ng s 姶 nóng lên toàn c 姶 u b 姶 i s 姶 tác đ 姶 ng lên n<ng l 姶 c h 姶 p

th姶 CO2 c姶 a các sinh v 姶 t phù du trong đ 姶 i d 姶姶 ng Tia c 姶 c tím c┡ng gây ung th 姶 da

và đ 姶 c th 姶 y tinh th 姶 Các ph 姶 n 姶 ng mi 姶 n d 姶 ch có th 姶 b 姶 gi 姶 m đ 姶 i v 姶 i các ng 姶姶 i ti 姶 pxúc nhi姶 u v 姶 i b 姶 c x 姶 c 姶 c tím, các ch 姶姶 ng trình tiêm ch 姶 ng s 姶 tr 姶 nên kém hi 姶 u qu 姶,các b姶 nh lây nhi 姶 m tr 姶 nên ph 姶 bi 姶 n và nghiêm tr 姶 ng h 姶 n Ngoài ra, ch 姶 t l 姶姶 ng khôngkhí s姶 x 姶 u đi do vi 姶 c gia t<ng b 姶 c x 姶 c 姶 c tím s 姶 kích thích các ph 姶 n 姶 ng hóa h 姶 c,gây ra s 姶姶 ng mù và m 姶 a axit làm cho hàng lo 姶 t v 姶 t li 姶 u nh 姶 ch 姶 t d 姶 o, cao su thoáihóa nhanh chóng

Theo d姶 báo, s 姶 suy gi 姶 m t 姶 ng ozon v 姶 n ti 姶 p t 姶 c trong th 姶 k 姶 t 姶 i Hi 姶 n nay, các nhàkhoa h姶 c cho bi 姶 t l 姶 th 姶 ng ozon đang đ 姶 t di 姶 n tích l 姶 n nh 姶 t 姶 Nam c 姶 c N<m 1985,

21 qu 姶 c gia và C 姶 ng đ 姶 ng Châu Âu đã ký "Công 姶姶 c b 姶 o v 姶 t 姶 ng ozon" t 姶 i Vienne.N<m 1987, Ngh 姶 đ 姶 nh th 姶 Montreal v 姶 vi 姶 c thay th 姶 ho 姶 c h 姶 n ch 姶 s 姶 d 姶 ng CFCtrong k姶 ngh 姶 l 姶 nh đ 姶姶 c phê chu 姶 n N<m 1990, v<n b 姶 n London t<ng c 姶姶 ng Ngh 姶 đ 姶

nh th 姶 v 姶 i m 姶 c tiêu ng 姶 ng s 姶 n xu 姶 t và tiêu th 姶 các CFC vào n<m 2000 N<m 1992,v<n b 姶 n t<ng c 姶姶 ng Copenhagen v 姶 i th 姶 i h 姶 n lo 姶 i tr 姶 CFC rút xu 姶 ng n<m 1995 và

đ 姶 a thêm m 姶 t s 姶 h 姶 p ch 姶 t vào danh sách ki 姶 m soát Tuy nhiên, các CFC khó phân h 姶 y

có th姶 t 姶 n t 姶 i trong khí quy 姶 n 80 -180 n<m nên tác d 姶 ng phân hu 姶 ozon v 姶 n ti 姶 p t 姶 cvài ch姶 c n<m sau khi ng 姶 ng th 姶 i

1.1.5 M 姶 t mát đa d 姶 ng sinh h 姶 c

1.1.5.1 Aa d 姶 ng sinh h 姶 c là tài nguyên vô giá

K姶 t 姶 khi xu 姶 t hi 姶 n trên Trái đ 姶 t cách đây kho 姶 ng 4 t 姶 n<m, các d 姶 ng s 姶 ng ti 姶

p t姶 c phát tri 姶 n và ti 姶 n hóa không ng 姶 ng đ 姶 t 姶 o nên th 姶 gi 姶 i sinh v 姶 t r 姶 t đa d 姶 ng Qua l 姶

ch s姶 ti 姶 n hóa, các sinh v 姶 t đ 姶 n bào đã ti 姶 n hóa thành các sinh v 姶 t đa bào, r 姶 i t 姶 đó

mà phát tri 姶 n thành các sinh v 姶 t khác nhau sinh s 姶 ng trên m 姶 t đ 姶 t Con ng 姶姶 i c┡ng

đã đ 姶姶 c sinh ra t 姶 quá trình sinh h 姶 c này và vì th 姶 mà chúng ta không th 姶 tách ra kh 姶 i m 姶 iliên h姶 v 姶 i các sinh v 姶 t khác đang sinh s 姶 ng trên Trái đ 姶 t Aa d 姶 ng sinh h 姶 c đ 姶姶

c phát tri姶 n qua quá trình ti 姶 n hóa lâu dài hàng t 姶 n<m Aa d 姶 ng sinh h 姶 c đ 姶姶 c th 姶 hi 姶n:

- Aa d 姶 ng sinh thái: có nhi 姶 u h 姶 sinh thái khác nhau đ 姶姶 c hình thành tùy

thu 姶 c và các đi 姶 u ki 姶 n khác nhau c 姶 a môi tr 姶姶 ng

- Aa d 姶 ng loài sinh v 姶 t: các loài khác nhau đ 姶姶 c hình thành và t 姶 n t 姶 i

trong các vùng khác nhau và có môi tr 姶姶 ng s 姶 ng khác nhau

- Aa d 姶 ng trong m 姶 i loài: m 姶 i loài sinh v 姶 t có nhi 姶 u d 姶 ng khác nhau vì có ch

姶 a m 姶 t s 姶

gen khác nhau

M姶 t h 姶 sinh thái đ 姶姶 c hình thành và phát tri 姶 n là nh 姶 có đ 姶姶 c nh 姶 ng s 姶 cân b 姶 ng

r姶 t ph 姶 c t 姶 p trong h 姶 sinh thái đó Ch 姶 c n<ng c 姶 a m 姶 t h 姶 sinh thái ph 姶 thu 姶 c r 姶 t ch 姶

t ch姶 vào s 姶 đa d 姶 ng c 姶 a các sinh v 姶 t sinh s 姶 ng trong h 姶 sinh thái đó và m 姶 i quan h 姶 h 姶

tr姶 l 姶 n nhau gi 姶 a các loài đó đ 姶 chúng t 姶 n t 姶 i và phát tri 姶 n S 姶 tiêu di 姶 t m 姶 t loài trong

h姶 sinh thái s 姶 làm cho s 姶 cân b 姶 ng b 姶 t 姶 n th 姶姶 ng và làm gi 姶 m giá tr 姶 c 姶 a h 姶 sinh thái.Trong cu姶 c s 姶 ng

hàng ngày, chúng ta không nh姶 n bi 姶 t đ 姶姶 c tính nghiêm tr 姶 ng c 姶 a s 姶 m 姶 t mát c 姶 a cácloài, nh 姶 ng chúng ta c 姶 n ph 姶 i hi 姶 u đ 姶姶 c r 姶 ng t 姶 i sao s 姶 m 姶 t mát đó l 姶 i có tác đ 姶 ngnghiêm tr姶 ng đ 姶 n thiên nhiên Tr 姶姶 c kia, cu 姶 c s 姶 ng c 姶 a loài ng 姶姶 i ph 姶 thu 姶 c tr 姶 c ti 姶 p đ

姶 n thiên nhiên và các chu trình c 姶 a thiên nhiên Loài ng 姶姶 i đã nh 姶 n đ 姶姶 c r 姶 t nhi 姶 u 姶 uđãi t 姶 thiên nhiên, t 姶 các sinh v 姶 t khác nhau, t 姶 môi tr 姶姶 ng s 姶 ng xung quanh và luôn tôn

tr姶 ng thiên nhiên Nh 姶 ng t 姶 khi th 姶 i đ 姶 i m 姶 i b 姶 t đ 姶 u, con ng 姶姶 i l 姶 i tàn phá thiênnhiên b姶 ng các ho 姶 t đ 姶 ng c 姶 a mình mà chúng ta th 姶姶 ng g 姶 i là “đ 姶 phát tri 姶 n”.Chính s姶 phát tri 姶 n này đã gây nên nhi 姶 u t 姶 n th 姶 t v 姶 môi tr 姶姶 ng t 姶 i t 姶 ng vùng và c

姶 th 姶 gi 姶 i

S姶 c kh 姶 e và h 姶 nh phúc c 姶 a con ng 姶姶 i tùy thu 姶 c vào các d 姶 ch v 姶 c 姶 a các h 姶 sinhthái, t姶 c là t 姶 s 姶 đa d 姶 ng sinh h 姶 c Thiên nhiên, các h 姶 sinh thái, nh 姶 có đa d 姶 ng sinh h 姶

c đã cung c 姶 p cho con ng 姶姶 i không nh 姶 ng l 姶姶 ng th 姶 c, th 姶 c ph 姶 m, các nguyên v 姶 t li

姶 u g 姶, s 姶 i, thu 姶 c ch 姶 a b 姶 nh Trong nh 姶 ng n<m g 姶 n đây nh 姶 có hi 姶 u bi 姶 t v 姶 giá tr 姶 c 姶

a các gen và nh姶 có nh 姶 ng ti 姶 n b 姶 v 姶 khoa h 姶 c và k 姶 thu 姶 t mà các nhà khoa h 姶 c đã t 姶 o ranhi姶 u thu 姶 c ch 姶 a b 姶 nh có giá tr 姶, các s 姶 n ph 姶 m m 姶 i v 姶 l 姶姶 ng th 姶 c và n<ng l 姶姶 ng (d

姶 ch v 姶 cung c 姶 p) Aa d 姶 ng sinh h 姶 c còn gi 姶 vai trò quan tr 姶 ng trong vi 姶 c làm s 姶 ch

không khí và dòng n 姶姶 c, gi 姶 cho môi tr 姶姶 ng thiên nhiên trong lành, nh 姶 th 姶 s 姶 c kh 姶 e c 姶

a con ng 姶姶 i đ 姶姶 c c 姶 i thi 姶 n (d 姶 ch v 姶 đi 姶 u ch 姶 nh) Aa d 姶 ng sinh h 姶 c còn có vai trò quan

tr姶 ng là ngu 姶 n g 姶 c và nuôi d 姶姶 ng các phong t 姶 c t 姶 p quán đ 姶 a ph 姶姶 ng liên quan đ 姶

n các lo姶 i l 姶姶 ng th 姶 c, th 姶 c ph 姶 m, thu 姶 c ch 姶 a b 姶 nh và v<n hóa truy 姶 n th 姶 ng, đ 姶姶 chình thành t姶 nh 姶 ng 姶 u đãi c 姶 a thiên nhiên nh 姶 núi, r 姶 ng, sông, bi 姶 n c 姶 a t 姶 ng vùng

(d 姶 ch v 姶 v<n hóa) Aa d 姶 ng sinh h 姶 c còn góp ph 姶 n t 姶 o ra l 姶 p đ 姶 t màu, t 姶 o đ 姶 phì c 姶

a đ 姶 t đ 姶 ph 姶 c v 姶 s 姶 n xu 姶 t nông nghi 姶 p (d 姶 ch v 姶 h 姶 tr 姶) T 姶 t c 姶 các d 姶 ch v 姶 c 姶 a h 姶 sinhthái trên toàn th姶 gi 姶 i đã đem l 姶 i l 姶 i ích cho con ng 姶姶 i v 姶 i giá tr 姶姶姶 c l 姶姶 ng kho 姶 ng21-72 t姶 đô la M 姶/n<m, so v 姶 i T 姶 ng s 姶 n ph 姶 m toàn c 姶 u n<m 2008 là 58 t 姶 đô la

M 姶 (UNEP, 2010)

1.1.5.2 M 姶 t mát đa d 姶 ng sinh h 姶 c

T姶 khi cu 姶 c s 姶 ng trên Trái đ 姶 t ph 姶 n th 姶 nh, hành tinh c 姶 a chúng ta có s 姶 l 姶姶 ng loài

h姶 t s 姶 c đa d 姶 ng Vào kho 姶 ng 250 tri 姶 u n<m tr 姶姶 c đây, trên Trái đ 姶 t 姶姶 c tính ch 姶

có kho姶 ng

250.000 loài sinh v姶 t, nh 姶 ng t 姶 khi các sinh v 姶 t chuy 姶 n đ 姶姶 c t 姶 môi tr 姶姶 ng bi 姶 n c 姶 lênmôi tr 姶姶 ng đ 姶 t li 姶 n, thì s 姶 loài t<ng lên r 姶 t nhanh và hi 姶 n nay đã có ít nh 姶 t kho 姶 ngvài ba tri姶 u loài đang sinh s 姶 ng trên Trái đ 姶 t Trong l 姶 ch s 姶 phát tri 姶 n c 姶 a Trái đ 姶 t,

đã t 姶 ng x 姶 y ra 5 l 姶 n m 姶 t mát l 姶 n các loài Có th 姶 nói r 姶 ng nhi 姶 u loài đã b 姶 tuy 姶 t ch 姶

ng do các tai bi姶 n t 姶 nhiên nh 姶 s 姶 va ch 姶 m m 姶 nh gi 姶 a thiên th 姶 ch và Trái đ 姶 t, hay do các

bi姶 n đ 姶 i, di chuy 姶 n c 姶 a các đ 姶 a t 姶 ng c 姶 a v 姶 Trái đ 姶 t M 姶 c d 姶 u có nh 姶 ng tai bi 姶 n l 姶 n,

nh 姶 ng sau khi môi tr 姶姶 ng đ 姶姶 c h 姶 i ph 姶 c, đ 姶 m b 姶 o đ 姶姶 c s 姶 s 姶 ng, thì các loài sinh v 姶 t

l姶 i phát tri 姶 n m 姶 t cách m 姶 nh m 姶 và t 姶 o nên s 姶 đa d 姶 ng sinh h 姶 c có đ 姶姶 c nh 姶 ngàynay Sau l 姶 n tuy 姶 t ch 姶 ng l 姶 n th 姶 n<m, cách đây kho 姶 ng 65 tri 姶 u n<m – tuy 姶 t ch 姶

ng các loài kh姶 ng long – ngày nay các sinh v 姶 t trên Trái đ 姶 t l 姶 i đang tr 姶 i qua m 姶 t th 姶 ik┻ tuy 姶 t ch 姶 ng l 姶 n l 姶 n th 姶 sáu Các nhà khoa h 姶 c đã ch 姶 ng minh đ 姶姶 c r 姶 ng s 姶 m 姶 tmát l姶 n này có t 姶 c đ 姶 nhanh h 姶 n r 姶 t nhi 姶 u so v 姶 i các l 姶 n tr 姶姶 c Có bao nhiêu loài

đã b 姶 tuy 姶 t ch 姶 ng trong nh 姶 ng n<m qua? Theo nghiên c 姶 u c 姶 a các nhà khoa h 姶 c thì 姶姶

c tính đã có kho 姶 ng 40% s 姶 loài đã m 姶 t đi trong kho 姶 ng t 姶 1970 đ 姶 n 2000 Riêng cácloài 姶 n 姶姶 c ng 姶 t đã m 姶 t đi kho 姶 ng 50% Th 姶 thì có bao nhiêu loài hi 姶 n đang t 姶 n t 姶 i

có nguy c 姶 b 姶 tuy 姶 t ch 姶 ng? Con ng 姶姶 i đã bi 姶 t đ 姶姶 c có kho 姶 ng 1,6 tri 姶 u loài sinh v 姶 t

hi姶 n đang s 姶 ng trên Trái đ 姶 t H 姶 u h 姶 t các loài đ 姶 ng v 姶 t có x 姶姶 ng s 姶 ng đã đ 姶姶 c bi 姶

t, s姶 loài ch 姶 a bi 姶 t đ 姶 n ph 姶 n l 姶 n thu 姶 c v 姶 nhóm đ 姶 ng v 姶 t không x 姶姶 ng s 姶 ng Trong s

姶 1,6 tri 姶 u loài đã bi 姶 t, IUCN đã nghiên c 姶 u k 姶 kho 姶 ng 45.000 loài và đã đ 姶 a ra k

姶 t lu 姶 n là có kho 姶 ng 45% các loài đang có nguy c 姶 b 姶 tiêu di 姶 t (ASAHI, 2010).Aây là l 姶 n đ 姶 u tiên trong th 姶 i đ 姶 i hi 姶 n đ 姶 i, k 姶 t 姶 l 姶 n m 姶 t mát hàng lo 姶 t các loài kh 姶

ng long cách đây kho 姶 ng 65

tri姶 u n<m, các loài đang b 姶 tiêu di 姶 t m 姶 t cách nhanh chóng v 姶 i t 姶 c đ 姶 ch 姶 a t 姶 ng

x姶 y ra tr 姶姶 c đây A 姶 i v 姶 i các loài chim, thú và 姶 ch nhái, đã có kho 姶 ng 100 loài b 姶 m 姶

t đi trong vòng 100 n<m qua, m 姶 i n<m m 姶 t m 姶 t loài, nh 姶 v 姶 y là v 姶 i t 姶 c đ 姶 g 姶 p

t姶 50-500 l 姶 n so v 姶 i m 姶 c tiêu di 姶 t loài m 姶 t cách t 姶 nhiên tr 姶姶 c đây N 姶 u tính c 姶 nh 姶 ngloài mà chúng ta ch 姶 a bi 姶 t (trong đó ph 姶 n l 姶 n là các loài côn trùng), thì t 姶 c đ 姶 m 姶 tcác loài nhanh g姶 p 1.000 l 姶 n so v 姶 i m 姶 c bình th 姶姶 ng trong thiên nhiên, và nh 姶 v 姶 y làhàng n<m có th 姶 m 姶 t đi vài ch 姶 c nghìn loài

M姶 t đa d 姶 ng sinh h 姶 c ngày nay đang di 姶 n ra m 姶 t cách nhanh chóng ch 姶 a t 姶

ng có, 姶姶 c tính g 姶 p kho 姶 ng 100 l 姶 n so v 姶 i t 姶 c đ 姶 m 姶 t các loài trong l 姶 ch s 姶 Trái đ 姶 t vàtrong nh姶 ng th 姶 p k 姶 s 姶 p t 姶 i m 姶 c đ 姶 bi 姶 n m 姶 t c 姶 a các loài s 姶 g 姶 p 1.000-10.000 l 姶 n(MA, 2005) Có kho姶 ng 10% các loài đó th 姶 gi 姶 i c 姶 n ph 姶 i có nh 姶 ng bi 姶 n pháp b 姶 o v 姶,trong đó có kho 姶 ng

16.000 loài đ 姶姶 c xem là đang có nguy c 姶 b 姶 tiêu di 姶 t Tình tr 姶 ng nguy c 姶 p c 姶 acác loài không phân b姶 đ 姶 u gi 姶 a các vùng trên th 姶 gi 姶 i, các vùng r 姶 ng 姶 m nhi 姶 t đ 姶 i có s

姶 loài nguy c 姶 p nhi 姶 u nh 姶 t, trong đó có n 姶姶 c ta, r 姶 i đ 姶 n các vùng r 姶 ng khô nhi 姶 t đ 姶

i, vùng đ 姶 ng c 姶 mi 姶 n núi Ngh 姶 khai thác th 姶 y s 姶 n b 姶 suy thoái nghiêm tr 姶 ng và có đ 姶

n 75% ng 姶 tr 姶姶 ng trên th 姶 gi 姶 i đã b 姶 khai thác c 姶 n ki 姶 t hay khai thác quá m 姶 c (UNEP,2007)

姶 i s 姶 t 姶 n th 姶 t v 姶 đa d 姶 ng sinh h 姶 c m 姶 c đ 姶 toàn c 姶 u nh 姶 hi 姶 n nay, vi 姶 c cung c 姶 p s 姶 n

ph姶 m các lo 姶 i (s 姶 n ph 姶 m nông nghi 姶 p và các lo 姶 i s 姶 n ph 姶 m khác), các d 姶 ch v 姶 sinh thái(l姶 c n 姶姶 c và không khí, ki 姶 m soát bi 姶 n đ 姶 i khí h 姶 u và thiên tai, không gian phù h 姶 p cho

du l姶 ch, vui ch 姶 i) s 姶 g 姶 p nhi 姶 u khó kh<n so v 姶 i nh 姶 ng gì mà chúng ta đang đ 姶姶 c

h 姶姶 ng nh 姶 hi 姶 n nay H 姶 n th 姶 n 姶 a, các h 姶 sinh thái có th 姶 s 姶 b 姶 thay đ 姶 i, d 姶 n đ 姶 n đ 姶 o l

姶 n và s 姶 p đ 姶 Ví d 姶 nh 姶, n 姶 u nh 姶 m 姶 t s 姶 n ph 姶 m nông nghi 姶 p ch 姶 tùy thu 姶 c vào m 姶 t lo 姶

i gi姶 ng cây tr 姶 ng nào đó, mà gi 姶 ng đó l 姶 i b 姶 thi 姶 t h 姶 i n 姶 ng do d 姶 ch b 姶 nh hay s 姶 phá

ho姶 i c 姶 a côn trùng ch 姶 ng h 姶 n, thì c 姶 ng đ 姶 ng dân c 姶 s 姶 ng d 姶 a chính vào lo 姶 i s 姶 n ph 姶

m đó s 姶 g 姶 p ph 姶 i nhi 姶 u đi 姶 u khó kh<n N 姶 u có nhi 姶 u loài khác nhau, thì h 姶 th 姶 ngthiên nhiên có th姶 ch 姶 ng đ 姶 đ 姶姶 c m 姶 t cách d 姶 dàng v 姶 i nh 姶 ng y 姶 u t 姶 thay đ 姶 i đ 姶 t xu 姶

t c姶 a môi tr 姶姶 ng

S姶 s 姶 p đ 姶 h 姶 sinh thái và m 姶 t đa d 姶 ng sinh h 姶 c s 姶 gây nên m 姶 t s 姶 tác đ 姶 ng nghiêm

tr姶 ng lên ng 姶姶 i dân sinh s 姶 ng tùy thu 姶 c tr 姶 c ti 姶 p vào các d 姶 nh v 姶 c 姶 a h 姶 sinh thái quanh

h姶 Ví d 姶 nh 姶, nhóm dân c 姶 sinh s 姶 ng trong m 姶 t vùng có thiên nhiên phong phú t 姶 i các

n 姶姶 c đang phát tri 姶 n, h 姶 có đ 姶 y đ 姶 n 姶姶 c cho sinh ho 姶 t, có đ 姶 th 姶 c <n, c 姶 i đ 姶 t vàcác v姶 t d 姶 ng khác c 姶 n thi 姶 t có th 姶 khai thác đ 姶姶 c t 姶 r 姶 ng quanh đó N 姶 u nh 姶 h 姶 sinhthái b姶 phá h 姶 y, h 姶 s 姶 m 姶 t h 姶 t ngu 姶 n cung c 姶 p các th 姶 c 姶 n thi 姶 t cho cu 姶 c s 姶 ng hàngngày, và n姶 u nh 姶 vùng s 姶 ng c 姶 a h 姶 ch 姶 a phát tri 姶 n v 姶 kinh t 姶, h 姶 không th 姶 mua đ 姶姶

c các th姶 c 姶 n thi 姶 t nh 姶 n 姶姶 c u 姶 ng, l 姶姶 ng th 姶 c và các s 姶 n ph 姶 m khác Nh 姶 v 姶 y, s 姶suy thoái đa d 姶 ng sinh h 姶 c và h 姶 sinh thái s 姶 gây nên nhi 姶 u khó kh<n trong cu 姶 c s 姶

ng, nh姶 t là đ 姶 i v 姶 i nh 姶 ng ng 姶姶 i nghèo kh 姶, nh 姶 ng vùng nghèo, hay vùng sâu, vùng xa

Vì th姶 cho nên, vi 姶 c b 姶 o t 姶 n đa d 姶 ng sinh h 姶 c là h 姶 t s 姶 c quan trong trong công cu 姶 c xóađói gi 姶 m nghèo mà chúng ta đang đeo đu 姶 i trong s 姶 phát tri 姶 n xã h 姶 i 姶 n 姶姶 c ta

1.1.6 S 姶 ô nhi 姶 m đ 姶 i d 姶姶 ng và bi 姶 n

M姶 t ngh 姶 ch lý c 姶 a v<n minh nhân lo 姶 i là xem đ 姶 i d 姶姶 ng là n 姶 i cung c 姶 p ngu 姶 n

th姶 c ph 姶 m vô giá cho con ng 姶姶 i và là m 姶 t b 姶 kh 姶 ng l 姶 h 姶 p th 姶 cacbon trong khôngkhí nh 姶 là

nh姶 ng bãi ch 姶 a rác không đáy đ 姶 đ 姶 b 姶 các ch 姶 t th 姶 i k 姶 c 姶 các ch 姶 t th 姶 i đ 姶 c h 姶 i ch 姶 a nhi

姶 u kim lo 姶 i n 姶 ng Có 6 nguy c 姶 chính đe do 姶 môi tr 姶姶 ng đ 姶 i d 姶姶 ng và bi 姶 n:

- Gia t<ng ho 姶 t đ 姶 ng v 姶 n t 姶 i bi 姶 n, d 姶 n đ 姶 n t<ng l 姶姶 ng d 姶 u th 姶 i, s 姶 c 姶 tràn d 姶 u,

ch姶 t th 姶 i t 姶 các tàu và khu v 姶 c c 姶 ng bi 姶 n

- A 姶 th 姶 i tr 姶 c ti 姶 p xu 姶 ng bi 姶 n ngày càng gia t<ng m 姶 c dù Công 姶姶 c Luân Aôn v 姶 đ 姶

th姶 i xu 姶 ng bi 姶 n (1972) đã đi 姶 u ch 姶 nh v 姶 n đ 姶 có qui mô toàn c 姶 u này

- Dòng ch姶 y mang ch 姶 t th 姶 i và phát th 姶 i ô nhi 姶 m t 姶 đ 姶 t li 姶 n là nguyên nhân gây

ra h 姶 n 70% ô nhi 姶 m trong bi 姶 n và đ 姶 i d 姶姶 ng, đ 姶 c bi 姶 t là các ch 姶 t ô nhi 姶 m cóngu姶 n g 姶 c h 姶 u c 姶 b 姶 n v 姶 ng do s 姶 d 姶 ng hóa ch 姶 t trong nông nghi 姶 p đã tác đ 姶

ng đ 姶 n môi tr 姶姶 ng và các h 姶 sinh thái bi 姶 n và ven bi 姶 n

- Khai thác khoáng s姶 n d 姶姶 i đáy bi 姶 n nh 姶 d 姶 u khí 姶 ngoài kh 姶 i, các ngu 姶 nkhoáng s姶 n bi 姶 n (cát s 姶 i, kim lo 姶 i, ph 姶 t phát ) đang ngày càng gia t<ng

- S姶 phát tri 姶 n t 姶 p trung c 姶 a vùng ven b 姶 v 姶 i h 姶 n 60% dân s 姶 th 姶 gi 姶 i s 姶 ngtrong vùng ven b姶 bi 姶 n nh 姶 ng siêu đô th 姶 công nghi 姶 p ngày càng de d 姶 a môi

tr 姶姶 ng bi 姶 n

- Ô nhi姶 m không khí c┡ng có tác đ 姶 ng m 姶 nh m 姶 t 姶 i ô nhi 姶 m bi 姶 n N 姶 ng đ

姶 CO2 cao trong không khí s姶 làm cho l 姶姶 ng CO2 hoà tan trong n 姶姶 c bi 姶 n t<ng.Nhi 姶 u ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i và b 姶 i kim lo 姶 i n 姶 ng đ 姶姶 c không khí mang ra bi 姶 n

A 姶 đ 姶 i phó v 姶 i s 姶 ô nhi 姶 m ngày càng gia t<ng c 姶 a bi 姶 n và đ 姶 i d 姶姶 ng, đã có m

姶 t s 姶 công 姶姶 c qu 姶 c t 姶 nh 姶 Công 姶姶 c v 姶 phòng ng 姶 a ô nhi 姶 m bi 姶 n do đ 姶 ch 姶 t th 姶 i vàcác ch姶 t khác (1972), Công 姶姶 c c 姶 a Liên h 姶 p qu 姶 c v 姶 Lu 姶 t bi 姶 n (1982), Công 姶姶 cMARPOL (1989) v姶 ng<n ng 姶 a ô nhi 姶 m do tàu bi 姶 n, Công 姶姶 c qu 姶 c t 姶 v 姶 vi 姶 c s 姶 nsàng 姶 ng phó và h 姶 p tác qu 姶 c t 姶 ch 姶 ng ô nhi 姶 m d 姶 u (1990)

1.1.7 S 姶 hoang m 姶 c hóa

Hoang m姶 c hoá là quá trình suy thoái đ 姶 t do nh 姶 ng thay đ 姶 i v 姶 khí h 姶 u và dotác đ 姶 ng c 姶 a con ng 姶姶 i Hoang m 姶 c hoá đ 姶 c bi 姶 t tác đ 姶 ng m 姶 nh đ 姶 i v 姶 i các vùng

đ 姶 t khô h 姶 n mà v 姶 m 姶 t sinh thái đã b 姶 suy y 姶 u Hoang m 姶 c hoá gây ra s 姶 suy gi 姶 m v 姶 s

姶 n xu 姶 t l 姶姶 ng th 姶 c, s 姶 nghèo đói Hi 姶 n nay có t 姶 i 70% t 姶 ng s 姶 các vùng đ 姶 t khô h 姶

n c姶 a th 姶 gi 姶 i (3,6 t 姶 ha) b 姶 姶 nh h 姶姶 ng do suy thoái A 姶 ng<n ch 姶 n n 姶 n hoang m 姶 c hoá,

vi姶 c s 姶 d 姶 ng đ 姶 t bao g 姶 m c 姶 v 姶 n đ 姶 tr 姶 ng tr 姶 t và ch<n th 姶 ph 姶 i đ 姶姶 c ti 姶 n hành m 姶 tcách đúng đ 姶 n v 姶 m 姶 t môi tr 姶姶 ng M 姶 t trong nh 姶 ng công c 姶 ch 姶 ng hoang m 姶 c hoá hi 姶

n nay là vi姶 c tr 姶 ng cây đ 姶 có th 姶 gi 姶 n 姶姶 c và duy trì ch 姶 t l 姶姶 ng đ 姶 t Nghèo đói lànhân t 姶 chính đ 姶 y m 姶 nh t 姶 c đ 姶 c 姶 a s 姶 suy thoái đ 姶 t và hoang m 姶 c hoá

1.1.8 Nhiên li 姶 u hóa th 姶 ch đang c 姶 n ki 姶 t

Nhiên li姶 u hóa th 姶 ch (NLHT) đ 姶姶 c hình thành t 姶 quá trình phân h 姶 y k 姶 khí c 姶 a xáccác sinh v姶 t, bao g 姶 m th 姶 c v 姶 t phù du và đ 姶 ng v 姶 t phù du l 姶 ng đ 姶 ng xu 姶 ng đáy bi 姶

n (h姶) v 姶 i s 姶 l 姶姶 ng l 姶 n trong các đi 姶 u ki 姶 n thi 姶 u ôxy, cách đây hàng tri 姶 u n<m Tr

姶 i qua th 姶 i gian đ 姶 a ch 姶 t, các h 姶 p ch 姶 t h 姶 u c 姶 này tr 姶 n v 姶 i bùn và b 姶 chôn vùi bên d

姶姶 i các l 姶 p tr 姶 m tích n 姶 ng Trong đi 姶 u ki 姶 n nhi 姶 t đ 姶 và áp su 姶 t cao làm cho các v 姶 t ch

姶 t h 姶 u c 姶 b 姶 bi 姶 n đ 姶 i hóa h 姶 c, đ 姶 u tiên là t 姶 o ra kerogen 姶 d 姶 ng sáp Chúng đ 姶姶 ctìm th姶 y trong các đá phi 姶 n sét d 姶 u và sau đó khi b 姶 nung 姶 nhi 姶 t cao h 姶 n s 姶 t 姶

o ra hydrocacbon l姶 ng và khí b 姶 i quá trình phát sinh ng 姶姶 c Ng 姶姶 c l 姶 i, th 姶 c v 姶 t đ 姶 t li

姶 n có xu h 姶姶 ng t 姶 o thành than M 姶 t vài m 姶 than đ 姶姶 c xác đ 姶 nh là có niên đ 姶 i vào k 姶

Ph姶 n tr 姶 ng

C 姶 quan thông tin n<ng l 姶姶 ng Hoa K┻ (EIA) 姶姶 c tính n<m 2006 r 姶 ng ngu 姶 nn<ng l 姶姶 ng nguyên th 姶 y chi 姶 m 86% nhiên li 姶 u nguyên th 姶 y s 姶 n xu 姶 t trên th 姶 gi 姶 i bao

g姶 m 36,8% d 姶 u m 姶, 26,6% than và 22,9% khí thiên nhiên Các ngu 姶 n nhiên li 姶 u khônghóa th姶 ch bao g 姶 m th 姶 y đi 姶 n 6,3%, n<ng l 姶姶 ng h 姶 t nhân 6,0%, và n<ng l 姶姶 ng đ 姶 anhi姶 t, n<ng l 姶姶 ng m 姶 t tr 姶 i, n<ng l 姶姶 ng gió, nhiên li 姶 u g 姶, tái ch 姶 ch 姶 t th 姶 i chi 姶 m 0,9%.Tiêu th姶 n<ng l 姶姶 ng trên th 姶 gi 姶 i t<ng m 姶 i n<m kho 姶 ng 2,3% Các nhiên li 姶 u hóa th

姶 ch là tài nguyên không tái t 姶 o b 姶 i vì Trái đ 姶 t m 姶 t hàng tri 姶 u n<m đ 姶 t 姶 o ra chúng và l

姶姶 ng tiêu th 姶 đang di 姶 n ra nhanh h 姶 n t 姶 c đ 姶 đ 姶姶 c t 姶 o thành Vi 姶 c đ 姶 t nhiên li 姶 u hóa

ch姶 t đ 姶 t chi 姶 m 姶 u th 姶 trong th 姶 i k┻ này Ti 姶 p theo, cu 姶 i th 姶 k 姶 th 姶 XIX, đ 姶 ng c 姶 đ 姶 ttrong (đ 姶 ng c 姶 ch 姶 y b 姶 ng x<ng, d 姶 u) đ 姶姶 c phát minh và ôtô d 姶 n d 姶 n đ 姶姶 c s 姶 d 姶 ng r

姶 ng rãi Sau đó, vi 姶 c phát minh máy bay đã đánh d 姶 u b 姶姶 c nh 姶 y v 姶 t v 姶 k 姶 thu 姶 t giaothông, v姶 n t 姶 i Vào th 姶 k 姶 XX, con ng 姶姶 i b 姶 t đ 姶 u tiêu th 姶 d 姶 u m 姶 v 姶 i m 姶 c đ 姶 c 姶 c l 姶 ncho phát tri姶 n công nghi 姶 p s 姶 n xu 姶 t, v 姶 n t 姶 i và giao thông đ 姶 ng th 姶 i t<ng cao phát th

姶 i các khí đ 姶 c h 姶 i cho môi tr 姶姶 ng Hoa K┻ chi 姶 m ¼ dân s 姶 th 姶 gi 姶 i nh 姶 ng th 姶 i ra30% l 姶姶 ng CO2 c姶 a toàn th 姶 gi 姶 i Hoa K┻ là n 姶姶 c tiêu th 姶 d 姶 u m 姶 hàng ngày nhi 姶 u nh 姶 t, chi

姶 m kho 姶 ng 1/4 l 姶姶 ng đ 姶 u m 姶 tiêu th 姶 hàng ngày trên th 姶 gi 姶 i

姶姶 c l 姶姶 ng ngu 姶 n d 姶 tr 姶 d 姶 u m 姶 trên th 姶 gi 姶 i ch 姶 còn s 姶 d 姶 ng đ 姶姶 c trong vòng 40n<m n 姶 a, d 姶 tr 姶 khí t 姶 nhiên đ 姶姶 c 60 n<m và than đá kho 姶 ng 120 n<m N 姶 u con ng

姶姶 i v 姶 n b 姶 l 姶 thu 姶 c vào NLHT thì không th 姶 đáp 姶 ng đ 姶姶 c nhu c 姶 u n<ng l 姶姶 ng ngàycàng cao và s姶 ph 姶 i đ 姶 i đ 姶 u v 姶 i s 姶 c 姶 n ki 姶 t nhanh chóng ngu 姶 n tài nguyên thiên nhiênnày trong th姶 i gian t 姶 i

Trung Qu姶 c có ngu 姶 n than đá và khí đ 姶 t thiên nhiên d 姶 i dào đang t<ng s 姶 ctiêu th姶 ngu 姶 n n<ng l 姶姶 ng này m 姶 t cách nhanh chóng Trung Qu 姶 c tiêu th 姶 hàng đ 姶 unày t姶 961 tri 姶 u t 姶 n (t 姶姶 ng đ 姶姶 ng d 姶 u m 姶) vào n<m 1997 lên 1.863 tri 姶 u t 姶 n vàon<m 2007 (t<ng g 姶 n g 姶 p đôi trong kho 姶 ng 10 n<m) Nh 姶 v 姶 y l 姶姶 ng CO2 th姶 i rac┡ng t<ng lên b 姶 ng g 姶 n 1/2 l 姶姶 ng th 姶 i c 姶 a M 姶 n<m 2000 Hi 姶 n nay, Trung Qu 姶 c đã tr

姶 thành n 姶姶 c th 姶 i l 姶姶 ng khí CO2 l姶 n nh 姶 t trên th 姶 gi 姶 i, v 姶姶 t qua c 姶 M 姶 n<m 2007.Ngành công nghi姶 p Trung Qu 姶 c tiêu th 姶 kho 姶 ng 70% n<ng l 姶姶 ng s 姶 d 姶 ng c 姶 n 姶姶 c Trung

Qu姶 c đã khuy 姶 n khích các công ty n 姶姶 c ngoài kinh doanh t 姶 i n 姶姶 c mình v 姶 i giá lao đ

姶 ng và đ 姶 t th 姶 p làm cho Trung Qu 姶 c phát tri 姶 n thành m 姶 t “nhà máy th 姶 gi 姶 i” đ 姶 phát tri

姶 n s 姶 n ph 姶 m công nghi 姶 p c 姶 a mình và tiêu th 姶 l 姶姶 ng NLHT kh 姶 ng l 姶 Nói m 姶 t cáchkhác, khi các n 姶姶 c nh 姶 p các s 姶 n ph 姶 m giá th 姶 p t 姶 Trung Qu 姶 c là đã cho Trung Qu

姶 c phát th 姶 i khí CO2 thay cho n 姶姶 c mình vì đã s 姶 d 姶 ng n<ng l 姶姶 ng đ 姶 s 姶 n xu 姶 tcác s姶 n ph 姶 m đó

S姶 phát tri 姶 n kinh t 姶 b 姶 ng cách công nghi 姶 p hóa đã nâng cao đ 姶姶 c ch 姶 t l 姶姶 ng cu 姶

c s姶 ng c 姶 a nhân dân Trung Qu 姶 c N<m 1980, 姶 Trung Qu 姶 c ch 姶 có kho 姶 ng 1,87 tri 姶 uôtô, n<m 2005, s 姶 l 姶姶 ng ôtô đã t<ng lên 18 l 姶 n v 姶 i 32 tri 姶 u chi 姶 c và r 姶 i đây s 姶còn t<ng thêm n 姶 a Vi 姶 c s 姶 d 姶 ng các d 姶 ng c 姶 ch 姶 y đi 姶 n trong gia đình đang giat<ng 姶 các đô th 姶 vào n<m 2000, ch 姶 có 30 máy đi 姶 u hòa nhi 姶 t đ 姶 cho 100 giađình, đ 姶 n n<m 2005 đã có đ 姶 n 80 máy, vì th 姶 mà nhu c 姶 u s 姶 d 姶 ng đi 姶 n trong mùa

hè t<ng lên nhanh chóng Hi 姶 n nay, Trung Qu 姶 c đã có trình đ 姶 t 姶姶 ng đ 姶姶 ng v 姶 i

Nh姶 t B 姶 n trong th 姶 i k┻ phát tri 姶 n kinh t 姶 vào nh 姶 ng n<m 1950 đ 姶 n nh 姶 ng n<m

1979 A 姶 phát tri 姶 n kinh t 姶, Trung Qu 姶 c đang theo đúng con

đ 姶姶 ng mà các n 姶姶 c đã phát tri 姶 n đã tr 姶 i qua tr 姶姶 c đây, là tiêu th 姶 nhi 姶 u n<ng l 姶

姶 ng và tài nguyên thiên nhiên B 姶 ng cách nh 姶 v 姶 y, các n 姶姶 c đã phát tri 姶 n không th 姶 ép

bu姶 c Trung Qu 姶 c ph 姶 i quan tâm đ 姶 n v 姶 n đ 姶 c 姶 n ki 姶 t tài nguyên và nóng lên toàn c 姶 u.Tuy nhiên, n姶 u các n 姶姶 c v 姶 n theo con đ 姶姶 ng tiêu th 姶 nhi 姶 u ch 姶 t đ 姶 t hóa th 姶 ch đ 姶 pháttri姶 n kinh t 姶 nh 姶 các n 姶姶 c công nghi 姶 p hóa đã th 姶 c hi 姶 n tr 姶姶 c đây, thì cu 姶 c s 姶 ngtrên Trái đ 姶 t không th 姶 b 姶 n v 姶 ng đ 姶姶 c Hi 姶 n nay, l 姶姶 ng phát th 姶 i CO2 trên đ 姶 u ng 姶姶 i 姶Trung Qu姶 c ch 姶 b 姶 ng 1/5 l 姶姶 ng phát th 姶 i c 姶 a M 姶 và b 姶 ng 1/2 c 姶 a Nh 姶 t N 姶 u Trung Qu 姶

c và 姶 n A 姶, v 姶 i s 姶 dân kh 姶 ng l 姶, v 姶 n theo con đ 姶姶 ng tiêu th 姶 nhi 姶 u n<ng l 姶姶 ng, thìngu姶 n tài nguyên ch 姶 t đ 姶 t d 姶 tr 姶 s 姶 s 姶 m c 姶 n ki 姶 t, chúng ta s 姶 lâm vào tình tr 姶 ng khókh<n v 姶 môi tr 姶姶 ng toàn th 姶 gi 姶 i, khó lòng có th 姶 h 姶 i ph 姶 c do b 姶 ô nhi 姶 m n 姶 ng và tình

tr姶 ng nóng lên toàn c 姶 u v 姶 n không th 姶 kh 姶 ng ch 姶 đ 姶姶 c Châu Á đ 姶姶 c xem là vùngđang có xu th 姶 phát tri 姶 n kinh t 姶 nhanh trong nh 姶 ng n<m g 姶 n đây, r 姶 i s 姶 tr 姶 thànhvùng phát th姶 i CO2 l姶 n nh 姶 t trên th 姶 giói và là chìa khóa c 姶 a s 姶 thành công hay th 姶 t b 姶 itrong vi姶 c ch 姶 ng l 姶 i s 姶 nóng lên toàn c 姶 u trong t 姶姶 ng lai M 姶 t khác, các n 姶姶 c đãphát tri 姶 n c┡ng ph 姶 i xem xét l 姶 i m 姶 t cách c 姶 b 姶 n v 姶 vi 姶 c tiêu th 姶 nhi 姶 u tài nguyên,thói quen tiêu th姶 tr 姶姶 c đây c 姶 a mình và ch 姶 u ph 姶 n trách nhi 姶 m chuy 姶 n giao công ngh 姶

và s姶 d 姶 ng n<ng l 姶姶 ng b 姶 n v 姶 ng D 姶 a vào gi 姶 thi 姶 t đó, các n 姶姶 c đã phát tri 姶 n, các

n 姶姶 c đang ti 姶 n vào th 姶 i k┻ phát tri 姶 n kinh t 姶 và nh 姶 ng n 姶姶 c s 姶 phát tri 姶 n trong t 姶姶

ng lai ph 姶 i c 姶 ng tác v 姶 i nhau đ 姶 gi 姶 i quy 姶 t nh 姶 ng v 姶 n đ 姶 chung mà loài ng 姶姶 iđang ph 姶 i đ 姶 i đ 姶 u

1.1.9 S 姶 v 姶 n chuy 姶 n xuyên biên gi 姶 i các ch 姶 t th 姶 i nguy h 姶 i

姶 các n 姶姶 c công nghi 姶 p phát tri 姶 n (Châu Âu, B 姶 c M 姶) do g 姶 p khó kh<n v 姶 x 姶 lý ch 姶

t th姶 i nguy h 姶 i trong n 姶姶 c (quy đ 姶 nh nghiêm ng 姶 t, chi phí cao, d 姶 lu 姶 n ph 姶 n đ 姶 i)nên đã "xu 姶 t kh 姶 u" ch 姶 t th 姶 i sang các n 姶姶 c đang phát tri 姶 n và các n 姶姶 c nghèo

Ví d姶 nh 姶:

- M姶 t l 姶姶 ng l 姶 n ch 姶 t th 姶 i hoá h 姶 c ch 姶 a PCB và Dioxin t 姶 n đ 姶 ng 姶 c 姶 ngKlongtoy (Bangkok) n<m 1985 ph 姶 n l 姶 n là c 姶 a các đ 姶 i lý ch 姶 hàng không

姶 Singapore, A 姶 c, Nh 姶 t, M 姶

- 8/1986, 3.800 t姶 n ch 姶 t th 姶 i hoá h 姶 c c 姶 a Châu Âu đ 姶姶 c đ 姶 vào phía Nam c 姶 ngKaka trên sông Niger c姶 a Nigeria v 姶 i giá 100 USD/t 姶 n trong khi đó chi phícho vi 姶 c đ 姶 các ch 姶 t th 姶 i đó 姶 Châu Âu t 姶 380 - 1.750 USD/t 姶 n

- 10/1987, t姶 i Venezuela, 11.000 thùng ch 姶 t th 姶 i hoá h 姶 c đ 姶姶 c chuy 姶 n tr 姶 l 姶 i choItalia sau khi m姶 t t 姶 p đoàn t 姶 nhân Italia tìm cách đ 姶 a chúng vào c 姶

姶姶 i nh 姶 chì, cadimi, thu 姶 ngân, v.v

Tr 姶姶 c nh 姶 ng nguy c 姶 các ch 姶 t th 姶 i nguy h 姶 i có khuynh h 姶姶 ng đ 姶 d 姶 n v 姶 các n 姶姶

c nghèo và các n 姶姶 c đang phát tri 姶 n, n<m 1989, c 姶 ng đ 姶 ng qu 姶 c t 姶 đã thông quaCông 姶姶 c Basel 姶 Th 姶 y S┄ v 姶 Ki 姶 m soát s 姶 v 姶 n chuy 姶 n và th 姶 i các ch 姶 t th 姶 i nguy hi 姶 mxuyên biên gi姶 i Vào tháng 5/2001, nhi 姶 u qu 姶 c gia đã ký Công 姶姶 c Stockholm v 姶 các ch

姶 t ô nhi 姶 m h 姶 u c 姶 b 姶 n v 姶 ng, ti 姶 n t 姶 i lo 姶 i b 姶 s 姶 n xu 姶 t, v 姶 n chuy 姶 n và s 姶 d 姶 ng 12 ch 姶

t h姶 u c 姶 nguy hi 姶 m v 姶 i môi tr 姶姶 ng

1.2 Nguyên nhân c 姶 a các v 姶 n đ 姶 môi tr 姶姶 ng toàn c 姶 u

Trong kho姶 ng vài th 姶 p k 姶 qua đã n 姶 y sinh nhi 姶 u v 姶 n đ 姶 姶 nh h 姶姶 ng đ 姶 n môi tr 姶姶

ng chung cho toàn c姶 u và đòi h 姶 i t 姶 t c 姶 các n 姶姶 c và m 姶 i ng 姶姶 i và m 姶 i ng 姶姶 i dân trên

Trái đ 姶 t cùng quan tâm gi 姶 i quy 姶 t Ch 姶姶 ng tr.nh môi tr 姶姶 ng Liên Hi 姶 p Qu 姶 c (UNEP) đ

đ 姶 a ra th 姶 o lu 姶 n và thông qua m 姶 t ngh 姶 quy 姶 t (ngh 姶 quy 姶 t 42/186) d 姶姶 i tên g 姶 i "Vi 姶 n

c姶 nh môi tr 姶姶 ng đ 姶 n n<m 2000 và sau đó" Ngh 姶 quy 姶 t đ đ 姶 c 姶 p nh 姶 ng v 姶 n đ 姶

chính có 姶 nh h 姶姶 ng đ 姶 n môi tr 姶姶 ng toàn c 姶 u sau đây:

1.2.1 Bùng n 姶 dân s 姶

S姶 đóng góp t 姶 i 姶 u c 姶 a các ngu 姶 n nhân l 姶 c đ 姶 đ 姶 t đ 姶姶 c s 姶 phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng

là ch 姶 a th 姶 c hi 姶 n đ 姶姶 c Tuy v 姶 y s 姶 gia t<ng dân s 姶 và s 姶 phân b 姶 dân s 姶 không đ 姶 u đang

ti 姶 p t 姶 c đè n 姶 ng lên môi tr 姶姶 ng 姶 nhi 姶 u n 姶姶 c Trong các y 姶 u t 姶 đó, s 姶 gia t<ng dân s 姶

nhanh l姶 i làm cho ng 姶姶 i dân càng nghèo thêm M 姶 i quan h 姶 tiêu c 姶 c gi 姶 a dân s 姶 và môi tr 姶

姶 ng có xu h 姶姶 ng t 姶 o ra các c<ng th 姶 ng xã h 姶 i

1.2.2 L 姶姶 ng th 姶 c và nông nghi 姶 p

Do thi姶 u l 姶姶 ng th 姶 c 姶 nhi 姶 u n 姶姶 c đang phát tri 姶 n nên đ t 姶 o ra t.nh tr 姶 ng thi

姶 u an toànvà đe d 姶 a cho môi tr 姶姶 ng Các n 姶 l 姶 c nh 姶 m đáp 姶 ng các nhu c 姶 u l 姶姶 ng th

姶 c đã t<ng lên r 姶 t nhanh và thêm vào đó là s 姶 l 姶 là đ 姶 i v 姶 i các tác đ 姶 ng x 姶 u đ 姶

n môi tr 姶姶 ng c 姶 a các chính sách và thông l 姶 Nh 姶 ng hu 姶 ho 姶 i cho môi tr 姶姶 ng g 姶 m:

- Suy thoái và c 姶 n ki 姶 t d 姶姶 i h.nh th 姶 c m 姶 t đ 姶 t và m 姶 t r 姶 ng, h 姶 n hán và hoang

m 姶 c hoá

- M 姶 t và suy thoái tài nguyên n 姶姶 c m 姶 t và n 姶姶 c ng 姶 m

- Gi 姶 m tính đa d 姶 ng di truy 姶 n và tài nguyên thu 姶 s 姶 n

- Hu 姶 ho 姶 i th 姶 m đáy bi 姶 n

- M 姶 n hoá, b 姶 i l 姶 p v 姶 c n 姶姶 c

- Ô nhi 姶 m không khí, n 姶姶 c, đ 姶 t

1.2.3 N<ng l 姶姶 ng

S姶 m 姶 t cân b 姶 ng trong các mô h.nh tiêu th 姶 n<ng l 姶姶 ng là quá l 姶 n Các nhu c 姶 u

thúc đ 姶 y m 姶 c t<ng tr 姶姶 ng kinh t 姶 và gia t<ng dân s 姶 đ đ.i h 姶 i ph 姶 i phát tri 姶 n

nhanh vi姶 c s 姶 n xu 姶 t và tiêu th 姶 n<ng l 姶姶 ng V 姶 v 姶 n đ 姶 này hi 姶 n đang c.n nh 姶 ng t 姶 n

t姶 i là: c 姶 n ki 姶 t các ngu 姶 n cung c 姶 p n<ng l 姶姶 ng, c 姶 i đun n 姶 u không đ 姶, nh 姶 ng tác đ 姶 ng

môi tr 姶姶 ng x 姶 u do s 姶 n xu 姶 t, chuy 姶 n hoá và s 姶 d 姶 ng n<ng l 姶姶 ng hoá th 姶 ch nh 姶 vi 姶 c

axit hoá môi tr 姶姶 ng, tích lu 姶"khí nhà kính" và h 姶 u qu 姶 là làm thay đ 姶 i khí h 姶 u M 姶 c dù

n<ng l 姶姶 ng là y 姶 u t 姶 quan tr 姶 ng cho quá tr.nh phát tri 姶 n kinh t 姶 x h 姶 i nh 姶 ng c.n quá

ít nh 姶 ng ho 姶 t đ 姶 ng mà chúng ta cùng nhau làm đ 姶 cân b 姶 ng nhu c 姶 u n<ng l 姶姶 ng và

b姶 o v 姶 môi tr 姶姶 ng

1.2.4 Công nghi 姶 p

Phát tri姶 n công nghi 姶 p th 姶姶 ng mang l 姶 i l 姶 i ích r ràng nh 姶 ng phát tri 姶 n công

nghi姶 p c┡ng th 姶姶 ng đ 姶 l 姶 i h 姶 u qu 姶 cho môi tr 姶姶 ng, 姶 nh h 姶姶 ng đ 姶 n s 姶 c kho 姶 con ng 姶姶 i

Nh姶 ng tác đ 姶 ng tiêu c 姶 c ch 姶 y 姶 u là s 姶 d 姶 ng l.ng phí, làm c 姶 n ki 姶 t các tài nguyên hi 姶 m,

làm ô nhi姶 m không khí, n 姶姶 c, đ 姶 t, gây m 姶 t v 姶 sinh, tích t 姶 các ch 姶 t th 姶 i đ 姶 c h 姶 i và tai

bi姶 n môi tr 姶姶 ng Các mô h.nh công nghi 姶 p hoá d 姶 n đ 姶 n m 姶 t cân b 姶 ng tài nguyên khai

thác và ch姶 t l 姶姶 ng môi tr 姶姶 ng Do v 姶 y, tri 姶 n v 姶 ng phát tri 姶 n nhanh công nghi 姶 p trong đi 姶

u ki姶 n b 姶 o v 姶 đ 姶姶 c môi tr 姶姶 ng là r 姶 t m 姶 ng manh, h 姶 n n 姶 a l 姶 i thi 姶 u hi 姶 u bi 姶 t v 姶 công

ngh姶 c┡ng nh 姶 h 姶 p tác qu 姶 c t 姶

1.2.5 S 姶 c kho 姶 và đ 姶 nh c 姶

M姶 c dù đã thu đ 姶姶 c nh 姶 ng ti 姶 n b 姶 đáng k 姶 trong khi gi 姶 i quy 姶 t các v 姶 n đ 姶 v 姶 s

姶 c kho 姶 và đ 姶 nh c 姶 nh 姶 ng các n 姶 n t 姶 ng c 姶 s 姶 c 姶 a môi tr 姶姶 ng đ 姶 c 姶 i thi 姶 n l 姶 i đang

b 姶 thoái hoá Thi 姶 u nhà 姶 và ti 姶 n nghi t 姶 i thi 姶 u, nông thôn kém phát tri 姶 n, thành ph 姶 quáđông ng 姶姶 i,đô th 姶 xu 姶 ng c 姶 p, ngu 姶 n n 姶姶 c cung c 姶 p cho sinh ho 姶 t thi 姶 u và kém ch 姶 t l

姶姶 ng, đi 姶 u ki 姶 n v 姶 sinh t 姶 i tàn, các đi 姶 u ki 姶 n môi tr 姶姶 ng suy thoái, b 姶 nh d 姶 ch ti 姶 p

t姶 c hoành hành, s 姶 c kho 姶 gi 姶 m, t 姶 l 姶 t 姶 vong t<ng Nghèo, suy dinh d 姶姶 ng và ngu d

姶 t là t 姶 ng h 姶 p c 姶 a nh 姶 ng v 姶 n đ 姶 này

1.2.6 Quan h 姶 kinh t 姶 qu 姶 c t 姶

S姶 b 姶 t bình đ 姶 ng trong quan h 姶 kinh t 姶 qu 姶 c t 姶 v 姶 i các chính sách kinh t 姶 không thích

h姶 p 姶 nhi 姶 u n 姶姶 c đ phát tri 姶 n và đang phát tri 姶 n khi 姶 n các v 姶 n đ 姶 môi tr 姶姶 ng thêm tr 姶

m姶 i ra đ 姶 i, đó là “phát tri 姶 n tôn tr 姶 ng môi sinh” v 姶 i n 姶 i hàm là b 姶 o v 姶 môi tr 姶姶 ng, tôn

tr姶 ng môi sinh, qu 姶 n lý h 姶 u hi 姶 u tài nguyên thiên nhiên, th 姶 c hi 姶 n công b 姶 ng và 姶 n đ 姶 nh

xã h姶 i Nh 姶 ng c 姶 nh báo khoa h 姶 c nghiêm túc đã làm cho các qu 姶 c gia d 姶 n t 姶 ng b

姶姶 c ý th 姶 c đ 姶姶 c m 姶 i liên h 姶 nhân qu 姶 gi 姶 a l 姶 i s 姶 ng c 姶 a loài ng 姶姶 i v 姶 i môi tr 姶姶 ng sinhthái, gi姶 a phát tri 姶 n kinh t 姶-xã h 姶 i v 姶 i b 姶 o t 姶 n tài nguyên thiên nhiên A 姶 u th 姶 p niên 80

c姶 a th 姶 k 姶 XX, khái ni 姶 m phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng xu 姶 t hi 姶 n A 姶 n n<m 1987, U 姶 ban Th 姶

gi姶 i v 姶 Môi tr 姶姶 ng và Phát tri 姶 n m 姶 i ti 姶 p thu và tri 姶 n khai trong B 姶 n phúc trình mang t 姶

a đ 姶 “T⇔¬ng lai c 姶 a chúng ta”, trong đó đã đ 姶 a ra đ 姶 nh ngh┄a: “Phát tri 姶 n b 姶 n

v 姶 ng là s 姶 phát tri 姶 n nh 姶 m th 姶 a mãn các nhu c 姶 u hi 姶 n t 姶 i nh⇔ng không làm t 姶 n h 姶

i đ 姶 n kh 姶 n<ng c 姶 a các th 姶 h 姶 t⇔¬ng lai trong vi 姶 c đáp 姶 ng nhu c 姶 u c 姶 a chính h 姶”.

N<m 1992, Liên h 姶 p qu 姶 c t 姶 ch 姶 c H 姶 i ngh 姶 th 姶姶 ng đ 姶 nh v 姶 Trái đ 姶 t t 姶 i Rio

de Janeiro, Brazil T姶 i đây các qu 姶 c gia đã th 姶 a thu 姶 n m 姶 t ch 姶姶 ng trình ngh 姶 s 姶 v

姶 phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng cho th 姶 k 姶 XXI (g 姶 i t 姶 t là Agenda 21), và c┡ng đã thông qua

đ 姶姶 c Công 姶姶 c chung, theo đó vi 姶 n tr 姶 phát tri 姶 n chính th 姶 c (ODA) cho các n 姶姶 cnghèo thu姶 c th 姶 gi 姶 i th 姶 ba c 姶 n ph 姶 i chi 姶 m ít nh 姶 t 0,7% t 姶 ng s 姶 n ph 姶 m qu 姶 c dân(GNP) c姶 a các qu 姶 c gia công nghi 姶 p phát tri 姶 n M 姶姶 i n<m sau, n<m 2002, Liên h 姶

p qu姶 c l 姶 i t 姶 ch 姶 c H 姶 i ngh 姶 khác t 姶 i Johannesburg, Nam Phi, đã xác đ 姶 nh ph 姶 i xúc ti

姶 n và th 姶 c hi 姶 n Agenda 21 và đ 姶 ra các m 姶 c tiêu cho Thiên niên k 姶 Trong phát tri 姶 n b 姶 n

v姶 ng mà hi 姶 n nay các qu 姶 c gia đ 姶 u theo đu 姶 i, có ba n 姶 i dung c 姶 b 姶 n là:

- B姶 o đ 姶 m phát tri 姶 n kinh t 姶 nhanh, và duy trì t 姶 c đ 姶 姶 y trong m 姶 t th 姶 i gian dài

- Môi tr 姶姶 ng sinh thái đ 姶姶 c b 姶 o v 姶 m 姶 t cách t 姶 t nh 姶 t

- A 姶 i s 姶 ng xã h 姶 i đ 姶姶 c b 姶 o đ 姶 m hài hòa

1.3.1 Phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng và b 姶 o v 姶 môi tr 姶姶 ng

Có th姶 nói m 姶 i v 姶 n đ 姶 v 姶 môi tr 姶姶 ng đ 姶 b 姶 t ngu 姶 n t 姶 phát tri 姶 n Nh 姶 ng con

ng 姶姶 i c┡ng nh 姶 các sinh v 姶 t khác không th 姶 đình ch 姶 ti 姶 n hoá và ng 姶 ng phát tri 姶 n c 姶 a

mình Aó là quy lu 姶 t s 姶 ng c 姶 a t 姶 o hoá mà v 姶 n v 姶 t đ 姶 u ph 姶 i tuân theo m 姶 t cách t 姶 giác

hay không t姶 giác Con đ 姶姶 ng đ 姶 gi 姶 i quy 姶 t mâu thu 姶 n gi 姶 a môi tr 姶姶 ng và phát tri 姶 n là

ph姶 i ch 姶 p nh 姶 n phát tri 姶 n nh 姶 ng phát tri 姶 n không tác đ 姶 ng m 姶 t cách tiêu c 姶 c t 姶 i

môi tr 姶姶 ng Phát tri 姶 n đ 姶姶 ng nhiên s 姶 bi 姶 n đ 姶 i môi tr 姶姶 ng nh 姶 ng làm sao cho môi

tr 姶姶 ng v 姶 n đ 姶 y đ 姶 các ch 姶 c n<ng c 姶 b 姶 n c 姶 a nó Hay nói m 姶 t cách khác, gi 姶 cân b 姶 ng

gi姶 a ho 姶 t đ 姶 ng b 姶 o v 姶 môi tr 姶姶 ng và phát tri 姶 n kinh t 姶 xã h 姶 i Phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng là s

姶 phát tri 姶 n nh 姶 m tho 姶 mãn các nhu c 姶 u hi 姶 n t 姶 i c 姶 a con ng 姶姶 i nh 姶 ng không t 姶 n h 姶 i t

姶 i s 姶 tho 姶 mãn các nhu c 姶 u c 姶 a th 姶 h 姶 t 姶姶 ng lai

1.3.2 Các nguyên t 姶 c xây d 姶 ng xã h 姶 i b 姶 n v 姶 ng

H姶 i ngh 姶 Th 姶姶 ng đ 姶 nh v 姶 Môi tr 姶姶 ng và Phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng t 姶 i Rio Janeiro

(Braxin) tháng 6 n<m 1992 đã đ 姶 a ra ý ki 姶 n th 姶 ng nh 姶 t c 姶 a 172 Qu 姶 c gia v 姶 s 姶 c 姶

n thi姶 t ph 姶 i xây d 姶 ng m 姶 t xã h 姶 i b 姶 n v 姶 ng trên Trái đ 姶 t Aây là xã h 姶 i k 姶 t h 姶 p hài

hoà gi姶 a vi 姶 c phát tri 姶 n kinh t 姶 và b 姶 o v 姶 môi tr 姶姶 ng, m 姶 t xã h 姶 i có n 姶 n kinh t 姶 và

môi tr 姶姶 ng b 姶 n v 姶 ng

A 姶 xây d 姶 ng m 姶 t xã h 姶 i phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng, các nhà môi tr 姶姶 ng đã đ 姶 ra 9 nguyên

t姶 c:

- Tôn tr姶 ng và quan tâm đ 姶 n đ 姶 i s 姶 ng c 姶 ng đ 姶 ng: N 姶 n đ 姶 o đ 姶 c d 姶 a vào s 姶 tôn

tr姶 ng và quan tâm l 姶 n nhau và Trái đ 姶 t là n 姶 n t 姶 ng cho s 姶 s 姶 ng b 姶 n v 姶 ng S 姶

phát tri姶 n không đ 姶姶 c làm t 姶 n h 姶 i đ 姶 n l 姶 i ích c 姶 a các nhóm khác hay các th 姶 h 姶

mai sau, đ 姶 ng th 姶 i không đe d 姶 a đ 姶 n s 姶 t 姶 n t 姶 i c 姶 a nh 姶 ng loài khác

- C姶 i thi 姶 n ch 姶 t l 姶姶 ng cu 姶 c s 姶 ng con ng 姶姶 i: M 姶 c tiêu c 姶 a phát tri 姶 n là c 姶 i thi 姶 n

ch姶 t l 姶姶 ng cu 姶 c s 姶 ng con ng 姶姶 i M 姶 i dân t 姶 c có nh 姶 ng m 姶 c tiêu khác

nhau trong s姶 nghi 姶 p phát tri 姶 n, nh 姶 ng l 姶 i có m 姶 t s 姶 đi 姶 m th 姶 ng nh 姶 t Aó là

m 姶 c tiêu xây d 姶 ng m 姶 t cu 姶 c s 姶 ng lành m 姶 nh, có m 姶 t n 姶 n giáo d 姶 c t 姶 t, có đ 姶

tài nguyên b姶 o đ 姶 m cho cu 姶 c s 姶 ng không nh 姶 ng cho riêng m.nh mà cho c 姶 th 姶

h姶 mai sau, có quy 姶 n t 姶 do bình đ 姶 ng, đ 姶姶 c b 姶 o đ 姶 m an toàn và không có b 姶

o l姶 c, m 姶 i thành viên trong x h 姶 i đ 姶 u mong có cu 姶 c s 姶 ng ngày càng t 姶 t h 姶 n

- B姶 o v 姶 s 姶 c s 姶 ng và tính đa d 姶 ng trên Trái A 姶 t: Phát tri 姶 n ph 姶 i d 姶 a vào b 姶

o v姶 c 姶 u trúc, ch 姶 c n<ng và tính đa d 姶 ng c 姶 a nh 姶 ng h 姶 t 姶 nhiên th 姶 gi 姶 i mà

con ng 姶姶 i đang ph 姶 thu 姶 c Do đó c 姶 n ph 姶 i b 姶 o v 姶 các h 姶 duy trì s 姶 s 姶 ng, b 姶

o v姶 tính đa d 姶 ng sinh h 姶 c, b 姶 o đ 姶 m cho vi 姶 c s 姶 d 姶 ng b 姶 n v 姶 ng các tài

nguyên tái t姶 o

- Gi 姶 m đ 姶 n m 姶 c th 姶 p nh 姶 t s 姶 khánh ki 姶 t ngu 姶 n tài nguyên không tái t 姶 o S 姶

khánh ki 姶 t ngu 姶 n tài nguyên không tái t 姶 o nh 姶 khoáng s 姶 n, d 姶 u khí và than

ph 姶 i đ 姶姶 c gi 姶 m đ 姶 n m 姶 c th 姶 p nh 姶 t “Tu 姶 i th 姶” c 姶 a nh 姶 ng tài nguyên

không tái t 姶 o có th 姶 đ 姶姶 c t<ng lên b 姶 ng cách tái ch 姶

- Tôn tr 姶 ng kh 姶 n<ng ch 姶 u đ 姶 ng c 姶 a trái đ 姶 t: S 姶 c ch 姶 u đ 姶 ng c 姶 a các h 姶

sinh thái c 姶 a trái đ 姶 t là r 姶 t có h 姶 n, m 姶 i khi b 姶 tác đ 姶 ng vào, các h 姶 sinh

thái và sinh quy 姶 n khó có th 姶 tránh kh 姶 i nh 姶 ng suy thoái nguy hi 姶 m S 姶

t<ng dân s 姶 và tiêu th 姶 tài nguyên c 姶 n ph 姶 i đ 姶姶 c đ 姶 t trong m 姶 t gi 姶 i

pháp t 姶 ng h 姶 p và hi 姶 n th 姶 c trong quy ho 姶 ch và chính sách phát tri 姶 n

qu 姶 c gia

- Thay đ 姶 i thái đ 姶 và hành vi cá nhân thông qua đào t 姶 o và giáo d 姶 c

- Giúp cho các c 姶 ng đ 姶 ng có kh 姶 n<ng t 姶 gi 姶 gìn môi tr 姶姶 ng c 姶 a mình

- Xây d 姶 ng kh 姶 i liên minh toàn c 姶 u: Tính b 姶 n v 姶 ng toàn c 姶 u ph 姶 thu 姶 cvào s 姶 liên minh v 姶 ng ch 姶 c gi 姶 a t 姶 t c 姶 các qu 姶 c gia nh 姶 ng m 姶 c đ 姶 pháttri 姶 n trên th 姶 gi 姶 i l 姶 i không đ 姶 ng đ 姶 u và các n 姶姶 c có thu nh 姶 p th 姶 p h 姶 n

đ 姶姶 c giúp đ 姶 đ 姶 phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng và đ 姶 b 姶 o v 姶 môi tr 姶姶 ng c 姶 amình

Mô hình phát tri姶 n b 姶 n v 姶 ng là m 姶 t tam giác v 姶 i 3 c 姶 nh n 姶 i gi 姶 a các đ 姶 nh: Kinh

t姶, Xã h 姶 i và Môi tr 姶姶 ng Thi 姶 t k 姶 h 姶姶 ng t 姶 i phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng pcó ti 姶 m n<ng c 姶 ithi姶 n hi 姶 u su 姶 t, nâng cao ch 姶 t l 姶姶 ng s 姶 n ph 姶 m và m 姶 r 姶 ng các c 姶 h 姶 i v 姶 th 姶 tr 姶姶 ng (n

姶 i đ 姶 a và xu 姶 t kh 姶 u) đ 姶 ng th 姶 i có th 姶 gi 姶 m b 姶 t các tác đ 姶 ng x 姶 u đ 姶 n môi tr 姶姶 ng

1.4 Hóa h 姶 c xanh và phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng

S姶 n xu 姶 t các ngành công nghi 姶 p hóa ch 姶 t chi 姶 m 7% thu nh 姶 p và 9% th 姶姶 ng m 姶 i

và 80% s姶 n l 姶姶 ng công nghi 姶 p c 姶 a th 姶 gi 姶 i S 姶 n xu 姶 t d 姶 ki 姶 n s 姶 t<ng 85% vào n<m

2020 so v 姶 i m 姶 c n<m 1995 T 姶 i Hoa K┻, các ngành công nghi 姶 p hóa h 姶 c góp ph 姶 n5% c姶 a GDP và t<ng thêm 12% giá tr 姶 GDP Ai 姶 u này nói lên t 姶 m quan tr 姶 ng c 姶 angành công nghi姶 p hóa h 姶 c trong cu 姶 c s 姶 ng h 姶 ng ngày c 姶 a con ng 姶姶 i và trong vi 姶 c h 姶 tr

姶 n 姶 n kinh t 姶 c 姶 a qu 姶 c gia

Hình 1 1 Th 姶 ng kê s 姶 n l⇔姶 ng các s 姶 n ph 姶 m hóa ch 姶 t c 姶 a các qu 姶 c giaTuy nhiên ngành công nghi姶 p hóa ch 姶 t và các ngành công nghi 姶 p khác nh 姶 đi 姶 n,

đi 姶 n t 姶 còn là m 姶 t trong nh 姶 ng nguyên nhân gây ra các v 姶 n đ 姶 môi tr 姶姶 ng toàn c 姶 u nh

姶 c 姶 n ki 姶 t NLHT không th 姶 tái t 姶 o, ô nhi 姶 m môi tr 姶姶 ng, x 姶 ch 姶 t th 姶 i đ 姶 c h 姶 i, gây 姶 nh

h 姶姶 ng đ 姶 n môi tr 姶姶 ng sinh thái và s 姶 c kh 姶 e c 姶 a con ng 姶姶 i Các ngành công nghi 姶 p M 姶chi kho姶 ng $ 10 t 姶 đôla m 姶 i n<m R & D v 姶 môi tr 姶姶 ng Quá trình s 姶 n xu 姶 t lý t 姶姶 ngyêu c姶 u đ 姶 n gi 姶 n, m 姶 t giai đo 姶 n, an toàn, s 姶 d 姶 ng n<ng l 姶姶 ng tái t 姶 o, thân thi 姶 n v 姶 imôi tr 姶姶 ng, không rác th 姶 i, hi 姶 u su 姶 t cao, giai đo 姶 n tách đ 姶 n gi 姶 n S 姶 n ph 姶 m lý t 姶姶

ng đòi h 姶 i n<ng l 姶姶 ng s 姶 n xu 姶 t và bao bì t 姶 i thi 姶 u, an toàn, phân h 姶 y sinh h 姶 c 100% và

có th姶 tái ch 姶 Ng 姶姶 i s 姶 d 姶 ng lý t 姶姶 ng ch<m sóc cho môi tr 姶姶 ng, s 姶 d 姶 ng ti 姶 n t 姶 ithi姶 u, tái ch 姶, tái s 姶 d 姶 ng và hi 姶 u tác đ 姶 ng môi tr 姶姶 ng c 姶 a s 姶 n ph 姶 m Ngoài ra, ng 姶姶

i s姶 d 姶 ng lý t 姶姶 ng khuy 姶 n khích sáng ki 姶 n "xanh" Ph 姶 m vi c 姶 a các s 姶 n ph 姶 m hóa ch 姶 tngày nay r姶 t l 姶 n và đóng góp vô giá cho ch 姶 t l 姶姶 ng cu 姶 c s 姶 ng nh 姶 thi 姶 t k 姶 và s 姶 n xu

姶 t các d 姶姶 c ph 姶 m ch 姶 a cácb 姶 nh nan y, ch 姶 t b 姶 o v 姶 th 姶 c v 姶 t và t<ng tr 姶姶 ng chophép t<ng s 姶 n l 姶姶 ng l 姶姶 ng th 姶 c c 姶 a chúng ta m 姶 t cách đáng k 姶 Hóa h 姶 c đãđóng và ti 姶 p t 姶 c gi 姶 m 姶 t vai trò c 姶 b 姶 n trong h 姶 u h 姶 t m 姶 i khía c 姶 nh c 姶 a xã h 姶 i hi 姶 n

đ 姶 i

trong lãnh v姶 c ch<m sóc s 姶 c kh 姶 e, th 姶 c ph 姶 m, ch 姶 姶, ph 姶姶 ng ti 姶 n giao thông và hànghóa tiêu dùng, … do đó nhu c 姶 u v 姶 hóa ch 姶 t c 姶 a các ngành công nghi 姶 p s 姶 v 姶 n ti 姶 p t 姶 ct<ng cao.

Ngay t姶 n<m 1850, nh 姶 ng thành tích đ 姶 t đ 姶姶 c trong hóa h 姶 c, đ 姶 c bi 姶 t 姶 quy

mô công nghi姶 p th 姶姶 ng đ 姶 l 姶 i h 姶 u qu 姶 l 姶 n có h 姶 i cho môi tr 姶姶 ng T 姶 đ 姶 u nh 姶 ng n<m

60 c 姶 a th 姶 k 姶 tr 姶姶 c, nh 姶 ng tiêu chu 姶 n và lu 姶 t v 姶 môi tr 姶姶 ng phát tri 姶 n m 姶 nh theo h 姶姶 ngt<ng kinh phí và hình ph 姶 t, h 姶 n ch 姶 vi 姶 c s 姶 d 姶 ng các lo 姶 i hóa ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i Côngchúng c┡ng yêu c 姶 u đ 姶姶 c bi 姶 t thêm thông tin v 姶 các lo 姶 i hóa ch 姶 t mà h 姶 g 姶 p ph 姶 itrong đ 姶 i s 姶 ng K 姶 t qu 姶 ngành công nghi 姶 p đã ph 姶 i đ 姶 i m 姶 t v 姶 i m 姶 t áp l 姶 c r 姶 t l 姶 n,không ch姶 trong vi 姶 c gi 姶 m s 姶 phát th 姶 i nh 姶 ng hóa ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i vào môi tr 姶姶 ng và còn

ph姶 i gi 姶 m s 姶 d 姶 ng nh 姶 ng hóa ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i nói chung Ai 姶 u này đã tr 姶 thành đ 姶

ng l姶 c m 姶 nh m 姶 cho các ngành công nghi 姶 p hóa ch 姶 t ph 姶 i tìm ra nh 姶 ng s 姶 thay th 姶, c 姶 i ti 姶

n hay nâng c姶 p s 姶 n xu 姶 t nh 姶 ng s 姶 n ph 姶 m an toàn và thân thi 姶 n h 姶 n v 姶 i môi tr 姶姶 ng.Sau tai n姶 n kh 姶 ng khi 姶 p c 姶 a ngành s 姶 n xu 姶 t hóa ch 姶 t x 姶 y ra 姶 Bohpal (姶 n A 姶) n<m

1984, n<m 1987 Liên Hi 姶 p Qu 姶 c đã đ 姶 ra kh 姶 u hi 姶 u “phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng”

Khái ni姶 m v 姶 Hóa h 姶 c xanh xu 姶 t phát t 姶 các ki 姶 n ngh 姶 c 姶 a Hi 姶 p 姶姶 c Phòng ch 姶 ng

ô nhi姶 m đ 姶姶 c Qu 姶 c h 姶 i Hoa K┻ thông qua vào n<m 1990 Ý t 姶姶 ng v 姶 cách t 姶 t nh 姶

t đ 姶 gi 姶 m chi phí do ô nhi 姶 m là ki 姶 m soát ngay t 姶 i ngu 姶 n h 姶 n là gi 姶 i quy 姶 t các v 姶 n đ 姶liên quan đ 姶 n vi 姶 c th 姶 i ch 姶 t đ 姶 c hóa h 姶 c vào môi tr 姶姶 ng Hóa h 姶 c xanh k 姶 t h 姶 pcách ti姶 p c 姶 n m 姶 i đ 姶 i v 姶 i các quá trình t 姶 ng h 姶 p, ch 姶 bi 姶 n và s 姶 d 姶 ng các hóa ch 姶 t đ 姶

gi姶 m thi 姶 u m 姶 i đe d 姶 a đ 姶 i v 姶 i s 姶 c kh 姶 e và môi tr 姶姶 ng

N<m 1998, Paul T Anastas và John C Warner thu 姶 c C 姶 quan b 姶 o v 姶 môi tr 姶姶

ng M姶(EPA) đã đ 姶 ra 12 nguyên t 姶 c n 姶 n t 姶 ng cho Hóa h 姶 c xanh B 姶 t k┻ quá trình hóa h 姶 cnào đ 姶 u ph 姶 i đáp 姶 ng đ 姶姶 c 12 tiêu chu 姶 n trên m 姶 i đ 姶姶 c xem là th 姶 c s 姶 b 姶 n v 姶 ng,không gây tác đ 姶 ng x 姶 u t 姶 i môi tr 姶姶 ng

Hóa h姶 c xanh là khái ni 姶 m v 姶 phát tri 姶 n hóa h 姶 c m 姶 t cách b 姶 n v 姶 ng (còn g 姶 i làhóa h姶 c b 姶 n v 姶 ng), qua đó khuy 姶 n khích phát tri 姶 n các ph 姶姶 ng pháp và quá trình

t 姶 o ra s 姶 n ph 姶 m nh 姶 m h 姶 n ch 姶 s 姶 n xu 姶 t và s 姶 d 姶 ng các hóa ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i Hóa h 姶 c xanhtìm cách gi姶 m thi 姶 u và ng<n ng 姶 a ô nhi 姶 m t 姶 i ngu 姶 n phát sinh Nh 姶 ng n<m g 姶 nđây, Hóa h 姶 c xanh đóng vai trò ch 姶 đ 姶 o trong vi 姶 c phát tri 姶 n, nh 姶 n bi 姶 t nh 姶 ng v 姶 n đ 姶liên quan đ 姶 n môi tr 姶姶 ng Vai trò c 姶 a Hóa h 姶 c xanh trong phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng là h 姶 t s 姶 c c

姶 n thi 姶 t đ 姶 ng th 姶 i đáp 姶 ng đ 姶姶 c c 姶 nh 姶 ng nhu c 姶 u v 姶 phát tri 姶 n kinh t 姶 và các m 姶 ctiêu v姶 môi tr 姶姶 ng

1.4.1 A 姶 nh ngh┄a hóa h 姶 c xanh

Hóa h姶 c xanh là s 姶 d 姶 ng m 姶 t t 姶 p h 姶 p các nguyên t 姶 c gi 姶 m ho 姶 c lo 姶 i b 姶 vi 姶 c s 姶 d 姶

ng hay t姶 o ra các ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i trong các thi 姶 t k 姶, s 姶 n xu 姶 t và áp d 姶 ng các s 姶 n ph 姶 m hóa

ch姶 t

A 姶 c tr 姶 ng c 姶 a là h 姶 n ch 姶 t 姶 i đa ch 姶 t th 姶 i t 姶 i ngu 姶 n, s 姶 d 姶 ng hoá ch 姶 t không

đ 姶 c h 姶 i, s 姶 d 姶 ng các ngu 姶 n tài nguyên tái t 姶 o, c 姶 i thi 姶 n ch 姶 s 姶 ti 姶 t ki 姶 m nguyên t 姶(E.A), s姶 d 姶 ng dung môi không đ 姶 c h 姶 i Hóa h 姶 c xanh v 姶 n d 姶 ng các nguyên lý c 姶 a hóa h

姶 u c 姶, hóa vô c 姶, hóa sinh, hóa phân tích, và hóa lý trong vi 姶 c tìm ki 姶 m các gi 姶 i pháp gi 姶

m thi姶 u nguy h 姶 i và t 姶 i đa hhi 姶 u qu 姶 c 姶 a s 姶 l 姶 a ch 姶 n hóa ch 姶 t s 姶 d 姶 ng Khác bi 姶 t v 姶 ihóa h姶 c môi tr 姶姶 ng là t 姶 p trung vào các hi 姶 n t 姶姶 ng hóa h 姶 c trong môi tr 姶姶 ng Công

th姶 c quan tr 姶 ng c 姶 a ngành hóa h 姶 c xanh đ 姶姶 c cho b 姶 i thu 姶 t toán sau:

Nguy c 姶 = f(s 姶 nguy hi 姶 m x r 姶 i ro)

H姶 u h 姶 t lu 姶 t pháp liên quan đ 姶 n môi tr 姶姶 ng trên kh 姶 p th 姶 gi 姶 i đ 姶 a ra đ 姶 u nh 姶 m

m姶 c đích gi 姶 m thi 姶 u t 姶 i m 姶 c th 姶 p nh 姶 t 姶 nh h 姶姶 ng c 姶 a các ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i t 姶 i môi tr 姶姶 ng

Kh姶 u hi 姶 u hàng đ 姶 u c 姶 a ngành hóa h 姶 c xanh là: “s 姶 n xu 姶 t các hóa ch 姶 t ph 姶 i gi 姶 m thi 姶 u

và lo姶 i b 姶 nh 姶 ng h 姶 p ch 姶 t gây h 姶 i, c 姶 i ti 姶 n và phát minh ra nh 姶 ng h 姶 p ch 姶 t m 姶 i đ 姶 thay

th姶 thân thi 姶 n v 姶 i môi tr 姶姶 ng” Gi 姶 i Nobel Hoá h 姶 c n<m 2005 đ 姶姶 c trao cho 3 nhà khoa

h姶 c Robert H Grubbs và Richard R Schrock đ 姶 n t 姶 M 姶, cùng Yves Chauvin đ 姶 n t 姶Pháp nh姶 vi 姶 c tìm ra cách làm gi 姶 m ch 姶 t th 姶 i đ 姶 c h 姶 i khi t 姶 o ra các hoá ch 姶 t m 姶 i, gi 姶 m thi

姶 u ch 姶 t th 姶 i đ 姶 c h 姶 i b 姶 ng m 姶 t quá trình s 姶 n xu 姶 t thông minh h 姶 n H 姶 đã phát tri 姶 n

ra ph 姶姶 ng pháp hoán v 姶 trong quá trình t 姶 o ra các phân t 姶 h 姶 u c 姶 m 姶 i

1.4.2 Các giai đo 姶 n phát tri 姶 n c 姶 a hóa h 姶 c xanh

Hóa h姶 c xanh liên quan đ 姶 n v 姶 n đ 姶 gi 姶 m ch 姶 t th 姶 i, v 姶 t li 姶 u, nguy hi 姶 m, r 姶 i ro,n<ng l 姶姶 ng, tác đ 姶 ng môi tr 姶姶 ng, chi phí Khái ni 姶 m v 姶 Hóa h 姶 c xanh xu 姶 t phát t 姶các ki姶 n ngh 姶 c 姶 a Hi 姶 p 姶姶 c Phòng ch 姶 ng ô nhi 姶 m đ 姶姶 c Qu 姶 c h 姶 i Hoa K┻ thông quavào n<m 1990 Ý t 姶姶 ng v 姶 cách t 姶 t nh 姶 t đ 姶 gi 姶 m chi phí do ô nhi 姶 m là ki 姶 m soátngay t姶 i ngu 姶 n h 姶 n là gi 姶 i quy 姶 t các v 姶 n đ 姶 liên quan đ 姶 n vi 姶 c th 姶 i ch 姶 t đ 姶 c hóa h

姶 c vào môi tr 姶姶 ng Hóa h 姶 c xanh k 姶 t h 姶 p cách ti 姶 p c 姶 n m 姶 i đ 姶 i v 姶 i các quá trình t 姶 ng

h姶 p, ch 姶 bi 姶 n và s 姶 d 姶 ng các hóa ch 姶 t sao cho gi 姶 m thi 姶 u m 姶 i đe d 姶 a đ 姶 i v 姶 i s 姶 c kh 姶

e và môi tr 姶姶 ng

N<m 1998, Paul T Anastas và John C Warner thu 姶 c C 姶 quan b 姶 o v 姶 môi tr 姶姶

ng M姶(EPA) đã đ 姶 ra 12 nguyên t 姶 c n 姶 n t 姶 ng cho Hóa h 姶 c xanh [1] B 姶 t k┻ quá trìnhhóa h姶 c nào đ 姶 u ph 姶 i đáp 姶 ng đ 姶姶 c 12 tiêu chu 姶 n trên m 姶 i đ 姶姶 c xem là th 姶 c s 姶 b 姶 n v

姶 ng, không tác đ 姶 ng x 姶 u t 姶 i môi tr 姶姶 ng N<m 2001, Winterton đ 姶 a ra 12 nguyên

t 姶 c khác, nh 姶 m làm rõ h 姶 n 12 nguyên t 姶 c ban đ 姶 u [2] N<m 2005, Tang, Smith vàPoliakof rút g 姶 n 12 nguyên t 姶 c l 姶 i thành thu 姶 t ng 姶 PRODUCTIVELY đ 姶 d 姶 nh 姶 [3]

T姶 đ 姶 u nh 姶 ng n<m 60 c 姶 a th 姶 k 姶 tr 姶姶 c, nh 姶 ng tiêu chu 姶 n và lu 姶 t v 姶 môi tr 姶姶 ngphát tri姶 n m 姶 nh theo h 姶姶 ng t<ng kinh phí và hình ph 姶 t, h 姶 n ch 姶 vi 姶 c s 姶 d 姶 ng các lo

姶 i hóa ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i Công chúng c┡ng yêu c 姶 u đ 姶姶 c bi 姶 t thêm thông tin v 姶 các lo 姶 ihóa ch姶 t mà h 姶 g 姶 p ph 姶 i trong đ 姶 i s 姶 ng K 姶 t qu 姶 là, ngành công nghi 姶 p đã ph 姶 i đ 姶 i m 姶

t v姶 i m 姶 t áp l 姶 c r 姶 t l 姶 n, không ch 姶 trong vi 姶 c gi 姶 m s 姶 phát th 姶 i nh 姶 ng hóa ch 姶 t đ 姶 c h 姶 ivào môi tr 姶姶 ng và còn ph 姶 i gi 姶 m s 姶 d 姶 ng nh 姶 ng hóa ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i nói chung Ai 姶 unày đã tr 姶 thành đ 姶 ng l 姶 c m 姶 nh m 姶 cho cho ngành công nghi 姶 p hóa ch 姶 t ph 姶 i tìm ra nh

姶 ng s 姶 thay th 姶, nh 姶 ng s 姶 nâng c 姶 p

Nh姶 ng n<m g 姶 n đây, Hóa h 姶 c xanh đóng vai trò ch 姶 đ 姶 o trong vi 姶 c phát tri 姶 n,

nh姶 n bi 姶 t nh 姶 ng v 姶 n đ 姶 liên quan đ 姶 n môi tr 姶姶 ng Qua 姶 ng d 姶 ng các nguyên t 姶 c c 姶 ahóa h姶 c và khoa h 姶 c phân t 姶, ng 姶姶 i ta th 姶 y vai trò c 姶 a Hóa h 姶 c xanh trong phát tri 姶 n b 姶 n

v姶 ng là h 姶 t s 姶 c c 姶 n thi 姶 t A 姶 th 姶 c hi 姶 n đ 姶姶 c đi 姶 u này thì n 姶 n hóa h 姶 c ph 姶 i đ 姶 ng th 姶 iđáp 姶 ng đ 姶姶 c c 姶 nh 姶 ng nhu c 姶 u v 姶 phát tri 姶 n kinh t 姶 và các m 姶 c tiêu v 姶 môi tr 姶姶 ng qua

vi姶 c áp d 姶 ng nh 姶 ng nguyên t 姶 c khoa h 姶 c c 姶 b 姶 n

V姶 y có th 姶 hi 姶 u m 姶 t cách t 姶 ng quát v 姶 khái ni 姶 m Hóa h 姶 c xanh nh 姶 s 姶 phát minh,thi姶 t k 姶, 姶 ng d 姶 ng các s 姶 n ph 姶 m hóa h 姶 c, các quá trình hóa h 姶 c nh 姶 m gi 姶 m ho 姶 c lo 姶 i b

姶 hoàn toàn vi 姶 c s 姶 d 姶 ng và phát th 姶 i các hóa ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i

Trong đ 姶 u nh 姶 ng n<m 1990 c 姶 a C 姶 quan B 姶 o v 姶 Môi tr 姶姶 ng Hoa K┻ (EPA) đ

姶 t ra c 姶 m t 姶 Hóa h 姶 c xanh "A 姶 thúc đ 姶 y hoá ch 姶 t sáng t 姶 o công ngh 姶 đ 姶 gi 姶 m ho 姶 c lo 姶 i

b姶 vi 姶 c s 姶 d 姶 ng hay t 姶 o ra nguy hi 姶 m ch 姶 t trong vi 姶 c thi 姶 t k 姶, s 姶 n xu 姶 t và s 姶 d 姶 ng các s 姶

n ph姶 m hóa ch 姶 t Ngày nay Hóa h 姶 c xanh đã d 姶 n d 姶 n đ 姶姶 c công nh 姶 n là m 姶 t ph 姶姶 ngpháp đ 姶 đ 姶 t đ 姶姶 c tính b 姶 n v 姶 ng Hóa h 姶 c xanh là m 姶 t quá trình gi 姶 m (Hình 1.1): gi 姶 m s 姶

d姶 ng nguyên v 姶 t li 姶 u, gi 姶 m ch 姶 t th 姶 i, gi 姶 m n<ng l 姶姶 ng, gi 姶 m đ 姶 c h 姶 i, gi 姶 m r 姶 i ro, …Thách th姶 c chính

đ 姶 i v 姶 i ngành công nghi 姶 p hóa ch 姶 t là ti 姶 p t 姶 c cung c 姶 p nh 姶 ng l 姶 i ích cho xã h 姶 i mà không quá t姶 i hay gây thi 姶 t h 姶 i cho môi tr 姶姶 ng v 姶 i chi phí ch 姶 p nh 姶 n đ 姶姶 c.

Hình 1 2 S¬ đ

姶 “gi 姶 m” c 姶 a Hóa h 姶 c xanh

1.4.3 Vai trò c 姶 a hóa h 姶 c xanh trong phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng

Hóa h姶 c xanh còn đ 姶姶 c g 姶 i là Hóa h 姶 c b 姶 n v 姶 ng đã đ 姶姶 c C 姶 quan b 姶 o v 姶 môi tr 姶姶

ng Hoa K┻ (US EPA) đ 姶 x 姶姶 ng l 姶 n đ 姶 u tiên v 姶 i m 姶 c đích phòng ng 姶 a ô nhi 姶 m,tìm ki姶 m nh 姶 ng bi 姶 n pháp gi 姶 i quy 姶 t, sáng ki 姶 n k 姶 thu 姶 t t 姶 i 姶 u h 姶 n là vi 姶 c qu 姶 n lý và x

姶 lý các ch 姶 t th 姶 i r 姶 n, l 姶 ng và khí t 姶 s 姶 n xu 姶 t

Trong H 姶 i ngh 姶 Th 姶 姶 ng đ 姶 nh Liên hi 姶 p qu 姶 c v 姶 phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng t 姶 iJohannesburg n<m 2002, GS Jurgen Metzger thu 姶 c đ 姶 i h 姶 c Oldenburg (Aúc) có nêulên nh 姶 ng ti 姶 n b 姶 c 姶 a th 姶 gi 姶 i trong vi 姶 c 姶 ng d 姶 ng Ngh 姶 trình 21 姶 A 姶 c nh 姶 s 姶 d 姶 nghóa ch姶 t an toàn c┡ng nh 姶 l 姶 u tâm nhi 姶 u đ 姶 n s 姶 c kh 姶 e c 姶 a con ng 姶姶 i và môi tr 姶

姶 ng Aây chính là m 姶 t đóng góp l 姶 n c 姶 a các công ty s 姶 n xu 姶 t hóa ch 姶 t trên th 姶 gi 姶 i.Công ty Dow Chemical (Hoa K┻) là m 姶 t công ty s 姶 n xu 姶 t hóa ch 姶 t l 姶 n nh 姶 t th 姶 gi 姶 i đã

gi 姶 m đ 姶姶 c s 姶 th 姶 i khí CO2 trong các quy trình s 姶 n xu 姶 t t 姶 28,1 tri 姶 u t 姶 n cho n<m

1994 xu 姶 ng còn 26,1 tri 姶 u t 姶 n n<m 2002 GS Metzger đã đ 姶 ngh 姶 Vi 姶 n ki 姶 n 2020

v姶 i m 姶 t m 姶 c tiêu rõ ràng là gi 姶 m thi 姶 u 30% n<ng l 姶姶 ng so v 姶 i n<m 2002 trong cáccông ngh 姶 s 姶 n xu 姶 t hóa ch 姶 t toàn c 姶 u Ông c┡ng d 姶 đoán s 姶 có 25% hóa ch 姶 t h 姶 u c

姶 đ 姶姶 c s 姶 n xu 姶 t t 姶 các ngu 姶 n nguyên li 姶 u tái sinh Tuy nhiên, ông c┡ng nghi v 姶 n là s

姶 khó kh<n đ 姶 ph 姶 n đông th 姶 gi 姶 i áp d 姶 ng các k 姶 thu 姶 t m 姶 i này c┡ng nh 姶 “s 姶 ù lì” c 姶 a

m姶 t s 姶 đ 姶 i công ty v 姶 n còn mu 姶 n đi theo l 姶 l 姶 i c┡ s 姶 d 姶 ng ngu 姶 n nguyên li 姶 u hóa d 姶 u

đ 姶 s 姶 n xu 姶 t ra s 姶 n ph 姶 m hóa h 姶 c h 姶 n là áp d 姶 ng ngu 姶 n nguyên li 姶 u tái sinh…

M姶 t trong nh 姶 ng vi 姶 c làm đáng ca ng 姶 i c 姶 a công ty Cargill Dow thu 姶 c nhómNature Works là đã thành công trong vi 姶 c s 姶 n xu 姶 t ch 姶 t d 姶 o (plastic) t 姶 b 姶 p Aây là

m姶 t cu 姶 c cách m 姶 ng xanh l 姶 n nh 姶 t vào đ 姶 u th 姶 k 姶 21 Polylactic acid hay PLA là m 姶 t lo

姶 i ch 姶 t d 姶 o th 姶 c v 姶 t có đ 姶姶 c t 姶 vi 姶 c t 姶 ng h 姶 p đ 姶姶 ng dextrose trong b 姶 p Phát minh n 姶 y đã

đ 姶姶 c gi 姶 i th 姶姶 ng Presidential Green Chemistry Challenge n<m 2002 Lo 姶 i plastic

“b姶 p” n 姶 y có th 姶 áp d 姶 ng trong các công ngh 姶 s 姶 n xu 姶 t qu 姶 n áo, kh<n, th 姶 m, bao bìcho th姶 c ph 姶 m và nhi 姶 u 姶 ng

d姶 ng khác trong nông nghi 姶 p Theo Cargill Dow, s 姶 n xu 姶 t ch 姶 t d 姶 o trong đi 姶 u ki 姶 ntrên s姶 gi 姶 m thi 姶 u 20% đ 姶 n 50% n<ng l 姶姶 ng s 姶 d 姶 ng so v 姶 i vi 姶 c s 姶 n xu 姶 t theo quytrình truy姶 n th 姶 ng Công ty 姶 Blair, Nebraska đã b 姶 t đ 姶 u s 姶 n xu 姶 t 140.000 t 姶 n/n<m

t 姶 n<m 2002 và d 姶 ki 姶 n t<ng lên 500.000 t 姶 n vào n<m 2006 EPA Hoa K┻ đã t 姶

ng k姶 t t 姶 t c 姶 các thành qu 姶 c 姶 a Hóa h 姶 c xanh t 姶 n<m 1996 đ 姶 n 2002, trung bìnhhàng n<m Hoa K┻ đã lo 姶 i b 姶 800.000 t 姶 n hóa ch 姶 t trong đó có chlorofluorocarbon(CFC), h姶 p ch 姶 t h 姶 u c 姶 nh 姶, đ 姶 c h 姶 i và không b 姶 sinh thoái hóa, gi 姶 m 650 tri 姶 u gallondung môi h姶 u c 姶, gi 姶 m 138 t 姶 gallon n 姶姶 c dùng trong vi 姶 c s 姶 n xu 姶 t các k 姶 ngh 姶 d 姶 t,phim 姶 nh, ch 姶 t bán d 姶 n, gi 姶 m đ 姶姶 c 90.000 t 姶 đ 姶 n v 姶 n<ng l 姶姶 ng tiêu th 姶 Btu và 430.000

t姶 n khí th 姶 i CO2 vào không khí, gi 姶 i quy 姶 t đ 姶姶 c 19 tri 姶 u t 姶 n ph 姶 th 姶 i đ 姶 c h 姶 i đã đ 姶姶 c

x姶 lý hay tái sinh

A 姶 ng trên c<n b 姶 n l 姶 i nhu 姶 n, vi 姶 c chuy 姶 n đ 姶 i các quy trình c 姶 đi 姶 n sang quytrình s姶 ch thích h 姶 p v 姶 i ti 姶 n trình toàn c 姶 u hóa là m 姶 t vi 姶 c không d 姶 dàng Vì th 姶, tíchcách “b姶 o th 姶 trong s 姶 n xu 姶 t” là m 姶 t trong nh 姶 ng tr 姶 ng 姶 i chính vi 姶 c nghiên c 姶 u, tri 姶 nkhai, 姶 ng d 姶 ng Hóa h 姶 c xanh trong công ngh 姶 s 姶 n xu 姶 t Thí d 姶 trong k 姶 ngh 姶 d 姶姶 c ph 姶 m:Theo 姶姶 c tính, m 姶 t công ty đã nghiên c 姶 u thành công dây chuy 姶 n s 姶 n xu 姶 t s 姶 ch nh 姶

ng trong giai đo 姶 n chuy 姶 n ti 姶 p, công ty có th 姶 b 姶 gián đo 姶 n hay gi 姶 m 50% s 姶 n xu 姶 t, t

姶 đó vi 姶 c m 姶 t l 姶 i nhu 姶 n là nh 姶 ng con s 姶 đáng k 姶 mà khó có công ty nào ch 姶 p nh 姶 n hysinh Do đó ngoài vi 姶 c nghiên c 姶 u quy trình s 姶 ch, các công ty ph 姶 i th 姶 c hi 姶 n song hành

v姶 i vi 姶 c nghiên c 姶 u tài chính và th 姶 tr 姶姶 ng trong giai đo 姶 n chuy 姶 n đ 姶 i công ngh 姶

Chuy姶 n hóa t 姶 hóa h 姶 c hi 姶 n t 姶 i qua hóa h 姶 c xanh là m 姶 t cu 姶 c cách m 姶 ng toàn di 姶

n, do đó các nhà khoa h 姶 c và công nghi 姶 p g 姶 p nhi 姶 u khó kh<n vì t 姶 t c 姶 đ 姶 u d 姶 a trêncác k姶 t qu 姶 nghiên c 姶 u đang b 姶 t đ 姶 u đ 姶姶 c đ 姶 nh hình và tìm ki 姶 m

Ngày nay công ngh姶 thông tin đã hoàn toàn chi 姶 m l┄nh và đóng vai trò thi 姶 t y 姶 utrong đ 姶 i s 姶 ng c 姶 a m 姶 i ng 姶姶 i trên th 姶 gi 姶 i Công ngh 姶 này là công c 姶 hàng đ 姶 u trongtrao đ 姶 i gi 姶 a các qu 姶 c gia tr 姶姶 c ti 姶 n trình toàn c 姶 u hóa Yêu c 姶 u c 姶 a Hóa h 姶 c xanh đ 姶 t

ra trong vi姶 c phát tri 姶 n công ngh 姶 thông tin là ki 姶 m soát nhu c 姶 u n<ng l 姶姶 ng và gi 姶 i quy 姶 t

ph姶 th 姶 i Theo th 姶 ng kê c 姶 a SandOaks, Texas, n<ng l 姶姶 ng dùng cho vi 姶 c s 姶 d 姶 ng côngngh姶 thông tin đã t<ng g 姶 p đôi trong vòng 6 n<m qua và hàng n<m t<ng thêmkho 姶 ng 3% m 姶 c n<ng l 姶姶 ng dùng 姶 Hoa K┻ Do đó, m 姶 c tiêu hàng đ 姶 u c 姶 a các đ 姶 icông ty s姶 n xu 姶 t là gi 姶 m thi 姶 u m 姶 c n<ng l 姶姶 ng s 姶 d 姶 ng xu 姶 ng còn 40% đ 姶 n 45% trong

nh姶 ng n<m s 姶 p đ 姶 n đ 姶 cân b 姶 ng v 姶 i nhu c 姶 u s 姶 n xu 姶 t t<ng tr 姶姶 ng 3% hàngn<m Theo tính toán, m 姶 c đi 姶 n n<ng tiêu th 姶 trong m 姶 t máy đi 姶 n toán là 33% cho b 姶

ph姶 n màn hình, 10% cho CPU, 10% h 姶 th 姶 ng đi 姶 n cung c 姶 p, 9% cho b 姶 nh 姶, 8% cho ph 姶 n

ph姶 n c 姶 ng v.v… M 姶 t khác, nhà s 姶 n xu 姶 t công ngh 姶 thông tin c 姶 n ph 姶 i tuân th 姶 tinh th 姶 nNgh姶 đ 姶 nh th 姶 Kyoto qua vi 姶 c gi 姶 m thi 姶 u ph 姶 th 姶 i, tái t 姶 o nguyên li 姶 u dùng cho s 姶 n xu 姶

t các máy móc đi 姶 n t 姶 v.v…Có th 姶 th 姶 y tinh th 姶 n hoá h 姶 c xanh áp d 姶 ng cho các ngànhcông ngh姶 khá ph 姶 c t 姶 p và nhi 姶 u tr 姶 ng 姶 i nh 姶 ng rõ ràng các bi 姶 n pháp c 姶 a hóa h 姶 c xanhđang góp ph 姶 n vào vi 姶 c phòng ng 姶 a ô nhi 姶 m h 姶 u hi 姶 u nh 姶 t

Câu h姶 i đ 姶姶 c đ 姶 t ra là li 姶 u các nguyên li 姶 u đ 姶 n t 姶 vi 姶 c chuy 姶 n hóa sinh h 姶 c haytái sinh có th姶 hoàn toàn thay th 姶 đ 姶姶 c nguyên li 姶 u đi t 姶 NLHT hay không? CO2 và các ngu 姶

n khí th姶 i khác có th 姶 đ 姶姶 c thu h 姶 i và chuy 姶 n đ 姶 i thành hóa ch 姶 t an toàn khác hay không?

Li姶 u khí H2 có th 姶 là m 姶 t ngu 姶 n n<ng l 姶姶 ng chính trong t 姶姶 ng lai? Li 姶 u các hóa ch

姶 t s 姶 d 姶 ng trong nông nghi 姶 p và d 姶姶 c ph 姶 m s 姶 là nh 姶 ng hóa ch 姶 t có th 姶 d 姶 b 姶 phân h 姶 y

và không còn 姶 nh h 姶姶 ng lên môi tr 姶姶 ng? Ho 姶 c li 姶 u nh 姶 ng ph 姶 ph 姶 m và ph 姶 ph 姶 m c 姶

a công ngh姶 thông tin có đ 姶姶 c x 姶 lý đúng đ 姶 n hay không hay ch 姶 là m 姶 t gi 姶 i pháp cháp

vá nh 姶 chuy 姶 n t 姶 i ph 姶 th 姶 i t 姶 các qu 姶 c gia đã phát tri 姶 n nh 姶 Hoa K┻ sang các qu 姶 cgia đang phát tri 姶 n nh 姶 Trung Qu 姶 c ho 姶 c Vi 姶 t Nam thu h 姶 i nh 姶 ng nguyên v 姶 t li 姶 u đ

姶 tái s 姶 d 姶 ng? Nhi 姶 u nhà khoa

h姶 c môi tr 姶姶 ng v 姶 n còn nghi ng 姶 s 姶 thành công c 姶 a khái ni 姶 m hóa h 姶 c xanh và công ngh 姶xanh t姶 đó cho r 姶 ng s 姶 phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng đúng ngh┄a không th 姶 th 姶 c hi 姶 n đ 姶姶 c Ng

姶姶 c l 姶 i, nh 姶 ng ng 姶姶 i l 姶 c quan tin t 姶姶 ng r 姶 ng ti 姶 n trình phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng là m 姶 t h 姶姶

ng đi ch 姶 không ph 姶 i là m 姶 c tiêu đ 姶 đ 姶 n Hóa h 姶 c xanh và công ngh 姶 xanh là m 姶 t c 姶 mnang c<n b 姶 n d 姶 n đ 姶 n vi 姶 c làm s 姶 ch và b 姶 o v 姶 môi tr 姶姶 ng đ 姶 b 姶 o đ 姶 m cho quá trìnhphát tri姶 n b 姶 n v 姶 ng toàn c 姶 u

1.5 K 姶 thu 姶 t xanh

Trong nh姶 ng n<m c 姶 a th 姶 p k 姶 cu 姶 i cùng, các nhà khoa h 姶 c đã nh 姶 n th 姶 c đ 姶姶 c r

姶 ng s 姶 t<ng tr 姶姶 ng kinh t 姶 nhanh chóng và s 姶 d 姶 ng t 姶 do ngu 姶 n tài nguyên thiên nhiên

đã gây ra các v 姶 n đ 姶 môi tr 姶姶 ng nghiêm tr 姶 ng và phá v 姶 tính b 姶 n v 姶 ng trong t 姶姶 ng lai c

姶 a nhi 姶 u vùng trên th 姶 gi 姶 i Theo đu 姶 i m 姶 c tiêu t<ng tr 姶姶 ng cao nh 姶 ng không cân nh 姶 c

đ 姶 n v 姶 n đ 姶 suy thoái môi tr 姶姶 ng và c 姶 n ki 姶 t tài nguyên thiên nhiên s 姶 đe d 姶 a tính b 姶 n

v姶 ng c 姶 a s 姶 phát tri 姶 n Các phong trào môi tr 姶姶 ng trên th 姶 gi 姶 i c 姶 a nh 姶 ng n<m 1960

và 1970 đã ph 姶 n đ 姶 i các xu h 姶姶 ng phát tri 姶 n kinh t 姶 và kèm theo ô nhi 姶 m môi tr 姶姶 ngtrên quy mô qu姶 c gia, khu v 姶 c và toàn c 姶 u Các v 姶 n đ 姶 môi tr 姶姶 ng nh 姶 l 姶 th 姶 ng ozon trong t

姶 ng bình l 姶 u, s 姶 nóng lên toàn c 姶 u và hi 姶 u 姶 ng nhà kính, s 姶 lây lan c 姶 a ô nhi 姶 m môi tr 姶

姶 ng, ô nhi 姶 m c 姶 a các đ 姶 i d 姶姶 ng, s 姶 c 姶 n ki 姶 t c 姶 a các ngu 姶 n tài nguyên thiên nhiên và n

姶姶 c ng 姶 t, sa m 姶 c hóa, … đang là nh 姶 ng v 姶 n đ 姶 tr 姶 ng tâm c 姶 a th 姶 gi 姶 i

Hóa h姶 c xanh là m 姶 t phong trào khoa h 姶 c c 姶 a nh 姶 ng n<m 1990 v 姶 i m 姶 c đích đ 姶

i m姶 i trong thi 姶 t k 姶 và trong ngành công nghi 姶 p hóa ch 姶 t đã đ 姶姶 c m 姶 r 姶 ng sang Công ngh

姶 xanh bao g 姶 m các 姶 ng d 姶 ng công ngh 姶, quy trình k 姶 thu 姶 t và s 姶 n xu 姶 t s 姶 n ph 姶 m

1.5.1 A 姶 nh ngh┄a k 姶 thu 姶 t xanh

Theo C 姶 quan B 姶 o v 姶 Môi tr 姶姶 ng c 姶 a Hoa K┻ ( EPA ) : K 姶 thu 姶 t xanh là nh 姶 n th 姶

c v姶 các quy 姶 t đ 姶 nh b 姶 o v 姶 s 姶 c kh 姶 e con ng 姶姶 i và môi tr 姶姶 ng có th 姶 có 姶 nh h 姶姶 ng l 姶 n

nh姶 t và chi phí hi 姶 u qu 姶 khi áp d 姶 ng s 姶 m đ 姶 thi 姶 t k 姶 và phát tri 姶 n giai đo 姶 n c 姶 a m 姶 tquá trình công nghi姶 p ho 姶 c s 姶 n ph 姶 m M 姶 c tiêu c 姶 a k 姶 thu 姶 t xanh là k 姶 t h 姶 p các khái ni

姶 m liên quan đ 姶 n r 姶 i ro vào vi 姶 c thi 姶 t k 姶 các quá trình hóa h 姶 c và các s 姶 n ph 姶 m trongnghiên c姶 u h 姶 c thu 姶 t và công nghi 姶 p s 姶 n xu 姶 t

K姶 thu 姶 t xanh h 姶姶 ng t 姶 i b 姶 n b 姶 ph 姶 n ch 姶 y 姶 u c 姶 a khoa h 姶 c và công ngh 姶: h 姶 c vi 姶

n, gi姶 ng viên đ 姶 i h 姶 c h 姶姶 ng d 姶 n h 姶 c sinh v 姶 t 姶 duy m 姶 i trong quy trình k 姶 thu 姶 t và 姶 ng

d姶 ng thông qua các bài gi 姶 ng h 姶 c t 姶 p và h 姶 i th 姶 o mà ph 姶 bi 姶 n tài li 姶 u k 姶 thu 姶 t xanh,các nhà khoa h姶 c nghiên c 姶 u ph 姶 n m 姶 m cung c 姶 p các thi 姶 t b 姶 có công c 姶 tích h 姶 p đ 姶đánh giá m 姶 i nguy hi 姶 m trong quá trình thi 姶 t k 姶, k 姶 s 姶 hóa công nghi 姶 p và các nhàkhoa h姶 c khác cung c 姶 p các khóa h 姶 c giáo d 姶 c, tài li 姶 u h 姶 c t 姶 p m 姶 i, ph 姶姶 ng pháp vàcác bài t姶 p tình hu 姶 ng mô t 姶 s 姶 thay th 姶 k 姶 thu 姶 t xanh trong quá trình hóa h 姶 c, thi 姶 t k 姶 và

đ 姶 i m 姶 i công ngh 姶 v 姶 i tiêu chí xanh, ph 姶 bi 姶 n liên t 姶 c các ngu 姶 n và tài li 姶 u k 姶 thu 姶 txanh đ 姶 n h 姶 c vi 姶 n và ngành công nghi 姶 p nh 姶 là dòng ch 姶 y liên t 姶 c c 姶 a thông tin

và ý t 姶姶 ng cho các nghiên c 姶 u tình hu 姶 ng m 姶 i và ph 姶姶 ng pháp thi 姶 t k 姶 quy trình c 姶

a k姶 thu 姶 t xanh

1.5.2 Các giai đo 姶 n phát tri 姶 n c 姶 a k 姶 thu 姶 t xanh

Theo đ 姶 nh ngh┄a, ‘k 姶 thu 姶 t xanh’ (green engineering) liên quan đ 姶 n vi 姶 cthi姶 t k 姶, th 姶姶 ng m 姶 i hóa, s 姶 d 姶 ng các quá trình và s 姶 n ph 姶 m sao cho v 姶 a có tính kh 姶 thic┡ng nh 姶 tính kinh t 姶, v 姶 a có th 姶 h 姶 n ch 姶 t 姶 i đa v 姶 n đ 姶 ô nhi 姶 m t 姶 i ngu 姶 n c┡ng nh 姶các r 姶 i ro hi 姶 m h 姶 a đ 姶 i v 姶 i s 姶 c kh 姶 e con ng 姶姶 i và môi tr 姶姶 ng s 姶 ng A 姶 hi 姶 u rõ và v 姶

n d姶 ng m 姶 t cách t 姶 t nh 姶 t k 姶 thu 姶 t xanh trong ho 姶 t đ 姶 ng s 姶 n xu 姶 t và trong ho 姶 t đ 姶 ngnghiên c姶 u c 姶 n ph 姶 i có

nguyên t姶 c đ 姶 nh h 姶姶 ng c 姶 th 姶 Có th 姶 xem các v 姶 n đ 姶 v 姶 k 姶 thu 姶 t xanh và các nguyên t 姶

c c姶 a nó đ 姶姶 c th 姶 t s 姶 kh 姶 i x 姶姶 ng n<m 2001 姶 h 姶 i ngh 姶 t 姶 ch 姶 c t 姶 i Virginia, Hoa k┻,mang tên: ‘Green Engineering: Sustainable and Environmetally Conscious Engineering’, t 姶 m

d姶 ch là: ‘k 姶 thu 姶 t xanh: k 姶 thu 姶 t b 姶 n v 姶 ng và có nh 姶 n th 姶 c v 姶 môi tr 姶姶 ng’ T 姶 i h 姶 i ngh

姶 các nhà khoa h 姶 c đ 姶 u ngành v 姶 l┄nh v 姶 c này đã đ 姶 a ra k 姶 t lu 姶 n c 姶 n ph 姶 i t 姶 ch 姶 criêng m姶 t h 姶 i ngh 姶 đ 姶 th 姶 o lu 姶 n m 姶 t cách sâu s 姶 c và chi ti 姶 t v 姶 tinh th 姶 n chung, cácnguyên t姶 c c┡ng nh 姶 ph 姶 m vi c 姶 a k 姶 thu 姶 t xanh A 姶 n n<m 2003 kho 姶 ng trên 65 nhàkhoa h姶 c đã t 姶 p trung v 姶 h 姶 i ngh 姶 t 姶 ch 姶 c t 姶 i Floria, Hoa k┻, đ 姶 th 姶 o lu 姶 n v 姶 nguyên t 姶

c xanh đ 姶 đ 姶 t đ 姶姶 c phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng thông qua khoa h 姶 c và công ngh 姶 K 姶 thu 姶 t xanh đ

姶姶 c ki 姶 m soát b 姶 ng 12 nguyên t 姶 c do Paul T Anastas và Julie B Zimmerman kh 姶 i x 姶姶 ng

1.5.3 Vai trò c 姶 a k 姶 thu 姶 t xanh trong phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng

K姶 thu 姶 t xanh là quá trình và thi 姶 t k 姶 c 姶 a s 姶 n ph 姶 m nh 姶 m b 姶 o t 姶 n tài nguyên thiênnhiên d姶 n đ 姶 n m 姶 c tiêu phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng Ngoài ra, k 姶 thu 姶 t xanh nh 姶 m gi 姶 m tác đ

姶 ng x 姶 u c 姶 a các quá trình và s 姶 n ph 姶 m đ 姶 n môi tr 姶姶 ng t 姶 nhiên K 姶 thu 姶 t xanh đ 姶姶 c

áp d姶 ng cho r 姶 t nhi 姶 u các s 姶 n ph 姶 m nh 姶 nhà c 姶 a, xe c 姶, các s 姶 n ph 姶 m tiêu dùng (v 姶 t li

姶 u, thi 姶 t b 姶 đi 姶 n và đi 姶 n t 姶 ) và các thi 姶 t b 姶 đòi h 姶 i công ngh 姶 k 姶 thu 姶 t trong c 姶 u trúc

và s姶 n xu 姶 t

姶 các n 姶姶 c công nghi 姶 p phát tri 姶 n hi 姶 n nay có nhi 姶 u ngành đào t 姶 o chuyênngành k 姶 s 姶 xanh Sinh viên t 姶 t nghi 姶 p các chuyên ngành k 姶 thu 姶 t khác có th 姶 đ 姶姶 cđào t 姶 o ho 姶 c tham d 姶 các l 姶 p đ 姶 c bi 姶 t đ 姶 hi 姶 u nh 姶 ng ph 姶姶 ng pháp thân thi 姶 n v 姶 imôi tr 姶姶 ng đ 姶 s 姶 n xu 姶 t các nguyên v 姶 t li 姶 u ho 姶 c các thành ph 姶 n khác Ví d 姶 các k 姶 s 姶 ho

姶 c ki 姶 n trúc s 姶 quan tâm đ 姶 n thi 姶 t k 姶 nhà có th 姶 tìm hi 姶 u v 姶 v 姶 t li 姶 u xây d 姶 ng ho 姶 c

k姶 thu 姶 t xây d 姶 ng m 姶 i nh 姶 t K 姶 thu 姶 t và thi 姶 t k 姶 xanh ngày nay là m 姶 t b 姶 ng c 姶 p hay

ch姶 ng ch 姶 thêm r 姶 t quan tr 姶 ng trong m 姶 i lãnh v 姶 c c 姶 a k 姶 thu 姶 t

C姶 u trúc c 姶 a K 姶 thu 姶 t Xanh d 姶 a vào 12 nguyên t 姶 c c 姶 a nó đ 姶 gi 姶 i quy 姶 t m 姶 t s 姶các quy trình công ngh姶 quan tr 姶 ng nh 姶 t và các v 姶 n đ 姶 k 姶 thu 姶 t đ 姶姶 c phát tri 姶 n trong th 姶 p

k姶 qua 12 nguyên lý c 姶 a k 姶 thu 姶 t xanh không ph 姶 i là danh sách các m 姶 c tiêu mà là t 姶 p h

姶 p các ph 姶姶 ng pháp lu 姶 n quan tr 姶 ng c 姶 n ph 姶 i thay đ 姶 i đ 姶 đ 姶 t đ 姶姶 c nh 姶 ng m 姶 c tiêu vàthúc đ 姶 y phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng

Vi姶 c giáo d 姶 c các k 姶 s 姶 công ngh 姶 và làm thay đ 姶 i nh 姶 n th 姶 c và ph 姶姶 ng pháp c

姶 a các chuyên gia và nhà khoa h 姶 c b 姶 o th 姶 là nh 姶 ng y 姶 u t 姶 quan tr 姶 ng đ 姶 thành côngtrong thi姶 t k 姶 xanh và l 姶 a ch 姶 n thay th 姶 sáng t 姶 o Các k 姶 s 姶 m 姶 i ph 姶 i đ 姶姶 c giáo d 姶 c đ 姶 ti

姶 p c 姶 n có h 姶 th 姶 ng 12 nguyên t 姶 c trong thi 姶 t k 姶 phân t 姶, s 姶 n ph 姶 m, quy trình và ph 姶姶 ngpháp s 姶 n xu 姶 t vì l 姶 i ích c 姶 a xã h 姶 i và môi tr 姶姶 ng Nh 姶 ng ph 姶姶 ng pháp s 姶 n xu 姶 t c┡ ph

姶 i đ 姶姶 c thay đ 姶 i Chúng ta c 姶 n ph 姶 i đ 姶 nh ngh┄a l 姶 i các v 姶 n đ 姶 c 姶 a s 姶 b 姶 n v 姶 ng,nguyên li 姶 u tái t 姶 o, ngu 姶 n n<ng l 姶姶 ng m 姶 i và chi 姶 n l 姶姶 c đ 姶 đáp 姶 ng nhu c 姶 u nh 姶 ng đ 姶

ng th姶 i v 姶 n b 姶 o v 姶 đ 姶姶 c môi tr 姶姶 ng

姶 các n 姶姶 c công nghi 姶 p phát tri 姶 n, trong nh 姶 ng n<m g 姶 n đây nhi 姶 u tr 姶姶 ng đ 姶

i h 姶 c đã cung c 姶 p các khóa h 姶 c v 姶 k 姶 thu 姶 t xanh và công ngh 姶 s 姶 n xu 姶 t xanh

và s 姶 ch.

TÀI LI 姶 U THAM KH 姶 O

[1] Phan Thanh S 姶 n Nam, Hóa h 姶 c xanh, NXB AHQG TPHCM, (2014).[2] Mike Lancaster, Green Chemistry: An Introductory Text, The Royal Society of Chemistry, (2012)

[3] Mukesh Doble, Anil Kumar Kruthiventi, Green Chemistry and Processes,

Elsevier, (2007)

Technology, Backwell, (2002)

engineering, Environmental science & technology, 1, 95-101 (2003).

GHI CHÚ

CHδΥNG 2┺

Nguyên lý và nguyên tυc cЧa hóa

hЙc xanh và kа thuτt xanh

M姶 c đích quan tr 姶 ng nh 姶 t c 姶 a hóa h 姶 c xanh đã đ 姶姶 c xác đ 姶 nh trong m 姶姶 i hainguyên t姶 c Hóa h 姶 c xanh bao g 姶 m nh 姶 ng nguyên t 姶 c c 姶 b 姶 n đ 姶 gi 姶 m ho 姶 c lo 姶 i b 姶 ônhi姶 m môi tr 姶姶 ng Nó t 姶 p trung vào các v 姶 n đ 姶 nh 姶 tìm ki 姶 m các hóa ch 姶 t có th 姶 thay

th姶 và thân thi 姶 n v 姶 i môi tr 姶姶 ng, t<ng t 姶 c đ 姶 ph 姶 n 姶 ng, h 姶 nhi 姶 t đ 姶 ph 姶 n 姶 ng đ 姶 ti 姶 t ki

姶 m n<ng l 姶姶 ng, hi 姶 u qu 姶 ph 姶 n 姶 ng, s 姶 d 姶 ng các dung môi ít đ 姶 c h 姶 i h 姶 n, gi 姶 m thi 姶

u nguyên li姶 u s 姶 d 姶 ng và s 姶 n ph 姶 m đ 姶 c h 姶 i, gi 姶 m ch 姶 t th 姶 i

Paul Anastas T., - m姶 t nhà hóa h 姶 c h 姶 u c 姶 làm vi 姶 c trong V<n phòng Phòng ng

姶 a ô nhi 姶 m và đ 姶 c t 姶 t 姶 i EPA và John C Warner đã phát tri 姶 n m 姶姶 i hai nguyên t 姶 c c 姶 ahóa h 姶 c xanh vào n<m 1991 Nh 姶 ng nguyên t 姶 c này có th 姶 đ 姶姶 c chia thành cácnhóm:

- Ít: s姶 d 姶 ng ít hóa ch 姶 t, dung môi và n<ng l 姶姶 ng

- An toàn: s姶 d 姶 ng nguyên li 姶 u, quá trình và dung môi an toàn

- Quá trình: quá trình hi姶 u qu 姶 không ch 姶 t th 姶 i, không s 姶 d 姶 ng d 姶 n xu 姶 t và s 姶 d 姶

ng xúc tác

- Ch姶 t th 姶 i: ch 姶 t th 姶 i phát sinh ph 姶 i đ 姶姶 c theo dõi trong th 姶 i gian th 姶 c t 姶 và ph 姶 iphân h姶 y

- B姶 n v 姶 ng: hóa ch 姶 t, nguyên li 姶 u và n<ng l 姶姶 ng ph 姶 i tái t 姶 o đ 姶姶 c và b 姶 n

Hình 2 1 Paul Anastas T – Cha đ 姶 c 姶 a hóa h 姶 c xanh

2.1 Các nguyên t 姶 c c 姶 a hóa h 姶 c xanh:

Hình 2 4 Ph⇔¬ng pháp xanh t 姶 ng h 姶 p Ibuprofen

Nguyên t 姶 c 2: Ti 姶 t ki 姶 m nguyên t 姶

Các b姶姶 c t 姶 ng h 姶 p ho 姶 c ph 姶 n 姶 ng nên đ 姶姶 c thi 姶 t k 姶 đ 姶 t 姶 i đa hóa s 姶 k 姶 t h 姶 p c 姶 a t 姶 t

c姶 các nguyên li 姶 u đ 姶姶 c s 姶 d 姶 ng trong quá trình vào s 姶 n ph 姶 m cu 姶 i cùng thay vì t 姶 o ra s 姶

n ph姶 m vô d 姶 ng ho 姶 c không mong mu 姶 n

(%) ti姶 t ki 姶 m nguyên t 姶 E.A: t 姶 l 姶 c 姶 a t 姶 ng kh 姶 i l 姶姶 ng c 姶 a các nguyên t 姶 trong s 姶 n

Nguyên t 姶 c 4: Thi 姶 t k 姶 cho hóa ch 姶 t an toàn h 姶 n

S姶 n ph 姶 m hóa ch 姶 t nên đ 姶姶 c thi 姶 t k 姶 đ 姶 không ch 姶 th 姶 c hi 姶 n ch 姶 c n<ng thi 姶 t k 姶

c姶 a mình mà còn ph 姶 i ít đ 姶 c h 姶 i trong ng 姶 n h 姶 n và dài h 姶 n

Ví d姶 đi 姶 u ch 姶 acid adipic là hóa ch 姶 t dùng cho t 姶 ng h 姶 p nylon và d 姶 u nh 姶 n s 姶 d 姶 ngnguyên li姶 u là benzen có ngu 姶 n g 姶 t 姶 d 姶 u m 姶 và s 姶 n ph 姶 m ph 姶 là NO2 m姶 t trong tácnhân gây ra m 姶 a acid đã đ 姶姶 c thay b 姶 ng nguyên li 姶 u đ 姶姶 ng gluco có th 姶 tái t 姶 o đ

Nguyên t 姶 c 5: Dung môi và các ch 姶 t ph 姶 tr 姶 an toàn h 姶 n

S姶 d 姶 ng các ch 姶 t ph 姶 tr 姶 nh 姶 dung môi ho 姶 c ch 姶 t tách khi th 姶 t c 姶 n thi 姶 t và n 姶 u dùng nên s姶 d 姶 ng các ch 姶 t không có tính đ 姶 c h 姶 i

Hình 2 5 Thi 姶 t k 姶 quy trình không tái s 姶 d 姶 ng và có tài s 姶 d 姶 ng l 姶 i dung môi và xúc tác

Nguyên t 姶 c 6: Thi 姶 t k 姶 cho hi 姶 u qu 姶 n<ng l 姶姶 ng

Các quá trình hóa h姶 c ph 姶 i đ 姶姶 c tính toán đ 姶 tác đ 姶 ng n<ng l 姶姶 ng đ 姶 i v 姶 ikinh t姶 và môi tr 姶姶 ng th 姶 p nh 姶 t N 姶 u có th 姶, t 姶 t c 姶 các ph 姶 n 姶 ng nên đ 姶姶 c ti 姶 n hành 姶 nhi

Nguyên t 姶 c 7: S 姶 d 姶 ng nguyên li 姶 u có th 姶 tái sinh

Nguyên li姶 u dùng cho các quá trình hóa h 姶 c nên tái s 姶 d 姶 ng h 姶 n là lo 姶 i b 姶 khiđáp 姶 ng đ 姶姶 c v 姶 m 姶 t kinh t 姶 và k 姶 thu 姶 t

Hình 2 7 Các ngu 姶 n biomass cho hóa h 姶 c xanh

Solazyme Inc., South San Francisco, California phát tri姶 n m 姶 t quá trình t 姶 ng h 姶 p các

lo姶 i d 姶 u máy may t 姶 vi t 姶 o s 姶 d 姶 ng k 姶 t h 姶 p c 姶 a k 姶 thu 姶 t lên men và k 姶 thu 姶 t gen D 姶 u t 姶

o có th姶 s 姶 n xu 姶 t ra các lo 姶 i d 姶 u khác có nhi 姶 u tính n<ng khác nhau nhau đáp 姶 ng đ 姶姶

c yêu c姶 u c 姶 a khách hàng S 姶 n ph 姶 m đang đ 姶姶 c th 姶 nghi 姶 m và th 姶姶 ng m 姶 i hóa cho nhi 姶

u 姶 ng d 姶 ng khác nhau bao g 姶 m th 姶 c ph 姶 m, nhiên li 姶 u, ch<m sóc cá nhân và giađình và các s 姶 n

ph姶 m công nghi 姶 p Hi 姶 u su 姶 t cao, l 姶姶 ng phát th 姶 i h 姶 p ch 姶 t h 姶 u c 姶 d 姶 bay h 姶 i th 姶 p và

gi姶 m

đáng k 姶 l 姶姶 ng khí th 姶 i carbon là nh 姶 ng l 姶 i th 姶 c 姶 a quá trình Solazyme

Hình 2 8 S¬ đ 姶 nghiên c 姶 u đi 姶 u ki 姶 n ph 姶 n 姶 ng xanh h¬n c 姶 a Solazyme

Nhà khoa h姶 c Masaru Aoyagi c 姶 a Vi 姶 n Khoa h 姶 c Công nghi 姶 p và Công ngh 姶 Tiên

ti姶 n Qu 姶 c gia (AIST) đã nghiên c 姶 u s 姶 d 姶 ng các 姶 ng nano d 姶 ng ph 姶 c h 姶 u c 姶 v 姶 i

nickel (Ni

- ONTs ) làm ch姶 t xúc tác cho ph 姶 n 姶 ng oxy hóa quan tr 姶 ng không th 姶 thi 姶 u trong nhi 姶 u

ngành công nghi姶 p c 姶 a nhi 姶 u các h 姶 p ch 姶 t h 姶 u c 姶 khác nhau Ph 姶 n 姶 ng x 姶 y ra trong

môi tr 姶姶 ng n 姶姶 c và 姶 nhi 姶 t đ 姶 phòng Ni - ONT đ 姶姶 c t 姶 ng h 姶 p b 姶 ng cách tr 姶 n phân t 姶 có

hai đ 姶 u 姶 a n 姶姶 c và k 姶 n 姶姶 c (amphiphilic) r 姶 ti 姶 n, glycylglycine k 姶 t n 姶 i v 姶 i m 姶 t acit béo, mu

姶 i niken trong dung môi T 姶 t c 姶 các ion niken đ 姶姶 c ti 姶 p xúc 姶 bên trong và bên ngoài b 姶

m姶 t c 姶 a 姶 ng nano, do đó Ni – ONT s 姶 cung c 姶 p các tâm xúc tác hi 姶 u qu 姶 cho ph 姶 n 姶

ng Xúc tác Ni - ONT r姶 n có th 姶 d 姶 dàng thu h 姶 i sau khi ph 姶 n 姶 ng và tái s 姶 d 姶 ng nhi 姶 u l

姶 n

Hình 2 9 Ph 姶 n 姶 ng oxy hóa hi 姶 u qu 姶 v 姶 i xúc tác c 姶 a ion Ni g 姶 n trên b 姶 m 姶 t 姶 ng nano

Nguyên t 姶 c 10: Thi 姶 t k 姶 cho suy thoái

Thi姶 t k 姶 s 姶 n ph 姶 m đ 姶 sau s 姶 d 姶 ng có th 姶 suy thoái ho 姶 c không t 姶 n t 姶 i trong môi

tr 姶姶 ng

Hình 2 10 Màng biopolyme th 姶 c ph 姶 m có kh 姶 n<ng phân h 姶 y

Nguyên t 姶 c 11: Phân tích th 姶 i gian th 姶 c đ 姶 ng<n ng 姶 a ô nhi 姶 m

Phân tích th姶 i gian h 姶 u ích đ 姶 ng<n ng 姶 a ô nhi 姶 m: Phát tri 姶 n các ph 姶姶 ng pháp phân tích đ 姶 giám sát và ki 姶 m soát vi 姶 c t 姶 o thành các ch 姶 t th 姶 i nguy h 姶 i ngay trong quy trình

Hình 2 11 Giám sát m 姶 c đ 姶 ô nhi 姶 m không khí c 姶 a B 姶 c King n<m 2013

Nguyên t 姶 c 12: Hóa h 姶 c an toàn h 姶 n đ 姶 đ 姶 phòng các s 姶 c 姶

Các ch姶 t s 姶 d 姶 ng trong quá trình hóa h 姶 c c 姶 n đ 姶姶 c ch 姶 n l 姶 a đ 姶 h 姶 n ch 姶 t 姶 i đa kh 姶n<ng gây ra tai n 姶 n k 姶 c 姶 vi 姶 c thoát ra môi tr 姶姶 ng, n 姶 hay cháy

A 姶 ch 姶 ng vi 姶 c hào bám vào các tàu, thuy 姶 n trên bi 姶 n gây thi 姶 t h 姶 i nhi 姶 u v 姶 kinh t 姶

và tàu thuy姶 n ng 姶姶 i ta s 姶 d 姶 ng h 姶 p ch 姶 t h 姶 u c 姶 c 姶 a Sn khá đ 姶 c cho môi tr 姶姶 ng bi 姶 n Hi 姶

n nay công ty Rohm và Haas đã s 姶 n xu 姶 t h 姶 p ch 姶 t Sea-NineTM thay th姶 nh 姶 ng không đ

Công ty Solberg nghiên c姶 u thành công b 姶 t ch 姶 a cháy t 姶 t h 姶 n và thân thi 姶 n v 姶 imôi tr 姶姶 ng tên RE - HEALING b 姶 ng cách m 姶 t pha tr 姶 n ch 姶 t ho 姶 t đ 姶 ng b 姶 m 姶 t v 姶 i đ 姶姶 ng

so v姶 i b 姶 t ch 姶 ng cháy truy 姶 n th 姶 ng làm t 姶 b 姶 t có n 姶 ng đ 姶 cao c 姶 a flo Thành công này

đã lo 姶 i b 姶 ch 姶 t ho 姶 t đ 姶 ng b 姶 m 姶 t dây dài đã flo hóa trong b 姶 t ch 姶 ng cháy có kh 姶 n<ngphân h 姶 y th 姶 p, tích t 姶 sinh h 姶 c và đ 姶 c h 姶 i hay ch 姶 t ho 姶 t đ 姶 ng b 姶 m 姶 t dây ng 姶 n đã flohóa ít đ 姶 c h 姶 i nh 姶 ng v 姶 n t 姶 n t 姶 i dai d 姶 ng trong môi tr 姶姶 ng Các b 姶 t c 姶 a công tySolberg đã đ 姶姶 c ch 姶 ng nh 姶 n và đáp 姶 ng t 姶 t c 姶 các tiêu chí th 姶 c hi 姶 n ch 姶 a cháy c 姶 nthi姶 t

Hình 2 12 Quy trình t 姶 ng h 姶 p xanh h¬n cho b 姶 t ch 姶 ng cháy không có halogen

Hình 2 13.Các nhóm chính c姶 a 12 nguyên t 姶 c c 姶 a hóa h 姶 c xanh

Các nguyên t姶 c hóa h 姶 c đã đ 姶姶 c áp d 姶 ng trong nghiên c 姶 u 姶 ng d 姶 ng công nghi 姶

p khác nhau đã r 姶 t thành công v 姶 im 姶 c tiêu gi 姶 m thi 姶 u tiêu th 姶 n<ng l 姶姶 ng, s 姶 n ph 姶 m ít đ

姶 c h 姶 i và ch 姶 t th 姶 i t 姶 i thi 姶 u Nh 姶 ng ti 姶 n b 姶 này đã đóng góp ph 姶 n quan tr 姶 ng vào s 姶 antoàn và s姶 c kh 姶 e c 姶 a ng 姶姶 i lao đ 姶 ng làm vi 姶 c tr 姶 c ti 姶 p s 姶 n xu 姶 t trong các ngành công nghi

姶 p hóa ch 姶 t, nh 姶 ng ng 姶姶 i tham gia v 姶 n chuy 姶 n, phân ph 姶 i các s 姶 n ph 姶 m và ng 姶姶 i tiêudùng

Vi姶 c áp d 姶 ng hóa h 姶 c xanh đã tìm th 姶 y con đ 姶姶 ng c 姶 t gi 姶 m tiêu th 姶 n<ng l 姶姶 ng,

ho姶 c b 姶 ng cách thay đ 姶 i các quy trình, ho 姶 c thông qua vi 姶 c s 姶 d 姶 ng các xúc tác m 姶 i

Vi姶 c này không ch 姶 mang l 姶 i l 姶 i ích kinh t 姶 mà quan tr 姶 ng là gi 姶 m các v 姶 n đ 姶 môi tr 姶姶ng

V姶 i vi 姶 c s 姶 d 姶 ng các dung môi thay th 姶 (ví d 姶 nh 姶 toluen h 姶 n c 姶 a benzen,cyclohexan h 姶 n là carbon tetrachlorid, dichloromethan hay chloroform) hóa h 姶 c xanhc┡ng làm gi 姶 m đáng k 姶 v 姶 n đ 姶 môi tr 姶姶 ng

Hóa h姶 c xanh đ 姶 t v 姶 n đ 姶 đ 姶 i m 姶 i trong hi 姶 t k 姶 các s 姶 n ph 姶 m công nghi 姶 p đ 姶 i v 姶

i quá trình s姶 d 姶 ng và sau chu k┻ s 姶 ng h 姶 u ích Aây là thay đ 姶 i r 姶 t quan tr 姶 ng đ 姶 i v

姶 i m 姶 c tiêu phát tri 姶 n b 姶 n v 姶 ng Hóa h 姶 c Xanh thông qua vi 姶 c thi 姶 t k 姶 và l 姶 a ch 姶 n các ph

姶姶 ng án t 姶 ng h 姶 p t 姶 t h 姶 n làm cho k 姶 thu 姶 t s 姶 n xu 姶 t s 姶 ch h 姶 n và các s 姶 n ph 姶 m tiêudùng ít đ 姶 c h 姶 n t 姶 thu 姶 c tr 姶 sâu, phân bón, ch 姶 t đàn h 姶 i, nh 姶 a, thu 姶 c ch 姶 a b 姶 nh,thu姶 c th 姶 phân tích và s 姶 n ph 姶 m th 姶姶 ng m 姶 i khác Các t 姶 p đoàn công nghi 姶 p l 姶 n hi 姶

n nay đ 姶 u quan tâm t 姶 p trung cho s 姶 n xu 姶 t các s 姶 n ph 姶 m an toàn, kh 姶 e m 姶 nh và lànhtính h 姶 n cho các môi tr 姶姶 ng

Hình 2 14.M 姶 i quan h 姶 gi 姶 a các nguyên t 姶 c c 姶 a hóa h 姶 c xanh

2.2 Các nguyên t 姶 c c 姶 b 姶 n c 姶 a k 姶 thu 姶 t

xanh

Nguyên t 姶 c th 姶 nh 姶 t: Thu 姶 c tính h 姶 n là tình hu 姶 ng

Các nhà thi姶 t k 姶 c 姶 n ph 姶 i c 姶 g 姶 ng b 姶 o đ 姶 m r 姶 ng t 姶 t c 姶 các ph 姶 n v 姶 t ch 姶 t vàn<ng l 姶姶 ng 姶 ph 姶 n nh 姶 p li 姶 u c┡ng nh 姶 ph 姶 n s 姶 n ph 姶 m càng không đ 姶 c h 姶 i càng t 姶 t M

姶 c dù 姶 nh h 姶姶 ng x 姶 u c 姶 a các hóa ch 姶 t có b 姶 n ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i có th 姶 h 姶 n ch 姶 đ 姶 n m 姶 c t 姶 i đa

b 姶 ng cách này hay cách khác, vi 姶 c gi 姶 i quy 姶 t v 姶 n đ 姶 này th 姶姶 ng t 姶 n nhi 姶 u th 姶 i gian, ti 姶 n

b姶 c, nguyên v 姶 t li 姶 u và n<ng l 姶姶 ng

Do đó h 姶姶 ng gi 姶 i quy 姶 t nh 姶 v 姶 y không ph 姶 i là ph 姶姶 ng pháp b 姶 n v 姶 ng v 姶 m 姶 t kinh t

姶 c┡ng nh 姶 v 姶 m 姶 t môi tr 姶姶 ng Thông qua đánh giá c 姶 a các nhà thi 姶 t k 姶 quá trình,ngu姶 n nguyên v 姶 t li 姶 u thân thi 姶 n nh 姶 t v 姶 i môi tr 姶姶 ng s 姶 đ 姶姶 c l 姶 a ch 姶 n cho quá trình,

và đây s 姶 là b 姶姶 c đ 姶 u tiên trong quy trình thi 姶 t k 姶 ra các s 姶 n ph 姶 m, quá trình hay h 姶 th 姶

ng th姶 n thi 姶 n v 姶 i môi tr 姶姶 ng T 姶姶 ng t 姶 nh 姶 v 姶 y, các nhà thi 姶 t k 姶 c┡ng s 姶 phát tri 姶 n các k

姶 thu 姶 t hay gi 姶 i pháp công ngh 姶 đ 姶 có th 姶 s 姶 n xu 姶 t ra ngu 姶 n nguyên v 姶 t li 姶 u và ngu 姶 nn<ng l 姶姶 ng m 姶 t cách thân thi 姶 n v 姶 i môi tr 姶姶 ng nh 姶 t

A 姶 i v 姶 i các tr 姶姶 ng h 姶 p b 姶 t bu 姶 c s 姶 d 姶 ng các nguyên v 姶 t li 姶 u đ 姶 c h 姶 i, các hóa ch 姶

t đ 姶 c h 姶 i ph 姶 i đ 姶姶 c lo 姶 i tr 姶 ngay trong quá trình (th 姶姶 ng là 姶 giai đo 姶 n tách và tinh

ch姶), n 姶 u không s 姶 g 姶 n k 姶 t vào s 姶 n ph 姶 m c 姶 a quá trình Các hóa ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i đó có th

姶 đ 姶姶 c lo 姶 i tr 姶 ngay trong quá trình b 姶 ng cách t 姶 i 姶 u hóa đi 姶 u ki 姶 n v 姶 n hành Ai 姶 unày th 姶姶 ng đòi h 姶 i s 姶 giám sát quá trình m 姶 t cách nghiêm ng 姶 c và ph 姶 i có các bi 姶 n phápphòng ng姶 a thích h 姶 p Không ph 姶 i lúc nào các bi 姶 n pháp này c┡ng ph 姶 i thành công Th

姶 c t 姶 v 姶 n có các chi 姶 n l 姶姶 c g 姶 n k 姶 t các quá ch 姶 t đ 姶 c h 姶 i vào s 姶 n ph 姶 m hay quá trình v

姶 i đi 姶 u ki 姶 n chúng đ 姶姶 c thu h 姶 i và tái s 姶 d 姶 ng Tuy nhiên h 姶姶 ng gi 姶 i quy 姶 t nàyđòi h 姶 i chi phí cao cho vi 姶 c ki 姶 m tra giám sát ch 姶 t ch 姶 trong su 姶 t vòng đ 姶 i c 姶 a chúng.Bên c姶 nh đó, ph 姶姶 ng pháp này còn ph 姶 thu 姶 c vào vi 姶 c truy 姶 n v 姶 n các hóa ch 姶 t này

đ 姶 bào đ 姶 m m 姶 t chu trình khép kín, và đi 姶 u này s 姶 làm t<ng nguy c 姶 rò r 姶 haytai n姶 n Lý t 姶姶 ng nh 姶 t, ngu 姶 n nh 姶 p li 姶 u c 姶 a m 姶 t h 姶 th 姶 ng nên càng ít đ 姶 c h 姶 i càng t

姶 t, s 姶 làm gi 姶 m m 姶 t cách đáng k 姶 các r 姶 i ro c┡ng nh 姶 chí phí cho vi 姶 c ki 姶 m tragiám sát hay chi phí cho các bi姶 n pháp phòng ng 姶 a

Nguyên t 姶 c th 姶 2: Phòng ng 姶 a thay vì x 姶 lý

Ng<n ng 姶 a vi 姶 c hình thành các ch 姶 t th 姶 i sinh ra trong m 姶 t quy trình s 姶 có hi 姶 u qu

姶 đáng k 姶 h 姶 n so v 姶 i vi 姶 c x 姶 lý l 姶姶 ng ch 姶 t th 姶 i đã đ 姶姶 c sinh ra Vi 姶 c đ 姶 xu 姶 t các h 姶

th姶 ng quy trình s 姶 n xu 姶 t không ch 姶 t th 姶 i th 姶姶 ng b 姶 ch 姶 trích là không tính đ 姶 n các đ 姶

nh lu姶 t nhi 姶 t đ 姶 ng h 姶 c c┡ng nh 姶 các v 姶 n đ 姶 liên quan M 姶 t đi 姶 m quan tr 姶 ng th 姶姶 ng

b姶 b 姶 qua, khái ni 姶 m ch 姶 t th 姶 i là do con ng 姶姶 i ngh┄ ra Nói m 姶 t cách khác, b 姶 n ch 姶 t c

姶 a n<ng l 姶姶 ng c┡ng hay v 姶 t ch 姶 t v 姶 n không ph 姶 i là ch 姶 t th 姶 i Khái ni 姶 m ch 姶 t th 姶 i

xu姶 t phát t 姶 vi 姶 c chúng không d 姶姶 c s 姶 d 姶 ng m 姶 t cách hi 姶 u qu 姶 Theo cách đánhgiá đó, các v 姶 t li 姶 u hay n<ng l 姶姶 ng không đ 姶姶 c khai thác s 姶 d 姶 ng m 姶 t cách hi 姶 u qu 姶

đ 姶 mang l 姶 i l 姶 i ích trong quá trình đ 姶 u s 姶 đ 姶姶 c đánh giá ch 姶 t th 姶 i Vi 姶 c hình thànhc┡ng nh 姶 vi 姶 c s 姶 lý ch 姶 t th 姶 i th 姶姶 ng đòi h 姶 i nhi 姶 u ch 姶 t th 姶 i th 姶姶 ng đ 姶 i h 姶 i nhi 姶 ucông s姶 c, th 姶 i gian và ti 姶 n b 姶 c A 姶 c bi 姶 t là đ 姶 i v 姶 i các ch 姶 t th 姶 i đ 姶 c h 姶 i, chi phí dànhcho vi姶 c ki 姶 m tra, đi 姶 u khi 姶 n th 姶姶 ng r 姶 t cao

M姶 c dù vi 姶 c hình thành ch 姶 t th 姶 i rõ ràng nên đ 姶姶 c hay h 姶 n ch 姶 b 姶 t c 姶 lúc nàoc┡ng có th 姶, th 姶 c t 姶 c┡ng có nhi 姶 u ví d 姶 trong đó ch 姶 t th 姶 i không ph 姶 i đ 姶姶 c hình thành

m姶 t cách tình c 姶 mà do quy trình đ 姶姶 c thi 姶 t k 姶 m 姶 t cách không đúng đ 姶 n Các côngngh姶 th 姶姶 ng h 姶姶 ng đ 姶 n vi 姶 c thi 姶 t k 姶 không ch 姶 t th 姶 i 姶 quy mô nào c┡ng d 姶 a trên khái

ni姶 m c 姶 b 姶 n: nh 姶 p li 姶 u đ 姶姶 c thi 姶 t k 姶 đ 姶 tr 姶 thành m 姶 t ph 姶 n c 姶 a s 姶 n ph 姶 m 姶 quy môphân t姶 khái ni 姶 n này đ 姶姶 c g 姶 i là ‘ti 姶 t ki 姶 m nguyên t 姶’ (atom economy), và 姶 các quy mô l 姶

n h 姶 n s 姶 đ 姶姶 c g 姶 i là ‘ti 姶 t ki 姶 m nguyên v 姶 t li 姶 u” (material economy)

Nguyên t姶 c này có th 姶 đ 姶姶 c minh h 姶 a b 姶 ng cách xem xét vi 姶 c thi 姶 t k 姶 các h 姶 th 姶 ng

s姶 n xu 姶 t n<ng l 姶姶 ng t 姶 ngu 姶 n nguyên li 姶 u hóa th 姶 ch, trong đó 姶 m 姶 i giai đo 姶 n c 姶 achu trình đ 姶 u sinh ra ch 姶 t th 姶 i M 姶 c dù ch 姶 t th 姶 i c┡ng sinh ra ngay trong quá trìnhkhai thác và ch 姶 bi 姶 n, ph 姶 n l 姶 n ch 姶 t th 姶 i l 姶 i đ 姶姶 c hình thành trong quá trình s 姶 d 姶 ng Vi 姶

c đ 姶 t cháy các nhiên li 姶 u hóa th 姶 ch s 姶 hình thành các ch 姶 t khí gây hi 姶 u 姶 ng nhà kínhc┡ng nh 姶 các ch 姶 t th 姶 i d 姶 ng b 姶 i r 姶 n và đây là m 姶 t trong nh 姶 ng nguyên nhân gây ra vi

姶 c thay đ 姶 i khí h 姶 u toàn c 姶 u và các h 姶 qu 姶 c 姶 a nó Trong khi đó vi 姶 c s 姶 n xu 姶 tn<ng l 姶姶 ng d 姶 a trên các ph 姶 n 姶 ng