Ảnh hưởng của phật giáo theravada đến đời sống chính trị, xã hội và văn hóa thái lan

LỜI CAM ĐOANTôi xin cam đoan luận án tiến sĩ với đề tài “Ánh hưởng của Phật giáo Theravadađến đời sống chính trị, xã hội và văn hóa Thái Lan”, thuộc chuyên ngành Đông Nam Áhọc là công tr

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH ĐÔNG NAM Á HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Nguyễn Tương Lai

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ với đề tài “Ánh hưởng của Phật giáo Theravadađến đời sống chính trị, xã hội và văn hóa Thái Lan”, thuộc chuyên ngành Đông Nam Áhọc là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS NguyễnTương Lai Các nội dung nghiên cứu, kết quả nghiên cứu trong luận án này hoàn toàntrung thực và khách quan Các tư liệu phục vụ cho việc nhận xét, đánh giá, phân tíchtrong luận án cũng được chính tác giả thu thập từ nhiều nguồn tái liệu và có trích dẫnđầy đủ Những nguồn tài liệu này cũng được ghi rõ trong danh mục “Tài liệu thamkhảo” Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất cứcông trình nào

Nghiên cứu sinh

Trần Thị Họa My

LỜI CẢM ƠN

Đe hoàn thành luận án “Ánh hưởng của Phật giáo Theravada đến đời sống chínhtrị, xã hội và văn hóa Thái Lan”, ngoài những kiến thức có được trong quá trình họctập, nghiên cứu ở khoa Đông Phương học ngành Đông Nam Á học tôi cũng đã nhậnđược sự giúp đỡ rất nhiệt tình và khoa học của PGS.TS Nguyễn Tương Lai Tôi xinbày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắcnhất tới thầy

Bên cạnh đó tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn tới Ban Chù nhiệm Khoa ĐôngPhương học, các thầy cô giáo trong và ngoài khoa đã tạo điều kiện hết mức giúp tôi cóthể hoàn thành được luận án của mình

Do thời gian và kinh nghiệm còn hạn chế nên luận án không tránh khỏi nhữngthiếu sót Tôi rất mong nhận được những đóng góp của thầy cô và các nhà nghiên cứuquan tâm đến vấn đề

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hải Phòng, ngày 21 tháng 9 năm 2018

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐÀU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 4

4 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 4

5 Đóng góp của luận án 5

6 Bố cục của luận án 6

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN cứu VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN cứu 7

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 7

1.2 Đánh giá chung và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu 23

1.2.1 Đánh giá chung 23

1.2.2 Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu 24

CHƯƠNG 2 PHẬT GIÁO THERAVADA VÀ PHẬT GIÁO THERAVADA Ở THÁI LAN 26

2.1 Phật giáo Theravada 26

2.1.1 Một sổ bài pháp do chính đức Phật thuyết giảng 26

2.1.2 Tam Tạng Kinh 34

2.1.3 Những đặc điếm chính của Phật giáo Theravada 37

2.2 Phật giáo Theravada ở Thái Lan 43

2.2.1 Sự du nhập và phát triên Phật giáo nói chung và Phật giáo Theravada nói riêng ở Thái Lan 43

2.2.2 Những đặc diêm chính của Phật giáo Theravada Thái Lan 52

CHƯƠNG 3 ẲNH HƯỞNG CỦA PHẬT GIÁO THERAVADA ĐẾN ĐỜI • SỐNG CHÍNH TRỊ CỦA THÁI LAN 58

3.1 Ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đến chính sách cai trị qua hai thể chế

chính trị của Thái Lan 583.2 Ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đến các chính sách ngoại giao của TháiLan 793.3 Ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đến tư tưởng canh tân, chính sách pháttriển và hội nhập quốc tế của Thái Lan 87

CHƯƠNG 4 ẢNH HƯỞNG CỦA PHẬT GIÁO THERAVADA ĐỂN ĐỜI

SÓNG VĂN HÓA XÃ HỘI CỦA THÁI LAN 101

4.1 Ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đến tính cách và lối sống của người

Thái Lan 1014.2 Ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đến nghi lễ vòng đời của người Thái

Lan 1054.3 Ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đến lễ hội của người Thái Lan - biểu

hiện qua một số lễ hội cụ thể 1084.4 Ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đến giáo dục của người Thái Lan 1124.5 Ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đến sáng tác văn học dân gian và văn

học cổ điển của người Thái Lan 1194.6 Ảnh hưởng của Phật giáo Theravada với xã hội Thái Lan thời kỳ hiện đại

126

KÉT LUẬN 137 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

sự cai trị của những vương triều trong lịch sử, ảnh hưởng đến đời sống tinh thần,nền văn hóa và văn học của mọi thời đại.

Không cùng bản chất như các tôn giáo khác, Phật giáo mang một số đặc điểmriêng như không quan niệm về đấng sáng tạo ra thế giới Thế giới tự nó vận động,phát triển thông qua luật vô thường nhân quả Sự vận động ấy diễn ra trong khônggian và thời gian, đạo Phật sơ kỳ ở Tiểu thừa mang nhiều tính duy vật những quanniệm của đạo Phật về thế giới về con người, về vận động mang hình thức biệnchứng Các giáo lý đạo Phật chứa đựng nhiều nội dung đạo đức, hướng thiện Đồngthời cũng phủ nhận một cách gián tiếp những mâu thuẫn, xung đột xã hội Giáo lýcủa đạo Phật tập trung vào hai vấn đề, một là sự khổ não, hai là sự giải thoát ra khỏikhổ não ấy Khổ não là bởi sự luân hồi, thoát khởi vòng luân hồi thì khỏi khổ, màmuốn thoát khỏi vòng luân hồi thì phải bỏ hết tham, sân, si trên trần thế Khi thoátkhởi vòng luân hồi con người mới chứng được trạng thái Niết bàn, Cực lạc

Phật giáo đã xây dựng một kho tàng kinh điển phong phú được gọi là TamTạng Kinh điển (bao gồm Kinh - Luật - Luận) cùng nhiều nghiên cứu của các vịluận sư với các trước tác, giải thích, bình luận về giáo lý đạo Phật Cho đến nay,Phật giáo đã có rất nhiều học phái, tông phái, chi phái, sự đa dạng đó không phảnánh một sự bất đồng mang tính tách biệt mà là một hình thức mở rộng Điều nàygóp phần nói lên giáo lý mênh mông và thâm sâu của đức Phật

Ngay từ đầu kỷ nguyên mới và trong những thế kỷ sau, Phật giáo lan rộng rangoài giới hạn của tiểu lục địa Ấn Độ đến Trung Á, Trung quốc, Hàn quốc, NhậtBản, Tây Tạng, Đông Nam Á lục địa và hải đảo (Sumatra, Java, Bali), và sau cùng

từ Kazactan truyền sang vùng Tân Cương và Tây Tạng.

Thế kỷ III trước công nguyên, Phật giáo sau khi du nhập vào Đông Nam Á,

đã sớm dung hợp với các giá trị văn hóa truyền thống, hình thành nên Phật giáomang màu sắc bản địa Đối với Thái Lan, từ khi xây dựng quốc gia cho đến nay, thìPhật giáo luôn là tôn giáo chính thức ở Thái Lan Đó là Phật giáo nguyên thủy(Theravada) với hai tông phái chính là Ma-hả Ni-kai và Thăm-ma-giút Ni-kai Phậtgiáo nguyên thủy được dạy bởi Đức Phật Gautama và giáo pháp của ngài hiện vẫncòn được lưu giữ lại trong tam tạng kinh điến hệ Pali (Nikaya) Theo lịch sử thìPhật giáo nguyên thủy thực sự của Đức Phật chỉ tồn tại khoảng 250 năm tức sau lầnkiết tập thứ 3 dưới thời vua Asoka Sau kiết tập lần thứ 3, Đạo Phật gần như tan rã

vì sự phân chia các bộ phái Các dữ kiện lịch sử được ghi lại rất phức tạp Tuynhiên Theravada là một phái sớm thoát ra khỏi sự tranh chấp, các trưởng lão mangcác tạng kinh được kiết tập lần thứ ba đi về Srilanka và bảo tồn tại đây một ĐạoPhật nguyên thủy (Theravada) được coi là xưa cũ nhất, ít ra là 250 năm sau khi ĐứcPhật nhập diệt.Theravada nhờ bảo tồn được kinh điển, nên pháp học và pháp hànhđược coi như gần đúng sát nhất với giáo pháp của Đức Phật

Phật giáo Theravada Thái Lan luôn là một trong những yếu tố quan trọng hìnhthành nên tư tưởng quốc gia thống nhất Phật giáo Thái Lan trong suốt chiều dàilịch sử đã để lại nhiều đóng góp đáng kể cho dân tộc trên các lĩnh vực khác nhaunhư đạo đức, văn hóa, nghệ thuật, nếp sống, nếp tư duy Có thể nói Phật giáo

3Theravada Thái Lan đã đ ồng hành cùng dân tộc trong đời sống chính trị, tôn giáo

và văn hóa từ nh ững ngày đầu và đến nay đã trở thành một tôn giáo truyền thống

quá khứ cho đến hiện tại.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của luận án là nêu lên những nét cơ bản về Phật giáo Theravada nóichung và Phật giáo Theravada Thái Lan nói riêng, sau đó làm rõ ảnh hưởng củaPhật giáo Theravada vào các lĩnh vực chính trị, xã hội và văn hóa của Thái Lan

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đe thực hiện các mục tiêu trên, nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra cho đề tài nhưsau:

- Một là, khái quát tổng quan nghiên cứu về Phật giáo, các nội dung chính củaPhật giáo Theravada và Phật giáo Theravada Thái Lan

- Hai là, phân tích ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đến chính trị của TháiLan, được thể hiện qua các chính sách đối nội và đối ngoại của các vương triều vàchính phủ Thái Lan

- Ba là, phân tích ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đến đời sống xã hội củaThái Lan trên các mặt: tính cách, lối sống của người Thái, giáo dục của người Tháitù’ quá khứ đến hiện tại

- Bốn là, phân tích ảnh hưởng của Phật giáo đến các thành tố văn hóa truyềnthống của Thái Lan: phong tục tập quán, lễ hội, văn học

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cún

Đối tượng nghiên cứu của luận án được phản ánh chính xác trong tên đề tài

Đó là nội dung tư tưởng của phật giáo Theravada nói chung và Phật giáo TheravadaThái Lan với những ảnh hưởng của nó trên các lĩnh vực chính trị, xã hội và văn hóaThái Lan

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của luận án chủ yếu dựa trên các luận thuyết căn bảnthuộc lĩnh vực triết lý nhân sinh của Phật giáo hàm chứa trong Phật giáo Theravadanhư Tứ Diệu Đe, Thuyết Luân hồi và Luật Nhân Quả để trình bày quá trình tiếpnhận Phật giáo Theravada của người Thái Lan cùng những đặc điểm của Phật giáoTheravada Thái Lan Những triết lý trên đây liên quan tới vấn đề thực hành đạo đức

mà ta vẫn gọi là các quy phạm đạo đức của Phật giáo Các quy phạm đạo đức nàylại liên quan rất chặt chẽ với nhân quả và luân hồi Tiếp theo, luận án tiến hànhphân tích và đánh giá những ảnh hưởng của triết lý nhân sinh và các quy phạm đạođức của Phật giáo Theravada Thái Lan vào một số lĩnh vực thuộc về đời sống chínhtrị, văn hóa, xã hội của Thái Lan Người Thái Lan đã thấm nhuần triết lý nhân sinh

và quy phạm đạo đức này của Phật giáo nói chung và Phật giáo Theravada nóiriêng trong suốt quá trình tiếp nhận Phật giáo để áp dụng vào đời sống của mìnhthuộc các lĩnh vực chính trị, văn hóa và xã hội Các lĩnh vực đời sống chính trị, vănhóa, xã hội được chúng tôi đề cập đến trong luận án này chỉ bao gồm những khíacạnh chịu sự ảnh hưởng của Phật giáo Theravada được trải dài từ quá khứ đến hiệnđại

4 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cách tiếp cận

Luận án sử dụng cách tiếp cận liên ngành, đa ngành trong khoa học xã hội như

sử học,, tôn giáo học, chính trị học, v.v Trên cơ sở đó, luận án tiếp cận một số côngtrình nghiên cứu của người Thái Lan và các học giả nước ngoài nghiên cứu về Phậtgiáo Thái Lan cùng các vấn đề về chính trị, văn hóa, xã hội của Thái Lan tác giả đi sâu

đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài.

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Phưong pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án là phưong pháp nghiêncứu lịch sử như phưong pháp phân kỳ, phưong pháp đồng đại lịch đại Với nhữngphương pháp này, ảnh hưởng của Phật giáo Theravada được phân tích trên các giaiđoạn từ quá khứ đến hiện tại trên các lĩnh vực chính trị, xã hội và văn hóa

Ngoài ra với cơ sở là các tư liệu và kết quả nghiên cứu của những người đitrước, luận án còn sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu trong nước vàngoài nước được thu thập tại các thư viện, các viện nghiên cứu

Luận án còn sử dụng lý thuyết cấu trúc chức năng Với lý thuyết này đòi hởiphải nghiên cứu Phật giáo Theravada trong tính chỉnh thể, tính hệ thống, từ đó mớithấy được ảnh hưởng của Phật giáo Theravada vào các lĩnh vực chính trị, xã hội vàvăn hóa của Thái Lan như thế nào

5 Đóng góp của luận án

Thứ nhất, đây là công trình đầu tiên của Việt Nam nghiên cứu một cách có hệthống và khá đầy đủ về những ảnh hưởng của Phật giáo Theravada đối với đất nướcThái Lan Trong luận án, ảnh hưởng này được xem xét dưới các góc độ đời sốngchính trị, xã hội và văn hóa Thái Lan, được thể hiện trên một số mặt cụ thể Đồngthời luận án cũng góp phần làm rõ thêm nội dung của Phật giáo Theravada TháiLan, một Phật giáo nhấn mạnh vào triết lý nhân sinh và quy phạm đạo đức, từ đóhiểu rõ thêm cốt cách tinh thần cũng như các thành tựu văn hoá của người TháiLan

Thứ hai, thông qua việc phân tích những ảnh hưởng của Phật giáo Theravadađến Thái Lan, chúng ta càng thấy được vai trò quan trọng của Phật giáo đến xã hội

Thái Lan Trên cơ sở đó có những gợi mở cho các hướng nghiên cứu

với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á chịu ảnh hưởng của Phật giáoTheravada

Cuối cùng, với những kết quả nghiên cứu, luận án được hy vọng sẽ là nguồntài liệu tham khảo thêm cho việc nghiên cứu và giảng dạy về văn hoá Thái Lan nóichung và Phật giáo Thái Lan nói riêng đối với chuyên ngành Đông Nam Á học tạicác trường Đại học

Chương 2: Phật giáo Theravada và Phật giáo Theravada ở Thái Lan

Chương 3: Anh hưởng của Phật giáoTheravada đến đời sắng chỉnh trị của Thái Lan

Chương 4: Anh hưởng của Phật giáo Theravada đến đời sống văn hóa, xã hội của Thái Lan

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN cú u

VÀ NHƯNG VẤN ĐÈ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN cứu

•

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về Phật giáo trên thế giới nói chung và ở các quốc gia Đông Nam

Á trong đó có Thái Lan là đề tài thu hút sự quan tâm và nghiên cứu của nhiều họcgiả, tăng sĩ, cư sĩ Phật giáo trên toàn thế giới Những nghiên cúư về Phật giáo chủyếu tập trung vào các lĩnh vực như lịch sử, triết học, tôn giáo, văn hóa Xét riêngdưới góc độ những ảnh hưởng của Phật giáo vào văn hóa và tinh thần của ngườiThái Lan thì còn khá nhiều khoảng trống để khám phá và nghiên cứu Nhìn chung

có thể tổng họp các công trình nghiên cứu có giá trị tham khảo cho đề tài thành cácnhóm như sau:

*Nhóm thứ nhất: những nghiên cứu về Phật giáo nói chung và Phật giáo Theravada nói riêng, các tông phái Phật giáo ở Thái Lan và những ảnh hưởng nhất định của nó.

Donald K Swearer trong “The Buddhist World of Southeast Asỉa (Thế giới

Phật giáo Đông Nam Ả) ” (USA: State University of New York Press, 1995) có lẽ

là cuốn sách khá đầy đủ khi nghiên cứu về thế giới Phật giáo ở Đông Nam Á trong

đó có Thái Lan Nhưng sẽ là chưa đủ nếu chúng ta đi sâu vào nghiên cứu về lịch sửhình thành và ảnh hưởng của các tư tưởng Phật giáo đến đời sống văn hóa, tinh

thần và nhận thức của người Thái Lan The Buddhist World of Southeast Asia là kết

quả của sự quan sát và nghiên cứu lâu dài của Donald K Swearer về Phật giáonguyên thủy Sự quan tâm của ông đối với Phật giáo bắt đầu từ chính trải nghiệm

cá nhân Vào cuối những năm 1950, sau hai năm sống ở Băng Cốc, Thái Lan, ôngtrải nghiệm một nền văn hoá Phật giáo và giảng dạy tại một trường Cao đẳng Kitôgiáo và một trường Đại học Phật giáo Ke tù’ đó, ông đã dành vài chuyến nghỉ phép

ở Thái Lan với thời gian lưu trú ngắn hơn hoặc thăm viếng Sri Lanka, Myanmar,Campuchia và Lào Mặc dù sự hiểu biết của ông về Phật giáo là sự kế thừa, tiếp nốicông việc của các học giả từ các môn học khác nhau, chuyên khảo này cũng phản

ánh kinh nghiệm cá nhân tác giả ở Thái Lan và Đông Nam Á Tuy

Theravada đang là đối tượng nghiên cứu của luận án này

Thailand: Buddhist Kingdom as Modern Nation State (NXB Boulder and

London: Westview Press, 1987) của Charles Keyes (chủ biên), là tập hợp những bàiviết của các nhà nghiên cứu đưa ra những quan điểm, phân tích về Phật giáo TháiLan hiện đại Trong các chương của cuốn sách này (chương 6-9) đề cập đến các tổchức xã hội, vai trò của nhà nước với Phật giáo, những xu hướng biến đổi văn hóa-xãhội có liên hệ trực tiếp đến Phật giáo Thái Lan cũng như vai trò của giới sư sãi đốivới việc định hình Phật giáo thời kỳ hiện đại Công trình chủ yếu bàn về những vấn

đề của Phật giáo Thái Lan thời hiện đại trong đó có đề cập phần nào đến những ảnhhưởng của Phật giáo trong quá trình biến đối văn hóa, xã hội cũng như vai trò củaPhật giáo trong thời kỳ phát triển hiện đại của Thái Lan Đây là những gợi ý rất quantrọng để tác giả luận án tham khảo trong khi phân tích và đáng giá ảnh hưởng củaPhật giáo Theravada Thái Lan vào đời sống chính trị, văn hóa, xã hội thời kỳ hiệnđại mà công trình này chưa đề cập đến

Tiyavanich, Kamala Forest Recollections: Wandering Monks in

Twentieth-century Thailand (University of Hawai’i Press, Honululu, 1997) đề cập khá toàn

diện đến Phật giáo Thái Lan thế kỷ XX Trong nừa đầu của thế kỷ này các khurừng của Thái Lan là quê hương của những nhà sư khổ hạnh Họ là những Phật tửxuất gia Tuy nhiên, tông phái Phật giáo của họ đã không sao chép cách thực hànhđược mô tả trong các kinh điển Phật giáo nguyên thủy Phật giáo của họ được tìmthấy hiện hữu trong cuộc sống hàng ngày trong rùưg và đối phó với những tháchthức về thể chất và tinh thần, về nạn đói, đau đớn, sợ hãi, và ham muốn Bằng việckết hợp các cuộc phỏng vấn và tự truyện với sự hiểu biết khá đầy đủ các tài liệu lưutrữ và việc đọc các tư liệu Phật giáo phồ biến, Kamala Tiyavanich mô tả cuộc sống

ba thế hệ của những nhà tu hành khổ hạnh trong rừng và thách thức khuôn mẫu của

Phật giáo Thái Lan Mặc dù truyền thống tu khổ hạnh đã mất, việc hiện

Becoming the Buddha: The Ritual of Image Consecration in Thailand

(Prin-ceton and Oxíồrd: Prin(Prin-ceton University Press, 2004) của tác giả Donald K Swearer

là công trình nghiên cứu đầu tiên về các nghi lễ chính trong việc thực hành Phậtgiáo ở các nước châu Á Donald Swearer đã có đóng góp rất lớn cho sự hiểu biếtcủa chúng ta về hình ảnh của Đức Phật, vai trò của nó trong đời sống tu trì của Phậtgiáo thông qua việc tìm hiểu chi tiết và có thể tiếp cận được về các nghi lễ Phậtgiáo ở miền bắc Thái Lan bằng một cuộc khảo sát khác với các phương pháp dựatrên văn bản hoặc cách tiếp cận nhân học Quá trình tìm hiểu các nghi lễ Phật giáođược xây dựng thông qua tụng niệm, bài giảng, thiền định, và sự có mặt của các nhà

sư là trọng tâm của cuốn sách Ngoài ra công trình Becoming the Buddha còn cho

chúng ta thấy rõ những điểm chung về truyền thống thờ hình tượng đức Phật ở hầu

hết các quốc gia châu Á Trong bối cảnh văn hoá ở miền bắc Thái Lan, Becoming

the Buddha đã làm sáng tỏ các bản văn viết về việc tạo ra hình ảnh Đức Phật lần

đầu tiên; xem xét các cuộc tranh luận về nguồn gốc lịch sử của các nghi lễ Phậtgiáo Công trình này tuy nghiên cứu việc thực hành các nghi lễ Phật giáo ở miềnBắc Thái Lan nhưng nó cũng góp phần gợi ý cho chúng ta khi nghiên cứu về Phậtgiáo Theravada Thái Lan nói chung và thông qua các hoạt động tôn giáo này màchúng ta mới hiểu được những nghi lễ Phật giáo này đã ảnh hưởng đến đời sốngcủa người Thái Lan như thế nào

Trong bài viết“J modern trend of Study of Buddhism in Thaỉland: Kỉng

Mongkut and Dharmamayutikanikaya'1 2 3 4 Phra Anìl Dharmamasakiyo (Sakya) - nhà

sư, nhà nghiên cứu người Thái Lan đã tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của giáo lýPhật giáo nguyên thủy (Theravada) đối với người Thái dưới triều Mông-kụt vớigiáo phái Thăm-ma-giút Ni-kai Điều đầu tiên trong việc nỗ lực hiện đại hóa Phậtgiáo Thái Lan của vua Mông-kụt là cải cách đạo đức xã hội Điều này thê hiện khảnăng nhìn xa trông rộng của nhà vua về một trạng thái tinh khiết của Phật giáo tạiquốc gia này Vua Mông-kụt cho rằng Phật giáo đích thực là một nguyên lý đơngiản và độc nhất vô nhị Vũ trụ và tất cả những gì chứa đựng trong nó chính là chân

lý Cùng với việc loại bỏ các tín ngưỡng mê tín đã bám chặt vào những tín đồ Phậtgiáo Thái Lan trong nhiều thế kỷ, vua Mông-kụt đã truyền bá một hình thức Phậtgiáo tinh khiết dựa trên nền tảng Kinh điển Pali, thay vì căn cứ vào các loại sáchchú giải Theo ông, nếu hiểu Phật giáo một cách đúng đắn thì sự hiểu biết đó sẽkhông có bất cứ một điều gì trái ngược với ý nghĩa chung Điều quan trọng nhất là

hệ thống đạo đức của Phật giáo phải hoàn toàn thích hợp với những nhu cầu củacon người trong thời hiện đại Cải cách Phật giáo của Đức vua Mông-kụt đã manglại kết quả và được biểu hiện trên phương diện đạo đức trong các ngôi chùa Nhàvua chủ trương mang các chùa lại gần với ngôn ngữ Pali hơn Với cách tiếp cậnnày, tác giả tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của giáo lý Phật giáo nguyên thủy(Theravada) đối với người Thái dưới triều Mông-kụt với giáo phái Thăm-ma-giútNi-kai Có thể thấy sự ảnh hưởng của các giáo lý Phật giáo đến quan điểm nhânsinh của người đứng đầu một vương triều, một quốc gia Điều đặc biệt là nó cònảnh hưởng cả đến các chính sách trị nước, chính sách giáo dục và tôn giáo đối vớingười Thái Lan

1 Bài viết này được trình bày tại Hội thảo quốc tế về Khám phá các Nghiên cứu Nguyên thủy: Các xu hướng học 2thuật và tương lai của một ngành học (Exploring Theravada Studies:Intellectual Trends and the Future of a Field 3of Study), 12-14 tháng 8 năm 2004, do Viện Nghiên cứu Châu Á tại Đại học Quốc gia Singapore tổ chức (Asia 4Research Institute at National University of Singapore).

Tiếp đến là công trình của một nhà nghiên cứu Phật giáo người Thái Lan, đó

là cuốn sách ynĩímuiĩuỉnniilíỉouuilíNVMẳMMÌYiỉitPhật giảo trong sự thay đổi của xã

hội Thái Lan) của tác giả Ni-thi Yêu-xỉ-vông, in tại Nhà in

Mun-la-ni-thi-kô-môn-khim-thoong, Băng Cốc, năm 2000 Trước hết tác giả đã dành một phần của côngtrình để giới thiệu những đặc điểm cơ bản nhất của Phật giáo nói chung và Phậtgiáo Theravada Thái Lan nói riêng Trên cơ sở những hiểu biết về Phật giáoTheravada Thái Lan tác giả đã cho ta thấy Phật giáo Theravada Thái Lan hiện nayđang đối mặt với những thách thức của quá trình hiện đại hóa và Âu hóa của xã hộiThái Lan Cụ thể là Phật giáo Theravada Thái Lan đang ngày càng bị suy giảm vaitrò trước một xã hội công nghiệp và tiêu dùng Con người Thái Lan, thậm chí cảcác vị sư Thái Lan đang bị lôi kéo vào những nhu cầu về vật chất và tinh thần nhằmphục vụ cho một cuộc sống hưởng thụ, tiện nghi mà quên đi những giá trị truyềnthống tốt đẹp mà bao thế kỷ nay người Thái Lan đã tiếp thu qua những cố gắngtruyền bá của Phật giáo Theravada Thái Lan Tác giả cũng nêu lên những trì trệ củachính tổ chức Tăng già của Thái Lan không theo kịp với sự đổi thay của xã hội, tựlàm mất dần đi vai trò của mình Sau khi nêu lên những tình trạng trên đây, tác giả

đã đưa ra những quan điểm của mình về phương hướng khắc phục những thiếu sóthiện nay của Phật giáo Theravada Thái Lan chủ yếu vạch ra những gì Phật giáoTheravada Thái Lan vốn có để có thể áp dụng vào giải quyết những vấn đề của xãhội hiện đại, những gì Phật giáo Theravada Thái Lan phải chuyển mình để truyền

bá giáo lý theo hướng mới phù hợp với một công chúng của thời hiện đại đã cótrình độ phát triển cao hơn xưa kia, v.v Công trình này sẽ giúp cho tác giả luận

án nắm bắt được tình hình Phật giáo Theravada Thái Lan hiện nay để góp phầnphân tích và bàn luận về ảnh hưởng của Phật giáo Theravada Thái Lan trong xã hộihiện đại của Thái Lan

Một công trình nói về Phật giáo Theravada Thái Lan nổi tiếng nữa đó là côngtrình của một vị sư kiêm nhà nghiên cứu Phật học người Thái Lan tên là Phay-xảnVi-xả-lô Công trình của ông có tên là {Phật giáo Thái Lan trong

tương lai) in tại nhà in Mun-la-ni-thi-kô-môn-khim-thoong, Băng Cốc,

Đây cũng là công trình rất quan trọng cung cấp những cứ liệu để tác giả

tích những ảnh hưởng của Phật giáo Theravada Thái Lan vào các mặt

hóa, xã hội của Thái Lan

Nói đến các công trình nghiên cứu về Phật giáo Thái Lan của người Việt,

chúng ta không thể không nhắc đến cuốn “Phật giáo ở Thải Lan” - Nxb Khoa học

Xã hội, Hà Nội, 2007 của TS Nguyễn Thị Quế Tác giả đã trình bày một cách rõràng lịch sử Phật giáo Thái Lan, sự tiến triển và những biến thế của các tông pháiPhật giáo trong mối quan hệ so sánh với các dòng Phật giáo Ân Độ, Srilanca vàPhật giáo Đại thừa Trung Hoa trong sự giao thoa văn hóa Tác giả đã nêu một cáchchi tiết những đặc điểm của Phật giáo Theravada Thái Lan, khắc họa khá đầy đủchân dung của mỗi tông phái Phật giáo ở Thái Lan từ giáo pháp đến kiến trúc đềnchùa, từ tổ chức giáo đoàn đến sinh hoạt nghi lễ Từ đó cho ta thấy nét bản sắcriêng hòa quện trong giáo lý chung của đạo Phật tạo nên một tinh thần Phật giáoTheravada Thái Lan đặc sắc Cuốn sách chính là nguồn tư liệu quan trọng để tácgiả luận án tham khảo trong quá trình nghiên cứu về Phật giáo Theravada Thái Lan

Hay trong cuốn “Tìmhiêu Phật giáo Theravada” - Nxb Hồng Đức, 2014, của

Hoàng Phong đã cung cấp cho ta cái nhìn tương đối toàn diện về Phật giáoTheravada Trước hết tác giả đã trình bày lịch sử hình thành của Phật giáoTheravada Phật giáo đã có những bất đồng chính kiến sau khi đức Phật nhập diệt

và trải qua ba lần kết tập kinh Phật, Phật giáo Thrravada đã được hình thành trên cơ

sở của học phái bảo thủ vốn là học phái chủ trương bám sát những giáo lý và cách

tu hành mà đức Phật truyền dạy khi ngài còn tại thế Ngoài ra công trình còn chochủng ta biết 16 đặc điểm cơ bàn của Phật giáo Theravada sau bao thời gian vớibao biến cố của lịch sử đã được định hình và phân biệt nó với các tông phái Phậtgiáo khác Đã vậy Phật giáo Theravada đã tìm được mảnh đất thích hợp để pháttriển, đó là Srilanka Phật giáo Theravada đã được phát triển mạnh ở Srilanka và từ

đó tỏa lan ảnh hưởng của mình tới nhiều nước ở vùng Đông Nam Á Đe cho ngườiđọc thấy rõ được những ảnh hưởng của Phật giáo Theravada tác giả công trình đãgiới thiệu sơ qua Phật giáo Theravada của từng quốc gia ở vùng Đông Nam Á quacác thời kỳ như Theravada Myanma, Theravada Thái Lan, Theravada Campuchia,

Theravada Lào, Theravada Mã Lai và Indonesia kể cả Theravada

chung và Phật giáo Theravada Thái Lan nói riêng

* Nhóm thứ hai: Các nghiên cứu về đòi sống chính trị của Thái Lan.

Đây là nhóm nghiên cứu có liên quan đến nội dung chương 3 của luận án nên

sẽ trở thành nguồn tài liệu quan trọng bổ sung trực tiếp đến vấn đề mà luận án theođuổi

Trong “Buddhism, Human Rỉghts and Constỉtutỉonal Reform ỉn Thaỉỉand”,

University of Victoria, 2007, Andrew Harding cho thấy tầm quan trọng của Phậtgiáo trong vấn đề nhân quyền và cải cách hiến pháp ở Thái Lan Có thể thấy Phậtgiáo đề cập đến vấn đề nhân quyền là một trong những tư tưởng tiến bộ dưới góc

độ tiếp cận về tôn giáo học Mục đích của nghiên cúư này là nhằm giải quyết mốiquan hệ giữa Phật giáo, cải cách hiến pháp và nhân quyền ở Thái Lan Nó đặt racác câu hỏi: Nhà nước Thái Lan có vai trò gì? Chúng ta nên hiểu mối quan hệ giữaPhật giáo với nhà nước như thế nào? Liệu quyền con người có thể được ủng hộhoặc trình bày như là được hỗ trợ bởi Phật giáo, hay được diễn giải theo ý tưởngcủa Phật giáo hay không? Mối quan hệ lịch sử giữa nhà nước và Tăng đoàn đượckiểm tra, trong đó nhà nước sử dụng tôn giáo để củng cố tính hợp pháp của nhànước Sau đó, các vấn đề Phật giáo, nhân quyền và ủy ban Nhân quyền trong cáccuộc cải cách hiến pháp năm 1997 được xem xét, đặc biệt trong bối cảnh vấn đề nổidậy ở các tỉnh phía Nam Có thể nói đây là công trình có liên quan đến nội dung

của luận án, nhưng đây chỉ nói đến ảnh hưởng của Phật giáo

vào một khía cạnh chính trị đó là vấn đề nhân quyền và hiến pháp

Trong nghiên cứu của Jackson, p A (1989), Phật giáo, Pháp lý, và Mâu

thuẫn: Chức năng chính trị của Phật giáo đô thịThái Lan (Buddhism,

Legitimation, and Conữict: the Political Functions of Urban Thai Buddhism,Singapore, ISEAS) Tiền đề cơ bản của nghiên cứu này là tăng đoàn Phật giáo vàgiáo lý Phật giáo đóng vai trò biểu tượng quan trọng trong việc hợp pháp ho á việcthực hiện quyền lực thế tục ở Thái Lan Tác giả cho rằng sự đánh giá rõ ràng vềchức năng chính trị hợp pháp của Phật giáo là chia khóa để hiểu được những thayđổi lý thuyết và hành chính đã xảy ra trong Phật giáo Thái Lan vào thế kỷ này.Nghiên cứu này khảo sát cấu trúc xã hội học của Phật giáo Thái Lan ở đô thị, mộtphần của một chương trình nghiên cứu về “Các vấn đề xã hội ở Đông Nam Á(SISEA)”, nó tập trung vào bản chất, tính bền bỉ và ảnh hưởng của các tôn giáo, sắctộc, chủ nghĩa đô thị và sự thay đổi dân số, chức năng hợp pháp truyền thống của

nó cùng với một cuộc tháo luận toàn diện về Phật giáo và giới tinh hoa Thái Lan,cũng như các phong trào Phật giáo hiện đại Có thế thấy Phật giáo Thái Lan có tầmảnh hưởng lớn khi tác động đến cả một hệ thống chính trị

Cũng trong nghiên cúu của Charles Keyes, Thái Lan: Vương quốc Phật giáo

như là một nhà nước hiện đại (Thailand: Buddhist Kingdom as modem nation

State, Boulder and London, Westview Press, 1987) đã chỉ ra những căng thẳng phátsinh từ những nỗ lực của giới tinh hoa Thái Lan trong truyền thống quân chủ củatriều đại Băng Cốc Xem xét những căng thẳng này với sự thay đổi lớn đã xảy ratrong xã hội, nền kinh tế, chính trị và văn hoá Thái Lan trong thế kỷ XX, đặc biệt là

kể từ Thế chiến II Nắm được đất đai và con người, di sản truyền thống, sự hìnhthành quốc gia Thái Lan, chính trị quân sự ở Thái Lan, chính thể Thái Lan sau cuộccách mạng năm 1973, và tổ chức xã hội trong quốc gia Thái Lan Bên cạnh đó,nghiên cứu này cũng tìm hiểu về nền kinh tể Thái Lan và sự thay đổi trong xã hộinông thôn và đô thị cũng như sự thay đổi về văn hoá

Duncan McCargo trong một nghiên cứu về Sự thay đổi chính trị của trật tự

Phật giáo ở Thái Lan (The Changing politics of Thailand’s Buddhist Order,

Critical Asian Studies 44:4 (2012), 627-642, Routledge) đã đề cập đến sự thay đổicủa chính trị tác động đến tôn giáo mà ở đây là Phật giáo Chính quyền Tăng giàThái Lan đang trong tình trạng hỗn loạn, không thể nào tăng cường được như làmột lực lượng chính trị và được xem như một nguồn tài chính họp pháp cho quốcgia và chế độ quân chủ Vai trò của một vài trăm nhà sư ủng hộ ông Thaksin trongcác cuộc biểu tình tập the vào tháng 3 đến tháng 5 năm 2010 đã chứng tỏ sự bấtbình trong giai cấp tăng già, đi ra từ cùng một vùng và các bộ phận của xã hội nhưphong trào áo đỏ Nhưng vượt khỏi những biểu hiện công khai của sự không hàilòng, Tăng đoàn đối mặt với một loạt các thách thức nghiêm trọng Trong khi căngthẳng lâu dài giữa các nhà lãnh đạo đối lập Thammayutnikai và Mahanikai dườngnhư đã giảm sút, những thiếu sót về lãnh đạo đạo đức và hành chính đã làm tê liệttinh thần Thái Lan và làm cho nó dường như không có khả năng cải cách chính nó.Các nhóm quyền lực cạnh tranh liên quan đến chính trị thế tục đang tranh giành ảnhhưởng trong Hội đồng Tăng già, trong khi không có người kế nhiệm rộng rãi nàosẵn sàng thay thế cho tổ phụ tối cao hiện nay, chính ông đã gần một trăm năm tuổi.Liên quan đến vấn đề chính trị của Thái Lan có 3 công trình nghiên cứu của 3tác giả người Thái Lan cần phải chú ý tham khảo đó là:

Thứ nhât, cuôn sách ÍHĨIỈÌÍNĨM — Miiuimĩ ỉkỵvn Chính trị Thái Lan — quá

trình phát triển, những vấn đề xảy ra và phưong hưóng giải quyết) của Ni-giôm

Rắt-

tha-a-ma-rứt, in tại Nhà in Ưa-a-thon, Băng Cốc, năm 1997 Trong công trình này tác giả đãnêu lên quá trình phát triển về mặt chính trị của Thái Lan để từ đó phân tích nhữngvấn đề chính trị mà xã hội Thái Lan đang phải đối mặt chẳng hạn như liệu hệ thốngchính trị Thái Lan có tính ổn định và có hiệu quả hay không? Tình trạng các thế lựcquân sự đã can thiệp vào chính trị trong suốt nhiều năm qua đã gây ra những rối rentrong xã hội như thế nào và vì sao quân sự không được can thiệp vào chính trị?

Tình trạng xuất hiện các nhóm lợi ích, các nhóm quyền lực trong chính trị; Thựcchất của đảng phái chính trị; vấn đề tham gia hoạt động chính trị của người dân;

vấn đề tranh giành quyền lực của các nhà chính trị Theo tác giả những vấn

các nhà hoạch định chính sách của Thái Lan

Thứ hai, cuốn sách miiMiĩfcsỉinĩĩlĨM(Chính trị: nền dân chủ) của Thi-ra-chay

Tha-na-xệt, in tại Nhà in Thi-ra-kịt, Băng Cốc, năm 1996 Đây là công trình chuyênbàn về các vấn đề chính trị có liên quan đến nền dân chủ ở Thái Lan Trước hết tácgiả đã cho người đọc biết kể từ năm 1932 là năm mà cuộc cách mạng dân chủ tưsản Thái Lan thành công chuyển Thái Lan từ một nước quân chủ chuyên chế thànhmột nước quân chủ lập hiến cho đến nay đã có những thay đối gì về chính trị, đã cónhững khó khăn gì nổi lên trong quá trình thực hiện nền dân chủ, đã đem lại nhữnglợi ích gì cho dân tộc Tác giả cũng nhận xét về vai trò của các đại biểu quốc hội đãlàm việc như thế nào để xứng đáng là người đại biểu của nhân dân, đại diện cho ýchí của toàn dân, đã đấu tranh như thế nào để áp dụng nền dân chủ vào hệ thốngquản lý nhà nước nhằm đem lại sự phát triển thịnh vượng cho đất nước, đem lạicuộc sống ấm no hạnh phúc cho nhân dân Theo tác giả, nền dân chủ của Thái Lanphải là một nền dân chủ thực sự không phải là một nền dân chủ chỉ dành cho mộtnhóm lợi ích nào đó mà thôi Chính vì lẽ đó tác giả công trình đã cố gắng phân tích,đánh giá quá trình hình thành và phát triến của nền dân chủ Thái Lan từ năm 1932đến nay như thế nào, quá trình áp dụng nền dân chủ vào hệ thống chính trị TháiLan qua từng thời kỳ có những khó khăn và khúc mắc gì, có những thay đổi và cải

cách gì, nền dân chủ đã đưa lại những lợi ích gì cho người dân, nhân dân có thực sự

là người có quyền lực cao nhất và đã thực sự được sử dụng quyền lực đó hay

không Có thể nói đây là công trình giúp ích rất nhiều cho tác giả luận ánkhi

nghiên cứu những ảnh hưởng của Phật giáo Theravada Thái Lan vào nền

của Thái Lan

Thứ ba, cuốn sách Lịch sử nền thống trị Thái Lanậập 1 và 2) của Vo-xo

Prạ-xăng-xịt, được xuất bản bởi Viện Thuế thuộc Bộ Tài Chính Thái Lan, Băng Cốc ,năm 1964 Hai tập sách này đã được dịch ra tiếng Việt và bản dịch đang được lưutrữ tại Phòng Tư liệu - Thư viện của Viện Nghiên cúu Đông Nam Á, tập 1 có kýhiệu là “TLR 47” và tập 2 có ký hiệu là “TLR 57” Để thực hiện công trình này tácgiả đã tham khảo một nguồn tư liệu khá phong phú bao gồm sách viết về lịch sửThái Lan, sử biên niên Thái Lan, biên niên sử thuế, biên niên sử về hải quan, biênniên sử về tiền tệ, các tư liệu là các bản nhật ký của Thái Lan và của các nước, cáctài liệu về Phật giáo Thái Lan Cuốn sách có tất cả 17 chưong nêu rõ các nền thốngtrị của Thái Lan suốt từ thời kỳ mới lập quốc vào Thế kỷ 13 là nhà nước Xụ-khổ-thay cho đến các vương triều tiếp theo là A-giút-tha-gia, Thôn-bụ-ri và cuối cùng làRắt-ta-na-kô-xỉn mà điểm dừng lại là vào thời điềm năm 1938 khi mà Thái Lanđược là thành viên của Hội Quốc Liên hoàn thành việc đấu tranh đòi sửa đổi lại tất

cả các bản hiệp ước bất bình đẳng đã ký kết với các nước tư bản phương Tây trước

đó Có thể nói đây là một công trình trình bày và đánh giá rất tỉ mỉ về nền chính trịcủa Thái Lan được trải dài trong lịch sử Mặc dù công trình không đề cập đếnnhững vấn đề chính trị trong thời kỳ từ sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất cho đếnnay nhưng những gì công trình này đã làm được đủ để cho chúng ta thấy được mộtcách có hệ thống về các nền chính trị của các vương triều Thái Lan, thấy đượcnhững đóng góp lớn lao của các vị vua Thái Lan trong việc vạch ra các chính sáchđối nội và đối ngoại nhằm không chỉ giữ yên được bờ cõi mà còn thực hiện côngcuộc phát triển đất nước, mở mang lãnh thổ, chống trả lại các thế lực thực dânphương Tây Công trình cũng là chỗ dựa về mặt tư liệu rất quan trọng cho tác giảluận án để hoàn thành phần nghiên cứu về ảnh hưởng của Phật giáo Theravada vàonền chính trị của các vương triều Thái Lan

Ngoài những công trình viết về nền chính trị của Thái Lan trên đây luận áncòn tham khảo các công trình viết về lịch sử của Thái Lan trong đó có nói đến cácchính sách đối nội và đối ngoại của Thái Lan trong từng thời kỳ Trước hết phải kể

đến cuốn sách có nhan đề “Đại cương về Thái Lan” của Khủn Vi-chịt-mát-tra được

coi là bộ thông sử của Thái Lan, được NXB Ruôm-xản tái bản lần thứ 6 tại BăngCốc vào năm 1974 Công trình đã được dịch ra tiếng Việt và bản dịch đang đượclưu trữ tại Phòng Tư liệu - Thư viện của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, có ký hiệu

là “TLR 50” Đây là cuốn thông sử được biên soạn dựa trên rất nhiều tư liệu lịch sửkhông chỉ là của Thái Lan mà còn là của Trung Quốc Những vấn đề lịch sử đượcnêu trong công trình này không phải chỉ bắt đầu từ khi người Thái Lan lập quốcvào thế kỷ 13 mà bắt đầu từ khi cư dân Thái đang làm chủ các vùng đất thuộc lưuvực sông Hoàng Hà và sông Dương Tử của Trung Quốc rồi từ đó bị người TrungQuốc đẩy lùi dần về phía Nam sau các cuộc chinh chiến bị người Trung Quốc thôntính đất đai Vùng cực nam Trung Quốc mà người Thái đọng lại và thành lập quốcgia riêng của mình đó là vương quốc Nam Chiếu Nhưng sau đó người Trung Quốc

đã làm chủ vương quốc này nên người Thái mới di cư xuống vùng Đông Nam Álục địa trong đó có vùng cực Bắc Thái Lan Đốn thế kỷ 13 người Thái mới thànhlập nên nhà nước riêng của mình tại vùng Đông Nam Á là Nhà nước Xụ-khổ-thay

và phát triển qua các triều đại khác nhau cho đến ngày nay Cuốn thông sử này đãviết khá tỉ mỉ về các chính sách đối nội và đối ngoại của các vương triều Thái Lan

từ khi còn đang là tộc Thái có các vương quốc riêng của minh trên đất Trung Quốccho tới vương triều đầu tiên trên đất Thái Lan là vương triều Xụ-khổ-thay rồivương triều A-giút-tha-gia, vương triều Thôn-bụ-ri và sau này là Rắt-ta-na-kô-xỉn

Có thể nói đây là công trình viết về lịch sử Thái Lan rất quan trọng khi chúng tanghiên cứu về chính trị của Thái Lan

Ngoài công trình thông sử trên đây chúng ta còn có một công trình viết về lịch

sử Thái Lan của các nhà nghiên cứu người Việt Nam đó là cuốn “Lịch sử Thái

Lan” do Phạm Nguyên Long và Nguyễn Tương Lai làm chủ biên, được Nhà xuất

bản Khoa học Xã hội xuất bản vào năm 1998 Các tác giả đã khắc họa được hình

ảnh một Thái Lan phát triển qua các thời kỳ lịch sử dưới sự cai trị của

Lan hoàn thành cuộc cách mạng dân chủ tư sản năm 1932

*Nhóm thứ ba: Các nghiên cứu liên quan đến đòi sống văn hóa - xã hội của Thái Lan.

Ó nhóm này phải kể đến các công trình: “Some Prominent Characteristics of

Buddhism” (Bangkok, Thailand, World Fellowship of Buddhist News Bulletin,

1964) của Buddhasukh, Siri (chủ biên), đã đề cập đến một số đặc trưng chủ yếu củaPhật giáo Thái Lan Từ những đặc trưng này, tác giả cho thấy được ảnh hưởng củaPhật giáo trong các lĩnh vực của đời sống người dân nơi đây Với những phân tíchđược đưa ra trong công trình chúng ta sẽ thấy được những nét đặc sắc riêng củaPhật giáo Theravada Thái Lan và từ những hiểu biết này chúng ta mới hiểu rõ đượcnhững tâm tư tình cảm, những việc làm hàng ngày của người Thái Lan là xuất phát

từ sự thấm nhuần Phật giáo Theravada này Công trình nhờ vậy cũng đã trở thànhnguồn tư liệu cần thiết hỗ trợ cho những phân tích lý giải các vấn đề trong luận ánkhông chỉ về Phật giáo Theravada Thái Lan mà còn cả các vấn đề về chính trị, vănhóa và xã hội Thái Lan nữa

Nhìn một cách tổng quan, tu sĩ Brahmagunabhom, Phra (P.A.Payutto) trong

cuốn Phật giáo Thái Lan trong bối cảnh Phật giáo thế giới (Thai Buddhism in the

Buddhist World, Thailand: Mahachulalongkorn rajavidyalaya Press, B.E 2548/

2005 C.E.) mang tính khái quát cả về lịch sử và văn hóa Phật giáo Thái Lan.Nghiên cứu này đã một lần nữa khẳng định chùa và tăng sĩ đóng một vai trò rấtquan trọng trong xã hội Thái trong lịch sử và hiện tại qua các lĩnh vực giáo dục,kinh tế, văn hóa và xã hội Ngôi trường đầu tiên được thành lập ở Thái Lan đượcxây dựng ngay trên khu đất của chùa và những giáo viên đầu tiên là tăng sĩ Phậtgiáo đã nắm giữ vai trò này trong một thời gian dài cho đến triều đại của vua Chụ-la-lồng-kon (Rama V) thì ngành giáo dục phổ cập chính thức ra đời Phật giáo cũng

đóng một vai trò đáng kể trong môi trường kinh tế của người dân Thái.

của Phật giáo Theravada Thái Lan

Vai trò của người phụ nữ Thái Lan trong Phật giáo cũng được tác giả

Chatsumarn Kabilsingh nói đến trong tác phẩm “Phụ nữ Thái với Phật giáo Thai” (Thai Women in Buddhism Caliíồmia: Paralax Press, 1991) Nghiên cúu này thảo

luận về vị trí của phụ nữ trong Phật giáo với bối cảnh xã hội Thái Lan, Tỳ khiêu ni

ở Thái Lan đã gặp phải sự phản đối từ cả dân chúng và nhà sư vì họ tin rằng ni sư

là bất họp pháp và tham nhũng Tác phẩm của bà đã gây ra một số tranh cãi ở TháiLan, mặc dù bà nhận được nhiều sự ủng hộ từ một số lượng ngày càng tăng của các

nữ Phật từ ở phương Tây Đây cũng là một mảng tư liệu cho chúng ta thấy đượcmột xu thế mới ở Thái Lan hiện nay, một xu thế không đúng với truyền thôngTheravada và đang có những thái độ khác nhau trong xã hội Thái Lan

về phần tài liệu bằng tiếng Thái Lan có cuốn sách nghiên cứu về văn học

Thái Lan với nhan đề dĩ^mĩufì^hơ(Lịch sử văn học Thái Lan) của Plương N

Na-khon Cuốn sách có độ dày 549 trang khổ lớn, là một trong những công trình

nghiên cứu về lịch sử văn học Thái Lan kỹ lưỡng nhất, đầy đủ nhất của

việc tìmhiểu về các thành tựu văn học và các tác phẩm văn học tiêu biểu của Thái

Thái Lan” Viện Đông Nam Á, Nxb Văn hóa Hà Nội, 1991 Đây là hai cuốn sách

tập trung các bài viết nghiên cứu các vấn đề thuộc về văn hóa và lịch sử của TháiLan Những bài viết này là những tư liệu rất quan trọng để tác giả luận án dựa vào

đó tìm ra những khía cạnh nào của lĩnh vực chính trị, văn hóa, xã hội Thái Lan cóđược là do chịu ảnh hưởng của Phật giáo Theravada Thái Lan

Đặc biệt có cuốn “Văn hóa Thái Lan” của PGS TS Nguyễn Tương Lai đã

đưa ra những đặc trưng cơ bản của văn hóa truyền thống Thái Lan qua việc giới

thiệu cụ thể từng thành tố văn hóa mà đặc biệt là Phật giáo Trên cơ sở

Lan vào lĩnh vực văn hóa, xã hội của Thái Lan

Ngoài ra còn có các báo cáo khoa học của các nhà nghiên cứu khác mà tác giả

luận án đã tham khảo đó là: Ngô Văn Doanh “Kiến trúc tháp Phật giáo của người

Thái” - Trong: “Kỷ yếu Hội nghị khoa học về Thái Lan”, Viện Đông Nam Á, Hà

Nội, 1980; Nguyễn Tương Lai “Phật giáo Thái Lan ” Nội san nghiên cứu Phật học,

số 4, Hà Nội, 1991; Minh Chi “Phật giảo Thải Lan hiện tại và quá khứ”, Ban

Phật giáo Việt Nam và Ban Phật giáo chuyên môn thuộc Viện nghiên cứu Phật giáoViệt Nam xuất bản, TP Hồ Chí Minh, 1994;

1.2 Đánh giá chung và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu

1.2.1 Đánh giá chung

Trong quá trình kháo sát những nghiên cứu có liên quan đến đề tài, chúng tôi

đã có những phân tích và đánh giá theo từng nhóm nghiên cứu về những đóng gópcũng như những điểm chưa giải quyết hết được của các nghiên cúu đi trước Nhữngnghiên cúu này được chúng tôi chia thành ba nhóm gắn liền với nội dung của cácchương trong luận án mà cụ thể ở đây chúng là những tư liệu phục vụ cho việc thựchiện các mục tiêu của đề tài Nhìn chung có thể cho rằng vấn đề nghiên cứu về Phậtgiáo, Phật giáo Theravada, nhân sinh quan Phật giáo trên thế giới và ở Thái Lantương đối nhiều Tuy nhiên, những nghiên cứu về ảnh hưởng của Phật giáoTheravada đối với đời sống chính trị, văn hóa, xã hội của Thái Lan ở Việt Nam làchưa có, còn ở Thái Lan và các nước khác nếu có thì chỉ là những đề cập bổ trợtrong các công trình mà mục tiêu nghiên cứu chính là nghiên cứu các vấn đề về lịch

sử, chính trị, văn hóa hoặc xã hội chứ không phải là những ảnh hưởng của Phậtgiáo vào những lĩnh vực ấy Bởi vậy, luận án có nhiệm vụ là góp phần tiếp tục làmsáng rõ vấn đề ảnh hưởng của Phật giáo Theravada vào các lĩnh vực đời sống chínhtrị, văn hóa, xã hội của Thái Lan như thế nào, hay nói cách khác những gì có được

của lịch sử nền chính trị Thái Lan từ xưa đến nay, những gì có được

rất cần thiết và liên quan đến đề tài luận án

1.2.2 Những vẩn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu

- Trên cơ sở tiếp thu và kế thừa các thành quả nghiên cứu trước đó, luận ántiếp tục nghiên cúư và làm sáng rõ thêm nội dung của Phật giáo Theravada nóichung và Phật giáo Theravada Thái Lan nói riêng - một Phật giáo bám sát vào

những lời thuyết giảng của chính đức Phật khi Ngài còn tại thế, bám sát vào nhữngvấn đề cốt lõi nhất của đạo Phật trong đó nhấn mạnh vào triết lý nhân sinh và quy

phạm đạo đức của Phật giáo, từ đó hiểu rõ thêm cốt cách tinh thần

thành tựu văn hoá của người Thái Lan

- Làm sáng tỏ thêm những ảnh hưởng của Phật giáo Theravada Thái Lan tớicác mặt chính trị, văn hóa, xã hội của Thái Lan từ khi lập nước cho đến ngày nay.Những ảnh hưởng đó đã góp phần tạo nên những thành tựu thuộc các lĩnh vựcchính trị, văn hóa, xã hội Thái Lan từ quá khứ đến hiện tại như thế nào

CHƯƠNG 2 PHẬT GIÁO THERAVADA

VÀ PHẬT GIÁO THERAVADA Ở THÁI LAN

•

2.1 Phật giáo Theravada

2.1.1 Một so bài pháp do chính đức Phật thuyết giảng

Như chương 1 đã nói Phật giáo Theravada là Phật giáo bám sát vào nhữnglới thuyết giảng của chính đức Phật khi Ngài còn tại thế từ đó các chúng sinhchuyên tâm tu hành hoặc làm theonhững bài pháp cơ bản hàm chứa những nội dung

về nhân sinh quan và các quy phạm đạo đức Để hiểu về Phật giáo Theravada trướchết chúng ta phải thấm nhuần những bài pháp mà đức Phật đã thuyết giảng cho mọichúng sinh từ căn cơ còn thấp cho đến căn cơ siêu đẳng và đây cũng chính là nộidung rất cơ bản của Phật giáo Tuy là nội dung rất cơ bản nhưng không phải aicũng biết và không phải ai cũng tu hành hoặc làm theo chỉ một kiếp là viên mãn.Ngay chính đức Phật cũng phải trải qua rất nhiều gian nan mới ngộ được nhữngchân lý này.Vì vậy muốn hiểu về Phật giáo Theravada thì trước tiên phải hiểu vềnhững điều cơ bán mà đức Phật đã thuyết giảng Đó là những bài pháp có liên quanđến nhân sinh quan và các quy phạm đạo đức như sau:

1) Kinh Chuyến pháp luân

Sau khi đức Phật thành đạo, lần đầu tiên ngài tiến hành thuyết pháp đó làthuyết giáng giáo pháp mà ngài đã chứng được cho 5 anh em Kiều Trần Như vốn

là những người bạn đồng tu với ngài khi ngài còn đang tu khổ hạnh Bài Pháp đầutiên mà đức Phật thuyết giảng cho 5 anh em Kiều Trần Như được gọi là “KinhChuyển Pháp Luân” Nơi đức Phật thuyết giảng bài pháp đầu tiên là khu vườnIsipatana (Lộc Uyển) gần thành Benares

Có thể nói ở Ân Độ thời đức Phật tại thế có rất nhiều chủ thuyết triết họckhác nhau nhưng tựu chung lại có 2 chủ thuyết chính đối lập nhau:

- Một chủ thuyết trái ngược hẳn với các trào lưu tín ngưỡng lúc bấy giờ làthuyết tuyệt diệt của những người chủ trương sống theo vật chất được gọi là thuyếtCarvakas Theo thuyết này thì con người sau khi chết là mất hết tất cả, chết là hết,

là chấm dứt tất cả, chỉ có thế gian hiện tại là có thực Vì vậy sống chỉ có một lầnnên hãy sống và hưởng thụ tất cả theo bản năng, không cần phải tu cái gì cả, vì chết

là hết

- Một chủ thuyết khác chủ trương rằng chỉ có đời sống khắt khe khổ hạnhmới có thể đưa con người đến chỗ giải thoát Chính 5 anh em Kiều Trần Như thuộc

về những người theo chủ thuyết này

Trước khi chứng đắc quả Phật đức Phật đã từng theo chủ thuyết khổ hạnh,thực hành đúng theo tôn chỉ này và khép mình vào mọi hình thức khắc khổ Sau 6năm tu khổ hạnh, Ngài nhận ra rằng lối tu đó quả thật vô ích Do đó Ngài thay đốiphương pháp theo hướng Trung Đạo, tức là không hướng theo hai con đường cựcđoan trên mà trung dung cả hai hướng ở mức độ vừa đúng Có thể nói Trung Đạo làtinh hoa của giáo lý Phật giáo Mở đầu bài Pháp đức Phật đã khuyên 5 anh em KiềuTrần Như nên xa lánh hai lối tu cực đoan là lợi dưỡng và khổ hạnh vì cả hai đềukhông thể dẫn đến chính giác và giải thoát Lợi dưỡng chỉ làm chậm trễ sự tiến bộcủa tinh thần Khổ hạnh thì lại làm cho suy giảm tri thức Đức Phật chỉ trích cả hai

vì bản thân Ngài đã từng sống theo hai lối cực đoan ấy và kinh nghiệm thấy rằng cảhai đều không dẫn đến mục tiêu giải thoát Ngài đã vạch ra con đường Trung Đạo

vô cùng thực tiễn, hợp lý và hữu ích Đó là con đường duy nhất dẫn đến sự trongsạch hoàn toàn và giải thoát tuyệt đối Như vậy Trung Đạo đã đem lại sự giác ngộ

về mặt tinh thần và đem lại một trí tuệ minh mẫn thấy được thực tướng của mọi sựvật Khi tinh thần lắng dịu được sáng tỏ và trí tuệ được khai thông thì mọi vật đềuhiện ra một cách chân thực Hơn nữa con đường Trung Đạo còn chế ngự được mọithèm khát vật chất và do đó dẫn đến thấu hiểu được Tứ Diệu Đe, tức là bốn chân lýbất di bất dịch, chứng ngộ được mục tiêu tối hậu là Niết-bàn Vậy Trung Đạo là gì?Đức Phật đã giải đáp rằng đó là “Bát Chính Đạo” tức là 8 con đường chân chính màtất cả mọi chúng sinh phải làm theo và đó cũng nằm trong một chân lý trong bốnchân lý bất di bất dịch - Tứ Diệu Đe

“Tứ Diệu Đế” có nghĩa là “Bốn Chân Lý Cao Thượng” Chân lý là cái thật

sự có, nó là sự kiện hiển nhiên không phải tranh luận, là những sự thật khách quan