tiểu luận nghiệp vụ hải quan các biện pháp khác để tăng cường công bằng, không phân biệt đối xử minh bạch áp dụng tại và tính việt nam

Trong các điều khoản của TFA, Điều 5: quy định một số các biện phápkhác nhằm tăng cường tính công bằng, không phân biệt đối xử và minh bạchbao gồm: Thông báo để tăng cường kiểm soát và k

LỜI MỞ ĐẦU

Trong xu thế mở cửa kinh tế hiện nay, tiến trình hội nhập kinh tế đấtnước đòi hỏi đất nước ta phải thay đổi cho phù hợp với xu thế chung của thờiđại để lĩnh hội những tri thức từ bên ngoài Trong đó, ngoại thương nóichung và xuất nhập khẩu nói riêng thể hiện rõ vai trò là động lực thúc đẩynền kinh tế phát triển theo đúng quỹ đạo của nó Hải quan là một trongnhững vấn đề mà không chỉ ở cấp Nhà nước và các bộ ngành quan tâm màcác Doanh nghiệp cũng cần có một nền tảng, kiến thức và kinh nghiệm tronglĩnh vực này để hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu hàng hóacủa mình thuận lợi và đạt được mục đích tối ưu

Một trong những thực trạng hiện nay ở Việt Nam, đó là doanh nghiệp chỉquan tâm tới việc làm sao cho hàng hóa của mình có thể qua được cửa hảiquan một cách nhanh chóng và có lợi nhất cho mình Điều này không chỉgây khó khăn cho các đơn vị làm hải quan mà còn làm cản trở tiến trình pháttriển của thuận lợi hóa thương mại ở Việt Nam Chính vì vậy, trong nhữngnăm gần đây, việc tạo thuận lợi hóa thương mại đang được triển khai thựchiện thông qua việc áp dụng các hiệp định, mà tiêu biểu đó là Hiệp địnhThuận lợi hóa Thương mại (TFA)

Chiều ngày 22/8/2018, Tổng cục Hải quan đã tổ chức Họp báo chuyên đề

“Hải quan Việt Nam với việc thực hiện Hiệp định tạo thuận lợi thương mại(FTA) của Tổ chức Hải quan Thế giới (WTO)” Hiệp định Tạo thuận lợiThương mại của WTO (TFA) được các nước thành viên WTO thống nhấtthông qua tại Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 9 (7/12/2013) tại Bali(Indonesia) và trở thành một phần của hệ thống các Hiệp định bắt buộc củaWTO từ tháng 11/2014 Hiệp định TFA đã chính thức có hiệu lực từ ngày22/2/2017, sau khi được 110/164 quốc gia thành viên phê chuẩn

Theo quy định tại Phần II của Hiệp định, các biện pháp kỹ thuật (cam kết)

cụ thể về nghĩa vụ của các nước thành viên được nêu tại Phần I của Hiệpđịnh (từ Điều 1 đến Điều 12) trên cơ sở rà soát thực tiễn quản lý của nướcthành viên được phân thành 3 nhóm cam kết:

- Cam kết Nhóm A – thực hiện ngay sau khi Hiệp định có hiệu lực

- Cam kết Nhóm B – thực hiện sau một thời gian quá độ tính từ khi Hiệpđịnh có hiệu lực

- Cam kết Nhóm C – cần một thời gian quá độ tính từ khi Hiệp định cóhiệu lực và và hỗ trợ xây dựng năng lực để thực hiện

Tháng 7/2014, Việt Nam đã thông báo cho WTO thực hiện 15 cam kết(Nhóm A) và ngày 02/8/2018, Việt Nam đã thông báo cho WTO lộ trìnhthực hiện 14 cam kết (nhóm B) và 9 cam kết (nhóm C)

Trong các điều khoản của TFA, Điều 5: quy định một số các biện phápkhác nhằm tăng cường tính công bằng, không phân biệt đối xử và minh bạchbao gồm: Thông báo để tăng cường kiểm soát và kiểm tra (hệ thống thôngbáo tăng cường kiểm tra, kiểm soát khi phát hiện các lô hàng vi phạm cácquy định về an toàn vệ sinh đe dọa đến cuộc sống và sức khỏe, cách thứcthông báo, thủ tục thu hồi và hủy bỏ thông báo ); Quy định về Tạm giữhàng hóa; Các thủ tục tái kiểm nghiệm hàng nhập khẩu khi không đồng ý vớikết quả kiểm nghiệm lần đầu (công bố danh mục các phòng thí nghiệm đượcphép tiến hành tái kiểm nghiệm và phải xem xét kết quả tái kiểm nghiệmtrong thông quan và giải phóng hàng hóa).

Nhóm chúng em đã tìm hiểu về Điều 5 và đề ra một số giải pháp phù hợpvới tình hình thực tiễn tại Việt Nam hiện nay Bài tiểu luận được chia làm 3chương như sau:

Chương 1: Giới thiệu về nội dung Điều 5 TFA

Chương 2: Thực tiễn thực hiện ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Đề xuất một số giải pháp

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ NỘI DUNG ĐIỀU 5 TFA

1.1 Lý do cần có các biện pháp khác để tăng cường công bằng, không

phân biệt đối xử và tính minh bạch

TFA hay còn gọi là các điều luật thuế quan toàn cầu (global customsrules) là hiệp định được thông qua dựa trên nguyên tắc đồng thuận của 160quốc gia thành viên của WTO Nội dung Hiệp định được các quốc gia thànhviên đàm phán nhằm hướng tới các mục tiêu cơ bản đó là:

(1) tạo thuận lợi thương mại, đảm bảo sự cân bằng giữa tạo thuận lợithương mại và đảm bảo tuân thủ luật pháp;

(2) thúc đẩy vận chuyển, thông quan hàng hóa trong thương mại quốc tế; (3) đẩy mạnh sự phối hợp giữa hải quan và các cơ quan khác trong quátrình di chuyển hàng hóa quốc tế;

(4) thúc đẩy hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực các quốc gia thành viênWTO

Các điều 1,2 3,4,5 nằm trong phạm vi đảm bảo tính minh bạch trongthương mại quốc tế Bên cạnh các điều 1,2,3,4 nói về Công bố và tính sẵn cócủa thông tin; Cơ hội góp ý, thông tin trước khi có hiệu lực và tham vấn;Quy định về xác định trước; Các thủ tục Khiếu nại và Khiếu kiện; thì Điều 5

sẽ đưa ra, bổ sung thêm các biện pháp để củng cố sự công bằng, không phânbiệt đối xử và đảm bảo tính minh bạch trong thương mại quốc tế

Cụ thể những nguyên tắc được nêu ra ở điều 5 sẽ áp dụng đối với cáchthức phát hành, chấm dứt hoặc đình chỉ đối với các loại thực phẩm, đồ uốnghoặc thức ăn chăn nuôi, để bảo vệ cuộc sống và sức khỏe con người, độngvật hoặc thực vật trong phạm vi lãnh thổ của nước thành viên

 Nhằm thúc đầy các hoạt động vận chuyển, thông quan, giải phóng hànghóa XNK, quá cảnh cũng như việc hợp tác hai bên giữa các quốc gia vớinhau

 Hỗ trợ kỹ thuật sẽ tạo động lực thúc đẩy các hoạt động thương mại hànghóa quốc tế và mang lại lợi ích chung cho các quốc gia thành viên WTO,đặc biệt là các quốc gia đang phát triển

 Tránh sự gian lận trong hoạt động mua bán XNK, đồng thời tăng cườnggiám sát các loại hàng hóa để có thể bảo vệ được sức khỏe của con người

 Đẩy mạnh sự nghiêm minh, khẳng định tính chính xác, hiệu quả của hảiquan khi kiểm tra các hoạt động XNK.

 Đưa ra các thủ tục để các bên có thể nghiêm chỉnh chấp hành những nộiquy hay quy định của hải quan cũng như pháp luật đề ra để tránh xảy ranhững sai sót không đáng có

 Khẳng định sự công bằng, không phân biệt đối xử với hàng hóa, dịch vụ,các sản phẩm và các nhà cung cấp từ các nước khác nhau

 Để có thể bảo vệ đạo đức và trật tự công cộng hoặc bảo vệ sinh mạng,sức khỏe con người, động thực vật

 Tăng cường tự do hóa cho hàng hóa để việc lưu thông hàng hóa, dịch vụgiữa các nước khác nhau trong WTO sẽ dễ dàng, thuận tiện trao đổi hơn

1.2 Giải thích về mặt lý luận của Điều 5

 Thông báo tăng cường kiểm soát hoặc kiểm tra:

Việc thành viên tham gia vào TFA khi áp dụng hoặc duy trì hệ thống banhành thông báo để tăng mức độ kiểm soát, kiểm tra tại cửa khẩu đối với cácloại thực phẩm, đồ uống, thức ăn chăn nuôi đã được đề cập ở trong thôngbáo, từ đó bảo vệ cuộc sống và sức khỏe cho con người, động vật, thực vậttrên phạm vi lãnh thổ của mình, việc đình chỉ, chấm dứt hay phát hành củacác thông báo đó dựa theo những nguyên tắc sau:

 Mỗi thành viên đều có cách phù hợp để ban hành thông báo hoặchướng dẫn dựa trên những rủi ro khi hàng hóa ảnh hưởng tới cuộcsống và sức khỏe của con người

 Mỗi thành viên trong TFA có thể ban hành thông báo chỉ được ápdụng tại các cửa khẩu trong ban hành thông báo được áp dụng vềmặt điều kiện vệ sinh và kiểm dịch thực vật

 Trong các tình huống khiến thông báo không còn tồn tại hoặc cácthông báo ấy đã bị thay đổi thì các thành viên trong TFA phải

nhanh chóng chấm dứt hoặc thu hồi lại thông báo để có thể hạn chếđược hoạt động trao đổi giữa các nước với nhau.

 Khi một thành viên tham gia vào TFA mà có quyết định thu hồihay chấm dứt ban hành thông báo thì thành viên đó phải giải quyết

1 cách phù hợp mà không được phân biệt đối xử giữa các nước vớinhau, hoặc nếu không thì có thể thông báo quyết định đó với thànhviên nước xuất khẩu hoặc nhà nhập khẩu

 Tạm giữ:

Trong trường hợp hàng hóa bị hải quan giữ lại kiểm tra giám sát thì thànhviên của nước đó sẽ phải nhanh chóng thông tin cho người chuyên chở hoặcnhà nhập khẩu

 Thủ tục kiểm định:

Một thành viên theo yêu cầu ban hành thông báo cho phép kiểm tra lạitrong trường hợp quả kiểm định đầu tiên của mẫu hàng hóa được mang tớingay khi hàng hóa đến để nhập khẩu có kết quả khác

Một Thành viên phải hoặc là công bố, theo cách dễ tiếp cận và khôngphân biệt đối xử, tên và địa chỉ của các phòng thí nghiệm có thể thực hiệnkiểm định lại hoặc cung cấp thông tin này cho nhà nhập khẩu khi có cơ hộitheo khoản 3.1

Một Thành viên phải xem xét kết quả kiểm định lại, nếu có, thực hiệntheo khoản 3.1, trong quá trình giải phóng và thông quan hàng hóa, và nếuphù hợp, có thể chấp nhận kết quả kiểm định lại

1.3 Nguyên tắc, nguyên lý cơ bản

Những nguyên tắc liên quan đến nội dung thông báo để tăng cường kiểmsoát hoặc kiểm tra của Điều 5:

 Dựa theo khoản 6 Điều 3 của Nghị Định số 8/2015/NĐ – CP:

“Kiểm tra chuyên ngành” là việc cơ quan kiểm tra chuyên ngành căn cứcác quy định về kiểm dịch thực vật, kiểm dịch động vật, tiêu chuẩn quốc gia,

quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng hàng hóa do các cơ quan quản lýnhà nước ban hành hoặc tiêu chuẩn quốc tế hoặc các quy định pháp luật cóliên quan để kiểm tra, xác định hàng hóa đủ điều kiện xuất khẩu, nhập khẩutheo quy định của pháp luật có liên quan.

Hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu kiểm tra chuyên ngành về văn hóa thựchiện theo quy định của pháp luật quản lý chuyên ngành văn hóa

Liên quan đến việc tạm giữ của điều 5 TFA thì điều 1 NĐ 8/2015/NĐ –

CP chỉ ra rằng:

 Nghị định này quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành LuậtHải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan và kiểm soát hảiquan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, phương tiện vậntải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, thông tin có liên quan đến hoạt độngquản lý nhà nước về hải quan

1.4 Phân tích điều 5 TFA

Bên cạnh các nguyên tắc được nêu ở các Điều 1, 2, 3, 4, thì nhữngnguyên tắc được bổ sung ở Điều 5 sẽ làm tăng cường sự đối xử công bằng,không phân biệt và làm tăng tính minh bạch trong thương mại quốc tế Trongmột tổ chức kinh tế quốc tế mà một khi các quốc gia đã cam kết tham giavào, thì bên cạnh những ưu đãi và lợi ích mà thành viên đó nhận được, quốcgia đó cũng đồng thời phải cam kết những nguyên tắc được đưa ra, để đảmbảo tính công bằng, không phân biệt đối xử và đảm bảo tính minh bạch, rõràng, công khai

1 Thông báo để tăng cường kiểm soát hoặc kiểm tra

Nội dung đầu tiên trong Điều 5 là đưa ra các biện pháp để tăng cườngkiểm soát hoặc kiểm tra đối với các loại thực phẩm, đồ uống hoặc thức ănchăn nuôi đề cập trong thông báo hoặc hướng dẫn, tại chính các cửa khẩucủa nước nhập khẩu, nhằm mục đích bảo vệ cuộc sống và sức khỏe conngười, động vật hoặc thực vật trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia đó Nội

dung của nguyên tắc này, chủ yếu là yêu cầu các nước thành viên khi muốn

áp dụng kiểm tra hay kiểm soát đối với hàng hóa nhập khẩu, phải có thôngbáo và hướng dẫn cụ thể đối với các nước đối tác Cụ thể như sau:

Mỗi Thành viên có thể, một cách phù hợp, ban hành thông báo hoặchướng dẫn dựa trên rủi ro;

Khi muốn kiểm gia, giám sát và kiểm soát hàng hóa nhập khẩu vào đấtnước mình, quốc gia đó phải ban hành thông báo và hướng dẫn cụ thể, rõràng, dễ hiểu và công khai, để các quốc gia khác nắm bắt khi muốn xuấtkhẩu hàng hóa sang nước đó Đặc biệt, sự kiểm tra, kiểm soát hàng hóa nàyphải dựa trên những rủi ro thực tế, hợp lý, có thể chấp nhận được, đảm bảo

đã cam kết được những nguyên tắc như không phân biệt đối xử giữa cácquốc gia trong thương mại quốc tế

Một ví dụ cụ thể cho trường hợp này, đó là việc Mỹ hạn chế nhập khẩu

cá tra từ Việt Nam mà không đưa ra bất kì lí do hợp lý nào Cá tra có ý nghĩaquan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam đồng thời làn nguồn protein dồidào, giá thành hợp lý đối với người tiêu dùng Mỹ Tuy nhiên, phía Mỹ lạihạn chế nhập khẩu sản phẩm này mà không đưa ra bằng chứng khoa họcnào Theo luật của WTO, Việt Nam có quyền yêu cầu WTO giải quyết tranhchấp nếu Mỹ không xử lý xong trong vòng 60 ngày Như vậy, bất kì một sựkiểm soát hàng hóa nhập khẩu nào phải dựa trên rủi ro hợp lý, và một khi đãđưa ra sự kiểm soát thì phía nước nhập khẩu phải đưa ra thông báo, hướngdẫn và giải thích cho hành động của mình

Mỗi Thành viên có thể ban hành thông báo hoặc hướng dẫn để Thànhviên đó chỉ áp dụng tại các cửa khẩu nơi các điều kiện vệ sinh và kiểm dịchthực vật trong thông báo hoặc hướng dẫn được áp dụng

Nội dung chủ đạo của mục này, đó là các nước thành viên, khi đưa ra yêucầu kiểm tra, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu, thì chỉ được phép kiểm tra tạicác cửa khẩu được nêu ở trong thông báo hay hướng dẫn trước đó về việckiểm tra vệ sinh và kiểm dịch thực vật Nếu không nằm trong danh sách,

phạm vi các cửa khẩu được nêu ở trong thông báo, thì không có quyền kiểmtra hay kiểm soát hàng hóa nhập khẩu.

Mỗi Thành viên phải nhanh chóng chấm dứt hoặc thu hồi thông báo hoặchướng dẫn nếu các tình huống dẫn đến thông báo không còn tồn tại, hoặcnếu các tình huống đã thay đổi có thể được giải quyết theo cách ít hạn chếthương mại hơn; và khi một Thành viên quyết định chấm dứt hoặc thu hồicác thông báo hoặc hướng dẫn, thành viên đó phải, một cách phù hợp, kịpthời công bố việc chấm dứt hoặc thu hồi của mình theo cách thức khôngphân biệt đối xử và dễ tiếp cận, hoặc thông báo cho thành viên nước xuấtkhẩu hoặc nhà nhập khẩu

Đối với hàng hóa là thực phẩm, đồ uống và thức ăn chăn nuôi, trongnhiều trường hợp, có thể nảy sinh nhiều vấn đề như dịch bệnh, vấn đề antoàn thực phẩm, gây ảnh hưởng đến quốc gia nhập nhẩu Khi các quốc gianhập khẩu nhận được thông tin về vấn đề này, họ có thể đưa ra yêu cầu kiểmtra, kiểm soát hàng hóa để đảm bảo sức khỏe, cuộc sống cho người dân nước

đó Tuy nhiên, nếu khi các vấn đề này đã được giải quyết, như dịch bệnh đãchấm dứt, không còn những tình trạng như trên mà nước xuất khẩu chứngminh được, thì các quốc gia nhập khẩu cũng phải nhanh chóng chấm dứt vàthu hồi thông bán hướng dẫn hạn chế trước đó ngay lập tức, hoặc nếu khôngchấm dứt và thu hồi, thì phải đưa ra một giải pháp khác mà ít hạn chế nhậpkhẩu hơn, để đảm bảo thương mại giữa các nước thành viên được diễn rakhông phân biệt Hoặc nếu khi chấm dứt hoặc thu hồi, thì thành viên đó phảithông báo theo một cách dễ tiếp cận nhất, kịp thời cho các nước thành viên

và quốc gia khác được biết

Ví dụ trường hợp, ở Trung Quốc xuất hiện dịch bệnh cúm ở gia cầm Vì

dịch bệnh này có thể ảnh hưởng tới sức khỏe, tính mạng và chất lượng cuộcsống con người Việt Nam, nên Việt Nam đưa ra yêu cầu kiểm tra, kiểm soáthàng hóa gia cầm, các sản phẩm chế biến từ gia cầm được nhập khẩu từ

Trung Quốc về, tại các cửa khẩu Tuy nhiên, nếu khi tình trạng dịch cúm ởgia cầm đã được kiểm soát, hoặc không còn nữa, Việt Nam sẽ phải tiếp tụccho phép Trung Quốc xuất khẩu gia cầm hay các thực phẩm chế biến từ giacầm sang Việt Nam, và phải kịp thời thông báo về việc không kiểm tra, kiểmsoát hàng hóa đó nữa cho Trung Quốc, để các doanh nghiệp Trung Quốcnhận được và tiếp tục hoạt động kinh doanh của mình.

2 Tạm giữ

Thành viên phải nhanh chóng thông tin cho người chuyên chở hoặc nhànhập khẩu trong trường hợp hàng hoá nhập khẩu bị giữ lại để cơ quan hảiquan hoặc cơ quan chức năng khác kiểm tra

Nếu trong trường hợp cơ quan hải quan của nước nhập khẩu yêu cầu tạmgiữ hàng hóa nhập khẩu để kiểm gia, giám sát, thì nước nhập khẩu đó phảithông báo ngay lập tức cho nước xuất khẩu, cụ thể là cho người chuyên chởhay cho chính doanh nghiệp xuất khẩu, và cho cả doanh nghiệp nhập khẩucủa nước mình, để hai bên kịp thời nắm bắt, đưa ra những giải pháp, cungcấp thêm bằng chứng thông tin để được thông quan hàng hóa

3 Thủ tục kiểm định

Một Thành viên phải, theo yêu cầu, cho phép tái kiểm trong trường hợpkết quả kiểm định đầu tiên của mẫu hàng hóa được mang tới ngay khi hànghóa đến để nhập khẩu có kết quả khác, phải hoặc là công bố, theo cách dễtiếp cận và không phân biệt đối xử, tên và địa chỉ của các phòng thí nghiệm

có thể thực hiện kiểm định lại hoặc cung cấp thông tin này cho nhà nhậpkhẩu khi có cơ hội Một Thành viên phải xem xét kết quả kiểm định lại, nếu

có, trong quá trình giải phóng và thông quan hàng hóa, và nếu phù hợp, cóthể chấp nhận kết quả kiểm định lại

Trong trường hợp cơ quan hải quan của nước nhập khẩu đưa ra kết quảkiểm định đầu tiên, cho một mẫu hàng hóa, nhưng lại khác so với kết quảthực tế của hàng hóa đó, thì nhà xuất khẩu, được phép yêu cầu tái kiểm địnhlại hàng hóa của mình Cơ quan hải quan của nước nhập khẩu cũng phải

công bố công khai tên và địa chỉ của các phòng thí nghiệm để đả bảo tínhminh bạch về sự kiểm định Trong trường hợp kết quả tái kiểm định khác vớikết quả kiểm định ban đầu của cơ quan hải quan, thì cơ quan hải quan phảichấp nhận kết quả tái kiểm định sau đó, và thu hồi thông báo trước đó đốivới doanh nghiệp xuất khẩu

Ví dụ: Đối với sản phẩm hoa tươi nhập khẩu và Úc, Úc đưa ra điều kiện

chúng phải không thuộc những giống bị cấm theo quy định về kiểm dịch,không có nguồn gốc từ những khu vực đang xảy ra dịch bệnh hay là nhữngloài dễ phát tán giống từ bất kỳ phần nào của cành hoặc cuống hoa Tất cảcác loại hoa tươi phải được kiểm tra tại cửa khẩu về sâu bệnh, ốc sên và cácbệnh khác Trong trường hợp tìm thấy bệnh dịch ở hoa, chúng phải được đưa

đi xử lý, tái xuất hoặc hủy bỏ

Trong trường hợp Mỹ xuất nhẩu hoa tươi vào Úc, cơ quan hải quan của

Úc đưa ra kết quả kiểm định là lô hàng hóa ( hoa tươi ) từ doanh nghiệp Mỹkhông đảm bảo được những yêu cầu, quy định về nhập khẩu hoa tươi, phíadoanh nghiệp Mỹ không đồng ý với kết quả kiểm định ban đầu đó và đưa ramột kết quả kiểm định khác, Mỹ sẽ yêu cầu cơ quan hải quan của nước Úctái kiểm định lại chất lượng hàng hóa Trong trường hợp kết quả tái kiểmđịnh khác so với kết quả kiểm định ban đầu của Úc và trùng với kết quả màphía doanh nghiệp Mỹ đưa ra, thì cơ quan hải quan của Úc phải chấp nhậnkết quả đó và cho phép lô hàng hóa đó được thông quan

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN HIỆN TẠI Ở VIỆT NAM

Ngày nay, toàn cầu hóa đã trở nên mạnh mẽ, hầu hết các quốc gia đã hộinhập ở mức độ khác nhau vào nền kinh tế quốc tế và khu vực Sự cần thiết

về tính minh bạch, công bằng, không phân biệt đối xử trong việc xây dựng

và thực thi chính sách thương mại đã không còn chỉ giới hạn trong phạm viquốc gia mà đòi hỏi phải mở rộng ra phạm vi thế giới, khu vực nhằm thúcđẩy tự do hóa thương mại quốc tế Với mục tiêu chung đó, các nước đã camkết minh bạch, công bằng, không phân biệt đối xử quá trình ban hành vàthực thi chính sách pháp luật để các bên tham gia cũng như các cá nhân, tổchức, doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận thị trường, cạnh tranh bình đẳng.Minh bạch, công bằng và không phân biệt đối xử trong việc xây dựng vàthực thi chính sách pháp luật dần trở thành ràng buộc pháp lý đối với cácquốc gia là thành viên của một số tổ chức, diễn đàn kinh tế quốc tế

Có thể nói, cam kết của Việt Nam về minh bạch, công bằng, không phânbiệt đối xử trong quá trình gia nhập WTO phù hợp với xu thế chung của quátrình phát triển của nước ta Minh bạch, công bằng, không phân biệt đối xửnếu hiểu theo nghĩa thực thi cam kết của WTO thì thấy dường như đều mangtính bị động, nhưng nếu hiểu theo nghĩa là yêu cầu tự thân của quá trình pháttriển thì rõ ràng nó mang tính chủ động

2.1 Khung pháp lý Việt Nam về thuận lợi hóa thương mại

Theo VLF (Vietnam legal framework), các vấn đề liên quan đến hải quan

và thuận lợi hóa thương mại được chia thành hai nhóm chính:

Luật hải quan và pháp luật liên quan: bao gồm luật Hải quan, hướng dẫnpháp luật của luật tùy chỉnh, pháp luật khác trực tiếp điều chỉnh minh bạch

về thủ tục hải quan và thuận lợi hóa thương mại

Luật chuyên ngành xuất/nhập khẩu hàng hóa cụ thể: bao gồm lập phápcủa các lĩnh vực khác nhau có yêu cầu về thủ tục và điều kiện kiểm trachuyên ngành Hiện tại, có 200 điều luật về xuất/nhập khẩu hàng hóa theo ủyquyền của các bộ Bộ Công Thương; Bộ Y tế; Bộ Nông nghiệp và Phát triểnNông thôn; Bộ Quốc phòng; Bộ thông tin và Truyền thông; Bộ Văn hóa, Thểthao và Du lịch; Bộ tài nguyên quốc gia và Môi trường).

Theo một hệ thống chung, pháp luật Việt Nam về hải quan và pháp luậtliên quan áp dụng bừa bãi cho tất cả các thực thể mà không có sự khác biệtgiữa các đơn vị trong nước và các đối tương nước ngoài, thành viên hoặckhông phải thành viên của Việt Nam theo các thỏa thuận quốc tế Hệ thốngnày thường áp dụng cho tất cả các hạng mục xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh

và trung chuyển Các loại hàng hóa chuyên dụng phạm vi kiểm tra của cơquan có thẩm quyền không chỉ được quy định bởi các cơ quan lập phápchung về hải quan mà còn bởi các cơ quan lập pháp chuyên ngành khi đi xahơn biên giới

2.1 Tình hình thực tiễn ở Việt Nam

Việt Nam, với tư cách là thành viên của WTO, chắc chắn đã tuân thủ

và áp dụng các nội dung tạo thuận lợi hoá thương mại Riêng đối với hiệpđịnh Tạo thuận lợi hoá thương mại (TFA), Việt Nam thông báo cam kếtnhóm A với 15 biện pháp vào ngày 30/07/2014 Thông báo này được thựcthi khi Hiệp định TFA có hiệu lực ngày 22/02/2017 Việt Nam luôn tuân thủnội dung Hiệp định và đưa ra những chính sách áp dụng phù hợp với tìnhhình kinh tế, chính trị của quốc gia Hơn nữa, chính phủ luôn cập nhật tìnhhình thực tiễn, ban hành các chỉ thị, thông báo kịp thời cho các cấp, ban,ngành để kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu nhằm đảm bảo tính công bằng,minh bạch

Vào tháng 04/2018, Chính phủ đã ban hành Nghị định 59/2018/NĐ-CP

sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 08/2015/NĐ-CP quy định chi

tiết và biện pháp thi hành Luật hải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giámsát, kiểm soát hải quan Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị địnhnhằm tăng cường quản lý rủi ro trong các khâu nghiệp vụ hải quan; đảm bảo

rõ ràng, cụ thể, minh bạch trong quy định và thống nhất thực hiện thủ tục hảiquan đối với hàng hoá xuất khẩu nhập khẩu, phương tiện vận tải xuất cảnh,nhập cảnh, quá cảnh; đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với cácvăn bản quy phạm pháp luật đã được sửa đổi, bổ sung và tương thích với cácđiều ước quốc tế liên quan đến lĩnh vực hải quan

Theo đó, Nghị định bổ sung khái niệm “kiểm tra chuyên ngành”, “cổng

thông tin một cửa quốc gia”; sửa đổi đối tượng chịu sự kiểm tra, giám sát hảiquan; công khai quy định về kiểm tra, khai báo trị giá hải quan Việc banhành Nghị định 59/2018/NĐ-CP đã góp phần củng cố cơ sở pháp lý để bảođảm quản lý hải quan, đặc biệt là hoạt động kiểm tra hàng hóa liên quan đến

an toàn vệ sinh thực phẩm, sức khỏe của con người, động thực vật; ; tăngcường hoạt động phòng chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa quabiên giới

Một minh chứng khác cho thấy sự phối hợp của các cơ quan có thẩm

quyền và Tổng cục Hải quan trong việc phát hiện, kiểm soát các mặt hàngthực phẩm, chăn nuôi, đó là việc dừng nhập khẩu thịt lợn từ nhiều quốc gia

có dịch tả châu Phi tháng 09/2018 Ngay sau khi nhận được thông báo của

Tổ chức Thú Y thế giới về dịch bệnh ASF trên lợn rừng tại Hungary, BaLan, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn lập tức gửi công văn cho Đạisức quán Ba Lan và Đại sứ quán Hungary nêu rõ: Việt Nam dừng nhập khẩuthịt lợn và sản phẩm thịt lợn có nguồn gốc từ các tỉnh của Hungary và BaLan phát hiện bệnh dịch tả heo châu Phi Việc dừng nhập khẩu sẽ có hiệu lực

từ ngày 20/09 cho đến khi Hungary và Ba Lan công bố an toàn ASF theoquy định Tổ chức Thú Y thế giới (OIE)

Liên quan đến tình hình dịch bệnh, Tổng cục Hải quan cũng có văn

bản gửi Cục Hải quan các tỉnh, thành giám sát chặt chẽ tại các cửa khẩu,

đường mòn, lối mở khu vực biên giới đối với người và phương tiện vậnchuyển xuất phát từ các nước có bệnh dịch này nhập cảnh vào Việt Nam Cơquan này nêu rõ danh sách 12 quốc gia có dịch tả lợn châu Phi gồm TrungQuốc, Nga, Ba Lan, Czech, Hungary, Latvia, Moldova, Phần Lan, Romania,Nam Phi, Ukraine, Zambia Cùng với đó, các cơ quan hải quan phải tăngcường công tác chống buôn lậu, nhằm ngăn chặn, điều tra, xử lý vi phạm vớihành vi vận chuyển trái phép, nhập lậu lợn và sản phẩm từ lợn Tổng cục Hảiquan cũng nêu rõ quy trình làm thủ tục với lợn và các sản phẩm lợn nhậpkhẩu Việc xử lý nhanh chóng, phổi hợp chặt chẽ của Bộ Nông nghiệp vàPhát triển Nông thôn với Tổng cục Hải quan giúp ngăn chặn nguy cơ bệnhdịch vào Việt Nam, bảo vệ cuộc sống, sức khỏe của con người Tất cả cácchính sách đều được gửi công văn đến các cơ quan liên quan, công khai quytrình, giữ vững sự minh bạch với mọi doanh nghiệp nhập khẩu.

Cuối năm 2018, “một quả bon nổ chậm” đối với Hải quan xuất hiện:

hàng ngàn container phế liệu dồn đọng tại các cảng biển Việt Nam, đặc biệt

là cảng Cát Lái, TP.Hồ Chí Minh Với những quy định ban hành, Cục Hảiquan TP.Hồ Chí Minh đã chỉ đạo các chi cục rà soát, thống kê, phân loại,thực hiên khóa container phế liệu, xếp vào khu vực riêng để dễ dàng theodõi, giám sát chặt chẽ Bên cạnh đó, thành lập Tổ công tá liên ngành( Bộ Tàichính, Bộ Công thương, Bộ Giao thông vận tải) trực tiếp làm việc với chủhàng, doanh nghiệp xuất nhập khẩu để nhanh chóng giải quyết tắc nghẽn tạicảng biển

Chính phủ Việt Nam nói chung, Tổng cục Hải quan nói riêng luôn đưa racác thông báo, xử lý kịp thời đối với các tình huống phát sinh ảnh hưởng đếnhoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, đặc biệt là các hàng hóa ảnh hưởngcuộc sống con người, động thực vật Mọi chính sách, chỉ thị ban hành đều cóvăn bản hướng dẫn cụ thể gửi các chi cục thực hiện, thông báo chi tiết đếncác Đại sứ quán, các doanh nghiệp; đảm bảo sự công bằng, minh bạch trongcác điều ước quốc tế đã ký kết như Hiệp định TFA