chuẩn tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học hóa học

skkn hay tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học hóa họcskkn hay tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học hóa skkn hay tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học hóa skkn hay tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học hóa học

Trang 1

Trong những năm gần đây, giáo dục bảo vệ môi trường được xem lànhiệm vụ vô cùng quan trọng của Nhà nước ta và các nước trên thế giới.Tối thứ

7 cuối cùng của tháng 3 hàng năm đã trở thành sự kiện quen thuộc với Việt Nam

và thế giới khi tham gia chương trình Giờ Trái đất Thông qua việc truyền thông

về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, chiến dịch Giờ Trái đất hy vọng

góp phần nâng cao nhận thức về tiết kiệm năng lượng hơn nữa, từ đó mọi người

có ý thức bảo vệ môi trường Không những vậy, giáo dục môi trường trong nhàtrường lại càng có ý nghĩa quan trọng, được xem là một trong những biện pháphàng đầu để bảo vệ môi trường có hiệu quả Giáo dục môi trường sẽ giúp conngười có nhận thức đúng đắn về môi trường, về việc khai thác sử dụng hợp lí tàinguyên thiên nhiên và có ý thức thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường Nếu cóđầy đủ những nhận thức về bảo vệ môi trường, thì từ khi đang học trên ghế nhàtrường và cho đến khi đi làm, cho dù làm việc gì, ở bất cứ nơi đâu, bất kì cương

vị hoạt động nào, cũng đều có thể thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường mộtcách có hiệu quả

2 Cơ sở thực tiễn

Ở trường trung học cơ sở, việc truyền thụ kiến thức giáo dục bảo vệ môitrường đến học sinh thuận lợi và hiệu quả nhất vẫn là hình thức tích hợp và lồngghép vào các môn học Bên cạnh những kiến thức từ nội dung bài học, các emcòn có thể tích lũy các kiến thức về môi trường, từ đó hình thành ý thức bảo vệ,giữ gìn Hiện nay, nội dung này đã và đang được triển khai, phổ biến rộng rãitrong giờ học kể cả chính khóa lẫn ngoại khóa, đặc biệt là lồng ghép trong cácmôn học như : Hóa, lý, sinh, địa, Giáo dục công dân,

Hóa học là môn khoa học tự nhiên có mối quan hệ mật thiết với các mônkhoa học khác như vật lí, sinh học, đồng thời có vai trò to lớn trong đời sốngkinh tế xã hội Đặc biệt, bộ môn hóa học giúp các em từ chỗ nghiên cứu tínhchất của chất, sự tạo thành chất mới, các quy luật biến đổi chất sẽ rút ra đượcmối liên hệ phát sinh giữa các sự vật, giải thích được bản chất của các quá trìnhxảy ra trong tự nhiên, trong sản xuất và trong đời sống liên quan đến môitrường Tuy nhiên, trong thực tế cho thấy việc giảng dạy Hóa học còn mang

Trang 2

nặng tính lí thuyết, thụ động, và chưa phù hợp với yêu cầu xã hội Chính vì vậyviệc lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào môn học này vẫn chưađược sâu sát và triệt để Vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả của việc lồngghép giáo dục môi trường trong bài giảng? Đó là vấn đề mà những giáo viên dạy

bộ môn Hoá chúng tôi luôn phải đặt ra Và cũng xuất phát từ lý do trên đã thôi

thúc tôi đi vào nghiên cứu đề tài: “ Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học hóa học”.

II Mục đích nghiên cứu.

Nghiên cứu những biện pháp để nâng cao hiệu quả và phát huy tích cựcviệc lồng ghép nội dung giáo dục môi trường trong bài dạy hóa học lớp 8 và 9

Từ đó góp phần hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường hiện nay

Giúp cho học sinh hiểu rõ được mối quan hệ giữa các kiến thức Hóa họcvới thực tiễn đời sống, từ đó khơi dậy sự hứng thú của học sinh trong mỗi tiếthọc, nâng cao hiệu quả dạy- học

III Đối tượng nghiên cứu.

1 Đối tượng:

Tìm hiểu những biện pháp nâng cao hiệu quả của việc lồng ghép nội dunggiáo dục bảo vệ môi trường trong bài dạy hóa học lớp 8 và 9 trung học cơ sở

2 Khách thể:

Học sinh lớp 8A, 8C của trường

Học sinh lớp 9A, 9C của trường

IV Phạm vi, thời gian nghiên cứu.

1 Phạm vi nghiên cứu.

Toàn bộ chương trình hóa học 8

Toàn bộ chương trình hóa học 9

2 Thời gian nghiên cứu.

Từ đầu năm học 2018-2019 đến tháng 4 / 2019

V Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Phân tích và hệ thống hóa các tài liệu

có liên quan đến đề tài trên báo chí và nhiều tài liệu khác

- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành thực nghiệm ở các giờ dạy trênlớp

- Phương pháp điều tra học sinh: Qua bảng hỏi

- Phương pháp kiểm tra đánh giá

- Phương pháp thống kê toán học

Trang 3

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Tổng quan.

1.Giáo dục môi trường là gì?

- Giáo dục bảo vệ môi trường là dựa trên những tri thức về môi trường màhình thành thái độ, ý thức, trách nhiệm và kĩ năng hành động của học sinh, nhằmbảo vệ môi trường bằng các giải pháp trước mắt và lâu dài

- Giáo dục bảo vệ môi trường trong nhà trường phổ thông nhằm đạt đếnmục đích cuối cùng là: Mỗi học sinh được trang bị một ý thức trách nhiệm đốivới sự phát triển bền vững của Trái đất, hình thành thái độ, ý thức bảo vệ và giữgìn tài sản quý giá nhất của nhân loại này

2 Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào dạy học là một trong những nhiệm vụ quan trọng:

- Giáo dục bảo vệ môi trường trong trong trường học có ý nghĩa vô cùngquan trọng nhằm thực hiện chiến lược toàn cầu về bảo vệ Trái Đất ; để đảm bảocho sự phát triển bền vững của đất nước, bảo vệ sự sống cho thế hệ sau

- Số lượng giáo viên và học sinh các cấp ở bất kì quốc gia nào đều chiếm

tỉ lệ cao Lực lượng này góp phần quan trọng đảm bảo tính hiệu quả của nhiệm

vụ giáo dục môi trường Trong nhiệm vụ này, ngành Giáo dục có trách nhiệm làđào tạo ra những thế hệ có đầy đủ tri thức về lí luận và thực hành giáo dục môitrường để phục vụ cho xã hội

- Ở các nước trên thế giới, việc giáo dục môi trường đã được đưa vàotrường học từ nhiều chục năm nay Ở nước ta, việc đưa nội dung giáo dục môitrường vào chương trình thông qua các môn học được thực hiện qua quá trìnhcải cách giáo dục, đặc biệt là đợt đổi sách giáo khoa từ năm 2020 Cũng nhưnhiều nước trên thế giới, nội dung giáo dục môi trường của nước ta tập trungchủ yếu vào các môn học có liên quan đến môi trường như: môn Hóa học, sinhhọc, Địa lí, Giáo dục công dân, kĩ thật nông nghiệp,….Và với đặc thù của mình,khoa học Hóa học cũng có mối liên hệ mật thiết với các yếu tố môi trường

3 Vai trò của việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào dạy học Hóa học:

-Trong trường trung học cơ sở, thông qua hoạt động dạy học và các hoạt

động tập thể, việc lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinhhết sức đa dạng và hiệu quả Với chủ trương xây dựng môi trường sư phạm lànhmạnh, một không gian xanh, sạch, đẹp, hạn chế tối đa tình trạng ô nhiễm môitrường, ở các trường học đã tạo lên phong trào thi đua trồng cây, vệ sinh làmsạch đẹp trường lớp Bộ môn hóa học giúp các em tìm ra được các quy luật biếnđổi chất , mối liên hệ phát sinh giữa các sự vật, giải thích được bản chất của các

Trang 4

quá trình xảy ra trong tự nhiên, trong sản xuất và trong đời sống liên quan đếnmôi trường Thông qua các bài học đa dạng, giáo viên có thể gửi gắm các thôngđiệp phong phú về giữ gìn và bảo vệ môi trường, giúp các em lĩnh hội kiến thức

về giáo dục bảo vệ môi trường một cách tự nhiên, sinh động và hiệu quả Bêncạnh đó còn làm mới lạ nội dung bài học, giúp học sinh có hứng thú tìm tòi kiếnthức mới, tránh tình trạng khô khan, nhàm chán do đặc thù của bộ môn

II Quá trình thực hiện đề tài.

1 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài.

a Thuận lợi:

Nhiệm vụ của bộ môn là nghiên cứu về chất, sự biến đổi của chất, có liênquan trực tiếp đến môi trường và các yếu tố của môi trường nên có rất nhiềuthuận lợi cho việc triển khai nội dung giáo dục bảo vệ môi trường Hơn nữa, đâycũng là một trong những mục tiêu cần phải đạt được trong các bài dạy hoá học

có liên quan

Hiện nay, chủ đề giáo dục bảo vệ môi trường đã và đang được phổ biếnrộng rãi trong nhà trường nên việc kết hợp giáo dục sẽ được đồng bộ, hiệu quảgiáo dục cao hơn

Sử dụng có hiệu quả cao đối với những bài học có hình ảnh, phim minhhọa hợp lý

Gây được sự hứng thú, ngạc nhiên, với các kiến thức mới lạ, vì vậy dễdàng lôi kéo sự tham gia của học sinh vào tiết học, tạo cho học sinh sự hào hứnglàm cho tiết học sinh động hơn

b Khó khăn:

Mặc dù giáo dục bảo vệ môi trường đang là nhiệm vụ cấp thiết nhưng vẫnchưa có hệ thống bồi dưỡng kiến thức cho giáo viên, cán bộ quản lí các cấp vàgiáo viên đứng lớp

Chưa tạo được mối quan tâm của gia đình, cồng đồng, xã hội và thiếunguồn tài chính hỗ trợ

Mặt khác, ý thức của đại bộ phận dân Việt Nam về môi trường sống và vềviệc bảo vệ môi trường còn rất thấp, chỉ thấy được những lợi ích trước mắt, chưathấy được những nguy cơ mà thế hệ sau phải gánh chịu,

2 Thực trạng nghiên cứu.

a Tình hình học sinh trước khi thực hiện đề tài.

- Trước khi bắt tay vào đề tài tôi đã tìm hiểu qua giáo viên chủ nhiệm vềhọc lực và hạnh kiểm của học sinh, đồng thời đã làm khảo sát về thái độ của các

em đối với môn hóa học và với môi trường xung quanh (Phiếu điều tra ở phần

phụ lục).

Trang 5

Sau khi điều tra tôi thu được kết quả như sau:

* Về thái độ của học sinh các lớp với môn hóa học:

Sốlượng

thích

%Bình

Sốlượng

Sốlượng Tỉ lệ

Sốlượng

Trang 6

- Đối với lớp 8: các em còn bỡ ngỡ, lạ lẫm với môn hóa học, thấy lo sợ vớimôn học mới, từ đó tạo ra tâm lí chán học, không thích học.

- Đối với lớp 9: Đã được học hóa, không ít học sinh thấy môn này khó, khôkhan Đòi hỏi học sinh phải đầu tư nhiều thời gian học, tìm hiểu trước khi đếnlớp

- Số học sinh không yêu thích môn học có số lượng khá cao

*/Về ý thức bảo vệ môi trường.

Đa số học sinh có ý thức bảo vệ môi trường, vứt rác đúng nơi quy định.Tuy nhiên các em chưa làm triệt để và chưa biết cách bảo vệ môi trường xungquanh mình tốt nhất

Do đó việc cần thiết là đổi mới giờ dạy học hóa học, tích hợp kiến thức môitrường giúp cho học sinh hứng thú hơn trong giờ học

Tôi đã tiến hành thực nghiệm trên lớp mình giảng dạy: 8A, 8C, 9A, 9C, chiathành 2 nhóm:

+ Nhóm thực nghiệm: 8C, 9C

+ Nhóm đối chứng: 8A, 9A

Đối với nhóm thực nghiệm: Trong quá trình giảng dạy, tôi tích hợp thêmkiến thức về giáo dục bảo vệ môi trường trong tiết học, bằng câu hỏi củng cốbài, liên hệ nhiều kiến thức thực tiễn, cho học sinh xem video, hình ảnh có liênquan về vấn đề môi trường trong bài, đồng thời cho học sinh trực tiếp làm

Đối với nhóm đối chứng: Dạy học bình thường, có liên hệ thực tiễn nhưng

ít, không minh họa nhiều

3 Những nội dung, biện pháp đã thực hiện.

3.1 Các phương pháp lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào dạy học hóa học:

Do kiến thức giáo dục bảo vệ môi trường được tích hợp và lồng ghép vàonội dung bài giảng, nên khi giảng dạy không có một phương pháp riêng dànhcho giáo dục môi trường mà phải thông qua môn học Tùy từng điều kiện, có thể

sử dụng một số phương pháp sau:

- Phương pháp đàm thoại ( hỏi, đáp)

- Phương pháp thảo luận

- Phương pháp sử dụng các tài liệu trực quan trong giờ giảng

- Phương pháp giảng dạy dùng lời nói để giảng giải, kể chuyện, đọc tài liệu,

- Phương pháp thực hành, thực nghiệm trong phòng thí nghiệm,

Tuy nhiên, dù với bất kì phương pháp nào thì cũng phải đảm bảo được nộidung của bài giảng và không ảnh hưởng đến tính đặc thù của dạy học Hóa

Trang 7

học.Thông thường thì chủ đề giáo dục bảo vệ môi trường được truyền tải trongbài giảng thường có những đặc trưng sau:

- Nêu khái niệm , nội dung sẵn có trong sách giáo khoa với tình huống hoặc chitiết cụ thể có liên quan

- Nêu rõ mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường có thể khai thác từ khái niệm (nộidung) trên

- Liên hệ một cách mềm dẻo, linh hoạt từ nội dung bài dạy để đạt đến mục tiêugiáo dục môi trường

Trong nội dung giáo dục môi trường, cần phải làm rõ ý nghĩa của môitrường với con người, bao gồm cả ý nghĩa trực tiếp (thực phẩm để ăn, nước đểuống, ) đến giá trị gián tiếp (ô nhiễm không khí, mưa axit )

3.2 Các hình thức lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào dạy học hóa học:

Có thể có nhiều hình thức khác nhau để truyền tải nội dung giáo dục bảo

vệ môi trường một cách hiệu quả đến học sinh tùy thuộc vào nội dung bài dạy,mục tiêu cần đạt đến, sau đây là một số hình thức chủ yếu:

a Vận dụng kiến thức trong nội dung bài học để liên hệ thực tế có liên quan đến môi trường:

- Tác dụng: hình thức này không những giúp các em thấy được sự gần gũigiữa Hóa học với thực tiễn mà từ đó các em còn có thể tự mình giải thích đượcnhững hiện tượng xảy ra trong tự nhiên liên quan đến những biến đổi hóa học.Nhờ vậy, nội dung giáo dục môi trường sẽ trở nên thiết thực và hiệu quả đượcnâng cao

- Thông thường, giáo viên thường đưa ra hệ thống các câu hỏi “Tại sao?”,

“ Như thế nào?” để dẫn dắt các em vào nội dung cần truyền tải

Ví dụ 1:

- Tên bài dạy: Bài 2: Một số oxít quan trọng-Lưu huỳnh đioxít - Phần I: Lưu

huỳnh đioxít có những tính chất gì? (Hoá học 9)

- Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường : Lưu huỳnh đioxít là chất khí độc, gây ônhiễm không khí, mưa axít,

- Thực hiện: Khi giảng về tính chất vật lí của SO2 giáo viên đặt câu hỏi:

Câu hỏi 1: Để diệt chuột trong một nhà kho người ta dùng phương pháp đốt lưu

huỳnh , đóng kín cửa nhà kho lại Chuột hít phải khói sẽ bị sưng yết hầu, co giật,

tê liệt cơ quan hô hấp dẫn đến bị ngạt mà chết Giải thích tại sao?

+ Học sinh nêu được: lưu huỳnh cháy trong không khí sinh ra khí SO2

S + O2 -> SO2

Trang 8

Khí SO2 là một khí độc, khi hít phải sẽ gây hại cho sức khỏe (về mắt, hệ

hô hấp ) Vì vậy khi chuột hít phải sẽ bị chết

Câu hỏi 2: Lưu huỳnh đioxit là một trong những chất khí chủ yếu gây ra những

cơn mưa axit gây tổn hại cho những công trình được làm bằng thép, đá Hãy giảithích quá trình tạo thành mưa axit

Mưa axit gây tổn hại cho các công trình bằng sắt thép, đá, cây cối.

+ Học sinh trả lời: Quá trình đốt từ các nhà máy, khu công nghiệp sản sinh ra khí

SO2 và khí NO2 Khí này hòa tan với hơi nước có trong không khí tạo thành axitsunfuric H2SO4 và axit nitric HNO3 Khi trời mưa, các hạt axit này lẫn vào nướcmưa, làm độ pH của nước mưa giảm Nếu nước mưa có độ pH dưới 5,6 gọi làmưa axit

+ Từ đó rút ra kết luận về tính độc của SO2

Giáo viên có thể giải thích thêm: Do mưa axit có độ chua lớn, có thể hòa tan một

số bụi kim loại và oxit kim loại có trong không khí như oxit chì làm cho nướcmưa trở nên độc hơn với cây cối, vật nuôi, con người

Ví dụ 2:

- Tên bài dạy: Bài 11: Phân bón hóa học (Hoá học 9)

- Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường: Sử dụng phân bón không đúng cách gây

ô nhiễm môi trường nước, đất, không khí, ảnh hưởng tới sức khỏe và đời sốngcủa con người Từ đó biết cách sử dụng phân bón hữu cơ tự nhiên để bảo vệ môitrường

- Thực hiện: Sau khi tìm hiểu về các loại phân bón hóa học

+ Giáo viên đặt câu hỏi: Khi bón phân quá liều lượng gây ảnh hưởng nhưthế nào đến môi trường đất, nước, không khí?

Trang 9

+ Học sinh liên hệ kiên thức môn công nghệ và kiến thức thực tế trả lời:

Với môi trường đất: Bón quá nhiều hoặc không đúng thời kì sẽ làm chođất bị chua, mặn, chai cứng, thoái hóa, bạc màu

Với môi trường nước: Gây phì hóa nước, làm cho tảo tầng mặt phát triểnnhanh ảnh hưởng tới sinh vật tầng dưới, làm nước cứng Đồng thời bón thừaphân gây ô nhiễm nguồn nước, làm sinh vật dưới nước bị chết

Với môi trường không khí: Khi bón phân, amoniac bay hơi là chất khí cómùi khai, gây khó chịu cho con người và ảnh hưởng tới môi trường xung quanh + Giáo viên: Vậy làm thế nào để hạn chế tình trạng ô nhiễm này?

+ Học sinh nêu được các biện pháp như: tuyên truyền cho mội người biếtcách sử dụng phân bón hợp lí, nên sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh thay chophân hóa học

+ Từ những tác hại của phân bón hóa học như vậy, giáo viên dẫn dắt họcsinh đưa ra các biện pháp sử dụng phân bón hữu cơ từ thực phẩm thừa như vỏtrứng, chuối, rau, nước vo gạo,tro bếp, bã chè, bã cà phê để bón cho cây, vừatiết kiệm, lại vừa bảo vệ môi trường

Trang 10

(Minh họa: đĩa bài giảng đi kèm và giáo án ở phần phụ lục )

b Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập liên quan đến giáo dục môi trường:

- Khi củng cố bài, giáo viên có thể đưa một số bài tập có liên quan đếngiáo dục môi trường Trong quá trình giải bài tập, học sinh phải phân tích, tổnghợp, tìm tòi ra nội dung bài giải nhờ đó có thể khắc sâu trong tư tưởng của cácem

- Tác dụng: khắc sâu thêm kiến thức, sau khi giải bài tập liên hệ thực tếvấn đề ô nhiễm môi trường, từ đó có biện pháp khắc phục

+ Học sinh: vận dụng tính chất hoá học của SO2 để giải bài tập

+ Giáo viên hỏi: Em có nhận xét gì về lượng khí thải SO2 do các nhà máy nhiệtđiện thải ra?

+ Học sinh: nêu được

Lượng khí thải SO2 từ các nhà máy là rất lớn Cần hạn chế lượng khí thải SO2 đểgóp phần bảo vệ môi trường

Ví dụ 2:

- Tên bài dạy: Bài 21: Ăn mòn kim loại (Hoá học 9).

- Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường: Bảo vệ kim loại ít bị ăn mòn do các yếu

tố hóa học trong môi trường

- Thực hiện: Sau khi kết thúc phần I: Thế nào là sự ăn mòn kim loại? Giáo viênđặt câu hỏi để chuyển sang phần II

? Vì sao sắt bị oxi hoá (bị ăn mòn) trong không khí ẩm?

? Tại sao vật bằng sắt bị ăn mòn nhanh trong khí quyển có chứa cacbon đioxit,

lưu huỳnh đioxit, mặc dù những chất này không trực tiếp tác dụng với sắt?

+ Học sinh trả lời.

Trang 11

+ Từ đó học sinh nêu được các biện pháp bảo vệ kim loại ít bị ăn mòn.

Ví dụ 3:

- Tên bài dạy: Bài 24: Ôn tập học kì 1(Hóa học 9).

- Mục tiêu giáo dục môi trường: Loại bỏ những khí thải độc hại với môi trườngvà sức khỏe con người từ nguyên liệu rẻ tiền, dễ kiếm

- Thực hiện:

+ G cho H làm bài tập:

Sau khi làm thí nghiệm có những chất khí thải độc hại sau:HCl, H2S, CO2,

SO2 Có thể dùng chất nào sau đây để loại bỏ chúng là tốt nhất?

Giải thích và viết các PTHH nếu có

- Tên bài dạy: Bài 12: Sự biến đổi chất (Hóa học 8).

- Mục tiêu giáo dục bảo vệ môi trường : Quá trình đốt than củi, cháy rừng làmthải ra ngoài môi trường lượng lớn khí CO, CO2, SO2, gây nên hiện tương hiệuứng nhà kính

- Thực hiện:

+ Sau khi học xong , giáo viên cho học sinh làm bài tập sau:

Những hiện tượng nào dưới đậy là hiện tượng vật lí, hiện tượng hóa học?

1. Vành xe đạp bằng sắt sau một thời gian bị gỉ

2. Mặt trời mọc, sương bắt đầu tan

3. Cháy rừng sinh ra khí CO2 gây ô nhiễm lớn cho môi trường

4. Hiệu ứng nhà kính (do CO2 tích tụ nhiều trong khí quyển) làm cho Trái đất nónglên

5. Các quả bóng bay lên trời rồi nổ tung

6. Khi đốt cháy than, củi sinh ra nhiều khí độc như CO, SO2, gây ô nhiễm môitrường

+ HS trả lời:

Định dạng
Số trang	22
Dung lượng	1,69 MB