Đề tài "Hoạt động xuất khẩu điều của Việt Nam"

Phân tích, đánh giá khả năng cạnh tranh của Việt Nam về xuất khẩu hạt điều trên thị trường thế giới trong thời gian qua, qua đó chỉ ra được những thành tựu đạt được và những tồn tại cần

Đề tài

"Hoạt động xuất khẩu điều

của Việt Nam"

Mục lục

Mục lục 2

PHẦN MỞ ĐẦU 4

1 Giới thiệu đề tài: 4

2.Mục đích nghiên cứu của đề tài 5

Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm củng cố, bổ sung và vận dụng những lý thuyết đã học vào giải quyết một vấn đề thực tiễn trong đời sống kinh tế - xã hội Phân tích, đánh giá khả năng cạnh tranh của Việt Nam về xuất khẩu hạt điều trên thị trường thế giới trong thời gian qua, qua đó chỉ ra được những thành tựu đạt được và những tồn tại cần khắc phục Từ đó tìm ra những phương hướng, biện pháp nhằm tăng cường sức cạnh tranh của hạt điều xuất khẩu trong thời gian tới 5

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài 5

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Kết quả nghiên cứu 5

PHẦN NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐẾ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU ĐIỀU Ở NƯỚC TA 6

1.1 Giới thiệu chung về cây điều và ngành điều ở nước ta: 6

1.1.1 Giới thiệu khái quát về cây điều : 6

1.1.2 Giới thiệu chung về ngành điều Việt Nam: 7

1.2 Các nhân tố ảnh hưởng khả năng cạnh tranh trong xuất khẩu hạt điều: 9

1.3 Vai trò và ý nghĩa của sản xuất và xuất khẩu hạt điều đối với nền kinh tế quốc dân 10

1.3.1 Sản xuất và xuất khẩu hạt điều làm tăng vốn và phát triển khoa học công nghệ, góp phần thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước 10

1.3.2 Sản xuất và xuất khẩu hạt điều góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cải biến cơ cấu kinh tế và tạo cân bằng môi trường sinh thái 11

1.3.3 Sản xuất và xuất khẩu hạt điều góp phần xóa đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm và cải thiện đời sống người lao động 13

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐÁNH GIÁ VỀ TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU ĐIỀU CỦA VIỆT NAM 15

2.1 Tình hình xuất khẩu hạt điều cửa Việt Nam trong thời gian qua: 15

2.1.1 Kim ngạch xuất khẩu điều của Việt Nam những năm gần đây: 15

2.1.2 Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu: 17

2.1.3 Cơ cấu thị trường xuất khẩu điều của Việt Nam 18

2.2 Một vài đánh giá về xuất khẩu điều của Việt Nam trong thời gian qua: 20

2.2.1 Những thành tựu đạt được trong hoạt động xuất khẩu điều của nước ta: 20

2.2.2 Những tồn tại của hoạt động xuất khẩu điều ở nước ta: 22

2.2.3 Nguyên nhân của những thành công và tồn tại trong hoạt động xuất khẩu điều ở nước ta 23

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIÁI PHÁP CHO HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU ĐIỀU CỦA NƯỚC TA 25

3.1 Định hướng cho hoạt động xuất khẩu điều ở Việt Nam 25

3.1.1 Quan điểm phát triển 25

3.1.2 Định hướng phát triển 26

3.2 Một số giải pháp để đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu điều ở nước ta 29

3.2.1 Nhóm giải pháp tầm vi mô 29

3.2.2 Nhóm giải pháp tầm vĩ mô 33

PHẦN KẾT LUẬN 36

BIÊN BẢN HỌP NHÓM LẦN I 37

BIÊN BẢN HỌP NHÓM LẦN II 38

BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC 39

TÀI LIỆU THAM KHẢO 40

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu đề tài:

Ngày nay xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập nền kinh tế thế giới đang là vấn

đề được hầu hết các quốc gia đặc biệt quan tâm, chú trọng, cùng với chính sách mởcửa của Nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho hàng nông sản xuất khẩu phát triển.Kinh nghiệm của các nước đi trước cộng với lợi thế của mình, Việt Nam đã chọnxuất khẩu nông sản là một trong những ngành xuất khẩu mũi nhọn trong chiến lượcphát triển kinh tế xã hội Trong đó, hạt điều được coi là một trong 10 nông sản xuấtkhẩu chủ lực của Việt Nam

Hiện nay, trên thị trường thế giới, hạt điều Việt Nam có vị trí rất quan trọng.Việt Nam chiếm vị trí thứ hai thế giới về xuất khẩu hạt điều, chiếm vị trí thứ nhấttrên thế giới về sản lượng hạt điều Điều này tạo rất nhiều thuận lợi cho việc đẩymạnh xuất khẩu hạt điều của Việt Nam, tăng kim ngạch xuất khẩu, góp phần tănghiệu quả sử dụng đất, cải biến cơ cấu kinh tế, cân bằng môi trường sinh thái và nhất

là tăng ngân sách nhà nước

Bên cạnh những thuận lợi cũng như những thời cơ nói trên, xuất khẩu hạtđiều cũng gặp phải nhiều thách thức, khó khăn, thể hiện trên các mặt như: sản phẩmđiều của Việt Nam còn thiếu tính đa dạng, nguồn cung ứng nguyên liệu còn hạn chếvẫn phải nhập khẩu hạt điều thô từ các nước như Campuchia, Bờ biển Ngà, trình độquản lý yếu kém, Ngoài những khó khăn trong nước, ngành điều Việt Nam cònphải đối mặt với một thách thức khá lớn đó là sẽ xuất hiện thêm nhiều đối thủ cạnhtranh mới trên thị trường thế giới như Ấn Độ Với những hạn chế như vậy thì nângcao năng lực cạnh tranh và hiệu quả của Việt Nam về xuất khẩu hạt điều là tất yếukhách quan và cũng là yêu cầu cấp bách để Việt Nam hội nhập một cách có hiệu quảvào nền kinh tế thế giới và khu vực

Nhận thức được điều này, nhóm đã chọn đề tài “Hoạt động xuất khẩu điều của Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu

2.Mục đích nghiên cứu của đề tài

Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm củng cố, bổ sung và vận dụng những lý thuyết đã học vào giải quyết một vấn đề thực tiễn trong đời sống kinh tế - xã hội Phân tích, đánh giá khả năng cạnh tranh của Việt Nam về xuất khẩu hạt điều trên thị trường thế giới trong thời gian qua, qua đó chỉ ra được những thành tựu đạt được và những tồn tại cần khắc phục Từ đó tìm ra những phương hướng, biện pháp nhằm tăng cường sức cạnh tranh của hạt điều xuất khẩu trong thời gian tới.

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động xuất khẩu hạt điều của Việt Nam trongthời gian qua Đề tài nghiên cứu trong phạm vi là hoạt động sản xuất và xuất khẩu hạt điều

của Việt Nam trong thời gian gần đây, từ năm 2005 đến 2010.

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử trong kinh tế làm phươngpháp luận cơ bản Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu được sử dụng kết hợp gồm

có quan sát thực tế, so sánh, tổng hợp số liệu, phân tích thống kê, phỏng vấn chuyêngia, nghiên cứu kinh nghiệm điển hình, cân đối và dự báo bằng các mô hình kinhtế trên cơ sở đó đưa ra các kiến nghị, giải pháp

5 Kết quả nghiên cứu

Tăng thêm hiểu biết của chúng ta về xuất khẩu điều của việt nam hiện nay.Đưa ra được những giải pháp để khắc phục những khó khăn trên cơ sở phântích thực trạng xuất khẩu điều hiện nay

Nâng cao khả năng tư duy, khả năng làm việc theo nhóm Nâng cao tinh thầntrách nhiệm đối với vấn đề xuất khẩu của việt nam

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐẾ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU ĐIỀU

Ở NƯỚC TA

1.1 Giới thiệu chung về cây điều và ngành điều ở nước ta:

1.1.1 Giới thiệu khái quát về cây điều :

Cây điều (hay đào lộn hột), có tên khoa học là Anacardium Occidentale, têntiếng Anh là Cashew Cây điều có xuất xứ từ Mỹ Latinh.Cây điều được đưa vàotrồng ở Việt Nam từ thế kỷ 18 Điều thích hợp với những vùng có độ cao so với mặtnước biển từ 600 trở lại, nhiệt độ trung bình trong năm từ 24 đến 280C, ánh sáng dồidào (trên 2000 giờ/năm), đây là nhân tố khí hậu có tính quyết định cho cây điều bởi

vì điều cần ánh sáng để ra hoa, kết quả cho năng suất cao Cây điều không kén đấttốt, các loại đất có độ phỡ nhiêu thấp như đất đỏ vàng phát triển trên sa thạch hoặcgrannít, đất cát ven biển, đất xám phát triển trên phù sa cổ hoặc đá grannit bạc mầu,khô hạn đều thích hợp với điều kiện là thoát nước tốt, đất tương đối nhẹ, có tầng dầykhá

Điều mang lại giá trị kinh tế cao.Ba sản phẩm chính của cây điều :nhân điều,dầu vỏ hạt điều và các sản phẩm chế biến từ trái điều như rượu và nước giải khát

Nhân điều chiếm khoảng 20 - 25% trọng lượng hạt điều, là một loại thựcphẩm cao cấp có giá trị dinh dưỡng cao với 20% đạm, 40 - 53% chất béo, 22,3% bộtđường, 2,5% chất khoáng và nhiều loại vitamin nhóm B, nên được nhiều người ưadùng vì đó là loại thức ăn vừa bổ lại vừa hạn chế được nhiều bệnh hiểm nghèo nhưhuyết áp, thần kinh, xơ vữa động mạch

Dầu vỏ hạt điều chiếm khoảng 18 - 23% trọng lượng hạt điều, được chiếtxuất từ vỏ hạt điều, thành phần chính là axid anacardic và cardol chiếm 85 - 90.Công dụng chính là dùng chế biến thành vecni, sơn chống thấm, cách điện, cáchnhiệt

Các sản phẩm chế biến từ trái điều như nước giải khát, syro điều được đánhgiá là có chất lượng dinh dưỡng khá cao quả điều có mùi thơm đặc biệt và chứanhiều vitamin, đặc biệt là vitamin C và các loại muối khoáng cần thiết cho cơ thểcon người Trái điều cũng được chế biến ra mứt bằng cách đun với mật ong hayđường

1.1.2 Giới thiệu chung về ngành điều Việt Nam:

Việt Nam là quốc gia nằm trong khu vực Đông Nam Á, rất phù hợp cho sự

phát triển của cây điều Thấy được giá trị kinh tế của cây điều, ngay từ những năm

1980, Đảng và Nhà nước đó bước đầu có sự quan tâm đến cây điều, đặc biệt là côngnghệ chế biến điều xuất khẩu tại Hội nghị ngoại thương tổ chức tại tỉnh Sông Bé(cũ) vào năm 1982, Tuy nhiên thời kỳ này Việt Nam chủ yếu là xuất khẩu hạt điềuthô, giá trị kinh tế thấp, thường xuyên bị ép giá ở nước ngoài

Đến năm 1990 ngành điều Việt Nam mới thực sự khởi sắc Ngày 29/11/1990

Bộ trưởng Bộ Nông Nghiệp và Công Nghiệp Thực phẩm (nay là Bộ Nông nghiệp vàPhát triển Nông thôn) đó có Quyết định số 346 /NN-TCCB/QĐ v/v: thành lập Hiệphội cây điều Việt Nam với tên giao dịch bằng tiếng Anh: Vietnam CashewAssociation (VINACAS)

Năm 1992, tức là chỉ một năm sau khi khai thông biên giới Việt - Trung, hạtđiều Việt Nam đã có mặt tại thị trường đông dân nhất hành tinh này Ngày nay,Trung Quốc luôn là thị trường lớn thứ 2 của hạt điều Việt Nam Đặc biệt hơn làngay từ khi Việt Nam – Hoa Kỳ chưa bình thường hoá quan hệ về mặt ngoại giao thìchúng ta đó có những lô hàng xuất khẩu điều xuất khẩu trực tiếp qua thị trường Hoa

Kỳ năm 1994

Trong suốt 10 năm liền từ 1990 – 1999, cây điều Việt Nam từ chỗ chỉ có vàichục ngàn ha với sản lượng mấy chục ngàn tấn, xuất khẩu nhỏ lẻ, thì năm 1999 ViệtNam có sản lượng 100 ngàn tấn điều thô, sản lượng nhân xuất khẩu đạt 28 ngàn tấn,kim ngạch xuất khẩu đạt 164 triệu USD Công nghiệp chế biến điều phát triển mạnh

mẽ, sản lượng điều thô trong nước bắt đầu không đủ cung cấp cho công nghiệp chế

biến và xuất khẩu Do vậy mà năm 1996, Việt Nam chính thức ghi tên vào danhsách các quốc gia nhập khẩu hạt điều thô từ châu Phi

Để ghi nhận thành quả hoạt động ngày, 14/ 01 /2003 Chủ tịch nước đã tặngngành điều Huân chương Lao động Hạng 3 thời kỳ đổi mới

Năm 2006, một tin vui lớn đó đến với những người trồng - chế biến - xuấtkhẩu điều Việt Nam - Việt Nam đó trở thành quốc gia xuất khẩu hạt điều hàng đầuthế giới

Năm 2007 ngành điều vẫn tiếp tục phát triển với nhịp độ tăng trưởng rất cao25% - cao hơn mức tăng trưởng bình quân của ngành Nông nghiệp với thành tích cụthể:

- Sản lượng điều thô trong nước: 350 000 tấn

- Nhập khẩu: 200 000 tấn

- Sản lượng chế biến: 550.000 tấn

- Sản lượng nhân xuất khẩu (khoảng) 152.000 tấn

- Kim ngạch xuất khẩu (khoảng) 650 triệu USD Trong đó xuất khẩu sangHoa Kỳ đạt trên 36%; Trung Quốc 18%; Liên Minh châu Âu (EU) trên 20%

Năm 2008 do chịu ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế thế giới nên ngànhđiều cũng gặp nhiều khó khăn Tuy sản lượng xuất khẩu điều giảm so với năm 2007song ngành điều Việt Nam đã có những chính sách điều chỉnh để vượt qua khó khăntrong giai đoạn này

Năm 2009,nền kinh tế phục hồi là dấu hiệu tốt cho ngành điều Việt Namphục hồi và phát triển.Với sự đầu tư mở cửa ngành điều hứa hẹn những bước tiến xahơn trong tương lai

1.2 Các nhân tố ảnh hưởng khả năng cạnh tranh trong xuất khẩu hạt điều:

Thứ nhất, chất lượng sản phẩm ngày càng trở thành yếu tố then chốt để cạnh

tranh thắng lợi trên thị trường Khả năng cạnh tranh của sản phẩm cao hay thấp phụ

thuộc chất lượng sản phẩm tốt hay xấu Chất lượng sản phẩm hạt điều được quyếtđịnh do nhân tố di truyền và quyết định bởi công tác chế biến, bảo quản Muốn tăngchất lượng hạt điều phải đồng thời thực hiện tốt hai nhiệm vụ: yếu tố về giống, cáchthức gieo trồng, phương thức chế biến bảo quản, yếu tố này có ảnh hưởng lớn đếnchất lượng sản phẩm cuối cùng

Thứ hai, công nghệ là yếu tố sống động mang tính quyết định khả năng cạnh

tranh của sản phẩm Nó làm tăng năng suất lao động và chất lượng sản phẩm từ đónâng cao khả năng cạnh tranh Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt ở cả thị trườngtrong nước và ngoài nước, công nghệ đang là mối quan tâm sâu sắc của mọi quốcgia Riêng đối với mặt hàng điều xuất khẩu, cần chú ý đến việc đầu tư công nghệ đểgiữ vững và làm tăng chất lượng của sản phẩm Chính điều này sẽ làm tăng giá trịcủa mặt hàng xuất khẩu, thay vì xuất khẩu các mặt hàng điều thô bây giờ nâng lênmột tầm cao mới xuất khẩu các sản phẩm chế biến điều chất lượng cao

Thứ ba, Uy tín của doanh trên thị trường thể hiện sự tin tưởng của khách

hàng vào chính doanh nghiệp đó Đây cũng là nhân tố rất quan trọng để đánh giá khảnăng cạnh tranh của sản phẩm của doanh nghiệp Hiện nay, trên thị trường điều thếgiới, các doanh nghiệp như Alphonsa Cashew Industries, Achal Cashew PrivateLimited (ấn Độ), Lafacoo (Việt Nam) là những doanh nghiệp rất có uy tín về xuấtkhẩu hạt điều Hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp trên thương trường là một tiềmlực của doanh nghiệp

Thứ tư, Trình độ tổ chức quản lý trong các hoạt động kinh doanh xuất khẩu

cũng là một nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hoạt độngxuất khẩu điều Tổ chức quản lý trong kinh doanh xuất khẩu hạt điều là việc quản lýcác nguồn sản xuất, tổ chức thu gom hàng húa từ các nguồn, tổ chức bộ máy dâychuyền sản xuất, chế biến, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm phải đồng bộ và thôngsuốt Do đặc điểm của hạt điều là một loại hàng nông sản nên tổ chức và quản lýphải liên đới quan hệ chặt chẽ với nhau phù hợp với từng thời vụ Sự hoàn hảo củacấu trúc tổ chức, tính hiệu quả của hệ thống quản lý và công nghệ quản lý sẽ tạo nên

sức mạnh thực sự cho đơn vị trong kinh doanh Và từ đó nâng cao khả năng cạnhtranh của sản phẩm.

Thứ năm, Hoạt dộng xúc tiến thương mại cũng là hoạt động quan trọng

không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp trong khi đưahàng hóa ra thị trường Hoạt động xúc tiến giúp các doanh nghiệp có điều kiện hiểubiết lẫn nhau, đặt quan hệ buôn bán với nhau Đặc biệt các doanh nghiệp nhận biếtthêm thông tin về thị trường, có điều kiện để nhanh chóng phát triển kinh doanh vàhội nhập vào khu vực và thế giới Xúc tiến thương mại là công cụ hữu hiệu trongviệc chiếm lĩnh thị trường và tăng tính cạnh tranh của hàng hóa, dịch vụ của cácdoanh nghiệp trên thị trường

1.3 Vai trò và ý nghĩa của sản xuất và xuất khẩu hạt điều đối với nền kinh tế quốc dân

1.3.1 Sản xuất và xuất khẩu hạt điều làm tăng vốn và phát triển khoa học công nghệ, góp phần thực hiện công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước

Đất nước ta đang tiến hành công cuộc Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa, dovậy nhu cầu về vốn là rất lớn Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, chúng ta không thểchỉ trông chờ vào nguồn vốn trong nước, do đó phải huy động nhiều nguồn vốn khácnhau, trong đó có nguồn vốn thu được từ hoạt động xuất khẩu hạt điều, bởi quá trìnhcông nghiệp hóa không những đòi hỏi các khoản đầu tư bổ sung mà còn đòi hỏinhiều khoản đầu tư mới với quy mô lớn mà khả năng trong nước không đáp ứngđược Hàng năm, hạt điều xuất khẩu đem lại một lượng kim ngạch rất lớn, đóng góprất nhiều cho nguồn thu ngân sách nhà nước Kim ngạch xuất khẩu hạt điều không

ngừng tăng trong những năm qua, đóng góp cho ngân sách nhà nước của ngành điều

cũng liên tục tăng

Sản xuất và xuất khẩu hạt điều còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc nhập khẩukhoa học công nghệ từ nước ngoài, phát triển công nghệ hiện có trong nước Lượngngoại tệ thu được từ hoạt động xuất khẩu hạt điều đã được sử dụng hợp lý để nhập

khẩu những giống điều mới cho năng suất cao hơn và những công nghệ, máy mócthiết bị tiên tiến để hiện đại hóa ngành chế biến điều.

Thực tế cây điều được trồng ở Việt Nam từ rất lâu, nhưng mãi đến những nămđầu của thập niên 90, thế kỷ XX, cây điều mới được phát triển thành những vùngchuyên canh lớn Từ một ngành hàng ít được quan tâm, đến nay, ngành điều đãkhẳng định được vị thế của mình trong cơ cấu kinh tế quốc dân, nhất là cơ cấu cácmặt hàng xuất khẩu chiến lược Việt Nam đã trở thành quốc gia đứng đầu về xuấtkhẩu hạt điều nhân trên thế giới

Khi sản xuất điều phát triển, đời sống của hộ dân trồng điều, đặc biệt là ởnhững vùng sâu, vùng xa được nâng lên, giúp các hộ dân ổn định cuộc sống, địnhcanh định cư, tránh hiện tượng du canh, du cư như trước Mỗi nhà máy, xí nghiệpchế biến điều mọc lên ở đâu là nơi đó dân cư đến sinh sống tập trung, đồng thờiđiện, đường, trường trạm được xây dựng theo để phục vụ cho hoạt động của cácnhà máy và đời sống của người dân Việc phát triển ngành công nghiệp chế biếnđiều vô hình chung đã đẩy nhanh tốc độ Công nghiệp hoá- Hiện đại hoá nông thôn,thúc đẩy sự phát triển của ngành chế biến và xuất khẩu nông sản nói chung và gópphần chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hóa

1.3.2 Sản xuất và xuất khẩu hạt điều góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cải biến cơ cấu kinh tế và tạo cân bằng môi trường sinh thái

Nhờ trồng điều, chúng ta đã tăng nhanh vòng quay sử dụng đất, từ đó nângcao hiệu quả sử dụng đất, đặc biệt là đất ở những vùng trước đây bỏ hoang, cằn cỗi,cải biến cơ cấu kinh tế, nâng cao đời sống của người dân ở những vùng trồng câyđiều

Cây điều là cây công nghiệp dài ngày chịu được hạn, không kén đất do đóchúng ta có thể tận dụng những vùng đất khô hạn ở phía Nam nước ta Do bản chấtbán hoang dại và nguồn gốc nhiệt đới nên cây điều có thể phát triển trong điều kiệnkhí hậu nóng gió, khô hạn, đặc biệt là vùng Duyên hải Miền Trung Trong điều kiệnthời tiết khắc nghiệt, đất đai khô hạn, nghèo dinh dưỡng nhưng cây điều vẫn cho

hiệu quả kinh tế khá hơn hẳn một số cây trồng khác đặc biệt là ở vùng đất trống đồinúi trọc Theo một nghiên cứu của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Việt Namthuộc Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, các tỉnh duyên hải miền Trung, vùngthấp các tỉnh Tây Nguyên hiện đang có hàng trăm ngàn hécta đất trống đồi trọc,trong đó có gần 400.000 hécta thích hợp cho trồng điều Nghiên cứu này cũng chothấy "chưa có một loại cây trồng nào có thể phát triển mạnh và cho hiệu quả kinh tếcao hơn cây điều" Như vậy, nếu không có sự phát triển của cây điều thì một lượnglớn đất đai sẽ bị lãng phí, hệ số sử dụng đất sẽ rất thấp Sự biến động bất lợi thời tiếttrong những năm qua đã gây nên hạn hán và thiếu hụt nước trầm trọng ở các vùngđất cao làm hạn chế việc mở mang diện tích của các cây trồng cần nước tưới trongmùa khô như cà phê và các loại cây ăn quả khác Điều này lại càng làm nổi bật vaitrò của cây điều trong cơ cấu cây trồng ở những vùng đất cao, hiếm nước.

Thêm vào đó, cây điều không chỉ phát huy hiệu quả ở những vùng đất hoanghóa, khô cằn mà còn chứng tỏ vị thế của mình ở những vùng đất được coi là màu mỡbởi vì so với các loại cây công nghiệp lâu năm khác như cây cao su, cây cà phê, câychè thì các yêu cầu về đầu tư của cây điều rất thấp nhưng hiệu quả sử dụng đất vàhiệu quả kinh tế lại tương đương hoặc cao hơn Do vậy mặc dù bị cạnh tranh bởi cáccây trồng khác qua việc đa dạng hóa các loại cây trồng tại một số vùng kinh tế trọngđiểm nhưng cây điều vẫn giữ vị trí độc tôn

Việc sản xuất và xuất khẩu điều cũng đã góp phần không nhỏ vào việc cảibiến cơ cấu kinh tế của các vùng trồng điều Trước đây các vùng này hầu như chỉdựa vào nông nghiệp là chính, nhưng từ khi điều trở thành sản phẩm của nền kinh tếhàng hóa và có giá trị thương mại cao thì cơ cấu kinh tế của các vùng này đã có sựchuyển biến tích cực theo hướng tăng dần tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ do sự pháttriển của các nhà máy sản xuất chế biến điều gắn liền với các vùng nguyên liệu.Hiện nay nước ta có hơn 200 cơ sở chế biến hạt điều và hàng trăm xưởng chế biếnmini nhỏ tập trung chủ yếu ở những vùng nguyên liệu chính như Tây Nguyên,Duyên hải Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ Đây là những vùng trước đây hầu như

là thuần nông, nhưng sự ra đời của các nhà máy chế biến điều đã kéo theo sự xuấthiện của rất nhiều dịch vụ khác, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế.

Bên cạnh đó, chúng ta đang đứng trước một thực tế là môi trường nước tahiện đang bị hủy hoại nặng nề thể hiện ở những hiện tượng thiên tai dồn dập như lũlụt, bão, đất xói lở, hạn hán Một trong những nguyên nhân của hiện tượng ấy là do

sự tàn phá rừng, sự lạm dụng phân hóa học trong trồng trọt và các hóa chất khác, sựtiêu diệt những vi sinh vật có ích Nhiệm vụ cấp bách trước mắt là phải phủ xanhđất trống, đồi trọc, hạn chế sử dụng phân hóa học, thuốc trừ sâu, tăng độ phì nhiêu

và hiệu quả sử dụng đất

Trước thực trạng môi trường như vậy, xuất phát từ quan điểm cây điều là mộtloại cây lâm nghiệp phù hợp với trình độ sản xuất của đồng bào dân tộc, đáp ứngđược yêu cầu phòng hộ vùng đầu nguồn và được đưa vào trong các chương trìnhkhuyến khích trồng rừng như chương trình 327, PALM việc trồng cây điều đã gópphần không nhỏ vào việc trồng, phát triển rừng và giữ gìn môi trường sinh thái

1.3.3 Sản xuất và xuất khẩu hạt điều góp phần xóa đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm và cải thiện đời sống người lao động

Cây điều còn được coi là cây của vùng đất bạc màu, cây của người nghèo bởiđây là một trong những loại cây trồng chủ chốt trong chiến lược xóa đói giảm nghèocủa nước ta Trong những năm gần đây, giá trị kinh tế của cây điều càng được khẳngđịnh Nếu đem so với một cây kinh tế chủ yếu khác của địa phương thì như vậy việctrồng cây điều sẽ đem lại lợi nhuận cao hơn mà quá trình thu hoạch, bảo quản sảnphẩm lại đơn giản hơn rất nhiều

Việc phát triển sản xuất và xuất khẩu điều còn tạo nhiều công ăn việc làm chongười dân, đặc biệt là ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa Theo số liệu thống kê củaVINACAS thì hiện nay có khoảng 800.000 người sống bằng nghề trồng điều và tổng

số lao động trực tiếp đang làm việc trong các nhà máy sản xuất, chế biến, xuất khẩuhạt điều vào khoảng 120.000 người, chưa kể số lao động gián tiếp và lao động nôngnhàn tham gia sản xuất khi vào vụ thu hoạch, ước tính cứ 1000 tấn điều thô cần chế

biến sẽ giải quyết việc làm cho 250 người lao động trong 1 năm sản xuất với mứcthu nhập 500 - 700USD/năm/người

Tại Bình Phước nói riêng: ở xã Phú Nghĩa, huyện Bù Gia Mập chủ yếu là đồngbào dân tộc S’tiêng cư trú, canh tác khoảng 5.000 ha điều, bình quân mỗi hộ canhtác từ 3-4 ha Ban đầu cây điều chỉ mang ý nghĩa xóa đói giảm nghèo cho bà condân tộc nhằm hạn chế nạn du canh, du cư theo thói quen từ lâu đời Từ năm 1994-

1995 trở lại đây, cây điều đã trở thành nông sản mang tính hàng hóa cao, nhất là khitham gia xuất khẩu thì người nông dân S’tiêng đã biết làm giàu từ cây điều Ở xãPhú Nghĩa, có rất nhiều bà con dân tộc S’tiêng sở hữu từ 30 đến 40 ha điều và có thunhập hàng năm lên tới hàng trăm triệu đồng

Nhờ việc nhân rộng cây điều, ở nhiều địa phương nay không còn hộ đói và giảmhẳn số hộ nghèo ở nhiều nơi, cây điều không còn là cây xóa đói giảm nghèo mà đãtrở thành cây làm giàu của nhiều hộ gia đình Từ đó cuộc sống nông thôn được cảithiện, giặc đói nghèo được diệt tận gốc, thanh niên nam nữ không còn kèo về thànhthị tìm công ăn việc làm gây xáo trộn trật tự xã hội nữa, đồi trọc đất trống được phủxanh, môi trường sinh thái được bảo vệ, người nông dân được làm chủ, tự tay chămsóc, tự bảo vệ lấy tài sản của mình, không còn tình trạng phá rừng vì sự sống nữa,nếp sống của dân cư thực sự đi vào nề nếp

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐÁNH GIÁ VỀ TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU ĐIỀU CỦA VIỆT NAM

2.1 Tình hình xuất khẩu hạt điều cửa Việt Nam trong thời gian qua:

2.1.1 Kim ngạch xuất khẩu điều của Việt Nam những năm gần đây:

Công tác xuất khẩu của ngành điều trong những năm qua đã đạt được nhiềuthành tích đáng khích lệ Qui mô xuất khẩu hạt điều ngày càng mở rộng với khốilượng và kim ngạch tăng với tốc độ khá cao Xét về cơ cấu ngành hàng xuất khẩu,trong khoảng 5 năm gần đây, bên cạnh một số sản phẩm nông sản mang tính truyềnthống như gạo, lạc nhân, hạt tiêu, cà phê, đỗ tương, nhân điều đã trở thành một mặthàng nông sản mang về cho đất nước một nguồn ngoại tệ xuất khẩu rất lớn Tốc độtăng trưởng về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu hạt điều tăng lên một cách đángkinh ngạc

Năm 2005, xuất khẩu đạt 418 triệu USD, kim ngạch tăng 10,3%, đưa ViệtNam trở thành nước xuất khẩu điều lớn thứ 2 thế giới, sau Ấn Độ Năm 2006, ViệtNam đã vượt Ấn Độ - "cường quốc" về cây điều - để trở thành quốc gia dẫn đầu thếgiới về xuất khẩu hạt điều với chất lượng nhân điều rất tốt Thật vậy, năm 2006, cácdoanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu được 127.000 tấn nhân điều, đạt kim ngạch xuấtkhẩu gần 504 triệu USD; trong khi Ấn Độ chỉ xuất khẩu có 118.000 tấn nhân điều.Chính kết quả này đã đẩy Việt Nam lên ngôi vị xuất khẩu nhân điều hàng đầu thếgiới trong năm 2006 Cả năm 2007, nước ta xuất khẩu được 151,73 ngàn tấn hạtđiều các loại với trị giá 650,6 triệu USD, tăng 19,66% về lượng và tăng 29,15% vềtrị giá so với năm 2006 Năm 2008, cả nước xuất khẩu 167.000 tấn hạt điều, đạt kimngạch 920 triệu USD, tăng trên 40% về giá trị so năm 2007

Theo Vinacas năm 2009, kim ngạch xuất khẩu đạt 850 triệu USD, giảm6,8% Tuy nhiên, điều đáng mừng là năm 2009, ngành đã xuất được 177 000 tấnnhân điều các loại tăng 7% so với năm trước và vẫn giữ vững vị trí số 1 trên trườngthế giới Theo Hiệp Hội Điều Việt Nam, năm 2010 ngành điều sẽ đạt tổng sản lượng

400 000 tấn với tổng giá trị lên đến 1,2 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu ướcđạt 1 tỷ USD.

Bảng 2.1.Sản lượng xuất khẩu điều VN từ 2005 – 2010

0 20 40 60 80 100

Bảng 2.2.Kim ngạch xuất khẩu điều VN từ 2005 - 2010

Bảng 2.3 Theo dự đoán của doanh nhân tình hình điều vào năm 2010

Nhìn chung, ngành điều đã rất nỗ lực trong việc đa dạng hóa cơ cấu sản phẩmđiều cho xuất khẩu và đã chú ý nhiều đến việc nâng cao tỷ trọng các mặt hàng điềuchất lượng cao Trong cơ cấu mặt hàng xuất khẩu, không phải cứ có lợi thế sản xuấtloại nào thì xuất khẩu loại ấy, mà ở mỗi thị trường khác nhau, nhu cầu tiêu dùngcũng khác nhau Do đó, cần phải căn cứ và xem xét nhu cầu thị trường để đưa ra vàđiều chỉnh cơ cấu sản phẩm cho phù hợp.

Trong cơ cấu sản phẩm hạt điều xuất khẩu của Việt Nam, nhân điều chiếm tỷtrọng lớn, trung bình hơn 85% Điều này cho thấy hạt điều nhân là mặt hàng chủ lựccủa ngành điều Việt Nam và đứng thứ đầu thế giới, chủ yếu là do nhu cầu tiêu thụtrên thế giới liên tục tăng Theo số liệu thống kê của Hiệp hội điều Việt Nam, trong

4 năm từ 2006 đến 2009, toàn ngành điều cả nước đã nhập khẩu hơn 1.7 triệu tấnđiều thô, trong đó hơn 500 nghìn tấn được nhập khẩu từ các nước châu Phi như: BờBiển Ngà (trên 50%), Guinea Bissau, Mozambique và một số nước châu Á nhưIndonesia, Campuchia với trị giá bình quân trên dưới 100 triệu USD mỗi năm Và

dự tính năm 2010 sẽ nhập khẩu lên tới 250.000 tấn điều thô Cục Trồng trọt (BộNông nghiệp và phát triển nông thôn) cho biết, diện tích canh tác điều cả nước hiệnnay khoảng 400 nghìn ha, trong đó chỉ có khoảng 300 nghìn ha có thu hoạch, giảmkhoảng 30 nghìn ha so với các niên vụ trước Nhập khẩu điều nguyên liệu của ViệtNam trong tháng 8/2009 đạt 24,2 triệu USD, mức cao nhất trong năm 2009, tăng9.1% so với cùng kỳ năm trước

Chuyển từ xuất khẩu điều thô sang xuất khẩu điều nhân đã tạo ra bước pháttriển nhanh cả về số lượng và kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam Ngoài ra, hàngnăm, nước ta còn nhập một số lượng lớn điều thô từ các nước Tây phi và Cam–pu-chia để chế biến và tái xuất, góp phần nâng cao giá trị và vị thế của ngành điều ViêtNam

Bên cạnh sản phẩm nhân điều, dầu vỏ hạt điều cũng được xuất khẩu với khốilượng ngày càng tăng Các sản phẩm khác như mứt điều, nước giải khát điều tuy

đã được sản xuất nhưng dường như chưa tìm được chỗ đứng trên thị trường bởi chấtlượng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu chất lượng quốc tế.

Bảng 2.4.Cơ cấu sản phẩm điều VN xuất khẩu

2.1.3 Cơ cấu thị trường xuất khẩu điều của Việt Nam

Có thể nói rằng công tác thị trường của sản phẩm hạt điều xuất khẩu đã đạtđược những tiến bộ lớn Hiện nay sản phẩm điều của Việt Nam đã có mặt đến hơn

50 nước và vùng lãnh thổ Các thị trường chủ yếu của Việt Nam trong những nămqua là Trung Quốc, Mỹ, Anh, Trung Quốc

Điều nhân là một sản phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, được xếp vị trí thứ haitrong số các hạt có dầu chỉ sau hạnh nhân về mức độ ngon và bổ dưỡng, nên hạt điềunhân được đánh giá khá cao ở Mỹ, nước này là thị trường tiêu thụ lớn nhất chiếm25% Với lượng xuất khẩu trong năm 2009 đạt 38.75 tấn với kim ngạch 212.5 triệuUSD, tăng 3,55% về kim ngạch và tăng 27,07% về lượng so với năm 2008

Trung Quốc là thị trường quan trọng thứ hai của Việt Nam về xuất khẩu hạtđiều Đây cũng là một thị trường hết sức rộng lớn với hơn 1 tỷ dân Tuy nhiên, ởTrung Quốc hạt điều nhân cũng chỉ được tiêu thụ phần lớn ở các thành phố lớn như

Bắc Kinh, Thượng Hải, Thâm Quyến… Tổng lượng hạt điều xuất sang thị trườngTrung Quốc trong năm 2009 đạt 32.8 tấn với kim ngạch 138.5 triệu USD đứng thứ 2sau Hoa Kỳ, giảm nhẹ 0,71% về kim ngạch nhưng lại tăng 25,29% về lượng so vớinăm 2008.

Tiếp đến là thị trường Hà Lan, Australia, Canada, Nga…các thị trường nàyđều tăng về lượng và kim ngạch xuất khẩu so với năm 2008

Bảng 2.4.Bảng cơ cấu thị trường xuất khẩu điều VN

Nga,Nhật và các nước Trung Đông

Bảng 2.5: Tham khảo thị trường xuất khẩu hạt điều trong năm 2009 (lượng:

(Nguồn: Tổng cục hải quan)

Nhìn chung về các thị trường xuất khẩu điều của Việt Nam, mỗi thị trường cómột đặc điểm riêng Do đó các doanh nghiệp xuất khẩu cần tìm hiểu kỹ các thịtrường này để có thể đáp ứng một cách tốt nhất

2.2 Một vài đánh giá về xuất khẩu điều của Việt Nam trong thời gian qua:

2.2.1 Những thành tựu đạt được trong hoạt động xuất khẩu điều của nước ta:

Tuy mới có gần 20 năm hình thành và phát triển, ngành chế biến – xuất khẩuđiều Việt Nam đã có những bước phát triển ngoạn mục để trở thành quốc gia chếbiến – xuất khẩu điều hàng đầu thế giới hiện nay

Thực hiện đề án phát triển điều đến năm 2005 và 2010, các tỉnh đã hoànthành tốt việc rà soát quy hoạch phát triển điều, dành ngân sách hỗ trợ đầu tư nghiêncứu khoa học công nghệ, hỗ trợ đưa giống mới vào sản xuất và hỗ trợ mở rộng diệntích điều cao sản Các doanh nghiệp đã đầu tư hàng tỷ đồng cho phát triển vùngnguyên liệu, hỗ trợ giống cho nông dân Nhờ đó, đến nay trong số hơn 400 nghìn hađiều cho thu hoạch, có khoảng 130 nghìn ha điều cao sản, năng suất đạt 2 - 2,5 tấn,

cá biệt có vùng đạt gần 3 tấn/ha, tăng hơn năm lần so với giống điều cũ

Trong hai năm 2005 và 2006 ngành điều Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn

Do những nguyên nhân khách quan và chủ quan ở đầu vào (thị trường nguyên liệutrong nước) và đầu ra (thị trường xuất khẩu nhân điều) nên riêng trong năm 2005,các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu điều đã lỗ 1.000 tỉ đồng Trong hoàn cảnh đầy