Nếuchiến tranh thương mại Mỹ-Trung tiếp tục leo thang lên quy mô toàn diện, cơ hội sẽ đếnvới rất nhiều nước khác trong vai trò thay thế các mặt hàng xuất khẩu vào hai thị trường Mỹ và Tr
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Mỹ và Trung Quốc là những đối tác thương mại và đầu tư rất lớn của nhau Vấn
đề thâm hụt thương mại Mỹ-Trung không đơn thuần chỉ là con số tuyệt đối đang tăng dầntheo thời gian
Có 3 nguyên nhân chính dẫn đến việc chiến tranh thương mại Mỹ-Trung leo thanglên mức cao Trong đó, nguyên nhân sâu xa và cốt lõi theo nhiều chuyên gia có thể xuấtphát từ việc Chính quyền Mỹ muốn kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc cả về mặt kinh
tế lẫn địa chính trị Có rất ít khả năng Trung Quốc sẽ từ bỏ kế hoạch “Made in China2025” nên việc Chính quyền Mỹ có thể làm chỉ là ngăn chặn cách thức thực thi kế hoạchnày của Trung Quốc cũng như luôn giữ lợi thế chủ động cho các doanh nghiệp công nghệMỹ; Cả Mỹ và Trung Quốc sẽ đều chịu thiệt hại khi chiến tranh thương mại leo thang lênmức cao Theo thời gian, khi doanh nghiệp và người dân Mỹ bắt đầu chịu tác động tiêucực từ cuộc chiến thương mại, mức độ ủng hộ về chính trị đối với chính quyền Trumptrong các quyết sách liên quan đến cuộc chiến tranh thương mại sẽ giảm xuống Nếuchiến tranh thương mại Mỹ-Trung tiếp tục leo thang lên quy mô toàn diện, cơ hội sẽ đếnvới rất nhiều nước khác trong vai trò thay thế các mặt hàng xuất khẩu vào hai thị trường
Mỹ và Trung Quốc, trong đó có Việt Nam Vì vậy nhóm chúng em xin nghiên cứu về đềtài “ Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung và tác động đến tình hình xuất nhập khẩu củaViệt Nam” để làm rõ tình hình của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, những cơhội và thách thức mà Việt Nam phải đối mặt Từ đó, chúng em cũng xin đưa ra một số đềxuất và giải pháp dành cho Việt Nam khi đứng trước cuộc chiến giữa hai cường quốc lớnnhất thế giới này
Trang 2I Bức tranh kinh tế tổng thể giữa Mỹ và Trung Quốc
1 Mối quan hệ thương mại Mỹ - Trung
Quan hệ thương mại Quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã phát triểnrất nhanh chóng kể từ khi hai nước chính thức bắt đầu thiết lập quan hệ ngoại giao và kýkết Hiệp định Thương mại song phương vào năm 1979 Kể từ đó đến nay, kim ngạchxuất nhập khẩu song phương Mỹ - Trung từ mức chỉ 5 tỷ USD vào năm 1980 đã tăng lênmức 636 tỷ USD vào năm 2017
Hiện Mỹ và Trung Quốc đều đang là những đối tác thương mại lớn nhất của nhau
Cụ thể, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Trung Quốc với giá trị lên tới 505 tỷUSD trong năm 2017, tăng 9,3% so với năm 2016 Thị phần hàng xuất khẩu của TrungQuốc tại Mỹ đã gia tăng liên tục, từ mức chỉ 8,2% vào năm 2000 đã tăng lên mức 21,6%vào năm 2017, duy trì là đối tác xuất khẩu nhiều nhất vào Mỹ kể từ năm 2007 đến nay Ởchiều ngược lại, Trung Quốc hiện đang là thị trường xuất khẩu lớn thứ 3 của Mỹ (chiếm
tỷ trọng hơn 8,4%, chỉ sau Canada và Mexico) với giá trị đạt hơn 130 tỷ USD trong năm
2017 Riêng ở lĩnh vực nông nghiệp thì Trung Quốc là thị trường xuất khẩu lớn thứ 2 của
Mỹ với giá trị 19,6 tỷ USD trong năm ngoái (trong đó mặt hàng đậu tương chiếm tỷ lệ63%)
Cơ cấu xuất nhập khẩu giữa Mỹ và Trung Quốc về cơ bản không mang tính đốikháng mà bổ trợ cho nhau nhiều hơn Trung Quốc xuất sang Mỹ các mặt hàng mang tínhtiêu dùng phổ thông, sử dụng nhiều lao động và nặng tính lắp ráp như điện thoại, hàngđiện tử, hàng dệt may, da giày, đồ chơi trẻ em, đồ dùng thể thao, hàng tạp hóa, các sảnphẩm chế biến gỗ… trong khi lại nhập từ Mỹ các mặt hàng nông sản trong nước khôngtrồng được nhiều như các loại hạt (đậu tương, cao lương) hoặc các mặt hàng công nghệ
Trang 3cao như máy bay dân dụng (chủ yếu là Boeing), ô tô, chất bán dẫn, máy móc côngnghiệp, dầu thô và khí thiên nhiên.
Về cán cân thương mại, Mỹ có thâm hụt thương mại hàng hóa rất lớn với TrungQuốc, từ mức 10 tỷ USD năm 1990 đã tăng mạnh lên mức 375 tỷ USD trong năm 2017.Mức thâm hụt với Trung Quốc cũng vượt xa so với các đối tác thương mại khác của Mỹnhư Mexico (-71 tỷ USD), Nhật Bản (-69 tỷ USD), Đức (-64 tỷ USD)
Mặc dù vậy, thâm hụt thương mại của Mỹ và Trung Quốc không đơn thuần chỉ làcon số tuyệt đối mang tính bề nổi Bởi lẽ Trung Quốc hiện với vai trò “công xưởng thếgiới” đã và đang là một mắt xích rất quan trọng trong chuỗi sản xuất toàn cầu của cáccông ty đa quốc gia Mỹ Có rất nhiều mặt hàng bao gồm điện thoại, đồ điện tử, máy mócthiết bị…có thể được sản xuất tại Trung Quốc và khi xuất khẩu sang Mỹ được ghi nhậnnguyên giá trị, tuy nhiên hàm lượng giá trị gia tăng của Trung Quốc trong tổng giá trị sảnphẩm trên thực tế có thể thấp hơn nhiều do Trung Quốc chỉ là nơi lắp ráp còn nguyên liệuđầu vào, các chi phí liên quan đến thiết kế, quảng cáo… đều phải nhập hoặc do một nướckhác đảm nhận Việc xuất khẩu của Trung Quốc vào Mỹ tăng mạnh có nguyên nhân rấtlớn từ sự dịch chuyển các nhà máy sản xuất của các công ty đa quốc gia từ các nước nhưNhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc trước kia sang Trung Quốc Một con số minh họa chonhận định trên là vào năm 1990, Trung Quốc chỉ chiếm tỷ trọng 7,6% trong tổng lượnghàng hóa Mỹ nhập khẩu từ khu vực châu Á Thái Bình Dương nhưng tỷ lệ này đã tăng lênmức 55% vào năm 2017 Trong khi đó, tỷ trọng của Nhật Bản đã giảm từ mức 23,8% vàonăm 1990 xuống chỉ còn 7% vào năm 2017 Nói một cách đơn giản, Trung Quốc, với lợithế nhân công giá rẻ, đã chiếm lĩnh phần việc lắp ráp của các nước Đông Á khác khi cácnước này dịch chuyển sản xuất lên chuỗi giá trị cao hơn Ở một khía cạnh khác, theo ướctính của OECD và WTO thì hàm lượng giá trị gia tăng của nước ngoài đóng góp trongtổng giá trị xuất khẩu của Trung Quốc vào năm 2011 (không có số cập nhật hơn) là32,2%, trong đó riêng đối với các mặt hàng thuộc lĩnh vực sản xuất là 40% còn đối vớicác thiết bị quang học và điện tử thì lên tới 53,8% Chính yếu tố hàng hóa trung gian đãkhiến cho thâm hụt thương mại của Mỹ và Trung Quốc đôi khi không phản ánh đúng bảnchất của nó (chỉ thể hiện hàng hóa nhập khẩu từ đâu chứ không thể chỉ rõ chủ thể đượchưởng lợi thật sự) Do đó, theo chúng tôi, nếu chỉ tính lượng hàng hóa sản xuất thuần tạinội địa hai quốc gia vào các số liệu xuất nhập khẩu thì thâm hụt thương mại của Mỹ vớiTrung Quốc sẽ thấp hơn nhiều so với con số công bố chính thức
Trang 42 Các mốc sự kiện trong cuộc chiến thương mại giữa hai nước
Động thái của các bên
22/01/2018 Mỹ áp thuế nhập khẩu lên các sản phẩm
máy giặt và pin mặt trời Tuy các sản phẩmnày không nhập từ Trung Quốc, nhưngtrong luận điểm của mình Mỹ đã chỉ hẳnviệc Trung Quốc đang thống lĩnh nguồncung toàn cầu là 1 trở ngại
điều tra chống hỗ trợ giátrong 1 năm các mặt hàngCao Lương nhập từ Mỹ 09/03/2018 Tổng thống Trump ký lệnh áp thuế nhập
khẩu lên mặt hàng thép và nhôm từ tất cảcác quốc gia trung đó có Trung Quốc
22/03/2018 Mỹ đề xuất thuế nhập khẩu để đáp trả lại
việc Trung Quốc cạnh tranh thương mạikhông lành mạnh, điển hình trong vấn đềchuyển giao công nghệ, bản quyền sở hữutrí tuệ và dự định sẽ khiếu nại với WTO vềvấn đề này
23/03/2018 Mỹ khiếu nại lên WTO về vấn đề Trung
Quốc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ Trung Quốc áp thuế nhậpkhẩu lên 3 tỉ đô hàng hóa
nhập từ Mỹ, nhằm đáp trả lạithuế nhập khẩu Mỹ áp lêncác sản phẩm thép và nhômcủa Trung Quốc
thuế nhập khẩu lên 3 tỷ đôhàng hóa nhập khẩu từ Mỹbao gồm hoa quả tươi, hạtnắt, rượu nho và thịt lợn
03/04/2018 Mỹ công bố danh sách các mặt hàng sẽ bị
Trang 5áp thuế nhập khẩu từ Trung Quốc trị giá 50
tỷ đô, chủ yếu là các mặt hàng công nghệcao, để bù đắp lại những thiệt hại do việcTrung Quốc ăn cắp bản quyền sở hữu trí tuệgây ra
16/04/2018 Mỹ trừng phạt công ty ZTE của Trung Quốc
vì đã vi phạm các thỏa thuận về việc cấmgiao thương với Iran và Bắc Triều Tiên, qua
đó công ty này bị cấm không được mua cácsản phẩm công nghệ của Mỹ trong 7 năm
thuế chống bán phá giá lên 1
tỷ đô Cao Lương nhập từ Mỹ26/04/2018 Mỹ điều tra tập đoàn công nghệ Huawei vì
khả năng vi phạm lệnh cô lập Iran Trung Quốc tuyên bố có thểgiảm một nửa thuế nhập khẩu
ô tô3-
4/05/2018 Mỹ yêu cầu cắt giảm 200 tỷ USD thâm hụtthương mại Đối thoại tại Bắc Kinh khôngcó kết quả Trung Quốc phản
đối quyết định phạt ZTE vàyêu cầu kết thúc cuộc điều traphần 301
nhập khẩu lên 1 số hàng tiêudùng bắt đầu từ ngày 01/07
thêm 25 tỷ đô hàng từ Mỹ19/06/2018 Mỹ tuyên bố sẽ áp thuế nhập khẩu lên thêm
200 tỷ đô hàng từ Trung Quốc nếu TrungQuốc trả đũa
06/07/2018 Gói thuế nhập khẩu lên 34 tỷ USD hàng từ
Trung Quốc bắt đầu ZTE được phép hoạtđộng lại 1 cách giới hạn tại Mỹ
23/08/2018 Thuế nhập khẩu lên 16 tỷ USD hàng từ
Trung Quốc bắt đầu có hiệu lực Danh sách áp thuế trả đũa trịgiá 16 tỷ USD của TQ nhắm
vào hàng NK từ Mỹ có hiệu
Trang 6lực đồng thời với lệnh ápthuế của Mỹ
13/09/2018 Mỹ chủ động đề xuất một cuộc đàm phán
với Trung Quốc và người dẫn đầu sẽ là Bộtrưởng Bộ Tài chính Mỹ Mnuchin
1/12/2018 Lãnh đạo hai nước Mỹ - Trung Quốc đã đạt được đồng thuận về thỏa thuận
"đình chiến" tạm thời bên lề hội nghị thượng đỉnh G20 Argentina ÔngTrump đã đồng ý hoãn quyết định tăng mức thuế lên 25% đối với 200 tỉUSD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc trong vòng 90 ngày (kể từ ngày1/1/2019) để hai bên tiếp tục thương lượng Số hàng hóa này vốn đang phảichịu mức thuế 10%
3 Ảnh hưởng cuộc chiến cho 2 nước và các hành động ứng phó
a Trung Quốc
Đối với Trung Quốc, nước này sẽ chịu ảnh hưởng mạnh và nhiều hơn ở giai đoạnđầu của chiến tranh thương mại Điều này đã được chứng minh qua thực tế, nhất là ở khíacạnh thị trường tài chính và tiền tệ Kể từ khi thông tin xung đột thương mại bùng phát,chỉ số chứng khoán chính của Trung Quốc là Shanghai Composite đã giảm giá hơn 20%,chính thức bước vào thị trường giá xuống (bear market) Bên cạnh đó, đồng Nhân dân tệcũng lao dốc gần 10%, kéo theo dòng vốn nước ngoài rút mạnh ra khỏi thị trường TrungQuốc Điểm bất lợi cho Trung Quốc là chiến tranh thương mại diễn ra trong lúc nền kinh
tế nước này vẫn đang trong giai đoạn giảm tốc và các chiến dịch giảm đòn bẩy nợ, xử lý
hệ thống ngân hàng ngầm vẫn đang được Chính phủ Trung Quốc thực hiện mạnh mẽ
Tuy nhiên, để đối phó với nhân tố bất ngờ là chiến tranh thương mại với Mỹ,Trung Quốc đã phải tạm thời dừng việc thực thi chính sách tiền tệ thắt chặt bằng cáchliên tục giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc (3 lần tính từ đầu năm 2018 đến nay), giúp bơm thêmkhoảng 107 tỷ USD cho hệ thống ngân hàng, qua đó giảm lãi suất và thúc đẩy hoạt độngcho vay các doanh nghiệp vừa và nhỏ Một chính sách tài khóa theo hướng giảm thuế thunhập doanh nghiệp và khuyến khích các dự án xây dựng hạ tầng cũng được Trung Quốccông bố Ngoài ra, đồng Nhân dân tệ cũng đã có sự ổn định trở lại kể từ cuối tháng8/2018 cho đến nay nhờ các biện pháp xử lý mang tính “kỹ thuật” của Trung Quốc (ápdụng trở lại yếu tố phản chu kỳ “cyclical counter” trong cơ chế điều hành tỷ giá hàngngày) Khác với Mỹ, với cơ chế quyền lực mang tính tập trung hơn, việc điều hành chínhsách của Trung Quốc mang tính mềm dẻo, nhất quán, kịp thời và không vấp phải nhiều
sự phản đối Những biện pháp ứng phó của Trung Quốc nhằm mục tiêu lớn nhất là tăngcường sức mạnh của kinh tế nội địa, hạn chế sự ảnh hưởng tiêu cực từ thị trường xuấtkhẩu Số liệu phản ánh sức khỏe của khu vực sản xuất là chỉ số PMI trong tháng 8/2018của Trung Quốc ở mức 51,3 điểm, cho thấy khu vực sản xuất chế tạo vẫn đang được mởrộng nhưng động lực chính lại đến từ các đơn đặt hàng trong nước trong khi đơn đặt hàng
Trang 7xuất khẩu đã cho dấu hiệu giảm Chúng tôi cho rằng nếu khu vực nội địa tiếp tục được hỗtrợ và chống đỡ tốt như trong tháng 8 vừa qua, Trung Quốc sẽ có nhiều cơ hội để vượtqua những thách thức từ chiến tranh thương mại Hiện tại, Mỹ đã và đang đe dọa áp thuếlên gói hàng hóa với tổng trị giá 250 tỷ USD chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến khả năng cạnhtranh của hàng hóa Trung Quốc Việc hàng xuất khẩu của Trung Quốc vào Mỹ sẽ giảmbao nhiêu phần trăm do tác động của việc tăng thuế sẽ phụ thuộc nhiều vào mức độ cogiãn của cầu tiêu dùng tại Mỹ với mức mức tăng giá của hàng nhập khẩu Chúng tôi giảđịnh hệ số co giãn này bằng 2 (mức co giãn rất lớn) thì khi giá của 250 tỷ USD hàng hóaTrung Quốc tăng thêm 25% do thuế (trong kịch bản tiêu cực nhất hiện nay) thì xuất khẩusang Mỹ của Trung Quốc sẽ giảm khoảng 125 tỷ USD Ước tính các nguyên vật liệu đầuvào để sản xuất hàng xuất khẩu của Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 70% (còn lại nhậpkhẩu 30%) thì thiệt hại thực tế của Trung Quốc có thể sẽ chỉ là 87,5 tỷ USD, tươngđương 0,7% GDP của Trung Quốc năm 2017 Đây là một con số không phải quá lớnnhưng vì nó diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang trong chu kỳ giảm tốc tăng trưởngnên có thể sẽ mang đến tác động cộng hưởng ngoài dự đoán Ngoài vấn đề thiệt hại vềcon số tăng trưởng thực ra thì công ăn việc làm cho người lao động có thể sẽ là vấn đềđáng quan tâm hơn cho Trung Quốc khi các mặt hàng Mỹ đánh thuế đều là những sảnphẩm thâm dụng nhiều lao động như lắp ráp hàng điện tử, dệt may, da giày, sản xuất đồchơi, đồ dùng thể thao Sức ép ổn định an sinh xã hội có lẽ mới là vấn đề gây khó choTrung Quốc trong cuộc chiến thương mại với Mỹ
b Mỹ
Đối với Mỹ, việc đánh thuế sẽ khiến hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc vào Mỹtrở nên đắt đỏ hơn Cơ cấu mặt hàng Mỹ nhập từ Trung Quốc khá đa dạng: có cả phươngtiện sản xuất như máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải ; hàng hóa trung gian vốn làđầu vào cho các ngành sản xuất như linh kiện máy tính, thiết bị viễn thông, phụ tùng ôtô lẫn hàng hóa tiêu dùng (finished goods) như điện thoại di động, hàng điện tử, hàngmay mặc, da giày Trong gói đánh thuế 50 tỷ USD đầu tiên, Mỹ chủ yếu đánh thuếnhắm vào các loại phương tiện sản xuất và hàng hóa trung gian nhưng đến gói 200 tỷUSD (mới chỉ đang đe dọa, chưa áp thuế thực sự tính đến ngày 14/09/2018) thì danh mụchàng hóa đã mở rộng sang rất nhiều nhóm hàng tiêu dùng Như vậy, trong kịch bản tổnggiá trị hàng hóa bị đánh thuế là 250 tỷ USD (thậm chí leo thang lên mức cao nhất là toàn
bộ hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu vào Mỹ như ông Trump đe dọa) thì cả doanh nghiệpsản xuất lẫn người tiêu dùng Mỹ đều sẽ bị ảnh hưởng Mặt bằng giá cả tiêu dùng sẽ tănglên và các doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng Mỹ sẽ phải gánh chịu thiệt hại Giá cảtăng cũng sẽ là dữ liệu quan trọng để FED xem xét lộ trình tăng lãi suất nhanh hơn Tuynhiên, một yếu tố giúp giảm bớt hiệu ứng tiêu cực của chiến tranh thương mại là chươngtrình cải cách thuế của chính quyền Trump khiến cho thu nhập khả dụng của người dân
Mỹ tăng lên, giúp hấp thụ phần nào xu hướng tăng lên của giá hàng hóa Do vậy, theođánh giá của chúng tôi, trên bình diện nói chung, việc tăng thuế có thể sẽ không ảnhhưởng quá mạnh đến hoạt động tiêu dùng của người dân Mỹ, qua đó tăng trưởng của Mỹnhiều khả năng vẫn được đảm bảo Một số ngành hàng riêng biệt có thể sẽ chịu tác động
Trang 8mạnh hơn cả là: sản xuất máy bay (16 tỷ USD), nông dân trồng đậu nành (12 tỷ USD),ngô, các loại hạt Mới đây nhất để giảm tác động của chiến tranh thương mại đối vớinông dân Mỹ, chính quyền Trump đã đưa ra gói hỗ trợ trị giá 12 tỷ USD cho những nôngdân Mỹ có sản phẩm xuất khẩu bị ảnh hưởng
Điểm bất lợi của chính quyền Trump trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốcchính là cơ chế để ra quyết định sẽ mất nhiều thời gian và đối khi gặp phải sự phản đốicủa các nhóm lợi ích khác nhau Điển hình là mới đây nhất (ngày 13/09/2018), chínhquyền Trump đã chủ động đưa ra đề xuất tổ chức một cuộc đàm phán thương mại vớiTrung Quốc, dẫn đầu là Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Mnuchin Nhiều khả năng sức ép từcác công ty công nghệ và các Hiệp hội nông dân Mỹ (những người bị ảnh hưởng nhiềunhất bởi chiến tranh thương mại) trong lần lấy ý kiến rộng rãi về việc áp thuế cho gói 200
tỷ USD đã khiến chính quyền Trump phải có sự thay đổi mang tính “chiến thuật” ngắnhạn trong cách xử lý xung đột thương mại với Trung Quốc
II Tác động đến xuất nhập khẩu của Việt Nam
1 Quan hệ thương mại giữa 2 nước với Việt Nam
a Trung Quốc
Trung Quốc và Việt Nam là hai nước láng giềng có chung đường biên giới trên bộdài 1.281km, có quan hệ nhiều mặt, lâu đời, truyền thống Trong đó, quan hệ thương mạigiữa hai nước ngày càng gia tăng mạnh mẽ và ảnh hưởng nhiều mặt đến tiến trình pháttriển kinh tế, xã hội của cả hai bên Trong 25 năm qua, kể từ khi hai nước bình thườnghóa quan hệ ngoại giao, tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam với Trung Quốc đãtăng gấp hơn 2.220 lần, từ mức hơn 30 triệu USD năm 1991 lên tới 66,6 tỷ USD năm
2015 Đặc biệt, trong thời gian từ năm 2001 đến nay, quan hệ thương mại Việt-Trung cóbước phát triển mạnh mẽ và liên tục, Việt Nam liên tục nhập siêu từ Trung Quốc với xuhướng ngày càng tăng cụ thể tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu bình quân đạt27,4%/năm, trong đó, nhập khẩu tăng trung bình 32,10%/năm và xuất khẩu tăng 21,20%/năm
Trong chiều xuất khẩu, với lợi thế của mình Việt Nam đã tập trung xuất khẩu sangTrung Quốc 4 nhóm hàng chính, với khoảng 100 mặt hàng là:
- Nhóm nguyên nhiên liệu: dầu thô, than, quặng kim loại, các loại hạt có dầu, dượcliệu (cây làm thuốc),…;
- Nhóm nông sản: lương thực (gạo, sắn khô), rau củ quả (đặc biệt là các loại hoaquả nhiệt đới như: chuối, xoài, chôm chôm, thanh long…), chè, hạt điều;
- Nhóm thuỷ sản: thuỷ sản tươi sống, thuỷ sản đông lạnh, một số loại mang tính đặcsản như: rắn, rùa, ba ba,…;
- Nhóm hàng tiêu dùng: hàng thủ công mỹ nghệ, giày dép, đồ gỗ cao cấp, bột giặt,bánh kẹo,…; Trong đó, riêng nhóm hàng nông - lâm - thủy sản chiếm tỷ trọng 31,2%trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Trung Quốc và 20,9%trong tổng kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này của cả nước Cùng với thời gian và nỗlực của các tổ chức và doanh nghiệp có liên quan, cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Namsang Trung Quốc đã có cải thiện theo chiều hướng tích cực Nếu trong giai đoạn 2000 -
Trang 92006, Việt Nam chủ yếu xuất khẩu nhóm hàng xăng dầu và các hàng hóa sơ chế (87,5%,gồm lương thực, thực phẩm sơ chế và công nghiệp trung gian sơ chế), thì trong giai đoạn
2010 – 2015, nhóm hàng này đã giảm còn khoảng 30,0% Đồng thời, các nhóm hàng quachế biến, hàng hóa thâm dụng vốn nhiều hơn xuất sang Trung Quốc đã có sự tăng trưởngtốt về giá trị và cũng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam Tuyvậy, xét về hàm lượng công nghệ hàng xuất khẩu của Việt Nam, mặc dù có cải thiện,xong hàm lượng công nghệ trong xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc vẫn chậmđược cải thiện và vẫn thua kém phần lớn các nước trong khu vực Theo nghiên cứu củaViện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), hàng xuất khẩu Việt Nam chỉ hơnđược Indonesia về tỷ lệ công nghệ cao, còn lại đều kém một số nước ASEAN và bị bỏ xa
so với Hàn Quốc và Nhật Bản Như vậy, có thể nói, việc các sản phẩm xuất khẩu có hàmlượng công nghệ trung bình không được cải thiện, trong khi các sản phẩm này lại phảnánh mức độ công nghiệp hóa thực sự, là một điểm đáng chú ý đối với Việt Nam
Ở chiều nhập khẩu, những hàng hóa Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc lại tậptrung vào nhóm sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo là chính, trong đó có 9 nhómhàng thường đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD như máy móc thiết bị, phụ tùng; sắt thép cácloại; điện thoại các loại và linh kiện; hóa chất; sản phẩm từ chất dẻo; ô tô các loại; vải cácloại; nguyên phụ liệu dệt may da giày Riêng trong năm 2013, nhập khẩu nhóm máy móc,thiết bị, phụ tùng, dụng cụ đã chiếm khoảng 18% tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa từTrung Quốc; tiếp theo là nhóm nguyên phụ liệu dệt may da giày chiếm 15%; nhóm điệnthoại các loại và linh kiện chiếm 15%; nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiệnchiếm 12%; nhóm sắt thép các loại và sản phẩm chiếm 9%; còn lại là các nhóm hàng hóakhác Như trên đã phân tích, đến năm 2015, Trung Quốc tiếp tục là thị trường dẫn đầu vềcung cấp hàng hóa cho Việt Nam, trong đó, các mặt hàng chính nhập khẩu từ Trung Quốctrong năm 2015 vẫn là: máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt 9,03 tỷ USD, tăng15% so với năm 2014; điện thoại các loại và linh kiện: 6,9 tỷ USD, tăng 8,7%; vải cácloại: 5,22 tỷ USD, tăng 12,1%; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện: 5,21 tỷ USD,tăng 13,9% )4 Với cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu hai chiều mang đậm đặc trưng củamối quan hệ thương mại giữa một nước phát triển và kém phát triển như vậy, Việt Namnhập siêu và phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu từ Trung Quốc là tất yếu và khả năngtrong các năm tới có thể vẫn ở mức cao
Trang 10b Mỹ
Mỹ là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong nhữngnăm qua Điểm đặc biệt của thị trường này là Việt Nam luôn xuất siêu sang Mỹ với giá trịngày càng lớn Trong năm 2017, theo số liệu của Tổng cục Hải quan, Việt Nam xuấtkhẩu hàng hóa trị giá 41,6 tỉ đô la Mỹ sang thị trường Mỹ, tăng 8,2% so với cùng kỳ.Xuất khẩu sang Mỹ chiếm khoảng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước Ngượclại, lượng hàng hóa nhập khẩu Mỹ chỉ đạt 9,2 tỉ đô la Mỹ, tăng 5,8% so với cùng kỳ Nhờvậy, Mỹ đã trở thành thị trường lớn nhất mà Việt Nam xuất siêu trong năm 2017, đạt 32,4
Về các mặt hàng, Mỹ là thị trường nhập khẩu các hàng dệt may, da giày lớn nhấtcủa Việt Nam Trong đó, xuất khẩu dệt may sang Mỹ năm 2017 đạt 12,28 tỉ đô la Mỹ(tăng 7,3%), chiếm 47% tổng giá trị xuất khẩu dệt may cả nước; xuất khẩu giày dép đạt5,11 tỉ đô la Mỹ (tăng 14%) Ngoài ra, Việt Nam còn có thế mạnh xuất khẩu nông - lâm -