Điều đó đã mở ra một chương mới trong quan hệ hợp tác Việt Nam- EU đặc biệt là lĩnh vực thương mại xuất nhập khẩu.. Vai trò của hạt điều trong xuất khẩu của Việt Nam Với việc thu hút số
Trang 1CHƯƠNG 1: Tổng quan về xuất khẩu hạt điều từ Việt Nam
sang khu vực EU
1.1 Lịch sử quan hệ xuất nhập khẩu Việt Nam- EU
Sau 20 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao, quan hệ Việt Nam và Liênminh châu Âu (EU) đã có những bước phát triển vững chắc trên nhiều lĩnh vực trong
đó có lĩnh vực thương mại Quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam với các nước thànhviên của Liên minh châu Âu (EU) đã có từ lâu, mối quan hệ này đặc biệt phát triểnnhanh, mạnh kể từ khi Việt Nam và EU thành lập quan hệ ngoại giao năm 1990 LiênMinh châu Âu đã và đang trở thành một đối tác quan trọng, một thị trường rộng lớn, cókhả năng tiêu thụ nhiều loại sản phẩm của Việt Nam như giầy dép, dệt may, nông sản,thủ công mỹ nghệ, đồ gỗ dân dụng, sản phẩm nhựa, đồ điện tử, thuỷ sản
1.1.1 Mối quan hệ xuất nhập khẩu Việt Nam – EU 1990-2008
- Năm 1990, cộng đồng Châu Âu và Việt Nam đã thiết lập mối quan hệ ngoại giaochính thức ở cấp đại sứ Ngày 2 - 1 - 1990 Hội đồng Bộ trưởng ngoại giao 12nước EC đã quyết định lập quan hệ ngoại giao chính thức với Việt Nam
Điều đó đã mở ra một chương mới trong quan hệ hợp tác Việt Nam- EU đặc biệt là lĩnh vực thương mại xuất nhập khẩu
- Hiệp định thương mại dệt may Việt Nam 1992 với Cộng đồng châu Âu cấu thànhmột trong những thỏa thuận thương mại đầu tiên với đối tác phương Tây
- Ngày 17-7-1995 Hiệp định khung về hợp tác Việt Nam - EU được ký kết là khuôn khổ pháp lý quan trọng cho việc phát triển quan hệ Việt Nam- EU
- Quan hệ buôn bán thương mại Việt Nam - EU phát triển rất khả quan, trong 10năm từ 1990-1999 với quy mô tăng hơn 12 lần và tốc độ tăng bình quân mỗi năm
là 32% Năm 1999, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều đạt gần 4.500 triệuUSD, trong đó Việt Nam xuất khẩu hơn 3.300 triệu USD, nhập khẩu 1.120 triệuUSD Sáu tháng đầu năm 2000, Việt Nam xuất khẩu sang EU đạt khoảng 1.400triệu USD Những mặt hàng chủ yếu Việt Nam xuất khẩu sang EU bao gồm hàngdệt may, giày dép, thủy sản, cà-phê, thủ công mỹ nghệ Việt Nam nhập khẩu từ
EU chủ yếu là máy móc, thiết bị công nghiệp, hóa chất, tân dược, thực phẩm chếbiến Việt Nam và EU đã dành cho nhau chế độ đãi ngộ tối huệ
Trang 2quốc (MFN) và EC cam kết dành cho hàng hóa xuất xứ từ Việt Nam chế độ ưuđãi phổ cập (GSP), gia hạn và tăng hạn ngạch nhập khẩu hàng dệt may củaViệt Nam.
- Vào tháng Mười Năm 2004, EU trở thành đối tác thương mại chính đầu tiênkết thúc đàm phán gia nhập WTO song phương với Việt Nam Hiệp định tiếpcận thị trường năm 2004 đã dỡ bỏ tất cả các hạn chế định lượng của EU đốivới hàng dệt may Việt Nam kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2005 Việt Nam nganghàng với các thành viên WTO như Trung Quốc Đổi lại, Việt Nam đồng ý tiếp
mở cửa thị trường cho Liên minh châu Âu trong một số lĩnh vực quan tâm
- Ngày 7/11/2006 Việt Nam đã chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đánh dấu mốc quan trọng trong quan hệ Việt Nam- EU
- Năm 2007, tuyên bố chính thức khởi động đàm phán Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện Việt Nam – EU (PCA)
- Năm 2008: Đàm phán Hiệp định PCA Việt Nam – EU
1.1.2 Mối quan hệ xuất nhập khẩu Việt Nam – EU 2009- 2018
Đây là giai đoạn đánh dấu sự phát triển vượt bậc trong mối quan hệ hợp tácxuất nhập khẩu Việt Nam với Liên minh Châu Âu (EU) Việt Nam- EU tiến hành kýkết nhiều hiệp định tiến bộ
- Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) và khởi động đàm phán Hiệpđịnh thương mại tự do (FTA) tháng 6/2012 Đây là những bước phát triển quantrọng, tạo cơ sở vững chắc để thúc đẩy quan hệ Việt Nam – EU phát triển mạnh
mẽ, sâu rộng và thiết thực Việc ký chính thức PCA và khởi động đàm phán FTAgiữa Việt Nam và EU là hai sự kiện quan trọng, tạo đà cho việc phát triển quan hệsong phương đi vào chiều sâu, thiết thực trên tất cả các lĩnh vực trong đó có quan
hệ thương mại Hiệp định PCA và việc đàm phán Hiệp định FTA Việt Nam - EU
là những bước phát triển hết sức quan trọng, đưa quan hệ Việt Nam - EU chuyểnsang một giai đoạn mới theo tinh thần đối tác bình đẳng, hợp tác toàn diện, lâudài, mang lại nhiều lợi ích cho cả hai bên Hai bên thường xuyên có các cuộc tiếpxúc và trao đổi đoàn, kể cả ở cấp cao nhất
- Tiến trình đàm phán hiệp định thương mại tự do Việt Nam- EU( EVFTA) diễn
ra trong vòng 5 năm và đạt được những thành tựu đáng kể:
6
Trang 3- Tháng 3/2010, trong cuộc gặp với Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng,
Ủy viên thương mại EC Ca-ren đơ Gút chính thức đề nghị đàm phán FTA songphương Việt Nam - EU
+ Tháng 10/2010, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Chủ tịch EC Ba-rô-sô tuyên bố khởi động đàm phán FTA song phương
+ Ngày 26/6/2012, Bộ trưởng Công Thương Vũ Huy Hoàng và Ủy viênThương mại EU Ca-ren đơ Gút đã tuyên bố chính thức đàm phán FTA ViệtNam - EU
+ Ngày 02/12/2015 tại Brussels, trước sự chứng kiến của Thủ tướng Chính phủNguyễn Tấn Dũng và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jean-Claude Juncker, Bộtrưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng và Ủy viên phụ trách Thương mại ECCecilia Malmstrom đã ký Tuyên bố về việc chính thức kết thúc đàm phánEVFTA
Đối với xuất khẩu của Việt Nam, ngay khi Hiệp định có hiệu lực, EU sẽ xóa
bỏ thuế nhập khẩu đối với khoảng 85,6% số dòng thuế, tương đương 70,3% kimngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU Sau 07 năm kể từ khi Hiệp định có hiệulực, EU sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 99,2% số dòng thuế, tương đương 99,7%kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam Đối với khoảng 0.3% kim ngạch xuất khẩu cònlại, EU cam kết dành cho Việt Nam hạn ngạch thuế quan với thuế nhập khẩu tronghạn ngạch là 0%
Do đó, dự kiến nếu EVFTA được ký kết và có hiệu lực sẽ thúc đẩy đáng kểthương mại giữa hai bên Hiện tại, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - EU
đã tăng 10 lần trong gần 10 năm qua và đạt khoảng 53 tỷ USD vào năm 2018 EU làđối tác thương mại lớn thứ 3 của Việt Nam; trong khi Việt Nam là đối tác thươngmại lớn thứ 19 của EU trên thế giới, và là đối tác thương mại lớn thứ 2 của EUtrong khu vực Đông Nam Á, chỉ sau Singapore
Như vậy EU là một đối tác, một thị trường quan trọng đối với xuất nhập khẩuViệt Nam
Trang 41.2 Vị trí, vai trò của hạt điều trong mối quan hệ xuất nhập khẩu VN-EU
1.2.1 Vai trò của hạt điều trong xuất khẩu của Việt Nam
Với việc thu hút số lượng lớn nhân công, tạo việc làm, tăng thu ngoại tệ,xuất khẩu điều cũng như với việc xuất khẩu các mặt hàng nông sản khác của ViệtNam mang lại lợi ích lớn đến nền kinh tế quốc dân
Thứ nhất: Giải quyết việc làm tạo, thu nhập cho người lao động Bên cạnh đócây điều được trồng chủ yếu ở các địa bàn khó khăn, đã góp phần hỗ trợ tích cực cho cải thiện đời sống nông dân ở các vùng nông thôn Giúp xóa đói giảm nghèo cho người dân
Thứ hai: Mang lại nguồn thu ngoại tệ cho quốc gia, trước tình trạng khan hiếmngoại tệ như hiện nay Năm 2009 Việt Nam xuất khẩu nhân điều đạt kim ngạch 850 triệu USD Dự kiến đến hết năm 2010 xuất khẩu điều sẽ đạt 1.12 tỷ USD tiếp tục dẫn đầu thế giới
Thứ ba: Đóng góp lớn vào ngân sách nhà nước Việc xuất khẩu nhân điều giữ
vị trí số một, với nguồn thu ngoại tệ lơn đồng nghĩa với việc đóng góp vào ngân sách nhà nước cũng tăng cao
Thứ tư: Việc phát triển của ngành điều tạo ra thúc đẩy phát triển cho các lĩnh
vực khác trong nền kinh tế quốc dân, như ngân hàng, tín dụng, bảo hiểm… 1.2.2 Vai trò của hạt điều trong nhập khẩu của EU
Lượng hạt điều tiêu thụ tại EU tăng đáng kể từ 73.000 tấn vào năm 2005 lên120.000 tấn vào năm 2015 trong đó Đức, Hà Lan, Pháp, Anh, Ý, Tây Ban Nha, Áo
và Ba Lan là các quốc gia tiêu thụ hàng đầu
Đức là thị trường tiêu thụ hạt điều chủ yếu trong EU với mức tiêu thụ hơn23.000 tấn trong năm 2015 Thị trường điều nhân của nước này chủ yếu phục phụphân khúc đồ ăn nhẹ trong khi đó nhu cầu đối với điều vỡ vừa, vỡ nhỏ phục vụngành công nghiệp thực phẩm đang tăng trưởng
Hà Lan là trung tâm giao thương chính của điều nhân và mức tiêu thụ tăng quatừng năm Bỉ cũng đang dần trở thành trung tâm giao thương điều nhân tại Châu Âu,trở thành quốc gia tái xuất điều lớn thứ ba sau Hà Lan và Đức Thụy Sĩ là nơi tổ chứchội chợ thực phẩm quan trọng và cũng là quốc gia có mức tiêu thụ sản phẩm sạch trênđầu người cao nhất tại Châu Âu Vì vậy, các công ty Thụy Sĩ đã tham gia vào
8
Trang 5quá trình cấp chứng chỉ đối với hạt điều Đối với những nhà xuất khẩu thuộc thịtrường ngách này, Thụy Sĩ chính là nơi để phát triển Lượng hạt điều tiêu thụ tại thịtrường này tăng từ 214 tấn trong năm 2005 lên 946 tấn vào năm 2015.
Mức tăng trưởng tiêu thụ điều tại các quốc gia vùng Scandinavia (Đan Mạch,Phần Lan, Na Uy và Thụy Điển) thuộc Bắc Âu đã tăng đáng kể trong vòng 10 nămtrở lại đây, từ 1.217 tấn trong năm 2005 lên 4.635 tấn vào năm 2015
Người tiêu dùng Thụy Điển ưa dùng hạt điều chỉ sau lạc tăng từ 527 tấn trongnăm 2005 lên 1.427 tấn vào năm 2015 Trong phân khúc đồ thực phẩm, các nhà máysản xuất bánh kẹo là khách hàng chủ yếu của các loại hạt Các loại hạt cũng thườngđược sử dụng trong những sản phẩm bánh, ngũ cốc ăn sáng, làm kem Phân khúcngười tiêu dùng cuối cùng được chiếm lĩnh bỡi các nhãn hàng tư nhân của ThụyĐiển Các siêu thị, khu vực kinh doanh thực phẩm (khách sạn, nhà hàng, cơ sở phục
vụ theo đặt hàng) chiếm phần lớn doanh số
Tại Phần Lan, các loại hạt cũng được coi là đồ ăn nhẹ tốt cho sức khỏe vàthường được dùng chung với hoa quả khô Hơn thế nữa, người dân Phần Lan chủyếu ưa dùng sản phẩm có chứng chỉ sạch Lượng hạt điều tiêu thụ ở Phần Lan tăngchỉ từ 32 tấn trong năm 2005 lên 988 tấn trong năm 2015
Nhiều nghiên cứu và những hoạt động giới thiệu, thúc đẩy việc sử dụng hạt vàlợi ích đối với sức khỏe, giúp việc tiêu thu hạt điều tẩm hương vị tăng tại thị trườngChâu Âu Trong số những hương vị được yêu thích có “ớt cay” hay “jalapeno”.Những hương vị lạ, mặn như điều nướng Tamari cũng đang được đưa vào thịtrường Nhìn chung, trong ngành đồ ăn nhẹ tại các quốc gia Châu Âu, các loại hạtđược tiêu thụ mạnh nhất Hạt điều và các loại hạt khác được xem là lựa chọn tốt chosức khỏe thay thế khoai tây giòn và các loại đồ ăn nhẹ công nghiệp khác
Ngày càng nhiều người ở các quốc gia phương Tây chuyển sang ăn chay và họcần có một thực đơn ăn kiêng cân bằng về dưỡng chất và họ cũng muốn ăn nhiều loạihạt/hoa quả khô và hạt và rau củ quả trong thực đơn hàng ngày Việc thay đổi thói quen
sử dụng thực phẩm, giờ làm việc linh hoạt, nhận thức tốt hơn về sức khỏe, những kếtquả nghiên cứu khuyến nghị sử dụng các loại hạt, khiến ngày càng nhiều người chuyểnsang ăn chay Sự phát triển của các giao diện hỗ trợ thương mại điện tử cũng làm tăngviệc sử dụng hạt trong sản xuất kẹo bánh, kem, nguyên liệu thực phẩm,
Trang 6những sáng kiến trong chiến lược tiếp thị của các nhà máy thực phẩm, thu nhập khảdụng tăng, quá trình đô thị hóa gia tăng tại các quốc gia đang phát triển đều lànhững điều kiện hậu thuẫn cho xu hướng tăng trưởng trong tiêu thụ hạt điều trongnhững năm tới.
1.2.3 Mối quan hệ xuất nhập khẩu hạt điều giữa Việt Nam- EU
Trong bối cảnh gặp nhiều khó khăn do nguyên liệu trong nước giảm, năm
2017, ngành điều phấn đấu kim ngạch xuất khẩu đạt 3.3 tỷ USD, trong đó nhân điều
là 3.0 tỷ USD Riêng thị trường EU trong năm nay dự kiến lần đầu tiên cán mốc 1
tỷ USD, chiếm hơn 31% thị phần
Theo báo cáo của Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), năm 2016 ngành điều Việt Nam xuất khẩu trên 3 tỷ USD, bao gồm khoảng 2,85 tỷ USD xuất khẩu điều nhân, còn lại là các sản phẩm phụ của điều Đây là năm thứ 11 liên tiếp ngành điều Việt Nam giữ vị trí hàng đầu thế giới về xuất khẩu điều nhân, tiếp tục duy trì thị phần trên 50% tổng giá trị thương mại nhân điều toàn cầu (khoảng 5,5 tỷ USD) Liên minh châu Âu (EU) là đối tác thương mại lớn thứ hai của Việt Nam Năm
2016, xuất khẩu điều nhân của Việt Nam vào thị trường EU đạt hơn 94.000 tấn, kimngạch xuất khẩu gần 766 triệu USD, chiếm gần 27% thị phần xuất khẩu của Việt Nam
Kết thúc quý I/2017, Việt Nam đã xuất khẩu 55.739 tấn điều nhân, trong đó, thị trường EU là 29.252 tấn (chiếm hơn 52%) Theo nhận định của các chuyên gia, EU
là thị trường lớn, chiến lược, không thể thiếu được đối với ngành sản xuất, kinh doanh xuất khẩu điều Việt Nam, nhất là trong bối cảnh Hiệp định thương mại tự doViệt Nam-EU (EVFTA) sẽ có hiệu lực trong thời gian tới
10
Trang 7CHƯƠNG 2: Chỉ số chuyên môn hóa xuất khẩu hạt điều của
Việt Nam sang khu vực EU giai đoạn 2009- 2018
2.1 Cơ sở lý thuyết về chỉ số chuyên môn hóa xuất khẩu ES
- Khái niệm:
Chỉ số ES (Export Specialization Index) là chỉ số chuyên môn hóa xuất khẩu.Chỉ số này cho biết thị trường đang xem xét liệu có phải thị trường tiềm năng haykhông Chỉ số ES về một ngành hàng của một quốc gia tại một thị trường bằng tỷtrọng xuất khẩu ngành hàng đó trong cơ cấu xuất khẩu của nước nghiên cứu với tỷtrọng nhập khẩu ngành hàng đó trong cơ cấu nhập khẩu của thị trường đối tác
- Công thức:
ES = (x ij /X it )/( m kj / M kt )
Trong đó:
x ij : Giá trị xuất khẩu mặt hàng j của nước i
X it : Tổng giá trị xuất khẩu của nước i
m kj : Giá trị nhập khẩu mặt hàng j của thị trường k
M kt : Tổng giá trị nhập khẩu của thị trường k
- Phương pháp thu thập và tính toán số liệu:
Sau khi tra cứu trên trang web của Trade Map và có đối chiếu với báo cáo thống
kê của Tổng cục Hải quan và Hiệp hội điều Việt Nam, nhóm tác giả tổng hợp và nhập
Trang 8dữ liệu trực tiếp lên Excel, sử dụng công thức và tiến hành tính toán chỉ số ES tại file này.
Giá trị XK Tổng giá Giá trị NK Tổng giá Chỉ số
chuyên hạt điều trị XK của hạt điều trị NK của
Qua 10 năm, ta nhận thấy: ES >1 Tất cả các chỉ số ES tính toán được trong suốt
giai đoạn 2009-2018 đều lớn hơn 1 và có giá trị cao, thấp nhất là 30 vào năm 2018.
Điều này chỉ ra rằng, hạt điều của Việt Nam có lợi thế thương mại trên thị trường EU,thể hiện cơ hội chuyên môn hóa để xuất khẩu của nước ta về sản phẩm này
Trang 912
Trang 10Tuy nhiên, giá trị của chỉ số chuyên môn hóa xuất khẩu hạt điều của Việt Nam
sang EU có xu hướng giảm qua các năm Cụ thể, năm 2009, ES có giá trị là 78,
một năm sau, giá trị này tăng lên đến 86, tuy nhiên bắt đầu từ năm 2011 có xuhướng giảm liên tục, đến năm 2018, ES giảm xuống còn 30
2.4 Lý giải kết quả
- Lý do chỉ số ES về xuất khẩu điều của Việt Nam sang EU có giá trị cao:
Ngành XK điều của Việt Nam giữ kỷ lục 12 năm liên tiếp đứng đầu thế giới.Sau 30 năm tham gia xuất khẩu (1988-2018), ngành điều Việt Nam không ngừngphát triển lớn mạnh, chiếm lĩnh thị trường quốc tế Đặc biệt, từ năm 2006 đến 2018Việt Nam luôn giữ vững vị thế là quốc gia xuất khẩu nhân điều lớn nhất thế giới.Giá trị xuất khẩu điều đứng vị trí thứ hai trong nhóm 5 mặt hàng nông sản xuất khẩuchủ lực của Việt Nam gồm có cà phê, điều, rau quả, lúa gạo, hạt tiêu
Ngoài ra, quốc gia đang phát triển cung cấp hạt điều hàng đầu cho châu Âu làViệt Nam, tiếp theo là Ấn Độ và Hà Lan là nhà cung cấp lớn thứ ba Đặc biệt vào năm
2017, Việt Nam đạt giá trị xuất khẩu hạt điều cao nhất kỷ lục tới châu Âu ở mức
887 triệu Euro, cao hơn gần 205 triệu Euro so với năm trước Năm 2018, Thị trường
EU chiếm trên 24% trong tổng lượng và tổng kim ngạch xuất khẩu hạt điều của ViệtNam, đạt 73.760 tấn, trị giá 693.99 triệu USD
Biểu đồ 2.1: Biểu đồ giá trị xuất khẩu của các nước dẫn đầu về xuất khẩu điều sang EU trong 3 năm 2013, 2015 và 2017
13
Trang 11Đó là những lý do giải thích chỉ số chuyên môn hóa xuất khẩu điều của Việt Nam sang EU luôn đạt giá trị lớn ở mức 2 con số trong suốt giai đoạn nghiên cứu.
- Lý do chỉ số ES về xuất khẩu điều của Việt Nam sang EU có giá trị ngày càng giảm qua các năm:
Dù có giá trị lớn, nhưng chỉ số ES qua kết quả thu được lại có xu hướng giảmliên tiếp từ năm 2009 đến năm 2018 Đây là hệ quả của việc dù sản lượng điều XK củaViệt Nam luôn tăng và dẫn đầu thế giới, nhưng giá điều đang ngày một giảm Ví dụnăm gần nhất, theo thống kê của Bộ Công Thương, 5 tháng đầu năm 2018, xuất khẩunhân điều của Việt Nam tăng cả về khối lượng và giá trị so với cùng kỳ năm 2017 Chỉ
có điều càng xuất khẩu nhiều, thì giá điều nhân bán ra càng giảm Nếu như năm ngoái,giá điều nhân được chốt lại ở mức từ 5 đến 5,2 USD/kg thì hiện nay chỉ còn 4,2USD/kg, lao dốc khoảng 20% chỉ trong khoảng 9 tháng qua Cụ thể ở EU, giá hạt điềunước ta xuất khẩu sang năm 2018 giảm 5.6%, đạt trung bình 9.409 USD/tấn
Theo phân tích của Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), giá điều nhân giảmmạnh chủ yếu do sản xuất trong nước tăng trưởng ồ ạt trong thời gian quá ngắn Sảnlượng chế biến tăng "nóng" nên các doanh nghiệp tranh bán, nhiều nơi bán bằng giávốn, thậm chí dưới giá vốn Có công ty môi giới cho hay bản thân các nhà nhậpkhẩu Mỹ cũng quan ngại về việc giá điều nhân Việt Nam rớt xuống quá nhanh khiếnhàng nhập về bán không kịp, đẩy nhà phân phối rơi vào thua lỗ Trong khi đó, báocáo của chi hội điều các tỉnh thành cho thấy nhiều doanh nghiệp chế biến điều ViệtNam đang tạm ngưng sản xuất vì thiếu nguyên liệu Cụ thể, Long An chỉ còn 12/33doanh nghiệp chế biến điều đang hoạt động; Bình Phước thì 80% các doanh nghiệpđiều quy mô nhỏ và rất nhỏ đã ngừng sản xuất…
Ông Trần Văn Hiệp, Ủy viên Ban Thường vụ Vinacas cho rằng các doanh nghiệpđiều thấy giá có xu hướng xuống lại càng đua nhau sản xuất nhanh và hạ giá bán đểsớm "thoát hàng" Còn những người mua Âu, Mỹ - với sự hỗ trợ đắc lực của các nhàmôi giới bản địa - đã rất nhanh chóng cập nhật "điểm yếu" của doanh nghiệp ngànhđiều như khó khăn nguyên liệu, áp lực nợ nần, tâm lý bất ổn Do đó, họ chỉ mua rất "từtốn" để ép giá, thế nên "doanh nghiệp điều Việt Nam thua ngay từ sân nhà"
Vậy là điều nhân Việt Nam bị xuống giá do mất cân đối cung - cầu cục bộ, cònnhu cầu thế giới về dài hạn vẫn tăng đều Bằng chứng là hàng sản xuất ra tới đâu bán
