tiểu luận kinh tế quốc tế 2 kinh tế tuần hoàn – chiến lược phát triển bền vững của các tập đoàn lớn và xu thế tại việt nam

Nếu như kinh tế sản xuất thông thường bao gồm ba giai đoạn là khai thác, sản xuất và vứt bỏ, kinh tế tuần hoàn tập trung vào tái sử dụng rác thải để sản xuất sản phẩm khác, qua đó tận dụ

LỜI MỞ ĐẦU

Hiện nay, chúng ta phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trường tiếp tục gia tăng, diễn biến phức tạp ở nhiều nơi đe dọa đến những thành quả kinh tế - xã hội của đất nước Điều đó, đặt ra trách nhiệm không chỉ với thế hệ hiện tại mà còn đối với thế hệ mai sau trong việc chuyển đổi phương thức, mô hình phát triển theo hướng đảm bảo hài hòa lợi ích giữa phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường

Làm sạch một chai thủy tinh và sử dụng tiếp thì nhanh và rẻ hơn là tái chế hay sản xuất mới Điều đơn giản ấy ai cũng hiểu nhưng rất ít người thực hiện Đa số chúng ta vẫn cuốn theo guồng quay “sản xuất, sử dụng, loại bỏ” đầy lãng phí và thiếu bền vững – hiện

có tới 1/3 lượng nhựa phế thải trên toàn cầu đang không được thu gom hoặc quản lý Để khắc phục thực trạng đó, hiện nay nhiều nước trên thế giới đã bắt đầu thực hiện một mô hình kinh tế mới – kinh tế tuần hoàn Nếu như kinh tế sản xuất thông thường bao gồm ba giai đoạn là khai thác, sản xuất và vứt bỏ, kinh tế tuần hoàn tập trung vào tái sử dụng rác thải để sản xuất sản phẩm khác, qua đó tận dụng được nguồn nguyên vật liệu đã qua sử dụng thay vì tiêu tốn chi phí xử lý và giúp giảm đáng kể lượng rác thải ra môi trường

Nhận thức được tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế phải đi đôi cùng với

việc bảo vệ môi trường, nhóm chúng em đã chọn đề tài “Kinh tế tuần hoàn – Chiến lược phát triển bền vững của các tập đoàn lớn và xu thế tại Việt Nam

4

CHƯƠNG I - TỔNG QUAN NỀN KINH TẾ TUẦN HOÀN

1 Khái niệm

1.1 Kinh tế tuần hoàn

Kinh tế tuần hoàn là một mô hình kinh tế trong đó các hoạt động thiết kế, sản xuất và dịch vụ đặt ra mục tiêu kéo dài tuổi thọ của vật chất và loại bỏ tác động tiêu cực đến môi trường Cách hiểu đơn giản nhất về khái niệm kinh tế tuần hoàn chính là trước đây chúng ta bắt đầu sử dụng hàng hóa và kết thúc quá trình sử dụng là chất thải Nhưng hiện nay, người ta bắt đầu sử dụng hàng hoá và đó là khởi đầu của một quá trình không có điểm kết thúc Quá trình này chính là nền kinh tế tuần hoàn, nó biến hàng hóa sử dụng ngày hôm nay thành nguồn lực sử dụng tương lai

Nếu như mô hình tuyến tính chỉ quan tâm đến việc khai thác tài nguyên, sản xuất, và vất bỏ sau tiêu thụ, dẫn đến việc tạo ra một lượng phế thải khổng lồ thì mô hình kinh

tế tuần hoàn chú trọng việc quản lý và tái tạo tài nguyên theo một vòng khép kín nhằm tránh tạo ra phế thải Việc tận dụng tài nguyên được thực hiện bằng nhiều hình thức như sửa chữa, tái sử dụng, tái chế và thay vì sở hữu vật chất thì hướng đến chia

sẻ hoặc cho thuê.[ CITATION PV \l 1033 ]

1.2 Phát triển bền vững

Phát triển bền vững là một khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển về mọi mặt trong xã hội hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai

xa Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới của nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa trên đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa,… riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó.[ CITATION org \l 1033 ]

2 Các nguyên tắc cơ bản của nền kinh tế tuần hoàn[ CITATION PV \l

1033 ] 1.3 Thiết kế để tái sử dụng

Rác thải sẽ không tồn tại nếu các thành phần sinh học và hóa học trong sản phẩm được thiết kế sao cho có thể đưa chúng vào tái sử dụng trong một chu trình mới Hay nói cách khác, chúng ta có thể phân tách và/hoặc tái sử dụng các thành phần này

1.4 Khả năng linh động nhờ sự đa dạng

Các hệ thống có sự kết nối nội bộ đa dạng thường có sức chống chịu cao và linh động trước những tác động bất ngờ từ ngoại cảnh Trong nền kinh tế, để có được sự linh động

đó, cần phải có sự đa dạng về các loại hình doanh nghiệp, mô hình kinh doanh và hệ thống sản xuất, đồng thời các mạng lưới kinh doanh cũng phải có những mối quan hệ tương hỗ lẫn nhau cũng như với nhiều nhà cung cấp và khách hàng khác nhau Các hệ sinh thái tự nhiên là những ví dụ minh họa sống động nhất cho các hệ thống sản xuất linh động như thế này

1.5 Sử dụng năng lượng từ các nguồn vô tận

Để giảm tải những tổn thất về sản phẩm (bằng cách tái chế nâng cấp), cần phải sử dụng thêm năng lượng Có hai nguồn năng lượng chính luôn sẵn có: năng lượng (năng lượng tái chế) và sức lao động Chỉ có thể đáp ứng được các điều kiện của một nền kinh tế tuần hoàn bằng cách sử dụng các nguồn năng lượng tái chế

1.6 Tư duy hệ thống

Tư duy hệ thống tập trung vào các hệ thống phi tuyến tính, đặc biệt là các vòng lặp phản hồi (feedback loop – là một cấu trúc hệ thống trong đó đầu ra ở một mắt xích trong cấu trúc này sẽ có tác động lên đầu vào tại chính mắt xích đó) Trong các hệ thống này, sự kết hợp giữa các nhân tố môi trường không chắc chắn với sự phản hồi trước các nhân tố đó thường mang lại những kết quả khó dự đoán trước Tuy nhiên, để tìm hiểu cách tối ưu hóa các hệ thống này, cần phải cân nhắc đến những mối quan hệ giữa chúng và đường đi của các nguyên liệu trong chu trình sản xuất Để làm được điều này, cần phải có sự định hướng lâu dài Tại nhiều cấp độ và quy mô khác nhau trong nền kinh tế tuần hoàn, các hệ thống hoạt động trong đó tác động lẫn nhau, từ đó xuất hiện những mối quan hệ phụ

thuộc và tạo nên những vòng lặp phản hồi giúp củng cố cho tính linh động của nền kinh

tế tuần hoàn

1.7 Nền tảng sinh học

Càng ngày càng có nhiều hàng hóa tiêu dùng được tạo nên từ các nguyên liệu sinh học và quá trình sử dụng chúng diễn ra dựa trên quy tắc “phân tầng”: các thành phần sinh học này được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau trước khi quay trở về các chu trình sinh quyển

3 Những mô hình kinh tế tuần hoàn

1.8 Chuỗi cung ứng hoàn toàn

Khi một công ty cần các nguồn nguyên liệu hiếm hoặc gây hại cho môi trường, thường thì họ phải trả tiền nhiều hơn để mua hay phải tìm các nguồn nguyên liệu thay thế khác

Mô hình chuỗi cung ứng tuần hoàn lại mang đến những nguyên liệu có thể tái chế, tái sử dụng hoặc được phân hủy bằng con đường sinh học Có thể sử dụng các nguyên liệu này trong các chu kỳ tiếp nối nhau không ngừng, từ đó giúp làm giảm chi phí, củng cố khả năng kiểm soát nguồn nguyên liệu cho các doanh nghiệp, đồng thời giảm bớt những rủi

ro về thị trường

1.9 Phục hồi và tái chế

Trong mô hình phục hồi và tái chế, chất thải từ các hệ thống sản xuất và tiêu thụ đều được “tái sinh” và sử dụng cho các mục đích khác Các công ty có thể phục hồi các sản phẩm đã tới giai đoạn cuối của chu kỳ sử dụng để lấy hoặc tái sử dụng các nguyên liệu, năng lượng và hợp phần còn giá trị trong sản phẩm, hoặc họ cũng có thể tái chế rác thải

và sử dụng các sản phẩm phái sinh trong một quá trình sản xuất

1.10 Kéo dài đời sống sản phẩm

Với những sản phẩm bị hỏng hóc, lỗi thời, hay không còn cần thiết nữa, người tiêu dùng ngày nay thường vứt bỏ chúng đi Nhưng trên thực tế, nhiều sản phẩm trong đó vẫn còn

những giá trị đó Bằng cách bảo dưỡng và cải thiện sản phẩm thông qua việc sửa chữa, nâng cấp, tân trang, hay tiếp thị lại thị trường, các công ty có thể duy trì những lợi ích về kinh tế của các sản phẩm này trong một thời gian dài Để làm được điều này, các công ty cần chuyển từ hoạt động bán sản phẩm đơn thuần sang chủ động duy trì giá trị tương thích của sản phẩm Mối quan hệ giữa công ty với khách hàng cũng cần thay đổi từ mối quan hệ đơn lẻ giữa các lần trao đổi/mua bán sang mối quan hệ dài lâu, trong đó các công

ty có thể thực hiện nâng cấp và thay đổi sản phẩm cũ dựa trên yêu cầu cụ thể của từng khách hàng

1.11 Nền tảng chia sẻ

Tại các quốc gia phát triển, có đến 80% đồ vật trong một hộ gia đình trung bình chỉ được

sử dụng trong khoảng thời gian một tháng và sau đó bị “bỏ xó” Mô hình nền tảng chia

sẻ, vốn đang được sự hỗ trợ ngày càng hiệu quả của các công nghệ kỹ thuật số mới ra đời, kiến tạo nên các mối quan hệ mới và các cơ hội kinh doanh mới cho người tiêu dùng

và các doanh nghiệp (đặc biệt là các doanh nghiệp quy mô nhỏ) để họ có thể cho thuê, chia sẻ, trao đổi hay cho mượn những đồ dùng họ sở hữu nhưng ít sử dụng Với mô hình này, việc sản xuất các sản phẩm thường dùng sẽ tốn ít nguồn lực hơn, còn người tiêu dùng lại có thêm cơ hội kiếm thêm thu nhập và tiết kiệm tiền Các hãng cung cấp dịch vụ dùng chung phương tiện di chuyển như Uber, Lyft và Airbnb (website rao vặt các đồ vật muốn cho thuê) là những ví dụ tiêu biểu trong mô hình này

1.12 Coi sản phẩm là dịch vụ

Điều gì sẽ xảy ra nếu cả nhà sản xuất và nhà bán lẻ đều chịu chung“tổng chi phí sở hữu?” Trong trường hợp này, nhiều công ty hẳn sẽ ngay lập tức thay đổi chiến lược và quay sang tập trung vào tuổi thọ, sự tin cậy, và khả năng tái sử dụng của các sản phẩm Khi người tiêu dùng thuê sản phẩm về sử dụng thông qua mô hình coi sản phẩm là dịch vụ này, mô hình kinh doanh sẽ có sự biến đổi cơ bản theo chiều hướng tích cực, bởi lúc này tính hiệu quả của sản phẩm sẽ được coi trọng hơn số lượng, độ bền sản phẩm sẽ được

đánh giá cao, và các công ty cũng sẽ có cơ hội được xây dựng những mối quan hệ mới với người tiêu dùng.[ CITATION Đức19 \l 1033 ]

CHƯƠNG II – NỀN KINH TẾ TUẦN HOÀN – CHIẾN LƯỢC PHÁT

TRIỂN BỀN VỮNG CỦA CÁC TẬP ĐOÀN LỚN

1 Thực trạng nền KTTH trên thế giới hiện nay:

Thực trạng đáng lo ngại

Báo cáo của Circle Economy, doanh nghiệp xã hội có trụ sở tại Amsterdam, cho biết chỉ khoảng 1/10 trong gần 93 tỷ tấn nguyên vật liệu sử dụng hàng năm như kim loại, khoáng chất, nhiên liệu hóa thạch, sinh khối…, là được tái sử dụng Giám đốc điều hành (CEO) Harald Friedl của Circle Economy nhận định sử dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu này có thể hỗ trợ việc hiện thực hóa mục tiêu then chốt trong Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu là giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu không quá 2 độ C so với thời tiền công nghiệp Phát biểu bên lề Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) 2019 tại Davos của Thụy Sỹ, Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) Antonio Guterres đã phải thừa nhận nguy cơ cộng đồng quốc tế "sẽ thất bại trong cuộc đua" chống biến đổi khí hậu khi hiện không còn nhiều thời gian để cứu giúp "Hành tinh Xanh".Do đó, ông kêu gọi các nước cần đưa ra những cam kết mạnh mẽ và táo bạo hơn, cũng như triển khai những biện pháp để giảm nhẹ và tăng khả năng thích ứng với tình trạng biến đổi khí hậu và hỗ trợ tài chính cho các nước nghèo

Theo báo cáo về nỗ lực chống biến đổi khí hậu của các quốc gia được công bố tại Hội nghị của LHQ về Biến đổi khí hậu (COP24) diễn ra ở Katowice (Ba Lan) hồi năm

2018, mặc dù thế giới đã đạt được kết quả nhất định thông qua các hành động để ngăn chặn tình trạng nóng lên của Trái đất, song mức tăng nhiệt độ vẫn còn rất cao.Với các chính sách hiện hành, nhiệt độ Trái đất vào cuối thế kỷ 21 sẽ tăng 3,3 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.Trong khi đó, LHQ khẳng định mục tiêu tăng 1,5 độ C - ngưỡng được coi là an toàn đối với Trái đất - vẫn có thể thực hiện được, song đòi hỏi những hành động khẩn cấp và ở mức độ chưa từng thấy của mọi người

Báo cáo của Circle Economy chỉ ra rằng để đối phó với tình trạng biến đổi khí hậu, chính sách của các chính phủ phải tập trung vào phát triển năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và chấm dứt nạn phá rừng LHQ ước tính kể từ năm

1970, tổng lượng nguyên liệu thế giới sử dụng đã tăng gấp ba lần và có thể tăng gấp đôi vào năm 2050 nếu không có hành động can thiệp.Ông Friedl nhấn mạnh để giảm lượng khí thải gây ô nhiễm và rác thải, các nền kinh tế cần theo đuổi mô hình “tuần hoàn” và tái

sử dụng lại các sản phẩm, phế liệu Mặc dù quá trình thực thi giải pháp này đối mặt với nhiều thách thức, từ thay đổi thói quen người tiêu dùng và doanh nghiệp cho đến sự chuyển đổi chính sách của các quốc gia, song ông Friedl cho rằng những khó khăn này hoàn toàn có thể khắc phục được

Triển vọng phát triển

Nếu như kinh tế sản xuất thông thường bao gồm ba giai đoạn là khai thác, sản xuất

và vứt bỏ, kinh tế tuần hoàn tập trung vào tái sử dụng rác thải để sản xuất sản phẩm khác, qua đó tận dụng được nguồn nguyên vật liệu đã qua sử dụng thay vì tiêu tốn chi phí xử lý

và giúp giảm đáng kể lượng rác thải ra môi trường

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), các thành phố trên toàn cầu năm

2016 đã tạo ra khoảng 2,01 tỷ tấn chất thải rắn tại khu đô thị (MSW) Với tốc độ tăng trưởng dân số và đô thị hóa, con số này có thể tăng 70% lên 3,40 tỷ tấn vào năm 2050 Bất chấp nguy cơ từ lượng rác thải khổng lồ, các chuyên gia cho rằng việc thực thi mô hình kinh tế tuần hoàn hiệu quả sẽ đem đến ích lợi rất lớn

Báo cáo năm 2016 của Ellen MacArthur Foundation và Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) ước tính Ấn Độ có thể tạo ra giá trị kinh tế gia tăng lên tới 218 tỷ USD vào năm 2030 và 624 tỷ USD vào năm 2050, nhờ việc thực thi các nguyên tắc của kinh tế tuần hoàn trên ba lĩnh vực là hoạt động xây dựng tại các thành phố; nông nghiệp và thực phẩm; chế tạo xe và công nghệ chuyển động Báo cáo cũng chỉ

ra rằng kinh tế tuần hoàn có thể giúp quốc gia Nam Á này giảm lượng khí thải gây hiệu

ứng nhà kính 23% vào năm 2030 và 44% vào năm 2050, đồng thời giúp giảm đáng kể mức sử dụng nguyên liệu tương ứng

Đối với Trung Quốc, các tác giả của báo cáo trên chỉ ra rằng việc áp dụng các nguyên tắc của kinh tế tuần hoàn tại các thành phố có thể tạo ra những hàng hóa và dịch

vụ phải chăng hơn đối với các cư dân đô thị, giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính 23% và tình trạng tắc nghẽn giao thông 47% vào năm 2040 Bắc Kinh cũng đã có những bước đi quan trọng như thông qua luật thúc đẩy kinh tế tuần hoàn năm 2009 với mục tiêu tạo thuận lợi cho kinh tế tuần hoàn, sử dụng tối ưu tài nguyên, bảo vệ và cải thiện môi trường, thúc đẩy phát triển bền vững Thống kê cho thấy trong giai đoạn 1980-2010, quy

mô kinh tế Trung Quốc đã mở rộng 18 lần, song tiêu thụ năng lượng chỉ tăng 5 lần

Báo cáo của Circle Economy cũng đưa ra những chiến lược để hiện thực hóa kinh

tế tuần hoàn: tối đa hóa việc sử dụng, kéo dài “vòng đời” của sản phẩm; tái chế, giảm lượng rác thải với việc sử dụng các nguyên liệu “xanh” Bên cạnh đó, các chính phủ cũng cần thông qua kế hoạch chi tiêu và thuế khuyến khích kinh tế tuần hoàn như tăng thuế đối khí thải và sản xuất lãng phí Biến đổi khí hậu được đánh giá là thách thức to lớn đối với loại người, song cũng là cơ hội để tái khởi động kinh tế thế giới Cùng với việc gia tăng hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo, mô hình kinh tế tuần hoàn có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thân thiện với môi trường

Nỗ lực giảm lượng rác thải

Thụy Điển là một trong những quốc gia đi đầu trên thế giới về xử lý và tái chế rác thải, đã áp dụng chính sách tái chế thống nhất trên toàn quốc Tờ Independent cho biết kể

từ năm 2011 chưa đến 1% rác thải từ hộ gia đình của Thụy Điển được chuyển đến bãi đổ rác Quy trình xử lý rác tại Thụy Điển được tiến hành như sau: các loại rác không cháy được, như kim loại, sẽ được tách ra để tái chế; rác thải hữu cơ tại các gia đình sẽ được đốt cháy hay dùng để sản sinh nhiên liệu cho các nhà máy; còn các loại rác vô cơ không cháy

sẽ dùng để trải đường, làm mái ngói, gạch lót sàn Điều đáng chú ý là dù đã tái chế 99% lượng rác thải, các nhà máy tái chế của Thụy Điển vẫn không đủ nguồn nguyên liệu và

hàng năm phải nhập khẩu hàng trăm nghìn tấn rác từ nước ngoài để tái chế Trong khi đó, một số nước đã đầu tư thực hiện dự án tận dụng và biến rác thải thành điện năng và vật liệu xây dựng

Một nghiên cứu năm 2015 đã xác định Trung Quốc, Indonesia, Philippines, Sri Lanka và Thái Lan là các quốc gia đứng đầu về rác thải biển, chiếm tới 60% lượng ô nhiễm nhựa trên biển Một nghiên cứu khác cho thấy hơn 25% lượng chất thải nhựa biển trên thế giới có thể đổ vào từ 10 con sông, tám trong số đó là ở châu Á

Thông qua sáng kiến về Cộng đồng rác thải nhựa biển và Duyên hải (MARPLASTICC) được hỗ trợ bởi cơ quan Phát triển Quốc tế Thụy Điển (Sida), Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chính phủ và khu vực ở Thái Lan, Việt Nam, Kenya, Mozambique và Nam Phi để đánh giá tình trạng cũng như tác động của ô nhiễm rác thải nhựa Công việc này cũng tạo điều kiện cho các kế hoạch hành động quốc gia và hỗ trợ cải cách lập pháp để giảm ô nhiễm nhựa biển Đây cũng là điều bắt buộc để giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về mức độ gây ô nhiễm, trong đó yêu cầu đảm bảo các tiêu chuẩn về môi trường IUCN cũng làm việc với các chuyên gia phát triển máy tính đo lường và tính toán tuổi đời các loại bao bì, dụng cụ bằng nhựa để giúp các doanh nghiệp sản xuất ra các loại bao bì, dụng cụ phù hợp, giảm thiểu ô nhiễm và tác động đối với môi trường

Thông qua dự án “Rừng ngập mặn cho tương lai”, một chương trình chung của IUCN và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), hàng chục quốc gia và cộng đồng đã bắt đầu phân loại, ủ phân và tái chế phế liệu cũng như chất thải Dự án cũng kết nối họ với một công ty tái chế lớn mua phế liệu được phân loại, giúp tạo ra thu nhập Nhìn vào bức tranh lớn hơn, việc ô nhiễm rác thải nhựa biển là một điều cần phải xử lý cấp thiết Các chính phủ nên xem xét để đưa ra khuôn khổ chính sách toàn diện nhằm thu thập và xử lý chất thải hiệu quả hơn, cũng như các ưu đãi để tái chế