Vận Dụng Kế Toán Quản Trị và Kế Toán các Doanh Nghiệp VN : Luận án tiến sĩ

Vai tu' each Ia bO phan ciia quan ly kinh te· noi chung va ta.i chfnh ke toan n6i rieng, vai nhi~m vv ghi chep thu thap thOng tin, phan tich di:t li~u, danh gia va de ra cac quyet djnh

TRUỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

PHẠM XUÂN THÀNH

VẬN DỤNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ VÀO KẾ TOÁN CÁC

DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

SỐ: 5.02.11

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Người hướng đẫn khoa học: PGS.Tiến sĩ Đào Văn Tài

PGS.Tiến sĩ Ung Bửu

Thành Phố Hồ chí Minh -2000

I

@Lie uf lltu, kLl qu/J_ nLu lum.g lu4n tin La l.l:u.nq_ l.lufe tUi eluia libtg ih.ufe al eO.ng_ luf lum.g b.ttllu) nujl eDIUJ- ldnh niiD ltJuie •

rl'de ghlfu4n tin

~

/

: Chi phf - khO'i htQng va IQi nhuan

CbddniJl

1

1.1 KHAI NI~M v A VAl TRQ CUA KE TOAN BOI Vdl QUAN l y KINH TE • 4

1.1.1 Khai ni~m ~ ka' toan ~ 4

1.1.2 Cac linh we khac nhau ella ke toan 6

1 1.3 Vai tro cua ka' toan d6i VOi quan ly kinh ta' 7

1.2 KE ToAN QUAN TRI Vdl HO~T BONG QUAN LY DOANH NGHitP •.••••• •.• 9

1.2.1 Khai ni~m ciJa ke toan quan tri 9

1.2.2 Ban ch&l cua ke toan quan trj 10

1.2.3 Phan bi~t gill'a k6 toan quan tri va ke toan tai chlnh 12

1.2.4 Vai tro ella ka' toan quan tri d6i vai hoat d¢ng kinh doanh 14

1.3 cAc KY THU'T NGHI~P VIJ Cd BAN TRONG KE TOAN QUAN TRI 17

1.3.1 Thiet ke thOng tin va· trlnh bay m6i quan h~ giua cac tMng tin trong ke toan quan tri: 17

1.3.2 Nh~n di~n va ph~n loai chi phf trong ke toan quan tri 18

1.3.3 MOt s6 kY thuat trnh toan chO yeu trong ke toan quan tri 24

1.4 KINH NGHitM , VE THIJC HI~N KE TOAN QUAN TRI iJ MQT SO NLIOC TREN 1rli~ Clltll •••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• :3Ll 1.4.1 Qua trinh hlnh thanh va phat tri~n cua ke toan quan trj tren the giai 34

1.4.2 Nhan thuc khac nhau v~ ke toan quan tria mOt s6 m.nlc 37

1.4.3 Bai hoc rut ra tit kinh nghi~m thr,tc hi~n ke toan quan trj o mqt s6 ni.IOc tren the giai 39

1.5 SIJ ciN THIET VAN DONG KE TOAN QUAN TRI VAO KE TOAN cAc DOANH NGHieP VIeT NAM 40

1.5.1 Y~u cgu cua co che thi trlKing dO'i vai cOng tac ke toan doanh nghi~p 40

1.5.2 SrJ ~n thia't khach quan clla k€ toan quan tri dO'i vai quan ly doanh nghi~p 43 1.5.3 Cac di~u ki~n kha thi cho vi~c van dung k~ toan quan trj 44

1.5.4 Tfnh kha thi trong vi~c v~n dung ke toan quan tr! vao cac doanh nghi~p Vi~t Nam 45

~CACDOANHNGIDtP~TNAM

2.1.1 H~ th6ng tai khoan ka' toan 51

2.1.2 H~ th6ng bao cao tai chfnh ~ : 53

2.1 3 H~ th6ng chung tu k3' toan : 55

2.1.4 Ch€ dO s6 sach ka' toan ~ 57

2.2 THI/C TH&NG Kf TOAN QUAN TRIa NlltJC TA THONG THOI GIAN QUA 58

2.3 aANH GtA KHAt QUAT MOT so TON r~t vE NH~N THuc· aot vtlt KE ToAN QUAN TRI a CAC DOANH NHGI~P VI~T NAM • • •• • • • •• • 68

2.3.1 Thl,J'c trang cOng tac td chuc k€ toan tai mOt s6 doanh nghi~p hi~n nay 68 ·

2.3.2 MOt s6 t6n tai va nh~n thac d6i VOi KTQT a cac doanh nghi~p hi~n nay 78

Kllluqn chlhlng 2 Cbddnga V !N Dl)NG Jd TOAN QUAN TRJ vAo Kt TOAN CAC DOANHNGmtP VI:¢T NAM a.1 cAc auAN a1em THONG v1ec v~N DUNG KE TOAN auAN THI vAo KE I I A P-r TOAN CAC DOANH NGHI~P Vl~1 NAJ't'l

3.1.1 Quan digm pha.n djnh rach roi giua ke toan quan tri va ke toan tai chfnh

3 1.2 Quan digm phO hOp, tuong xang

3.1.3 Quan di@m th6ng nh~t, dOc l~p

3.1.4 Quan digm ke thua

3.1.5 Quan digm don gian, thiet thl,J'c

3.2 To cHile v~N Dt.JNG KE TOAN QUAN TRI vAo KE TOAN cAc DOANH 84 85 86 86 87 87 88 NGHI~P VI~ NAM 88

3.2.1 X~y dung cac nOi dung Ke toan quan tri chll ~u \.$n dung trong doanh nghi~p 88

3.2.2 xay dung cac phuong phap k€ toan ch~ y@'u trong k€ toan quan trj 111

3.2.3 xa.y.dl)'ng mo hlnh ke toAn quan tri tai cAc doanh nghi~p 132

3.3.1 Xuat phat h)' nhu cAu quan ly cua doanh nghi~p 157 3.3.2 Sl/ quan tam cua Nha nude va ban nganh cac cap d6i vdi ke toan quan tri

tai doanh nghi~p : 157 3.3.3 Tao ra mOi trunng phap ly d6ng bQ cho mO hlnh t8 chU'c k@' toan quan trj

a cac doanh nghi~p : 159

3.3.4 HOOn thi~n cAc phtx:lng phap ~ toan ch~ yeu ap dung trong ~ toan quan tri 160

3.3.5 Cai tia'n vA hoAn thi~n cac phuung phap xac dinh vA trnh toan chi phf 161 3.3.6 Ki~n toan t8 chU'c b¢ may vA b6i du6ng nang cao n~ng h.tc d~i ngO k@'

toan quan tri doanh nghi~p 162 3.3.7 E>ay nhanh qua trinh cOng nghi~p h6a cOng tac ke toan 162

165

169

172

MIJddu

1 Trnh ca'p thiit cua t1f tai

Trong bat cu cht dq xa hOi nao c6 n~n san xu{t hang hoa, san phAm san xuft ra du'Qc dem di trao d6'i va mua ban tr~n thi trutsng nhlm thoa man moi quan h~ cung cau giiia ca nhan, bO ph~n, deu can den st~ dong gop cua cOng cv quan Jy kinh t@' tai chanh

vi~c quan ly, dieu hanh va kiGm soat cac ho~t dQng kinh doanh Trong ca ch@' thi trtK1ng, sv c~nh tranh ve gia ban san ph~m, chat lu'Qng san ph~m di~n ra quy@'t net nham tranh gianh thi ph(n va nang cao I(Ji tU'c Ia dieu t!t yeu Vi the·

h~ch toan k@' toan khOng chT dan thuan Ia cac bao cao tai chfnh dliQc glli di nham chU'ng minh, bao cao cac so li~u ve klt qua kinh doanh rna doanh

nghi~p da thl!c hi~n trong mqt chu kY ho~t dqng, rna quan trQng Ia lam sao thl!c hi~n mOt hf th6ng th6ng tin thfch h(lp cho quan ly

Vai tu' each Ia bO phan ciia quan ly kinh te· noi chung va ta.i chfnh ke toan n6i rieng, vai nhi~m vv ghi chep thu thap thOng tin, phan tich di:t li~u,

danh gia va de ra cac quyet djnh dung dAn nh!m giup cho cac doanh nghi~p

quan ly va dieu hanh hi~u qua ho~t dOng san xuft kinh doanh trong nen kinh te thj tru'C1ng, kl toan quan trj thi!C Sl! Ia c6ng c~ quan ly can thi@'t va kh6ng thG

thieu duQc cua nhiing nha quan tri doanh nghi~p

aua khao sat mQt s6 bQ phan doanh nghi~p, nhft Ia cac doanh nghiep

c6 phan, liAn doanh va von dau 1lt mroc ngoai, chung t6i nh~n th!y hQ c6 khuynh huang chu trQng de'n vi~c v~n hanh kt toan quan tri trong quan ly doanh nghi~p, va tat nhiAn nhu cau nay se dan dliQc hlnh thanh va phat triGn rOng rai cho mQi doi tt~Qng doanh nghi~p ne·u hQ hieu ro d~c vai tro, IQi fch cDnQ nhtt nam bAt dliQc cac phttang phap ky thu3t de van dvng vao cac chT ti@u tinh toan, phan tich trong ke toan quan tri

Di gop phan giai quyet cac vfn de trfin, tOi m~nh d~n chQn de tai nghien CUu CUa lu~n an :

2 Muc dfch nghltn cll'u :

- NghiAn cl1u viiY 1uan va thtlc tiln cua kt toan quan tri nhAm muc dfch lam ro vai tro, cOng dl)ng cua thOng tin kt toan quan tri doi vdi cac doanh

toan quan trj co chon IQC va mO hlnh dl vtn dl)ng vao tlnh hlnh tht!C t@' cua doanh nghi~p, d6ng thai de xu(t cac giii phap nhlm hoan thi~n vi~c t6 chuc van dung kt toan quan tri vao ka· toan cac doanh nghiqp Vi~t Nam

3 B6i tu'(fng va phflm vi nghien cll'u

- Khao sat tlnh hlnh thljc tl vi cOng tac van hanh kl toan quan tri ~i

mOt s6 doanh nghi~p

- NghiAn cl1u cac chu truang, chinh sach cht dQ va cac tai lieu trong m.roc c6 liAn quan dA'n kA' toan quan tri cua ka' toan Vi~t Nam

- NghiAn cU'u cac nQi dung ehu ytu cua KTQT thOng qua mOt s6 tai li~u

ve KTQT trong nude va nude ngoai, d6ng thai nghiAn cU'u ve cac ph!n hanh cua KTTC nhlm chon IQc va dua vao v~n dvng cho KTQT a cac doanh nghi~p Viet Nam

4 Phu'ang phap nghlen cau

- Sli dijng phu'Ong phap duy vat bifn chU'ng va duy vtt lich Slt lam kim chT nam cho vi~c nghiAn cam

- Sli dung phttang phap phan trch thong kA, toan kinh tl, toan t1ng dung

dl phan tich, cht1ng minh va giai quye't vfn d4

- Ktt hQp thl!c tiln va lY luan da hoc trAn ca s?J nghi!n cU'u va phat triln

vfn de tit cac chlnh sach chl dO kA' toan tai chlnh trong nu'dc, cac tai lifu vf

quan tri tai chfnh ke toan qu6c to· dl so sanh va van dt,mg ke toan quan tri vao quan ly cac doanh nghiep Viet Nam

5 fl6ng g6p cua lu~n an :

Luan an d~ hf thO'ng hoa cac v!n d~ chung vf oo so ly tuan cila KTQT, khai quat du"Qc qua trlnh hlnh thanh va phat triln cua he thO'ng kA' toan Viet

Nam, tit do dtta ra nhiing dilm n6i b3t vf thi/C tr~ng KTQT cua mroc ta trong thai gian qua, d~c bi~t lam ro vf m~t ly Ju~n d6i voi St! cAn thift khach quan phai van d~:~ng KTQT trong cac doanh nghi~p Vift Nam

ThOng qua nghiAn cU'u kinh nghifm cua cac nu'Oc phat tri~n v~ ho~t dOng KTQT trong cac doanh nghifp, kft hQp vdi tht!c trq.ng va dilu kifn van dt,mg KTQT ~i cha cua cac doanh nghi~p Vi~t Nam, lu3n an da g6p ph(n vao vifc t6ng hQp vf m~t ly lu3n khoa hQc, chQn IQc va gidi thi~u cac nOi dung U'ng dvng mang y nghia thl!c tiln d6i voi cOng tac KTQT trong cac doanh nghifp

Ngoai ra luan an con dtta ra cac quan di~m di van dung KTQT, xay dl/ng cac phuung phap ka· toan chu ya·u tht!c hifn trong KTQT, phac thao du"Qc

mo hlnh KTQT cho cac doanh nghifp, d6ng thcsi df xu!t cac giai phap nham

v~n dvng KTQT trong cac doanh nghi~p Vi~t Nam hi~n nay

6 Kit ct'u coa lu~n =in :

E>~ dq.t dU'Qc muc tiAu df ra cua df tai, ngoai phan rna dau, kft tuan va phu IUC1, tuan an co khO'i tuvng 161 trang, 21 bang sO' lifu 16 so dd, dU'Qc kA't cfu nhll sau :

- Chu'ctng 1 : KHAI LU~N ve KE TOAN au.AN TAl

• ChU'o'ng 2 : THl/C TA~NG KE TOAN QUAN TAl {j cAc DOANH NGHISP VIST NAM

- Chu'ctng 3: V~N Dl)NG KE TOAN QUAN TRI VAO KE TOAN cAc DOANH

Ngu6n sO' lifu minh chU'ng trong tuan an du'Qc thu thap qua cac ni~n

giam thO'ng ka, thOng tin chlnh thU'c tit cac BO, Nganh, cac ~P chr da cOng bO'

va qua cOng tac khao sat thi!C te'

Cbudng.l

1.1 KHAI NI~M VA VAl TRQ CUA Kf TOAN 961 VOl QUAN LY KINH Tf: 1.1.1 Kh4i ni'm vi kl to4n:

Xa hOi Joai ngutJi t6n ~i va phat triln dfn ngay" nay Ja· do tit thai xa xtta

con ngutJi da bilt san xua't ra ella cai, vat cha't el danh gia dUQc cOng viec cua mlnh Jam, hieu qua cua no Va ti@n lieu duQC kft qua 0 tu'ang lai cho ho~t dQng cua mlnh thl con ngu'Oi phai dl/a vao mOt cOng cv, do Ia kA' toan

E>i§u nay da dUQc chU'ng minh khi thOng qua cac di 1fch tim th!y, cac nha khao c6 da xac dinh rang trong thai d~i ThuQng c6, nhlfng kiln thuc vf kf toan ·da dUQc nhan dinh trong ho(lt dOng thuung m(li va hanh chfnh ·

t\lhti vay Sl/ hlnh thanh cua kt toan da xu{t hien cung mOt luc voi Sl/ hlnh thanh dai sO'ng kinh te' va xa hOi ella loai nguoi

Sl/ phat triln cua xa hOi Joai nguiJi ngay cang cao, keo theo Sl/ nhan thuc

vf vai trO, ban ch!t va nOi dung cua kf toan trong 1irng giat do(ln cung co nhung bifn d8i theo xu hu'Ong phat triln Vl thf quan n·ieni' v~ kf toan trong titng thai kY cung khac nhau

Ngay nay, chung ta dang sO'ng trong mOt kY nguyen ella thOng tin, kl toan da co nhung ti~'n bO vt.M b3c nan viec thl/c hien cac chuc nang kf man

da tro thanh nhu cau thi~'t y~'u dO'i voi m~i td' chuc, ca nhan trong xa hOi

Qua phAn tfch trAn, ta thfy khai nifm kf toan phv thuOc vao nh4n thU'c

vf nhu cfu va mvc dfch sU' dvng trong titng ITnh VI/C ho~t dOng va trong titng thoi di6m nhft dinh nao do

Tham khao cac tai ueu vf kf toan, chung ta th!y co nhung dinh nghia khac nhau vi tinh chA't phU'c t;lp cua mOn kf toan cung nhlt Sl/ phO'i hQp nhung nganh liAn h~ dln kl toan, thO'ng kA, thttang m~i, kY nghf, 1fn dvng, ngAn

hang, djch vu Mlc dii m~i tac gia d~u c6 gAng trlnh bay theo quan diim cua riAng mlnh, nhttng v~ d~i thf chting khOng mau thuln v"i nhau

• Theo dieu I~ t6 chU'c kf toan Nha mtac Vi~t Nam [23] th1 "Kt toan Ia cOng vi~c ghi chep, tinh toan bAng con s6 du'di hinh thU'c gia tri, hi~n v~t va thai gian lao dOng, chii y~·u du'di hlnh thU'c gia tri df phan anh kiim tra tlnh hlnh van dOng cua cac lo3i tai san, qua trlnh va klt qua hoat dOng kinh doanh, sU' dung v6n va kinh phf Nha nutlc, cDng nhtJ cua cac tO chU'c, xr nghiep"

Uy ban thu~t ngfi ciia vi~n kt toan cOng chU'ng Hoa Ky djnh nghia kA' toan nhu' sau [56, trang 5] : "Kt toan lA mOt ngh~ thu~t ghi chep, phin lo~i,

t6ng hQp va ly giai cac giao djch, st! ki~n mOt each co y nghia du'di hlnh thU'c

ti~n t~ Ngoai ra no phai thf hien it nhft mOt phan tinh chft cua tai chinh "

Ph~m vi ciia djnh nghia tr@n c6 ve bi gidi h~n, c6 mQt djnh nghia khac rOng han nhu sau [53, trang 6) : ~~K~· toan Ia qua trlnh nh~n di~n, do lunng va truyen d~t thOng tin kinh t~· df giup nhfing ngu'Oi sli dung thOng tin d6 danh gia

va ra quyet djnh "

Gan day kl toan dLtQc dinh nghia c6 li~n quan dln khai niem thOng tin djnh lu'Qng nhtJ sau [44, trang 24] :"Ke' toan lA mOt ho~t dQng djch vu voi chU'c na.ng cung cap thOng tin djnh lu'Qng ve nhfing doi tuQng kinh t~·, nh!m du'a ra cac quyft djnh trong vifc lt!a chQn cac phttang an kinh doanh khac nhau "

Khai ni~m nay am chT k~· toan vita Ia mQt "nghe thu3t" vita Ia mOt ho3t dOng "dich vu" va ngu y kl toan bao ham nhung kY thu4t nham df sU' dung cho mQt s6 ITnh Vt!C nhat dinh

Da co nhieu cUOc tranh lu~n voi nhfing quan dilm khac nhau : Ke' toan Ia mOt nghe thuat hay mOt khoa hQC ?

Nhung ngu'Oi quan niem kl toan Ia mOt khoa hoc cho rang mu6n trd thanh nha doanh nghiep gioi, can phai nam bat dUQC nhung Icy na.ng Va

phttang phap tiep can doi vai kl toan thOng qua tru'CJng lap, sach giao khoa va

Nhung ngi.IUi quan ni4m ke toan Ia mOt ngh4 thuat l3i de nghj thay vi giang d~y tY thuy~·t cho nhli'ng nguOi lam cOng tac k~· toan, thl nen cung ca'p

cho hQ nhi1ng cai nhln thfu dao han v§ quan di6m d6i vOi kf toan quy udc, thlia nhan con s6 phat sinh phai du'Qc su dung nhtt th~- nao dl thoa man cac muc ti@U VA y@u c!u cua ngu'Oi sii dung

Theo tac gia Leochardonet cho rAng ke' toan khOng phai Ia khoa hQc cung khOng phai Ia nghG thu~t rna ke' toan Ia mOt kY thu~t nha do ngu'Oi ta co th6:

.; Thie't tap bang tlnh hlnh tai chfnh cua xf nghi~p luc bat dau ho~t dOng

- Theo doi va ghi chep bAng each dung dan vj tien t~ va nhi1ng biln chuyln ve cac gia trj c6 tac d~ng lam thay d6i bang tinh hinh tai chlnh n6i tren

- Thie't l~p bang tlnh hlnh tai chfnh sau cung cua xf nghi~p

Ngay nay, trong di§u kien n§n kinh te' thi tru'Ong, theo tOi, ke· toan co thl dU'Qc quan ni~m nhtt sau : "Kl toan Ia mOt ngOn ngu kinh doanh, mOt nganh khoa hQc va Ia mOt ngh~ thu~t dl thu th3p, ghi chep, phAn lo~i va t8ng hQp

thOng tin can thie't cho vi~c danh gia va ra quye't djnh cua ngui1i quan .JY"

Song, cho du quan niem nhtt th€ nao di ntra thl n.ru trung l~i hau he't cac nha quari ly v!n cho rang ke' toan Ia cOng c~ quan ly vO cung quan trqng va c6 vai tro tich CI/C d6i vdi cOng tac quan ly a ca tam vi mO lin vi mO

1.1.2 C'c linh VI/C kh'c nhau cua kt to'n :

Do thOng tin k€ toan c6 thl dap U'ng cho nhi§u d6i tu'Qng c6 nhu c~u sii' d1,mg khac nhau nan Ire toan du'Qc phan chia thanh mOt s61inh VI/C nhtt sau :

• K( to~n tai chlnh (KTTC) :

E>4t trQng tAm vao vi~c ghi chap, t6ng hc;Jp cac thOng tin kl toan va

so~n thao cac bao cao tai chfnh theo nhung nguyen ta.c va quy dinh chung Cac bao cao tai chfnh cung cfp cho quan ly doanh nghiep va nhlffig ngutsi ben ngoai co lien quan va co nhu c~u su dung cac bao cao do

• K( tottn chi phi:

La ffnh v11c kf toan liAn quan chtl yfu dfn ghi chep va ph!n 1fch cac khoan muc chi phi nham trnh gia thanh san phAm va kiem soat chi phi, d6ng thbi dl! toan chi phi cho vi~c 14P kf ho~ch de lam can ca so sanh danh gia Ngoai ra ke' toan chi phf con cung c!p thOng tin phuc vv cho chac n!ng quan trj, trong do chu ye'u cho chac n~ng kiem soat va danh gia chi phi

• Ki to~n quan tri (KTQT) :

Khac vdi KTTC, KTQT dlt trQng tam xli ly cac lo~i thOng tin dl sl't dung nOi bO cho cOng tac quan ly, lam co so cho cac quyet dinh kinh doanh hang ngay va ho~ch tfinh ke' ho~ch tuung lai cua doanh nghiep

• Cac linh vl/c ki to an khac :

Bao g6m vi~c l~p bao cao v6 IQi hlc chju thuf va cac ttl vfn v6 thu~· tac d{)ng ciia thu~· doi vdi cac nghi~p vu kinh doanh

La ke toan danh cho cac nghiep vu cua cac tO' chuc chfnh phu va cac t6

chU'c phi lc;Ji nhu4n nhu' giao due, y te, cac tO chU'c nhan d~o,

Kl' toan c6ng cqng :

Chung d~c Nha nu'dc thita nh~n ho~t dOng trong ffnh Vt!C kiem tra mOt each dOc 13P cac bao cao tai chinh ella doanh nghi~p, va trlnh bay cac y kien chuyen mon doi vdi St! hc;Jp ly ciia cac bao cao nay Ke toan cOng cQng thuUng chu trqng VaO nhung djch VI) kiem toan, djch VI) ttl vfn Ve thue Va quan ly

1.1.3 Vai tro cua ke to~n 116i v6i quan ly kinh te':

Vai tro cua ke' toan xuft phat tit tht!C te khach quan cua ho~t d{)ng quan

ty va chuc n!ng cua ke' toan Cac thOng tin cua ke toan ~o ra nham giup cho nhung ngutJi c6 nhu c!u sli dung thOng tin khac nhau

• Cac nha quan ly doanh nghl~p :

Sli d~ng thOng tin ke toan dl l~p cac m~c tiau cho doanh nghiep mlnh, danh gia qua trlnh thl/c hien m~c ti~u d6 va d~ ra cac quya·t dinh dl di~u chTnh cac ho~t dQng SXKD cho c6 hi~u qua nhat

• C6c ngu'cli chu sit hau :

Nhung nguai so htru doanh nghi~p quan tam den doanh nghiOp lam ~n

c6 lai hay khOng, nhifu hay rt dl quyet dinh phan chia IQi tut ThOng qua cac thOng tin ke toan dl danh gia ngutJi quan ty, tanh d4o c6 kha nang hay khOng, c6 nan dl hQ tiep tuc hay bai miin chuc v~ cua hQ dl thay the ngutsi khac

• Nhang ngu'cli cung clp trn dvng va hang h6a :

Cac ngan hang, cac cOng ty tai chfnh c£ing nhu' cac nha cung cfp hang h6a tru'dc khi cho doanh nghiep vay ti~n hay cung c!p hang h6a c~n bitt du'Qc kha na.ng tai chfnh cua doanh nghi~p nhu tha· nao ? Doanh nghi~p c6 kha na.ng tra nq khi dao h~n hay khOng ? T(t ca d6u phai sli d~ng thOng tin k~· toan

• C6c nha t'Jiu tu':

Cac nha d~u tu' Ia nhrtng nha cung cfp v6n cho doanh nghiqp vdi hy vong thu du'Qc lai cao han tifn lai gi'ti ngan hang El6ng thlJi hQ IUOn muO'n thu h6i vO'n nhanh nha't Do vay tnroc khi dfu tll hQ cfn c6 nhung thOng tin v6 tai chfnh cua doanh nghiep nham nghiAn cliu,phan trch, danh gia va ra quyft djnh

• Cac ca quan thul :

Cac ca quan thue dja phttang va Trung ttang dl/a vao tai lieu ke toan ella doanh nghiep dl tfnh thua· d~c bi~t Ia thua· thu nhap doanh nghiqp Cac co quan thua· thuUng xem xet soli~u v6 IQi tU'c thl hi~n tran cac bao cao tai chinh,

lo~i trii nhung chi phf ghi nh4n sai lu4t djnh dl xac dinh lqi hlc chju thue cua doanh nghiep

• Cac cct quan Nha nll'6c :

c~n cac s6 lieu k@' toan dl tang hQp ho4t dOng ella cac nganh, cac dia phttang Tran co so do phan trch, danh gia nham dinh ra cac chfnh sach thue thfch hQp dl thuc dAy san xuat kinh doanh (SXKD) va di6u hanh kinh tf vi mO

1.2 K~ TOAN QUAN TRI Vtll HO~T BQNG QUAN LY DOANH NGHieP :

1.2.1 Khjl nl'm coa kt tojn quan trt :

Theo tfinh nghia cua Hifp hOi ke' toan vien Hoa Ky thl KTQT Ia [53, trang

261 ): "Quy trlnh djnh d~ng, do Iuong, t&ng hQp, phAn tich, 13p bao bilu, giai trlnh va thOng d~t cac s6 li~u tai chfnh va phi tai chfnh cho Ban giam d6c ttl

nghi~p va dl dam bao vi~c sii' d~:~ng co hieu qua cac tai san va quan JY chat che cac ta.i san nay"

- Theo cuO'n tit di6 n thu3t ngu kf toan My thl KTQT du"Qc djnh nghia nhu' sau [45, trang 98] : " KO' toan quan tri Ia ITnh VI/C k~' toan li~n quan d§'n vi~c

thu th~p va xu ly cac thOng tin kinh tO' nh~m h~ trQ nhung nha quan IY trong viec du'a ra cac quyA't djnh tai chfnh, d4c biet Ia trong viec ho~ch dinh k@'

ho~ch va quan ty gia thanh"

Hien nay girta cac nu'dc, hai rrnh Vt!c KTTC va KTQT co nhung each gQi khac nhau, phB bifn nh!t Ia theo each gQi cua titng Anh KTIC "Financial Accounting" va KTQT "Management Accounting" Trong khi do nhilu nude cha.u

Au nht( Phap, B6 fJao Nha thl KTTC gQi Ia K@' toan t6ng quat "Comptabilite General" va KTQT Ia Ke' toan phan tich "Comptabilite Analitique", hoac Ke' toan quan ly "Comptabilite des Gestion" Qua ttay ttl kh!ng tfinh KTTC khOng phai Ia

kf toan t&g hQp va KTQT khOng phai Ia kf toan chi tift nhu' nhifu ngu'Oi da

-Nhu' V4Y co nhilu quan dilm va khai ni~m khac nhau vi KTQT, nhu'ng theo Chung tOi dung tren goc dO tie'p can vf su dl)ng thOng tin cua ke' toan cho

ho~t dOng quan tri, thl tfinh nghia vf KTQT co thl tfUQc thl hifn nhu sau :

"KTQT Ia h~ th6ng ghi chep, do lu'Ong, thu th4p, t6ng hQp, xu Jy va cung c!p thOng tin kinh tA' ph~:~c v~:~ cho cac c!p dO quan tri trong mOt doanh nghi~p

dl danh gia va ra quylt djnh kinh doanh"

KTQT cung nhtt KTTC truUc hft phai nhan dien ttwc cac lo~i tai san tham gia ho~t dQng kinh doanh Vit XaC djnh dl((]C ngu6n tai trQ ttl trang bj cac

lo~i tai san do, d6ng thai nhan dien du'Qc cac Jo~i chi phf tham gia vao qua trlnh ho~t dOng SXKD dl thu th4p, phAn lo~i, xu ly va 14p cac bao cao cho

nhung d6i 1ut1ng su dung khac nhau Khac vdi KTTC, KTQT cung clp thOng tin nham thoa man nhu c!u cua nha quan tri cac clp ll doanh nghiep, hQ Ia nhi:tng ngutli rna quy@'t djnh hanh dQng cua hQ se chi phO'i tri/C ti@'p dfn St! thanh cOng hay thl't b~i cua doanh nghi~p do Nhu' v~y, nA'u thOng tin khOng d!y do cac nha quan tri se g~p kh6 khln trong vi~c quan ly di4u hanh doanh nghi~p Con neu thOng tin khOng chfnh xac, cac nha quan trj c6 thl du'a ra cac quyet djnh

thOng tin khOng dap l1ng kip thlJi thl cac vfn d~ t6n ~i se khOng giai quyA't dtJQc nhanh chong va co tha' m3:t co hOi trong kinh doanh KTQT xU' ly ph!n ldn cac thOng tin nh!m giup cho · cac nha quan trj ra cac quylt djnh dieu hanh SXKD a doanh nghi~p mQt each kjp thai, nhanh chong va c6 hiqu qua

E>l hilu ro han v~ ban chft cua KTQT, phutJng phap tifp c~n dan gian nhft Ia nghiAn cl1u, xem xet no trong m6i tuung quan gan li~n vdi KTIC, dl tit

do rut ra k@'t lu~n chung

1.2.2 Ban chit cua ke' totin quan trj :

Nhu' chung ta da bi~·t, k~· toan Ia cOng cv quan ly r!t quan trQng va khOng thl thi@'u du'Qc trong qua trlnh ho~t dOng SXKD cua doanh nghiep Viec thu th4p' va xu ly cac thOng tin v~ tlnh hlnh thu nh4P, chi phf, xac djnh kA't qua kinh doanh Ia mQt trong nhung yeu cfu cua KTTC Tuy nhiAn, doanh nghifp san xu{t nhieu lo~i san phAm, nhieu loij.i hang h6a, djch VIJ khac nhau, mu6n biet chi phf, thu nh~p va k@'t qua cua titng IO@.i san phfm, hang h6a djch VIJ

nh~m t6ng hQp l~i trong mOt ca c!u hO th5ng thOng tin, phvc vu cho nhu c!u quan tri doanh nghiep thl KTTC chtta dap U'ng du'Qc di~u nay, d4c biet Ia cac thOng tin cua k( toan dinh hu'dng cho cac ho~t dOng trong tuung tai Do do, doanh nghifp c4n phai t6 chU'c KTQT dl tnroc h(t nham xay dl/flg cac dl/ toan chi phi, dtl toan thu nh4p va ket qua cua titng loij.i san phlm, hang h6a djch

vv, sau do phai theo doi kilm tra su6t qua trlnh san xul't, mua ban hang h6a djch VIJ, tfnh toan gia thanh san phfm, gia v5n hang ban ra, doanh thu va ket qua cua tung lo~i san pham, hang hoa dich vu do dl dap U'ng yAu c!u quan JY

cu thl cua doanh nghifp

Nguon g6c ciia KTQT Ia ke toan chi phf, xu{t phat tit nhu cau kilm soat

chi phf trong ho@.t dOng SXKD ciia titng cl'p dO quan tri khac nhau trong doanh nghiep nhlm nghi~n cau chu yeu v~ qua trlnh tfnh toan gia thanh san phfm

va xac dinh gia tri hang t6n kho cung nhu' kA't qua kinh doanh cho titng ho~t

dt;ng Dln dln cung vdi St! phat tri§n cua khoa hQC quan ly noi Chung, khoa hoc kA' toan cOng co nhi1ng bu'dc phat triGn manh m~ nhi~u qu6c gia c6 n~n

kinh te phat triln tran the gidi da di sau nghien cU'u, sii d~:~ng nhi1ng thOng tin ke' toan ph~:~c vv cho yeu clu quan ty Slf phat triln manh me cua ke toan da

d~t ra hlidng nghiAn cU'u cac cOng cv kilm soat va l~p ke ho~ch, thu nh~n va

xii ly thOng tin ph~:~c vv cho vi~c ra quyet dinh quan tri gQi Ia KTQT Tit phunng hutlng tiep can tren doi vdi KTQT, co thG dtta ra each phAn tich cac nOi dung rna KTQT nghien cU'u nhll sau :

- Trlidc tien, KTQT a goc d~ ke toan chi phf truyln th6ng bao gom cac phuang phap ~p hqp va tinh gia thanh san phlm theo ba khoan m~:~c : chi phi nguyen v~t li~u trt!c tiep, chi phf nhan cOng trt!c tie'p va chi phf san xult chung

- Ke' de·n, KTQT thuln tlly nh~n manh dln cac phu'Ong phap sli dung thOng tin ke' toan trong vi~c ph~:~c vv cho nha quan tri ho~ch djnh va ki€m soat Trong ho~ch djnh, KTQT giai quyet vfn de su d~:~ng cac thOng tin qua khu d§ lidc tfnh thu nh~p va chi phi tuung lai Trong kilm soat, KTQT phan tich k1n qua

can thie't d§ kiGm soat tlnh hlnh thu nhap va tai chfnh

-: CutJi cung, KTQT sli d~:~ng cac thOng tin cho vi~c ra quylt djnh ngan

h~n va dai h~n nhll quyet djnh gia ban san ph!m, quyet djnh dlu til dai

h~n~ Day Ia hlidng phat triln nh(n m~nh de'n vi~c su dvng s6 li~u ke· toan lam nen tang cho quyet djnh quan trj, dlja tren cr:J sa van d~:tng cac cOng CV phan tich toan hoc, thong ke

Nhll v3y, KTQT Ia mOn khoa hQc dang phat triln, tit ch3 chT bo h~p

trong vi~c ghi chep va tinh toan gia thanh san xuat ifa trl1 thanh mot cOng cv

quan trQng nh~m thu nhan, xu ly va cung cfp thOng tin cho ho~t d~ng SXKD mOt each c~:~ thG, phvc vv cho cac nha quan ly trong vi~c tap ke' ho~ch, dieu hanh, t6 chtic, tht!c hi~n ke ho~ch va quan ly ho~t dOng kinh te· tai chlnh trong nOi bO doanh nghi~p

Tit d6, c6 th€ rut ra ban chat cua KTQT nhtt sau :

- KTQT khOng chT thu nhan, xu ly va cung cap cac thOng tin ve cac

nghi~p vu kinh te· da hlnh thanh, da ghi chep, h~ thong hoa trong cac s6 sach ka· toan, rna con xii ly va cung c!p thOng tin phuc vu cho vi~c ra quya·t dinh

quan tri; He thong h6a cac thOng tin theo mOt trlnh tt.t d~ hi6u va giai trlnh phan tfch theo cac chT tiau cu thl phuc vu cho cOng tac quan tri doanh nghiep

w KTQT chT cung c{p thong tin ve ho~t dQng kinh doanh chinh trong

y nghia rat lon doi voi nhung ngui1i, nhung bO ph~n va nhling nha dieu hanh quan ly doanh nghiep, nhlillg ft co y nghia doi vdi nhung ngttlJi ban ngoai

- KTQT Ia mOt bO ph~n cila cOng tac kl toan n6i chung va Ia mOt cOng

cv quan trqng khong thl thie'u du'Qc doi vai cOng tac quan ly nOi bO doanh nghifp

1.2.3 PhAn bi~t giifa kt totln quan tri va k8# totln tai chlnh :

Tit khai niem va ban chft cua KTQT tta trlnh bay tran, c6 thl rut ra nhltng ttilm giO'ng nhau va khac nhau co ban gilta KTQT va KTTC nhtt sau :

La hai bO ph~n ciia mOt he cung clp thOng tin kl toan, vi thl giua KTQT

va KTTG cnng c6 nhi1ng ttilm giOng nhau, trong do c6 hai dilm chlnh ylu Ia :

• ca hai d~u dt!a vao he thong ghi che p ban d!u ciia kl toan s~ th4t lang phi neu dl t6n ~i song song hai hf thong thu th~p sO' lifu khac nhau Tfnh khoa hQc ciia kf toan cho phep KTQT sli dvng rOng rai cac so lieu ghi chep hang ngay cua KTTC, tuy nhian co triln khai va lam t!ng them so lieu nay

• ca KTTC va KTQT d~u c6 mO'i lian hq ve trach nhiqm d6i vdi nha quan

ly KTTC lien quan den vifc 13P cac bao cao tai chfnh quy uac, con KTQT lien quan de'n vifc 13p bao cao cho ho~t dOng quan tri

• Ve doi tuQng su d1,mg thOng tin : Phl)c VIJ cho cac y dinh nOi bO, KTQT huang viec cung c!p thOng tin cho cac thanh vien ben trong doanh nghiep nhLt ban giam doc, phong ban cua doanh nghiep, trong khi do KTTC hlldng vao cung c!p thOng tin k! toan cho cac ca nhAn va t6 chU'c ben ngoai doanh

nghi~p nhu' cac c6 dOng, ngAn hang, nha cung clp, ca quan thu! VIJ,

• Ve d~c di~m thOng tin : ThOng tin KTQT d~t trQng tAm chu y!u vao tutJng lai, vi mOt ph~n ton trong toan bO cac nhiem VlJ cua ngutJi quan ly phai lam thuQc kY ke' ho~ch nen cac nhu c~u ve thOng tin ella ngutJi quan IY co ml)C tieu cho tunng lai nhieu han Bang t6m tat cac chi phf di qua va so lieu cac ky tntdc rat can thiet cho viec l~p dl/ toan Nh~ng thay dcSi thui1ng xay ra trong cac dieu kien kinh doanh, cac nhu cau cua khach hang, cac dieu kien c~nh· tranh, t(t ca nh~g thay d6i nay doi hoi cac dl! toan ella ngutJi quan ly phai xAy dlfng tren phan ldn cac s6 lieu uoc luQng NguQc l(li KTTC r!t rt khi phai lam cOng viec tide IU'Qng ho~c dl! toan cho tuung lai; Han nua, s6 lieu thu th~p dUVc ben trong cac s6 sach KTTC chT co khi cac qua trlnh kinh doanh da xay ra

• Ve kY bao cao : Ky bao cao ella KTTC thutJng Ia nam ho~c thap han Ia quy Trong khi do do nhu cau quan ly, KTQT du'Qc so~n thao theo na.m, thang,

tu~n tham chi hang ngay d~ kip thai cung clp cac thOng tin hllu dl)ng dA'n viec xii ly va dieu chTnh cac quyft djnh cua ngutJi quan ·ty

• Tlnh phap tenh cua cac bao cao : Cac bao cao tai chfnh trong mQi doanh nghiep deu phai thiet l~p tren ca sa tuAn thu cac chu~n mljc quy djnh mang tinh phap tenh, c6 nghia Ia no phai du'Qc so~n thao tr~n ca sa ch@ dQ k~·

toan thong nhlt ella Nha nuoc Tnii l(li s6 sach bao cao KTQT khOng c6 chuan mljc chung, chT co tinh chit hlldng din, v~n dl)ng mQt each linh ho~t Do d6,

doanh nghi~p c6 thi thi!t l~p cac s6 sach ke· toan sao cho phil hQp nh!m m~:~c

dich thljc hi~n tol chU'c nang quan trj cua mlnh Cilng vl the· trong KTQT c6 thi

sll' d~ng bat kY dan vi do lutJng nao (tien te, hien v~t, thai gian, ) va cilng c6 thi thoat ly gia g6c di tinh toan

• Ve dQ chfnh xac ella thOng tin : Trang thl!c te·, nhieu khi clp thitt, tinh kip thai ella thOng tin thutJng quan trqng han yeu ttl chfnh xac cao ella thOng tin ThOng tin doi vdi cac nha quan ly cang nhanh thl van de nay cang sam

· duvc xem xet giai quyel VI ty do nay, ngutJi quan ly thu'Ong de bo qua mQt so

dQ tin cay nhat djnh ella thOng tin d@' thOng tin c6 thA' sii dl)ng du'QC ngay EJieu nay c6 nghia Ia cac nha quan ly c~n co nhilng danh gia dung va sv uoc h.tQng

t6t, han Ia so li~u chlnh xac d~n tUng d6ng titng xu KTQT nhan bi~t du'(1c nhi1ng yau c!u nay nAn ft chll trQng d~n tinh chlnh xac han Ia KTTC BAn c~nh

d6 KTQT danh gia cao cac so li~u phi tien t~ Chang h~n nhtt cam nghi cua khach hang ve san ph{m mdi, tlnh hlnh bi€n dQng kinh t€ x3 hQi trong nu'dc va nu'dc ngoai, s11 thay d6i cac chfnh sach kinh te cua Nha nam~ cho du da s6

thong tin nay rat kh6 djnh gia va bieu hi~n bAng tien

• Moi liAn he vdi cac nganh khac : KTOT rna rOng han KTTC va co liAn h~ mat thiet vdi nhieu nganh khac nhau nhtt kinh tl hQC, thong kA, tai chlnh, khoa hQc quan ly, quan tri hQc>·· Cac ngu6n g6c bAn ngoai nay d3 ~o cho KTQT mQt hutfng vi cao cua nhieu nganh hQc thuat cling nhtt phutfng hutlng tht!C dvng ro r~t._

Viec nghiAn cuu de xac dinh nOi dung cua KTQT Ia mOt v!n de khOng dan gian, do vay c!n phai xem xet n6 trong moi tuung quan vdi KTTC trong tUng tru'(jng hQp cv the; ChT co nhtt v~y mdi xac djnh du'Qc ranh gidi, ph~m vi cung nhli m6i quan h~ giua KTQT va KTTC, nh!m dam bao cho nqi dung cua KTQT mQt m~t khong trung lap vdi KTTC va m~t khac gop phan b6 sung, hoan thien h~ thong thong tin ke· toan doanh nghi~p

1.2.4;Vai tnl cua k( toc1n quan tri t1tfi vcti hoat t1Qng kinh doanh :

Do Sl/ c~nh tranh tren thliOng tnrong ngay cang khO'c liGt, slic ep cua gia thanh, s11 tien bO nhanh chong cua kY thu4t trong viec ttl dOng hoa cao din den kha n~ng to ldn de thu th4p va bao cao s61ieu, da lam ~ng thAm nhu cdu

ve thong tin cua ngu'Oi quan ly; El~c bi~t Ia cac thong tin co li@n quan dA'n cac

ho~t dOng nOi bO rna hQ khong th6 rut ra tit cac bao cao thu nhap va bang

tOng ke't tai san trutlc day KTOT co vai tro rft ldn trong viec thu thap va xu ly thOng tin nay, giup cho cac nha quan ly ra quy!t dinh kip thai Vai tro cua KTOT con r!t quan trQng trong viec xem xet chi phr cua qua trlnh SXKD, gillp cho viec dl/ toan va 14p kA' ho~ch gia thanh phil hQp, giam gia thanh san xu!t nhAm dap ling kip thai cho nhu cau quan ly doanh nghi~p

Nhu' vay, KTOT co lien quan vdi cac nha quan tri trong viec cung c!p cac thOng tin ve m~t kinh t@' a doanh nghiep Cac thOng tin cua KTQT dU'Qc thiet kf' nhAm mvc tieu sli dvng cho qua trlnh dieu hanh ho~t dOng san xu!t kinh doanh, do do KTQT r!t can thiet cho qua trlnh tu' v!n ho~t dOng quan ly doanh

1.2.4.1 Ho~ch lfjnh:

HoCJ.ch dinh Ia dua ra kt hoCJ.ch cho viec thl!c hien ngan hCJ.n va dai hCJ.n cua mQt doanh nghiep K( hoCJ.ch rna ngU'Oi quan ly dtta ra thU'Ong co d().ng Ia dl! toan ngan sach Chung dllQC thi!C hi~n hang nam va nhung muc tiAu cua quan ly dllQC bi6u hi~n du'di d~ng s6 IUQng va gia tri

du'Qc 13p, nguai quan ly c!n nhung thOng tin c6 lian quan dln viec thlfc hi~n

Ke toan quan tri giup cho vi~c ~P h~p cac thOng tin c!n thiet bAng each cung cA'p cac bao cao thlfc hi~n Bao cao thlfc hi~n bao gom cac chi tiA't dl quan ly,

so sanh cac so li~u dl/ toan vdi cac so li~u thlfc te trong mOt thCJi dilm nhat djnh Khi bao cao thi/C hien chT ra mOt v!n d~ t6n ~i a mOt khau nao d6 cua doanh nghiep, ngu'Oi quan ly s~ phai tlm nguyan nhan cua vfn d~ va bien phap giai quyet N~·u bao cao thlfc hien nau ro mQi viec diu thlfc hi~n tOt thl nguai quan ly se dl tAm vao cOng viec khac Tom l9-i, kilm tra viec thtJc hi~n ke

thljc hi~n tOt vai tro quan ly cua mlnh

NgltiJi quan ly co mOt nhu c4u rA't tan vf thOng tin kt toan trong viec lanh d~o ho~t dOng hang ngay ChAng h~n, lanh d~o cOng ty c4n du'a ra gia ban cho mOt m4t hang mdi nao do thl hQ phai dtJa tr@n cac thOng tin ke toan

d6 dam bao gia ban do Ia phu hQp, ho4c bO ph3n quan IY phai dl!a trAn cac thOng tin k@' toan dl danh gia tri gia cila hang t6n kho, hang dang kinh doantl, Nhu vay, cOng viec cila k! toan va quan ly gan voi nhau ch4t che trong viec difu hanh cac hoCJt dOng hang ngay

Ke toan co nhi~m vv thu th3p cac sO' li~u v~ chi phf va k;Ji nhuan dl

thOng tin cho nglll)i quan ly vr du dd tung san phlm ra nham c~nh tranh voi cac doanh nghi~p khac tran thj truang c!n quyA't djnh phutJng an hCil gia, rna r(}ng vi~c quang cao ho4c ke't h~p ca hai vi~c nay dl chiem linh thj trui1ng,

doanh nghi~p phai g~n ch4t voi cac s6 li~u v~ gia thanh va ICi nhu~n do k~· toan cung c!p

Tuy nhien, khOng phai luc nao cac s6 li~u c!n thiet cllng c6 ngay theo yeu c!u thvc tf, do v~y ke· toan se thvc hi~n phAn trch chung, kA ca vi~c dl! toan d& co du'Qc nhiing so li~u do

Nhu v~y d~ c6 nhung quyet djnh dung c!n phai c6 d!y du cac thOng tin cAn va chfnh xac Neu cac thOng tin khOng d!y du, khOng chfnh xac thl d!n de'n quyet djnh se bi sai l~ch M~t khac, nhu c!u chfnh cua quan trj khOng phai

Ia cac thOng tin chi tie't rai r~c ma Ia cac bang t6m t!t, tit do ngu'CJi quan ly se th!y du'Qc nai nao co v!n de va nai dAu c!n sv quan tAm cua quan ly han niia

d~ cai tien, lam cho cOng vi~c co hi~u qua han

Di th!y ro han vai tro cua thOng tin kf toan vdi qua trlnh quan ly, ta

xem xet qua sa d6 sau :

Sa do 1 : Moi quan h~ giiia cac chU'c nang cua qua trlnh quan ly vdi ke toan

Xac dinh muc tieu Chfnh thU'c hoa thanh

cac chT tiau kinh t@'

L~p k€ ho~ch Phac thao cac bang dl/

toan chung va chi tilt

T6 cht1c thvc hi~n Thu th4p kft qua thtJc

hi~n

Ki~m tra, danh gia soan thao cac bao cao

thl/c hien

Qua sa d6 tr~n ta thfy, sau khi doanh nghi~p da xac dinh cac muc ti~u

chung, chung s§ di.R;Jc chlnh thuc hoa thanh cac chi tieu kinh tf, cac chi tieu nay se Ia ca.n ca d6 14p kl ho4ch chinh thuc, tre n ca so do ke toan so4n thao ke· ho~ch, triln khai bang dt! toan chung va dt! toan chi tiel Cac bang dt! toan nay se lam c!n cu cho viec t6 chuc thf!c hien Sau do, kf toan thu th~p cac kft qua thl/c hien du'Qc, so~n thao bao cao tht!c hien cung c!p cho nha quan tri d6 danh gia, kiP thOi phat hien va kh~c phuc cac y~·u kern trong quan ly

Chu kY quan ly va quy trinh kf toan v3n hanh liAn 1\Jc, l~p di l~p l4i, nhling khOng ngllng cai tiln va nang cao ch!t lut;1ng dl cOng viec quan ly ngay cang hieu qua hem

1.3 cAc KY THU4T NGHieP VI) CO BAN TRONG KE TOAN OUAN TRI :

Ph!n ldn thOng tin do KTQT cung cfp nhAm phuc vu chU'c na.ng ra quyft dinh cua nha quan tri Bay Ia mQt khau quan trQng, xuyen su6t trong qua trlnh h04t dQng CUa doanh nghiep tit khau quan trj doanh nghiep, khAU 14p kf h04ch,

t6 chuc thf!c hien cho dfn kilm tra, danh gia Cac thOng tin phuc vu cho qua trlnh ra quye·t dinh thuisng khOng co sin, do do KTQT phai v~n dung mOt s6 ky

thu~t nghiep vu de xu ly chung thanh d~ng phil hQp vai nhu c!u cua nha quan

trj Co cac phu'Ong phap kY thU3t nghi~p VU CCf ban sau :

1.3.1 Thlit ki thOng tin va trlnh bay mtfl quan h~ giila cjc thOng tin trong ke' tocln quan tri :

• Thift kf thOng tin tren cac bao cao

theo yAu c!u da dang cho nhung d6i tu'Qng co nhu c!u thOng tin khac nhau ThOng tin se vo dung nfu thifu tieu chuRn so sanh voi no Do vay thOng tin dttQc thift kf tren cac bao cao phai c6 d4ng so sanh ttuvc aua cac s6 ueu thu

th~p du'Qc, KTQT se phan 1fch va thift kf chung thanh nhung d~ng so sanh du'Qc Qua trlnh ra cac quyft dinh, ~P kf ho~ch va dilu hanh cua nha quan tri

se dV'a vao cac bao cao de danh gia va dl ra quy@·t dinh dung dAn nh!t cho hoat dOng SXKD

ThOng tin nhi~u lllc c~n dU\lc trlnh bay duai d~ng t6ng quat dl nhln thfy

xu hutlng di~n biln ella n6 dutli g6c dO nhan dinh va dl/ doan ella nha quan tri cAn cU' vao nhung du li~u da: c6 va m6i quan h~ da: xac djnh Vl th€, KTQT sll d~ng cac rna hinh, phttang trlnh va do thi d6 hiin thi cac thOng tin, nh!m thl hi4n khai quat nhung ro net nhat m6i quan h4 giua cac thOng tin vdi nhau, va

xu hunng bi~·n thien cua thOng tin, ho trQ cho cOng tac phan tfch, tap dl/ 1Dan trong ho~t dOng SXKD ella nha doanh nghi~p

1.3.2 Nh~n dlen vi phan lo~l chi phr trong ke' to~n quan trt :

Chi phf cua doanh nghi~p Ia mOt phc;tm tril kinh t~' quan trQng, noi dan gian han, chi phf cua doanh nghi~p Ia t!t ca cac chi phf ton ~i va phat sinh gan lien vdi doanh nghiep tit khau thanh lap va duy trl tdi khau ~o ra san phAm hang hoa va tieu thu chung

- Trong k( toan tai chfnh, chi phf du"Qc djnh nghia nhu' mOt khoan hao phf bo ra d€ dc;tt du'Qc m~c dfch nao do, nghia Ia no m(t di dl d6i J!y mOt khoan thu ve du'di d~ng vat ch!t cu thl ho4c du'di d~ng djch vu du'Qc phuc vu

da hoan tAl

- Trong KTQT, chi phf duvc sU' dung theo nhifu each khac nhau va cho nhi4u muc dfch khac nhau Do vay, no du"QC ph4n lo(li theo nhifu each, tUy theo mvc dfch si't dvng cua nha quan tri trong tUng quytt djnh

E>ieu quan trQng Ia khi nhan dinh chi phf cua mOt lo~i san phAm hang hoa cu th§ phai tlm hieu day du qua trlnh van dOng ella san pham do trong doanh nghi6p cung nhu tren thi tru'Ong c6 lien quan

- Phan lo~i chi phf co tac dvng :

+ Giup cho nha quan tri nam bat duvc tUng khoan muc chi phf cu thl

nhAm ung xu phu hQp Dap ung yeu cau 14P k@' ho~ch, kilm soat va chll dOng difu tift chi phf cua xf nghi~p mlnh quan Jy, nghia Ia khi ho~t dOng SXKD thay d6'i, khoan mvc chi phf nao se bitn dOng tuung U'ng bao nhiAu d~ co bi~n phap

ti~'t kiem chi phf phil hQp

+ Lam c~n cu di t6ng hQp chi phf, xac dinh chi phf dli dang cua sin phAm va tinh toan gia thanh san phAm

+ Cung cap cac thong tin c6 h~ th6ng trong vi~c l~p va phAn tfch cac bao cao tai chinh

Nh~n djnh va hilu ro each ph!n lo~i va U'ng xit cua 1iing lo~i chi phf Ia chla kh6a cho vi~c dua ra nhi1ng quyft cfinh dung dan trong qua trinh td cht1c dieu hanh ho~t dOng kinh doanh cua nha quan tri

DG v~n d~:~ng d~c cac phuung phap, kY thu~t phAn tfch trong KTQT, ngu'i1i lam cong tac nay doi hoi phai hi&u biet va ph!n lo~i cho duQc tlmg yeu t6 chi phf khac nhau, dAy cung Ia yAu cau hang dau mang tinh bat buQc

Dl giup cho qua trlnh nh4n djnh trong thvc tf duQc dly du c6 tinh so

sanh du'Qc, chung t6i gidi thi~u cac c~p khai ni~m chi phi nhin tit cac g6c dO

ph!n tfch khac nhau trong quan trj doanh nghi~p nhtt sau

1.3.2.2 Cac clp chi phf c11 ban trong ki toan quan tr! v.t clch phln loqi:

• Chi phi xac l!lnh va chi phr cel hqi :

Chi phf xac cfinh Ia khoan thl/c chi, thl/c tra, thl/c thanh toan vi lao dOng

va cac ya'u tO' san xuft khac, cac khoan chi phr nay duQc phan anh tran s~

sach ke toan cua doanh nghitp

Khi doanh nghifp quyet dinh thl/c hifn mOt phttang an kinh doanh nao

do thl di6u nay co nghia Ia k;Ji tU'c cua cac phttang an kinh doanh khac bi lo~i

bo LQi ttl'c cua phuung an kinh doanh bi lo;,ti bo chfnh Ia chi phr co hOi cua phuung an kinh doanh dU'Qc lila chQn Du tran thi/C tt chi phf co hOi khOng c6

trong s6 sach kt toan cua doanh nghi~p nhung n6 l~i Ia thOng tin thfch hQp rna

mQi qua trlnh ph!n tich kinh doanh deu phai xem xet dtn Gia tri tht~c cua chi phi co hOi doi khi rat kh6 xac djnh vi chung chju Sl/ tic dOng cua cac thOng tin liAn quan den cac phu'C1ng an xem xet

Khai ni~m chi phi xac cfjnh co y nghia quan trQng trong vitc so sanh, It/a ChQn CclC phu'Ong an CO Chi phf thap han

Khai niem chi phi ca hOi c6 y nghia quan trQng trong tlnh toan chi phi, gia thanh va IQi nhuan cua doanh nghi~p Khai ni~m nay dlir;Jc van dvng vao

vi~c dl! toan chi phf va danh gia chi phf qua cac giai do~n Khi so sanh mlic chi phi cua cac san phAm khac nhau, cac linh VI!C kinh doanh khac nhau rna khOng tinh tdi chi phi ca hOi se d~ di tdi nh~n djnh sai l!m

• Chi phf kha bitn, chi phf bit bifn va chi phf h6n hqp :

+ Chi phf kha bi@'n (bifn phf) : Ia nhli'ng khoan chi phf ma khi quy mo

ho~t dOng hay san IU"Qng san phAm san xuft thay ddi thl no se thay ddi theo tY I~ thu3n Vf dV, chi phi ve nguy~n li~u san xuft, chi phf tien di~n cho san xu!t

+ Chi phi bft bien (djnh phf) : Ia nhi'i'ng khoan chi phi ma khi qui mo

ho~t dOng hay san lul;fng san phAm san xuat thay doi thl no khOng thay doi No chT bi anh huang khi co mOt ya·u t5 bAn ngoai tac dOng, chAng h~n nhtt Sf! bien dQng ve gia ca Vf dV chi phf khfu hao tai san c6 djnh, chi phi thu@ nha,

Khai ni~m ve chi phi kha bien va chi phf bat biA'n c6 y nghia ldn trong viec xa.y dtjng k~· ho9-ch SXKD ng~n h~n va dai h~n, trong pha.n tich diAm hoa von, ph~n tich chi phi va ktrt qua kinh doanh trong KTQT

Xet v~ trnh ch{t tac dQng, bien phr chia thanh hai lo~i : Biln phi tY 1e va bien phf cfp bac

vdi bien dOng cua ho~t dOng san xuft kinh doanh Bien phf tY te g6m c6 cac khoan chi phr : chi phi nguyan lieu trl!c tiep, chi phi lao dOng trl!c tiep, hoa h6ng ban hang, chi phr van chuyan bO'c xlp,

- BiA'n phi c{p b~c Ia nhi'i'ng khoan chi phi chT thay doi khi muc dO ho~t

dOng thay doi nhieu va r6 ·rang N6i each khac bien phf lo~i nay cung c6 biA'n dQng nhttng khOng tuy~·n tinh vdi mlic dq ho~t dOng thay dai

BO'i voi dinh phi, roy theo muc dO hoq.t dOng, tinh chit hoq.t dOng cua chi phi c6 thA chia lam 2 lo~i :

- Eljnh phf ruy y : La lo~i djnh phf c6 thl dur;tc thay doi nhanh chong bAng hanh dOng quan tri VI du nhu' chi phf quang cao, chi phf dao tao chi phf nghien cl1u,

- Dinh phf bat buQc : La djnh phi khOng thl thay doi mQt each nhanh chong vl chung thu'Ong liAn quan d@'n tai san c6 djnh va c{u true co ban cua doanh nghifp ChAng h~n nhu : chi phf khau hao tai san c6 dinh, chi phf thuA nha, may moe thiA't bi, chi phf bao hilm hoa ho~n, thuA' sli dung d(t,

Phan to~i theo each ung xu cua chi phi c6 thl bilu diln qua so d6 sau :

So d6 2 : Ph!n lo~i chi phf theo each U'ng Xlt cua chi phf

BINH PHI

BAT BUOG

+ Chi phi h~n hQp :

BINH PHI TUY Y

Chi phf han hc;Jp bao g6m ca hai yeu t6 : chi phf kha bi@'n va chi phf ba't biA'n TrAn th\fc tt chi phf nay rat pho biO'n nhu' : di~n tho~i, telex, fax, chi phf bao trl, chi thue b~ng sang chA' tac quy6n, Chlng h~n nhu' chi phf dien tho~i

ngoai khoan thua bao c6 dinh hang thang phai tra nlu ta goi vU'Qt s6 cuoc qui dinh ho~c goi them dien tho~i du'bng dai thl phai tra them mOt s6 ti§n tu'Ong

ung SO' ti@n phai tra cO' dinh hang thang theo thua bao Ia khoan chi phi bft

bi~·n, sO' chi tham ngoai khoan nay Ia chi phi kha bi@·n

Nhu' v~y khi l~p ke ho~ch ho4c phAn tich m6i quan h~ giua chi phi, kh6i

l~ng va IQi nhu~n ta c!n tach bi~t riAng re hai yeu t6 nay ra khoi chi phi h~n

hQp chung

co 3 phuong phap phan tfch chi phi h~n hQp thanh chi phi kha biln va b!t bi@'n

- Phttang phap clfc d~i clfc tilu

- Phttang phap do thi phan tan

- Phu'Ong phap blnh phunng nho nhft

(Xem ph~:~ lvc 1 - Cac phuong phap phan tich chi phf h~n hQp thanh chi phi kha bi~·n va chi phi b(t bien)

• Chi phf tnjc tiip va chi phf gian tiip :

+ Chi phf true ti@'p : Ia chi ph£ 1lJ ban thAn no hiln nhian d~c chuyln vao dan1vi san phlm ho~c mOt bO phln trong doanh nghifp

Vf dv : Chi phi nguyAn li4u va lao dOng ~o ra san phAm cOng nghf cua day chuyen san xuft Ia nhung chi phi trtJc tiep

+ Chi phf gian tiep : Ia lot;ti chi phr phat sinh co nan quan tai SXKD mOt vai san phlm (hole nan quan tai hoat dOng ciia mOt s6 phAn xu'Ong, don vi) Ta khOng thl tinh trllc tifp cac chi phi do vao gia thanh san phlm mOt each thOng thliOng Tru'dc khi du'a khoan phi nay vao gia thanh san phlm ho~c chi phi cua phAn xu'Ong hay don vi cv thl nao do, ta phai tiO'n hanh phan b8 chung theo mOt tiAu thuc d~c hJa chQn : s61u'Qng san phlm, gia may ch;J.y, lu'Ong cua nhAn vian, Vifc Iva chQn tiAu thuc d6 phAn bO' chi phf gian tiep kha linh hoat, · tOy thUOc vao d~c thu cua m6i doanh nghiep va quan niem ciia doanh nghiep

do trong vi~c xac dinh lai I~ va chi phL

• TBng chi phf, chi phi trung blnh, chi phi biOn :

+ T6ng chi phi : Ia chT ti~u phan anh toan bO cac chi phi phat sinh li~n

quan tOi su16n ~i hoat dOng ella doanh nghiep, hoac ella mOt don vi, bO phan trvc thuQc doanh nghi~p, ho~c ella mQt lo~i san phAm, hang hoa nao do

ChT tiAu Wng chi phi bao gom Wng cac khoan · mvc phi kha bifn va bat bien, ho~c t6ng cac khoan mvc phi gian tiep va tr11c tie'p, ho~c td'ng chi phi ella t!t ca cac san phAm hang hoa

+ Chi phi trung blnh : Ia chi ti@u phan anh hao phi blnh quan di tiln hanh vi~c SXKD ella mQt d6i tu'Qng nao do

+ Chi phi bien : Phan anh· moi lien quan giua chi phi vdi Sl/ gia tang

(ho~c c~t giam) khoi IIJQng SXKD v~ khai ni~m ly thuya't, chi phi bien Ia chi phi ph~ them (ho4c bat di) nfu SXKD tang them (ho4c bat di) mOt don vi san phAm hang h6a

Moi khai ni~m chi phf neu tren giU' m()t vai tro quan trQng khac nhau trong vi~c tinh toan ket qua SXKD, kiim soat chi phf, danh gia va ra quyet djnh kinh doanh cua doanh nghi~p

Nh4n djnh va tlnh toan dung, du tO'ng chi phf Ia co sa dl tinh dung lai I~

chung toan doanh nghi~p cung nhu' theo titng lo~i san phAm ho~c titng don vj tn1c thu()c

- ChT ti~u chi phf blnh quan Ia co sa d§ tide tinh gia mua, ban san phAm hang hoa cung nhlt kha nang CCJ,nh tranh v~ gia cua san phAm trong hoCJ,t dQng SXKD cua doanh nghi~p flay Ia can cu di ll!a chQn m~t hang SXKD c6 IQi the d6i vdi doanh nghi~p Chi phi blnh quan du'Qc tinh toan dung khi td'ng chi phf, chi phi bat bie'n cilng nhu chi phi kha bie'n du'Qc xac djnh dung Gif1a hai chT tieu t6ng chi phi va chi phi blnh quan, dieu quan trQng khong phai Ia giam Wng chi phf ma giam chi phi blnh quan

' - Chi phi bi@n du'QC Slt dl)ng di pha.n tich xem xet vi~c gia tAng (hay cat giam) khoi lu'Qng SXKD sao cho doanh nghi~p co IQi nhat Khi kho'i lu'Qng san phAm hang h6a thay d6i, van de cAn xem xet khong phai lJ ch~ st! thay dd'i do

co lam ~ng chi phf blnh quan hay khong, rna a ch~ chi phi tren c6 tq.o them thu nh~p b6' sung cho doanh nghi~p hay kh~ng

• Chi phf san phim va chi phi thcli ky :

+.Chi phi san ph~m: Ia nhilng chi phf gan li~n voi vi~c san xuft ra san

ph~m (trong doanh nghi~p san xuft) va Ia gia thanh hang hoa mua vao d! ti~u

thi:J (trong doanh nghi~p thuong m~i) Trong m~t doanh nghi~p san xuft, chi phi san phAm Ia toan b~ chi phi bo ra dl san xult san phlm bao g6m chi phi

Vi~c tfnh gia thanh san pham a cac doanh nghi~p san xuft phai tfnh dung va dil ba toq.i chi phf nay theo ch! dO kl toan hi~n hanh Chi phf san ph~m Ia nhung chi phf tq.o ra IQi fch trong tu'Ong lai khi thanh pham hang hoa du'Qc tiAu

th~:J Tr@n bang can doi ke· toan chi phf san pham chfnh Ia khoan m~c tOn kho cua thanh phAm

+ Chi phi thai kY : La nhung chi phi gan lien vdi doanh thu ban ra trong

ky kl toan Khac vdi chi phf san ph~m chi phf thOi kY phil hQp vdi IQi fch tq.o

ra trong ky hq.ch toan va du'Qc tinh tru h@'t trong kY do dA xac djnh k@'t qua kinh doanh

Trong bao cao tai chfnh, theo nguy§n t!c th~n trQng cua k€ toan thl chi phi ban, hang va chi phi quan ty doanh nghiep Ia chi phi thifi ky va Ia cac khoan rrivc trAn bao cao thu nhap

1.3.3 MOt stf kf thu't trnh toan chu ye'u trong ke· toan quan trt :

1.3.3.1 Clc phtltlng phlp phln bd chi phf bq ph8n phiJC VIJ :

1.3.3.1.181/ cln thilt phai phln bd chi phf ctla clc bq ph8n ph1Jc VI}:

Bq ph~n, tnidc het Ia khai ni~m dl chT mQt ye·u tO cfu thanh h~ thong t6

chuc CUa doanh nghiep ma 0 do CO thf giam sat du'QC cac khoan Chi phi gan lien vdi bQ phan cDng nhu' klt qua rna qua trlnh chi phi d~ tq.o ra theo mOt chuc nAng riang r~ cho bO phan duQc dam nhan

Cac b~ ph~n trong m~t t6 chuc co thl chia thanh hai nhom :

+ Nh6m bO ph~n ho~t dqng chuc nang g6m nhung don vi thl!c hien cac mvc tiau trQng tam cila t6 chuc, n6i each khac Ia nhung bO phan trtJc ti!p thl!c hien hoat dOng chuc nAng cua t6 chU'c dl tao ra doanh thu va IQi tac

Thf du : qu~y hang, cua hang ciia c6ng ty thttang m~i ph~n xu'Ong san xu!t lJ xf nghiep san xu~t ch€ biln,

+ Nhom b() ph~n phuc vu gom nhung dan vj khong g!n m()t each trtJc tie'p vdi ho~t d()ng chuc nang, nhu'ng ho~t d()ng cua chung can thiet cho cac bQ

ph~n nay ho~t dOng

Thf du : phong t6 chU'c, k~· ho~ch, kl toan, thu mua,

doanh nghiep, nhu'ng ho~t d()ng cua chung· ph~c V\1 cho ho~t d()ng chuc nang, cho n~n chi phf cua chung phai dut;Jc 1inh vao chi phf san ph~m ho~c lao vu Van de d~t ra lJ day Ia lam sao phan bO' hOP ty chi phi cua cac b() ph~n phuc

vu vao hoq.t d()ng chuc nang

aG phan b6' chi phf cho cac b() ph~n, phai can cu· vao nhung tieu thuc nha't din h Tieu thuc phan b6 Ia m()t chT tieu do lutng muc d() ho~t d()ng, ho~c

muc dO su dung d!ch vu d6ng vai tro chu y€u cua bO ph~n ho~t dOng do Ching hq.n ti~u thU'c d~ 11/a chon phan b6' cho bO ph~n su'A chtra ella phan xLICJng Ia so giCI hoq.t d()ng trong kY, cua b() ph~n quan ly hanh chfnh Ia tOng s6

giCI lao d()ng, cua b() ph~n kho hang Ia di~n tich su dung, b() ph~n giao nh~n

xuat nh~p khiu Ia tOng so dc;1t giao nh~n hang,

Khi kh6ng c6 thutlc do hop ly nao d& danh gia mli'c dO su dung ma tUng

bO phan du'Qc hu'CJng tit nhttng khoan nhu lutJng cua bO ph3n tiA'p tan, chi phi kiim toan, thl nhftng khoan chi phf nay se du'QC ph~n bO' dlfa tren doanh thu

ho~c tai san cua tUng b() ph~n hoq.t d()ng chuc nang

Tom l~i tieu chu~n ltJa chQn lam can cu phan b6' Ia :

- MU'c IQi fch trvc tie'p rna cac bO ph~n phuc vu mang l~i

- Di~n tfch ho~c muc d() trang bj cua b() ph~n hoq.t d()ng chuc nang

Viec h!a chQn ti~u chuin lam can cu ph!n b6' n~n ro rang, khong phuc tq.p vi tfnh toan phan bO phuc ~P se khie'n cho chi phf vuot qua kJi fch thu du'Qc C6ng thuc phan bO' dan gian, d~ hi&u d~ mQi ngut1i deu su dung du'Qc

1.3.3.1.2 Cac phlltlng phap phan bi chi phi bq phln ph1Jc VIJ :

• PhU'Ung phjp x~c 111nh chi phf toan b4 :

Theo phuong phap nay, viec phan b6 chi phf cua bO phan phuc vu bao

g6m toan bO chi phi kha bi!n va chi phf blt bi!n cho bO phan chitc nang

Cac bO ph~n ph&Jc VIJ, ngoai vi~c cung clp djch VIJ phvc vv cho cac bO phan hoa t dOng chitc nang con co thl cung clp djch vu phuc vv lin nhau Co

3 phuung phap phan bo chi phi bO phan phuc vu theo chi phr toan bO nhu sau :

+ Phuung phap phan b6 trt~c ti!p

Theo phuung phap nay, chi phi cua cac bO ph~n phuc vu chT phan bo cho cac bO phan chuc nang, khOng phan bo cho cac bO ph~n phvc vu khac, du cho nhung bO ph4n nay co dUQc huang dich vu phuc vu cua nhung bO phan phuc vu kia

(Xem ph~:~ lvc 2.1 - vi dv minh hQa phu'Ong phap phAn bo chi phr bO

ph~n ph.IJc vv theo phuung phap xac dinh chi phf toan bO - ph An b6' tri/C tiA'p )

I

Phuong phap phan bo triJ'c ti€p don gian, dl lam nhltng thi€u chfnh xac

vl bo qua cac dich vu phuc vu giua cac bO ph4n phuc vu lin nhau, di~u nay se gay anh huang khOng tO't cho qua trlnh xac dinh gia thanh san phlm ciing nhu

+ Phuung phap phan bo nhifu bu'Oc :

Theo phuung phap nay, ngoai viec cung c(p dich vu cho cac bO phan chitc nang, cac bO phan phuc vu con c6 SIJ' cung c(p, dich vu phuc vv lin nhau NguyAn t!c phAn bo nhi&u bu'Oc Ia phAn bo litn ti!p, m~i lin phAn b6' chi phi cua mOt bO ph3n phl)c vu, b~t diu tit bO ph4n ph&Jc V\1 nao cung c(p lu'(Jng dich vu cao nhat va kA't thuc a bO ph4n phuc vu co luQng dich vu rt nhat KA't qua cua qua trlnh nay Ia ngoai bO ph4n phvc vu ttau ti@n duQc chon thiJ'c hien phan bo, cac bO phan ron l~i cua doanh nghiep d~u co mOt l4n chi phr cua bO ph4n phvc vu du'Qc thl!c hien phan bO trutlc do

(Xem pht.J lvc 2.2- vf dt.J minh hQa phu'CJng phap phAn bO chi phi bQ ph3n pht.Jc vv theo phuung phap xac dinh chi phi toan bO - pha.n bO nhi~u bl.lVc)

+ Phu'CJng phap phAn bO theo moi quan h~ tuyen tinh

Phlf(1ng phap nay thlfc chat Ia bien dq.ng cua phuung phap phan bO

nhi~u butlc nhtt d~ trlnh bay tr~n ThtJc hien phuung phap nay tuy phU'c tq.p nhttng chi phi pha.n bO chinh xac han do c6 tinh den viec pha.n bO chi phi qua

l~i trvc tiep voi nhau tntdc khi thvc hi~n viec phan bO cho cac bO phan chU'c nang Do chung c6 moi quan h~ tuye'n tinh vdi nhau nen vi~c tinh toan cac khoan chi phi c!n phan bd du'Qc dlfa tren ca so giai mOt h~ phuung trlnh tuyen tin h

(Xem pht.J luc 2.3 - vf du minh hQa phuung phap phan bO chi phf bO phan phuc VI) theo phuung phap xac djnh chi phi toan bO - phan bO theo moi quan h~ ruyen tinh)

• PhAn b6 chi phf b0 ph'n Phllc VII theo c'ch 11ng xU' cua chi phf:

Theo phttang phap nay, tru'Oc het toan bO chi phf phai du'Qc pha.n chia thanh cac chi phf kha bi@'n va chi phr ba't bi@'n

Toan bO chi phi kha bien se du'Qc tinh vao chi phf san ph~m, con toan

bO chi phi b{t bi@'n du'Qc tinh trit vao ph!n chenh tech giua doanh thu thu!n·va

chi phi kha biO'n

Chi phf phan bO Ia chi phf dl/ toan dl loai trit viec bO phan chuc nAng

phai chiu dl,l'ng ket qua hoat dOng kern hieu qua cua bO phan phuc vu Bien phf dl/ toan dUQc phan bO theo muc sii d~:~ng thl!c te vl t6ng bien phr bien thien theo mU'c dO sii d~:~ng E>inh phf du'Qc phan bO dl!a tren mU'c sl't dung dl! kien dai hq.n

co thl so sanh 2 phuung phap phan loai chi phf toan bO va chi phr trl,l'c tiep theo mO hlnh sau :

sa do 3 : MO hlnh so sanh phan chia chi phf theo 2 phuUng phap :

Phtnng pMp toan bQ

Chi phr san xu!t r - - - - Nguyen li~u true tia'p

san ph§m Chi phi san xu!t chung

+Bi€n ph£ san xuat chung +Djnh phi san xult chung

L :C; ;.;.hi~; ;: ;.;; ; ;.;L _ _ ; - - Chi phi ban hi\ng

_ Chi phf quan ly doanh nghi~p

Phl!1ng phAp ang xu chi phr

Chi phr san xu!t

san ph(m

(Xem ph~:~ l~:~c 2.4 - vf dl:l minh hqa phu'dng phap phan b6' chi phf bO ph4n phi:IC Vl:l thea each U'ng XU chi phf)

1.3.3.2.1 Mqc t!ich cua vlfc 18P bao cao chi phi-thu nh8P theo btl phfn:

Trong h~ th6ng cac c6ng cv quan tri doanh nghi~p, bao cao chi phl-thu nh4p theo bQ ph4n co vai tro vO cung quan trQng Chi phf va thu nh4p d~c xu

ly tr~n nguy~n tAc cua baa cao bO ph4n thl hi~n ro su' dong gop cua m8i thanh vi~n bO ph4n vao viec tht~c hien muc tiAu chung cua doanh nghiep Ia ''tO'i thilu hoa chi phf va tO'i da hoa IQi nhuan"

!

E>l co thA th(y d~c kha nAng tiem tang nh!m nang cao hi~u qua chung cua doanh nghi~p, ngu'Oi quan IY phai biet d~c kha nAng dong gop thu nh4p cua m8i bO ph4n Do vay mOt baa cao bO ph4n khac voi bao cao chung cua doanh nghiep va IQi nhuan cu6i cung cling se khac voi IQi nhuan cua titng bO phan dem l4i

Bao cao bO ph3n Ia bao cao theo cac c(p dO khac nhau ve chi phf, kA't qua thu nh4p cua cac bO ph4n kinh doanh khac nhau trong mOt dan vi phap

nhan dOc 14p, tit do cung c!p thOng tin huu rch cho cac quyOl djnh tU'c thai

hole dai han dl dieu hanh kilm tra hoat dOng

D§ tien hanh 13p bao cao bO ph;n, trl~Vc hA't phai xac dinh va phan b6 chi phf cho cac bQ ph;n thea cac nguyen !Ac sau :

+ Thu nha't : phai xac dinh va pha.n b6 chi phi thea tinh ch!t kha bi€n

va bft biA'n

Thea nguyAn lAc nay, blng kha n~ng ki&rn soat va ghi nh3n chi phf trong qua trlnh ho~t dc}ng, ta co thA xac djnh du'Qc cac bi€n phi be} ph3n, djnh phf bQ ph~n va djnh phf chung

- Bien phf bO ph3n : phan anh chi phf trvc tiA'p cung c!p dich vv va s~ biA'n dOng v~ tO'ng s6 Ty I~ bien dQng thea kh6i lu'Qng djch vv cung cfp cua tUng be} ph~n

- Elinh phf bO ph~n - con gQi Ia djnh phf thuqc tinh : phan chi phf nay du"Qc xac dinh va pha.n b6 thea khai ni~m bO phan du'Qc chia trong c!p baa caa Day Ia khaan chi trong timg bO phan va Ia khaan chi gan li~n voi bO phan, c6 the' ghi nhan va kiAm tra du'Qc Dinh phf bO phan c6 anh huang trt~c tiA'p de'n muc du bO phan trong baa cao bO phan

- Bq phan thu hai trong t6ng djnh phf Ia dinh phi chung, Ia nhiing khoan dinh phf khOng g~n riAng r~ voi timg bO phan haac tr11c thuOc bft cu bQ phan naa ma phat sinh vl sv tOn ~i hoac vl hoat dOng ella nhi~u bO phan Dinh phf chung ~ khOng phan bO cha cac bQ phan rna lam ca sa dA xac djnh ket qua kinh daanh chung cua toan doanh nghi~p, n6 s~ dt«;Jc trli di khoi tO'ng s6 rnuc du' chung d~" ~0 thu nhap thuan tUy cho ca doanh nghi~p

- Phan chAnh l~ch giua doanh thu ban hang va biA'n phf ella tiing bO phan du'Qc gQi Ia s6 du' dam phf bO ph3n SO' du' dam phf bO ph3n Ia khoan ti~n du'Qc su dvng dA trang trai chi phf bft bien bO phan, va sau cung rndi Ia thu nhap cua bQ phan

+ Thu hai : phai xern xet chi phf do c6 gan tft!c tie'p vdi bO ph~n va kiAm soat duQc a m~i bO phan hay khOng

Baa cao bO phan danh gia ket qua ho~t dQng kinh doanh trong nOi bO doanh nghi~p, ket qua nay c6 chfnh xac hay khOng ph~ thuOc vao vi~c xac djnh djnh phi bO phan trong t6ng s6 djnh phf Moon v~y, ngaai nhung khoan djnh phf tri:I'C tie'p phat sinh 0 bQ phan rna ngul}j quan ly bQ ph~n do CO the

kiem soat du'Qc, thl con can phai thea doi, giam sat du'Qc cac khoan chi phf chung khac 'trang mOt chil'ng ml,l'c va kha nang cao nhft c6 th€ D4c bi~t, viec

xac djnh djnh phi Ia th~c tinh hay chung cho cac bO ph3n c6 y nghia rft Jon dO'i voi cOng tac danh gia hi~u qua kinh doanh bO phan

(Xem phi) ll)c 3.1 - vf dl) minh hQa vi~c t;p bao cao chi phi - thu nh;p

bO ph;n theo titng cap dO cua doanh nghi~p)

Nhu' v3y, mO hlnh ung xu chi phi trong cac bao cao bQ ph!n s~ cho ta

sO' du' bO phan khac nhau

-So du' bO ph~n Ia khoan thu nh~p cua mOt bQ ph~n ki~·m du'(Jc sau khi

da trit di tat ca cac khoan chi phr trljc tiep phat sinh co lien quan den doanh thu cua bQ ph~n do

- So du' bO phan sau khi trit di dinh phi chung s~ cho IQi nhuan chung cua c!p cao han

-So du' bQ ph~n du'(Jc xem Ia chi tieu danh gia t6t nhat qua trlnh sinh lai cua titng bQ phan, vi ro rang do Ia thanh qua d~t dUQc tit nhung khoan thu

nhap tn.tc ti~p phat sinh a titng bO ph3n

-So du' bO ph~n co y nghia quan trQng trong pha.n tich cac bao cao bQ

1.3.3.3 xay dl/na clc 11inh mtlc chi phi tllu chuin:

xay dt!ng mQt h~ thong cac chT ti~u djnh muc thea tieu chuan fa mQt cOng vi~c mang tinh ngh~ thuat cao N6 dOi hoi St! kA't hCJp gii1a suy nghi vai

chat l~ng san pha:m N6i chung, nguyen ta.c xAy dt!ng djnh muc tieu chuan c6

th~ t6m lut;Jc Ia trtmc tien phai xem xet mQt each nghiem rue toan b~ kirt qua

da d~t dUQC, tren CCI sa d6 ke't hc;fp VOi nhi1ng thay d6i ve dieu ki~n kinh te', ve

d~c di€m gii1a cung va c~u ve k9 thuat dG hoan chTnh va b6 sung cho phu hQp

Nhu' vay nha quan tri c!n phai nhan thuc d!y du rAng cac so li~u qua khu chi c6 gia tri a ch6 lam can eli d~ dlf toan tuung lai N6i each khac, djnh muc tieu chuan phan anh mtic ho~t dQng hi~u qua trong tu'ang lai, chti khOng phai cac muc ho~t dQng da qua

Bjnh muc tieu chuan du'Qc chia lam hai lo~i : djnh muc ly tu'Ong va djnh muc tht!C tlf

- Eljnh muc Iy tu'Ong : La nhi1ng dinh muc chi c6 th6 d~t dtJQc trong nhung d'ieu ki~n hoan hao nhal N6 khOng cho phep b!t kY St! tryc tr~c nao anh huang lam gian do~n dfn san xuat N6 doi hoi mQt trlnh dQ n~ng lt!C rat cao va chT c6 thi c6 a nhi1ng cOng nhAn lanh nghe, lam vi~c voi st! co gAng tOt dO trong suot thai gian lao dOng Vi vay djnh muc ly tttang khOng c6 tfnh thgc te' nen khOng du'Qc sli dyng tren tht!c tf

Nfu lay dinh muc ly tttang tam cCI sa di danh gia bi~·n dQng giua tht!c tf

so vai djnh muc se khOng c6 y nghia gl, vl d6 Ia ket qua ta't ye·u xay ra do dinh mac ly iWng khOng thG d~t dUQc tren tht!c te chu khOng phai Ia dieu bat hQp ly

da phat sinh, doi hoi nha quan tri phai cO tap chung ra dG xem xe~ tim bi~n

phap khac phyc

- Binh mac tht!c t~· : Binh mt1c tht!c te' Ia nhltng dinh mac dU'Qc xay dl/llg

ch~t che nhu'ng c6 kha n~ng d~t dut;JC vai na tvc cua ngu'Oi tht!C hi~n N6 cho phep c6 thai gian ngling san xuat hQp ly nhu' thai gian nghT may, thai gian ngh1 ngCii cua nhAn vien B6ng thai n6 cllng cho phep ngu'Oi lao dOng tanh nghe trung blnh, vdi y thuc trach nhi~m dfy du, CQng thAm no I!IC cua ban thAn se

d~t ho~c v~ chi tieu djnh muc da d~ ra Do vay, nfu du'Qc xay dgng dung dan

va hQp ly, dinh mac thtfc te s§ c6 tac dung dOng vien, khuyen khich ngu'CJi lao

dOng

L(y djnh muc thi/C t€ lam ca sa dA ph!n tich so sanh giua thtfc hi~n vdi dinh muc se co nhieu y nghia d6i vdi nha quan tri, vi ket qua tim dtR;Jc phan anh nhilng hi~n ~ng kern blnh thu'Ong, nhilng cho kern hi~u qua can xem xet,

thtfc te con Ia co sll d6 cac nha quan tri tien li~u ke· hoa.ch thu chi tien va kA" hoq.ch tOn kho

1.3.3.3.3 Xly dlfng cac tljnh mile chi phi tllu chui'n :

• Dinh muc chi phi nguyen v~t li~u trvc ti@'p:

- Dinh mac sli' dung nguyen vat li~u trvc tie'p dut;Jc qui dinh di san xu!t

ra mOt don vi san phlm theo quy tac ket c!u ch!t lut;tng, quy trlnh cOng ngh~

nhft dinh Thu'Ong djnh muc nay du'Qc tq.o lap tit klt qua ciia mOt qua trlnh san xu(t thii va sau d6 d~c sua d6i hoan thi~n dan trong qua trlnh san xu{t a mU'c

dO trung blnh tien ti@'n

Dinh mac gia va IU'Qng nguyen vat li~u trl!c ti€p dU'Qc tOng hQp thanh djnh muc chi phi cho mOt don vi san phlm, va dtR;fc xac dinh boi cOng thuc sau:

f)jnh muc chi phf = f)jnh mU'c Iuong nguyan li~u x 8inh mU'c giA nguyAn li~u

• E>inh muc chi phf lao d~ng tn!c tiep :

- E>inh muc lut;Jng thai gian.lao dQng trvc tiep

La dinh mac thai gian lao dOng can thift di san xuft mOt san ph4m

~~··

E>inh muc nay c6 thi du"Qc xac djnh bAng each thu th3p cac thOng s6

ciia titng thao tac kY thuat, k@'t hQp vdi bi~u thai gian tieu chuln ciia nhi1ng thao tac kY thu3t nay d& djnh ra thai gian tieu chufn cho phep tUng cOng viec Ho~c

xac dinh bang each theo doi b!m giiJ cho nhieu 1an r6i lfy mac dO trung blnh tien tie'n

Tuy nhiAn, du theo each nao, thoi gian djnh muc cho titng dan vj san ph!m cDng phai 1fnh thAm thOi gian nghT ngai, thOi gian giai quylt cac nhu c~u

ca nha.n, thai gian lam ve sinh may va thai gian may nghT

- E)jnh mU'c gia cua mQt giO lao dQng tfi/C ti~'p :

Bjnh muc nay ngoai ti~n luting blnh qua.n 1 giO ella cOng nha.n lao dQng trl!c ti~·p con bao g6m ca cac khoan phv c5p luang, bao hi6m xa hQi, bao hi6m

y te, rna doanh nghi~p phai chi tra cho ngu'Oi lao dQng

Binh muc gia thu'Ong d~c l~p mqt gia, cho du trong phin xunng muc

hidng thJ!c t~· cua cOng nhin khOng giO'ng nhau Bilu nay d~c chap nh~n d~

dan gian hoa qua trlnh xa.y dJ!ng djnh muc va sU' dtmg dinh muc lao dQng trl!c

ti~'p

- Bjnh muc gia · cua 1 gio k€t hQp vdi djnh muc hao phf thai gian lao dQng cho 1 san ph!m tfnh theo gio se ~0 thanh djnh muc chi phf thai gian lao dOng trvc tiep dl san xuat 1 san ph!m

• Bjnh mlic chi phi san xuat chung :

Binh mlic chi phf san xu!t chung d~c tach thanh djnh mlic biln phf san xu5t chung va djnh muc djnh phi san xu(t chung theo mO'i quan hf U'ng xii ciia chi phf v;ec tach rieng Ia nham gillp cho qua trlnh phan 1fch va danh gia chi phf san XUat Chung sau nay cua doanh nghi~p

- f)jnh mlic biln phf san xu!t chung : cfing dtJt1c xay dl!flg theo djnh mlic gia va l~ng thCJi gian blnh quan dJ! ki~·n Binh muc gia phan anh bi~·n phf cua

dan gia chi phf san xu5t chung phan bd' Binh mt1c thOi gian phan anh sO' gio ciia ho~t dOng dU'QC ChQn lam can ct1 phan bO chi phf san xu5t chung cho mot dan vj san pham

- f)jnh mlic djnh phf san xu{t chung : tuong tJ! nhu' bi~·n phf san xu{t chung, dinh phf san xuft chung cling dl!a tren dan gia san xu{t chung phin bO

b6 va so gitl lao dOng trJ!c ti~-P du'Qc chon lam c~n cU' phan b6 chi phi san xu!t chung

• T6ng hQp cac dinh mU'c chi phf san xu(t:

Sau khi hoan thanh vi~c xAy dlfng cac djnh mU'c tiAu chuan cho titng lo~i

chi phi, ta tap bang tO'ng hQp cac dinh mU'c chi phf nay l~i so li~u tOng hQp dLtQc Ia dinh muc chi phi ti@u chuan d8 san xuat ra mOt san pham lam co sa

cho vi~c tap dJ! toan chi phf va Ia c~n cu dl kilm soat, di~u hanh, va phan tfch ket qua ho~t dQng cua doanh nghi~p

(Xem ph~ l~c 4 - Vf d~ minh hQa phutjng phap xay dlfng cac djnh muc

chi phi tieu chuan)

1.4 KINH NGHieM VE THIJC HleN KE TOAN QUAN TAl {j MQT SO Nlldc

TR~N THE Gldl :

1.4.1 Qua trlnh hlnh thilnh Vii phdt trifn COB kf' todn quin trj tren th( giffi :

KTQT Ia mOt nganh khoa hQc quan ly tuvng doi moi, a~c bi~t khi so sanh vdi ljch sii' phat tri&n lau dai cua KTTC Ke toan chi phf Ia bi&u hi~n dau tien cua he thong KTOT hien hanh K~- toan chi phf da du'Qc phat triln dl dap ung nhu cau chung trong qua trlnh bao cao tai chfnh Cac chi phf da phai du'Qc xac dinh d6 cac phf t6n co lien quan den san phAm co thl phan chia ro rang giua gia phi hang hoa tiAu th\1 va hang tOn kho Chu yeu Ia xac dinh d!y du ta:'t

ca chi phf mOt each khach quan va ro rang

Theo lich sii' try~n thong cua KTOT, h!u hft cac thu tuc tfnh gia thanh tnroc cuO'i thA' IcY 19 d~u r!t thO sa H~ thO'ng gia thanh ban d!u h!u nhll chu'a

CO phu'C1ng phap va ngtiOi ta chua CO b!t CU n~ h/C nao nh!m sAp Xep, phoi hQp chung vdi cac s6 sach tai chinh hay thunng m~i Chung Ia h~ thong gia thanh chu yeu, h~ thong nay tinh gia thanh dlfa tren gia phf lao dOng va nguyen vtt liOu trl!c tiep Va'n d6 t6ng chi phi chu'a du'Qc xet d~·n

Sl! bOc pha trong KTQT a Anh QuO'c vao giai do~n cuoi the kY 19 Tfnh cfp bach cua KTQT a thai dilm nay co moi tuung quan ch4t che dO'i vdi S\1' suy thoai kinh t§~ nghi@m trQng ~j day, nOi ma Sl/ bu0ng long qua IOn nhu c!u CUa san phlm kY thu4t va may moe cOng ngh~, da din dfn c~nh tranh quylt liet