tiểu luận kinh tế học quốc tế tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4 0 đến ngành dịch vụ thương mại quốc tế

Nhờ những đột phá về công nghệ trong các lĩnh vực năng lượng cả sảnxuất cũng như sử dụng, vật liệu, Internet vạn vật, người máy, ứng dụng công nghệ in 3D hay còn được gọi là công nghệ ch

CHƯƠNG I Khái quát về cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0

1 Khái niệm

Thuật ngữ "Cách mạng công nghiệp lần thứ tư" đã được áp dụng cho sự phát

triển công nghệ quan trọng một vài lần trong 75 năm qua, và là để thảo luận về họcthuật Khái niệm Công nghiệp 4.0 hay nhà máy thông minh lần đầu tiên được đưa ratại Hội chợ công nghiệp Hannover tại Cộng hòa Liên bang Đức vào năm 2011.Công nghiệp 4.0 nhằm thông minh hóa quá trình sản xuất và quản lý trong ngànhcông nghiệp chế tạo Sự ra đời của Công nghiệp 4.0 tại Đức đã thúc đẩy các nướctiên tiến khác như Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Ấn Độ thúc đẩy phát triển các chươngtrình tương tự nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh của mình

Năm 2013, một từ khóa mới là "Công nghiệp 4.0" (Industrie 4.0) bắt đầu nổilên xuất phát từ một báo cáo của chính phủ Đức đề cập đến cụm từ này nhằm nói tớichiến lược công nghệ cao, điện toán hóa ngành sản xuất mà không cần sự tham giacủa con người

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) lần thứ 46 đã chính thức khai mạc tại

thành phố Davos-Klosters của Thụy Sĩ, với chủ đề “Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4”, Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới đã đưa ra một định nghĩa mới, mở

rộng hơn khái niệm Công nghiệp 4.0 của Đức Nhân loại đang đứng trước một cuộcCách mạng công nghiệp mới, có thể thay đổi hoàn toàn cách chúng ta sống, làm việc

và quan hệ với nhau Quy mô, phạm vi và sự phức tạp của lần chuyển đổi này khônggiống như bất kỳ điều gì mà loài người đã từng trải qua

Cụ thể, đây là “một cụm thuật ngữ cho các công nghệ và khái niệm của tổ chức trong chuỗi giá trị” đi cùng với các hệ thống vật lý trong không gian ảo, Internet kết nối vạn vật (IoT) và Internet của các dịch vụ (IoS).

Hiện nay, Công nghiệp 4.0 đã vượt ra khỏi khuôn khổ dự án của Đức với sựtham gia của nhiều nước và trở thành một phần quan trọng của cuộc Cách mạngcông nghiệp lần thứ tư, là xu hướng hiện tại của tự động hóa và trao đổi dữ liệutrong công nghệ sản xuất Nó bao gồm các hệ thống mạng vật lý, mạng Internet kếtnối vạn vật và điện toán đám mây

2

2 Đặc điểm

• Kết hợp giữa các hệ thống ảo và thực thể

Cuộc cách mạng công nghệ đang diễn ra, còn được nhiều chuyên gia gọi là

“Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư”, đã bắt đầu từ những năm 2000, đặctrưng bởi sự hợp nhất, không có ranh giới giữa các lĩnh vực công nghệ, vật lý, kỹthuật số và sinh học Đây là xu hướng kết hợp giữa các hệ thống ảo và thực thể, vạnvật kết nối Internet (IoT) và các hệ thống kết nối Internet (IoS)

Cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư này đang làm thay đổi cách thức sản

xuất, chế tạo Trong các “nhà máy thông minh”, các máy móc được kết nối Internet

và liên kết với nhau qua một hệ thống có thể tự hình dung toàn bộ quy trình sản xuấtrồi đưa ra quyết định sẽ thay thế dần các dây chuyền sản xuất trước đây

Nhờ khả năng kết nối của hàng tỷ người trên trên thế giới thông qua các thiết

bị di động và khả năng tiếp cận được với cơ sở dữ liệu lớn, những tính năng xử lýthông tin sẽ được nhân lên bởi những đột phá công nghệ trong các lĩnh vực như trítuệ nhân tạo, công nghệ người máy, Internet kết nối vạn vật, xe tự lái, công nghệ in

3 chiều, công nghệ nano, công nghệ sinh học, khoa học vật liệu, lưu trữ năng lượng

và tính toán lượng tử

• Qui mô và tốc độ phát triển – Chưa có tiền lệ trong lịch sử nhân loại

Tốc độ phát triển của những đột phá trong Cách mạng công nghiệp lần thứ tưnày là không có tiền lệ trong lịch sử Nếu như các cuộc Cách mạng công nghiệptrước đây diễn ra với tốc độ theo cấp số cộng (hay tuyến tính) thì tốc độ phát triểncủa Cách mạng công nghiệp lần thứ tư này là theo cấp số nhân Thời gian từ khi các

ý tưởng về công nghệ và đổi mới sáng tạo được phôi thai, hiện thực hóa các ý tưởng

đó trong các phòng thí nghiệm và thương mại hóa ở qui mô lớn các sản phẩm và quitrình mới được tạo ra trên phạm vi toàn cầu được rút ngắn đáng kể Những đột phácông nghệ diễn ra trong nhiều lĩnh vực như kể trên với tốc độ rất nhanh và tương tácthúc đẩy nhau đang tạo ra một thế giới được số hóa, tự động hóa và ngày càng trởnên hiệu quả và thông minh hơn

• Tác động mạnh mẽ và toàn diện đến thế giới đương đại

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư có những tác động to lớn về kinh tế,

xã hội và môi trường ở tất cả các cấp – toàn cầu, khu vực và trong từng quốc gia.Cáctác động này mang tính rất tích cực trong dài hạn, song cũng tạo ra nhiều thách thứcđiều chỉnh trong ngắn đến trung hạn

Về mặt kinh tế, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư có tác động đến tiêudùng, sản xuất và giá cả Từ góc độ tiêu dùng và giá cả, mọi người dân đều đượchưởng lợi nhờ tiếp cận được với nhiều sản phẩm và dịch vụ mới có chất lượng vớichi phí thấp hơn

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cũng tác động tích cực đến lạm pháttoàn cầu Nhờ những đột phá về công nghệ trong các lĩnh vực năng lượng (cả sảnxuất cũng như sử dụng), vật liệu, Internet vạn vật, người máy, ứng dụng công nghệ

in 3D (hay còn được gọi là công nghệ chế tạo đắp dần), có ưu việt là giúp tiết kiệmnguyên vật liệu và chi phí lưu kho hơn nhiều so với công nghệ chế tạo cắt gọt truyềnthống, v.v… đã giúp giảm mạnh áp lực chi phí đẩy đến lạm phát toàn cầu nhờchuyển đổi sang một thế giới hiệu quả, thông minh và sử dụng nguồn lực tiết kiệmhơn

Từ góc độ sản xuất, trong dài hạn, cuộc Cách mạng công nghiệp lần này sẽ tácđộng hết sức tích cực Kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn tăng trưởng chủ yếudựa vào động lực không có trần giới hạn là công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay chotăng trưởng chủ yếu dựa vào các yếu tố đầu vào luôn có trần giới hạn

Tuy nhiên cuộc cách mạng công nghệ này đang tạo ra những thách thức liênquan đến những chi phí điều chỉnh trong ngắn đến trung hạn do tác động khôngđồng đều đến các ngành khác nhau: có những ngành sẽ tăng trưởng mạnh mẽ và cónhững ngành sẽ phải thu hẹp đáng kể Trong từng ngành, kể cả các ngành tăngtrưởng, tác động cũng có sự khác biệt giữa các doanh nghiệp, với sự xuất hiện vàtăng trưởng nhanh của nhiều doanh nghiệp tạo ra những công nghệ mới và sự thuhẹp, kể cả đào thải của các doanh nghiệp lạc nhịp về công nghệ

Chính vì vậy mà Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang vẽ lại bản đồkinh tế trên thế giới, với sự suy giảm quyền lực của các quốc gia dựa chủ yếu vàokhai thác tài nguyên và sự gia tăng sức mạnh của các quốc gia dựa chủ yếu vào côngnghệ và đổi mới sáng tạo

Tác động của Cách mạng công nghiệp đến môi trường là tích cực trong ngắnhạn và hết sức tích cực trong trung và dài hạn nhờ các công nghệ tiết kiệm nănglượng, nguyên vật liệu và thân thiện với môi trường Các công nghệ giám sát môitrường cũng đang phát triển nhanh, đồng thời còn được hỗ trợ bởi Internet kết nốivạn vật, giúp thu thập và xử lý thông tin liên tục 24/7 theo thời gian thực, ví dụthông qua các phương tiện như máy bay không người lái được kết nối bởi Internetđược trang bị các camera và các bộ phận cảm ứng có khả năng thu thập các thông tin

số liệu cần thiết cho việc giám sát

Tác động đến xã hội thông qua kênh việc làm trong trung hạn là điều đángquan ngại nhất hiện nay.Trong những thập niên gần đây, bất bình đẳng về thu nhập

đã có xu hướng tăng nhanh, nổi bật là 1% số người giàu nhất nắm tài sản tươngđương với 99% số người còn lại Nhưng cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư lạicàng làm khuếch đại thêm xu hướng này do lợi suất của ý tưởng tăng mạnh: nhờ có

ý tưởng liên quan đến công nghệ và đổi mới sáng tạo nên đã xuất hiện nhiều tỷ phú

đô la chỉ ở độ tuổi trên 20 dưới 30, điều rất khác biệt so với giai đoạn trước đây Lợisuất của kỹ năng, đặc biệt là các kỹ năng thúc đẩy hay bổ trợ cho quá trình số hóa, tựđộng hóa (bằng người máy hay bằng phần mềm – tức là trí tuệ nhân tạo có khả năng

tự học) cũng tăng mạnh Trong khi đó, các kỹ năng truyền thống đã từng có vai tròquan trọng trong giai đoạn trước, song đang bị người máy thay thế nên có lợi suấtgiảm mạnh Nhóm lao động chịu tác động mạnh nhất là lao động giản đơn, ít kỹnăng do rất dễ bị thay thế bởi người máy và do vậy có giá đang giảm nhanh Đây làmột trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng bất bình đẳng trên toàn cầu,làm doãng chênh lệch về thu nhập và tài sản giữa một bên là lao động ít kỹ năng hay

có kỹ năng dễ bị người máy thay thế chiếm tuyệt đại bộ phận người lao động, và bênkia là những người có ý tưởng hay kỹ năng bổ trợ cho quá trình tự động hóa và sốhóa đang diễn ra với tốc độ nhanh

Với nhiều ưu điểm và tiện ích vượt trội, Internet từ khi ra đời đến nay luôn đóng mộtvai trò quan trọng trong đời sống xã hội, có ảnh hưởng và tác động đến mọi mặt, mọi lĩnhvực trong đời sống Biểu đồ trên cho thấy số lượng người dùng Internet tăng liên tục quacác năm, từ năm 2000 đến năm 2016 số lượng người dùng internet đã tăng gấp gần 10lần Với số lượng người dùng internet khổng lồ, giờ đây đa phần các công việc hay cácgiao tiếp với khoảng cách xa được thực hiện trên internet với mức chi phí tối thiểu Mọingười sử dụng internet mọi lúc và mọi nơi Mọi lĩnh vực hoạt động đều gắn liền với việc

sử dụng internet, điều này góp phần phát triển xã hội một cách nhanh hơn, mạnh hơn

Internet thúc đẩy sự phát triển của đời sống xã hội.

Biểu đồ 1: Số lượng người dùng internet trên toàn thế giới từ năm 2000-2016

4000

3424 3500

3 Một số nội dung trụ cột của cách mạng 4.0

Các yếu tố cốt lõi của

sẽ là: Trí tuệ nhân tạo (AI)

lớn (Big Data):

Kỹ thuật số trong CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 ,

Vạn vật kết nối – Internet of Things (IoT) và Dữ liệu

• Trí tuệ nhân tạo (tên đầy đủ là Artificial Intelligence ): Được hiểu như

một ngành của khoa học máy tính liên quan đến việc tự động hóa các hành vithông minh AI là trí tuệ do con người lập trình tạo nên với mục tiêu giúpmáy tính có thể tự động hóa các hành vi thông minh như con người Trí tuệnhân tạo khác với việc lập trình logic trong các ngôn ngữ lập trình là ở việcứng dụng các hệ thống học máy (tiếng Anh: machine learning) để mô phỏngtrí tuệ của con người trong các xử lý mà con người làm tốt hơn máy tính Cụthể, trí tuệ nhân tạo giúp máy tính có được những trí tuệ của con người như:biết suy nghĩ và lập luận để giải quyết vấn đề, biết giao tiếp do hiểu ngônngữ, tiếng nói, biết học và tự thích nghi v.v…

• Internet Of Things: Theo định nghĩa của Wikipedia mạng lưới vạn vật kết

nối Internet hoặc là Mạng lưới thiết bị kết

nối Internet viết tắt là IoT (Internet of

Things) là một kịch bản của thế giới, khi

mà mỗi đồ vật, con người được cung cấp

một định danh của riêng mình, và tất cả có

khả năng truyền tải, trao đổi thông tin, dữ

liệu qua một mạng duy nhất mà không cần

đến sự tương tác trực tiếp giữa người với

người, hay người với máy tính IoT đã

phát triển từ sự hội tụ của công nghệ

không dây, công nghệ vi cơ điện tử và Internet Nói đơn giản là một tập hợpcác thiết bị có khả năng kết nối với nhau, với Internet và với thế giới bênngoài để thực hiện một công việc nào đó

Ảnh hưởng và ý nghĩa của IoT

Khi mà vạn vật đều có chung một mạng kết nối thì việc liên lạc và làm việc trởnên rất dễ dàng Con người có thể hiện thực hóa mục đích của mình trong tương lai.Chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát mọi thứ Giả sử 1 chiếc ví mà các bạn đang sửdụng có tích hợp công nghệ IoT Chúng có nhiệm vụ kiểm tra số lượng tiền trong ví,kiểm tra ngày hết hạn của các giấy tờ mà các bạn để trong đó như: bảo hiểm y tế,hạn nộp học phí, và thông báo tình trạng của nó đến cho chúng ta biết thông quacác ứng dụng tin nhắn SMS, facebook, skype, zalo,…

Lấy ví dụ hệ thống tưới nước cây tự động như

ở trên thì hệ thống sinh thái của chúng ta phải

được gắn 1 bộ cảm biến dùng để nhận biết các

yếu tố như: nhiệt độ, lượng nước, độ ẩm, thời

tiết,… Sau đó được chuyển thành dữ liệu và

các dữ liệu này được sử dụng và được thiết lập

các thiết lập các chế độ theo mục đích sử

dụng Và qui trình này sẽ kết nối và hoạt động

trong môi trường Internet để thông báo và tạo

giao diện đến người dùng

• Big Data: Theo định nghĩa của Gartner: “Big Data là tài sản thông tin, mà

những thông tin này có khối lượng dữ liệu lớn, tốc độ cao và dữ liệu đa dạng,

đòi hỏi phải có công nghệ mới để xử lý hiệu quả nhằm đưa ra được các quyếtđịnh hiệu quả, khám phá được các yếu tố ẩn sâu trong dữ liệu và tối ưu hóađược quá trình xử lý dữ liệu”

Khái niệm Big Data đi kèm với các thành phần có liên quan cho phép các tổchức đưa dữ liệu vào sử dụng thực tế và giải quyết một số vấn đề kinh doanh Baogồm:

- Cơ sở hạ tầng IT cần thiết để hỗ trợ Big Data

- Các phân tích áp dụng với dữ liệu

- Công nghệ cần thiết cho các dự án Big Data các bộ kĩ năng liên quan

- Và các trường hợp thực tế có ý nghĩa đối với Big Data

Một số ứng dụng:

− Quản lý chính phủ: Việc sử dụng các dữ liệu lớn trong các quy trình của

chính phủ cho phép tăng hiệu quả về mặt chi phí, năng suất và sự đổi mới, nhưngkhông phải là không có sai sót của nó Phân tích dữ liệu thường yêu cầu nhiều bộphận của chính phủ (trung ương và địa phương) hợp tác và tạo ra các quy trình mới

và sáng tạo để mang lại kết quả mong muốn Dưới đây là một số ví dụ về các sángkiến liên quan đến dữ liệu lớn của chính phủ:

• Phân tích dữ liệu lớn đã đóng một vai trò lớn trong chiến dịch bầu cử lại thành công của Barack Obama năm 2012

• Chính phủ liên bang Hoa Kỳ sở hữu sáu trong số mười siêu máy tính mạnh nhất trên thế giới

• Chính phủ Ấn Độ sử dụng nhiều kỹ thuật để xác định cách thức cử tri Ấn

Độ phản ứng lại hành động cũng như các ý tưởng của chính phủ về thay đổichính sách

− Sự phát triển quốc tế: Nghiên cứu về việc sử dụng hiệu quả các công nghệ

thông tin và truyền thông cho mục đích phát triển (hay còn gọi là ICT4D) cho thấycông nghệ dữ liệu lớn có thể có nhiều đóng góp quan trọng nhưng cũng là tháchthức đối với sự phát triển của quốc tế Những tiến bộ trong phân tích dữ liệu lớngiúp giảm chi phí cho việc ra quyết định trong các lĩnh vực quan trọng như chăm sócsức khoẻ, việc làm, năng suất kinh tế, tội phạm, an ninh, thiên tai và quản lý tàinguyên Tuy nhiên, những thách thức đối với các nước đang phát triển như cơ sở hạtầng công nghệ không đầy đủ và sự khan hiếm về kinh tế và nguồn nhân lực sẽ làm

nghiêm trọng thêm các mặt trái của dữ liệu lớn như sự riêng tư hoặc các vấn đề khác.

CHƯƠNG II Tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đối với thương mại dịch vụ quốc tế

1 Kinh ngạch thương mại dịch vụ tăng trưởng nhanh

Thị trường dịch vụ quốc tế là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi các loại hìnhdịch vụ giữa người cung ứng và tiêu dùng DV giữa các nước trên thế giới, nó phảnánh quan hệ cung cầu giữa các nước

Trong hơn một thập kỷ qua, cùng với sự thay đổi của tình hình và xu hướngphát triển kinh tế thế giới, mức sống của dân cư, các chính sách của chính phủ cácnước, tình hình cung và cầu dịch vụ ở mỗi quốc gia có sự thay đổi đáng kể Songsong theo đó là việc áp dụng những thành tựu nổi bật của khoa học kỹ thuật trong tất

cả các lĩnh vực, nhìn chung thị trường dịch vụ quốc tế có nhiều chuyển biến tíchcực Tốc độ tăng trưởng TMDV luôn cao hơn và có xu hướng ổn định hơn so vớithương mại hàng hóa, thể hiện qua việc quy mô TMDV trong tổng thương mại toàncầu gia tăng nhanh và chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong tổng giá trị TMQT Quy

mô cung và cầu dịch vụ quốc tế được thể hiện chủ yếu qua kim ngạch xuất khẩu vànhập khẩu dịch vụ của các quốc gia trên toàn tế giới

Biểu đồ 2: Kim ngạch xuất nhập khẩu dịch vụ quốc tế trong giai đoạn

2008-2018

(Đơn vị tính: nghìn tỷ USD) Nguồn số liệu: https://www.trademap.org/

và 10,67%) so với năm trước đó Những năm sau đó, kim ngạch xuất nhập

khẩu tăng trưởng nhanh và đạt mức ổn định vào năm 2014 với giá trị nhập khẩu tăng 1,64 nghìn tỷ USD và giá trị xuất khẩu tăng 1,6 nghìn tỷ USD.+ Từ năm 2015-2018, kim ngạch xuất nhập khẩu dịch vụ thế giới vẫn giữ ở mứccao và ổn định Giá trị xuất nhập khẩu dịch vụ giảm nhẹ ở năm 2015 nhưngchỉ năm sau đó lại có xu hướng tăng nhanh Đặc biệt trong năm 2018, giá trịxuất nhập khẩu lần lượt đạt 5,6 và 5,85 nghìn tỷ USD.

+ Chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu dịch vụ luôn luôn là số dương và quacác năm, sự chênh lệch này có xu hướng tăng lên, cụ thể, và đầu giai đoạn (tứcnăm 2008) mức chênh lệch là 0,11 nghìn tỷ USD nhưng đến năm 2018, con sốnày đạt 0,25 nghìn tỷ USD và đây cũng là năm có mức chênh lệch lớn nhấtcủa cả giai đoạn

• Một số nhận xét về xu hướng gia tăng của TMDV quốc tế qua các năm:

Thương mại dịch vụ ngày càng quan trọng và có xu hướng gia tăng nhanh hơn

so với thương mại hàng hóa trong tổng TMQT (tỉ trọng thương mại dịch vụ tăng từ19,61% năm 2012 lên 22,66% năm 2018), và dự báo rằng xu hướng ngày sẽ tiếp tụcgia tăng hơn trong tương lai

Trong sự tăng trưởng cao và ổn định của thương mại dịch vụ thì các thànhphần dịch vụ có sự biến động khác nhau, trong những năm qua, cơ cấu thương mạidịch vụ dịch chuyển theo hướng giảm tỷ trọng của dịch vụ vận tải và du lịch (ngành

du lịch có tốc độ tăng trưởng nhanh song lại có xu hướng giảm nhẹ về mặt tỷ trọngtrong tổng TMDV, dịch vụ vận tải phụ thuộc nhiều vào nhu vầu vận tải hàng hóacủa các nước nên giá trị xuất nhập khẩu thường tăng giảm không ổn định và tỷ trọng

có xu hướng giảm nhanh), tăng tỷ trọng của các ngành dịch vụ khác như dịch vụviễn thông thông tin, dịch vụ tài chính – ngân hàng, các dịch vụ phân phối (các dịch

vụ sử dụng hàm lượng công nghệ cao nói chung)

• Một số tác động chủ yếu của cuộc cách mạng công nghệ 4.0 trong tăng trưởng và sự thay đổi cơ cấu TMDV:

Trong thời kì cả thế giới đang chuyển mình để bắt kịp xu thế hiện đại nhất,cuộc CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 từng bước giúp ngành dịch vụ thế giớităng trưởng liên tục qua các năm Xét đến sự tăng trưởng của dịch vụ quốc tế có thê

kể đến tác động của cuộc cách mạng 4.0 đến tất cả các lĩnh vực của ngành dịch vụ

Cụ thể, sự phát triển của công nghệ thông tin giúp thương mại hóa nhiều loại hìnhdịch vụ Đặc điểm của dịch vụ là không thể lưu trữ và lưu kho do việc tiêu dùng và

cung cấp dịch vụ diễn ra đồng thời, cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã giúpchúng ta khắc phục điều này, biến dịch vụ có những đặc điểm gần như hàng hóa và

có thể tiêu thụ nhiều lần vì sản phẩm dịch vụ hầu như không bị quá phụ thuộc vàocác yếu tố điều kiện tự nhiên cũng như không có giới hạn phát triển

* Ví dụ, trong dịch vụ giáo dục, chúng ta quen với việc học trực tiếp trên lớp với giáo viên và hầu như tiết học chỉ diễn ra khi có cả giáo viên và học sinh trên lớp Tuy nhiên, sự ra đời của điện thoại

thông minh và nhiều phần mềm ứng

dụng giúp chúng ta có thể tham gia các

buổi học online, học sinh và giáo viên

thậm chí có thể ở nhà mà vẫn hoàn

thiện nhiệm vụ của mình, thậm chí học

sinh có thể xem lại bài giảng nhiều lần

qua những video đã được ghi hình trong

quá trình giảng bài của giáo viên, điều

đó giúp quá trình học tập trở nên đơn

giản hơn rất nhiều.

Điều đó càng thể hiện rõ hơn khi trong tình hình dịch bệnh Covid-19 như hiện nay, tình hình dịch bệnh và nghỉ học kéo dài khiến các nhà trường và mỗi địa phương không thể “ngồi yên” chờ ngày trở lại trường, mỗi nơi đều cố gắng để học

“trực tuyến” theo một cách nào đó nhằm duy trì kết nối giữa nhà trường, giáo viên

và học sinh, sinh viên trong thời gian này.Như thế,tiến độ học tập không bị ảnh hưởng quá nhiều, cũng như không ảnh hưởng nhiều đến tinh thần học tập của học sinh,sinh viên sau những ngày dài không đến trường lớp.

Sự ra đời và phát triển của IoT thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của các dịch vụviễn thông máy tính, từ đó làm chuyển dịch cơ cấu TMDV theo hướng gia tăng cácngành dịch vụ có hàm lượng công nghệ cao

Chẳng hạn, ở một số lĩnh vực như:

+ Đối với dịch vụ về tài chính – ngân hàng: CÁCH MẠNG CÔNGNGHIỆP 4.0 làm thay đổi hoàn toàn kênh phân phối và các sản phẩm dịch vụ ngânhàng truyền thống và trải nghiệm khách hàng đang dần trở thành xu hướng vượt trội.Với việc ứng dụng nhiều hơn công nghệ thông tin, ứng dụng chuyển đổi kỹ thuật số,các sản phẩm của ngân hàng có thể tích hợp được với nhiều sản phẩm dịch vụ phụtrợ để làm hài lòng khách hàng

+ Đối với các dịch vụ phân phối, như bán lẻ: Cách mạng công nghiệp 4.0

đã và đang thay đổi cuộc sống của tất cả chúng ta Nếu như trước đây chúng ta luôngặp sự bất tiện khi mua sắm dù trời mưa hay nắng thì bây giờ dù đang ở nhà chúng

ta vẫn có thể mua sắm một cách dễ dàng và nhanh chóng Ngoài việc mua sắm trựctuyến trên các website thì việc mua đồ qua facebook, zalo hiện nay cũng đã phổ biếntrong xã hội

+ Đối với các dịch vụ môi trường: cách mạng 4.0 có tác động tích cực trongngắn hạn và hết sức tích cực trong trung hạn và dài hạn nhờ các ứng dụng công nghệtiết kiệm năng lượng, nguyên vật liệu thân thiện với môi trường và các công nghệgiám sát môi trường đang phát triển nhanh được hỗ trợ bởi Internet kết nối vạn vật,giúp thu thập và xử lý thông tin liên tục 24/7 theo thời gian thực, từ đó giúp các dịch

vụ môi trường như thu gom rác thải, xử lí rác thải hay các dịch vụ cấp thoát nướcđược tiến hành hiệu quả hơn

2 Phương thức cung ứng và tiêu dùng dịch vụ có sự thay đổi quan trọng

Những tiến bộ về công nghệ thông tin, đặc biệt là hệ thống Internet, đã dẫn đếnnhững thay đổi quan trọng, mang tính cách mạng trong phương thức cung cấp vàtiêu dùng dịch vụ Phương thức sản xuất, cung cấp dịch vụ đang dần chuyển từ việc

sử dụng nhiều sức lao động truyền thống sang việc sử dụng lao động tri thức vớinhững phương tiện hiện đại Thương mại dịch vụ có xu hướng giảm việc trao đổitheo những phương thức truyền thống – đòi hỏi sự tiếp xúc và tương tác trực tiếpgiữa người cung cấp dịch vụ và người tiêu dùng dịch vụ, thay vào đó sẽ được tiếnhành nhiều hơn qua mạng thông tin toàn cầu Internet (4 phương thức cung cấp)

2.1 Cung ứng dịch vụ qua biên giới (Cross Border Supply)

Cung ứng dịch vụ qua biên giới được hiểu là việc cung cấp dịch vụ từ lãnh thổcủa một thành viên đến lãnh thổ của bất kỳ một thành viên nào khác Đặc điểm củaloại hình cung cấp dịch vụ này là chỉ có bản thân dịch vụ là đi qua biên giới, cònngười cung cấp dịch vụ không có mặt tại nước nhận dịch vụ Cách thức cung ứngdịch vụ này hiện nay rất phổ biến trên thế giới nhờ có sự phát triển của Internet, đặcbiệt trong thời đại cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0

Ví dụ: Một công ty luật có thể cung cấp tư vấn pháp lý qua điện thoại hoặc qua internet cho khách hàng ở nước ngoài

hoặc một cá nhân từ một quốc gia có thể

mua và tải xuống một trò chơi máy tính từ

một công ty phần mềm cư trú ở một quốc

gia khác.Bên cạnh đó là việc cung cấp

dịch vụ giáo dục trực tuyến (e-learning),

học viên có thể ngồi tại nhà để học, giáo

viên nước ngoài cũng không cần di

chuyển đến tận nơi người học để giảng

dạy, việc cung ứng dịch vụ được thông

qua internet, điện thoại…

Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 với các yếu tố cốt lõi là Vạn vật kết nối Internet of Things (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data), khi mà vạn vật đều có chung một

-mạng kết nối thì việc liên lạc và làm việc trở nên rất dễ dàng Chúng ta có vô vàn cơhội và thông tin để tiếp cận và lựa chọn dịch vụ mà mình mong muốn mà không bị

giới hạn bởi khoảng cách Các dịch vụ xuyên biên giới như Giáo dục trực tuyến learning) hay giáo dục di động (M-learning), Y học từ xa (Telemedicine), đang

(E-phát triển mạnh mẽ Các khóa học online giúp học sinh, sinh viên có thể tiếp cận vớikho tri thức toàn thế giới, thậm chí sinh viên có thể học tập lên những bậc cao hơnnhư đại học, thạc sĩ, mà không cần phải di chuyển Thị trường giáo di động toàncầu tăng từ 7,98 tỷ USD năm 2015 đến 37,60 tỷ USD vào năm 2020 Châu Á là thịtrường giáo dục di động sôi động và độc đáo nhất trên hành tinh Doanh thu giáodục di động ở châu Á đạt 4,5 tỷ đô la trong năm 2014 và sẽ tăng lên 7,7 tỷ đô la vàonăm 2019

Y học từ xa giúp các quốc gia có cơ hội học hỏi công nghệ kỹ thuật y tế cao,đặc biệt từ các nước phát triển, bệnh nhân cũng không cần tốn thời gian và công sức

để tiếp cận với dịch vụ khám chữa ở nước ngoài, điều mà trước đây vẫn còn khá xa

lạ Có thể nói y học từ xa hay y học trực tuyến đang bùng nổ nhờ cuộc Cách mạngcông nghiệp 4.0 Thay vì phải đi ra nước ngoài, tốn thời gian và tiền bạc gặp trựctiếp bác sĩ để chẩn đoán, điều trị, thì bây giờ có những bệnh, người ta có thể chỉcần có Internet và một công cụ kết nối là đủ

Biểu đồ 3: Số tiền huy động được và số lượng giao dịch gây quỹ của các công ty khởi

nghiệp y tế trên toàn thế giới từ năm 2010-2018

Nguồn:Statista

2.2 Tiêu dùng dịch vụ ở nước ngoài (consumption abroad)

Tiêu dùng dịch vụ ở nước ngoài là việc cung cấp dịch vụ trên lãnh thổ của mộtthành viên, cho người tiêu dùng dịch vụ của bất kì thành viên nào khác

Phương thức cung ứng này là đặc trưng của một số ngành dịch vụ như dịch vụ

du lịch, dịch vụ chăm sóc sức khỏe hay dịch vụ giáo dục Ví dụ như khách du lịchđến một quốc gia và sử dụng dịch vụ khách sạn, lữ hành…ở tại quốc gia đó

Có thể thấy nhờ cách mạng công nghệ 4.0 mà phương thức tiêu dùng dịch vụ ởnước ngoài đã có sự thay đổi đáng kể Tiêu biểu nhất phải kể đến dịch vụ du lịch,nếu như trước đây trong thời đại 2.0 hay 3.0, người ta đi du lịch thuần túy với rất ítnhững thông tin, sự bất tiện, thì giờ đây du lịch 4.0 thực sự là những trải nghiệm vôcùng tiện lợi, từ tìm đánh giá, địa điểm, hoạt động vui chơi đến đặt phòng, dichuyển, đều được số hóa, lưu trữ và chia sẻ trên một thế giới phẳng, vạn vật kết nối,nơi mà chỉ cần những cái click chuột người ta có thể có ngay những chuyến du lịchđúng nghĩa Trí tuệ nhân tạo còn giúp cho chúng ta những gợi ý về điểm đến, tính

toán tạo ra lịch trình phù hợp, dựa vào thông tin chúng ta cung cấp để đưa ra nhữnglựa chọn phù hợp cho nhu cầu của mỗi cá nhân

Biểu đồ 4: Doanh thu du lịch kỹ thuật số trên toàn thế giới từ 2014-2020

2.3 Hiện diện thương mại ( commercial presence)

Đây là phương thức cung cấp dịch vụ bởi một nhà cung cấp dịch vụ của mộtthành viên, thông qua sự hiện diện thương mại trên lãnh thổ của một thành viênkhác

Ví dụ: Một ngân hàng thương mại mở một chi nhánh ở nước ngoài Thông qua phương thức này, các nhà đầu tư nước ngoài có thể đầu tư vào các quốc gia trong các lĩnh vực bệnh viện, dịch vụ y tế, ngân hàng, giáo dục, Đây là phương thức chiếm tỉ trọng lớn nhất trong 4 phương thức ( 55%) Theo các chuyên gia kinh tế, đến nay, những thành tựu công nghệ nổi bật của Cách mạng công nghiệp 4.0 là Internet kết nối vạn vật (IoT- Internet of Things); Dữ liệu lớn (Big Data); Trí tuệ nhân tạo (AI- Artificial Intelligence); Công nghệ chuỗi khối (Blockchain)… đều mang đến những cơ hội lớn cho dịch vụ ngân hàng trên nhiều khía cạnh Cụ thể như tăng việc tiếp cận thị trường quốc tế cho các ngân hàng trong nước, tăng cường khả

năng ứng dụng công nghệ hiện đại, nâng cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng theo hướng hiện đại, hiệu quả hơn để gia tăng lợi nhuận.

2.4 Hiện diện thể nhân (presence of natural persons)

Đây là phương thức cung ứng dịch vụ, theo đó, dịch vụ được cung ứng với nhàcung ứng của một thành viên, thông qua hiện diện của nhà cung ứng này ở lãnh thổcủa một thành viên khác Tuy nhiên, trong phương thức cung ứng này, nhà cung ứngdịch vụ chỉ là một thể nhân Hình thức này có thể liên quan đến sự di chuyển tạmthời, như các chuyên gia độc lập (ví dụ: luật sư hoặc kế toán viên) hoặc ngườichuyển nhượng nội bộ công ty, theo đó một số nhân viên được chuyển từ công ty mẹcủa họ sang một công ty con trên lãnh thổ của một thành viên khác Trên thực tế,phương thức cung ứng này cũng xuất hiện rất nhiều nhưng chỉ chiếm khoảng 5%thương mại dịch vụ

Ví dụ: mời các giáo viên từ các trường đại học nước ngoài về Việt Nam dạy học chính là sự cung ứng dịch vụ giáo dục qua phương thức hiện diện thể nhân.

3 Cơ cấu sản phẩm trên thị trường đang có sự thay đổi theo hướng gia tăng nhanh chóng tỷ trọng của các ngành sử dụng nhiều hàm lượng công nghệ, giảm

tỉ trọng của dịch vụ du lịch và vận tải

Nhắc đến thương mại dịch vụ thì trước đây người ta hay cho rằng tỉ trọng luônchiếm phần lớn về các ngành du lịch, vận tải Thương mại dịch vụ từng bước pháttriển mạnh mẽ và chiếm tỉ trọng ngày càng cao hơn trong cơ cấu GDP của các nướctrong đó có cả Việt Nam

Các ngành sử dụng hàm lượng công nghệ ngày càng chiếm tỉ trọng cao hơn

Đó là các ngành công nghệ số, công nghệ máy tính Các dạng công nghệ này ngàycàng được tích hợp phức tạp hơn vì vậy có vai trò biến đổi nền kinh tế toàn cầu và

xã hội

Nhìn chung trên thế giới có sự tăng trưởng khá tốt về lĩnh vực này do sự đầu tư

có hiệu quả cũng như chiến lược

Theo nghiên cứu của Trường Kinh doanh Harvard năm 2016, những doanhnghiệp ứng dụng chuyển đổi công nghệ kỹ thuật số đã tăng trưởng trung bình 55%tổng lợi nhuận trong giai đoạn ba năm, trong khi những công ty còn lại chỉ tăngtrưởng 37% trong cùng thời kỳ.

Theo một nghiên cứu khác do DXC và báo The Economist thực hiện và công

bố, 68% giới lãnh đạo doanh nghiệp cấp cao cho biết tăng trưởng lợi nhuận trong banăm qua là hệ quả của sự chuyển đổi kỹ thuật số, và 74% nhận định lợi nhuận tăng

là nhờ chiến lược công nghệ số của họ

Trong bối cảnh đó, trang mạng Information Age đã đưa ra năm xu thế chuyểnđổi công nghệ kỹ thuật số lớn mà giới doanh nghiệp cần nắm bắt trong năm 2020

− IoT là động lực của tăng trưởng công nghệ số:

Ước tính đã có gần 27 tỷ thiết bị sử dụng IoT trên thế giới tính đến tháng8/2019 và con số này dự kiến sẽ tăng lên 75 tỷ vào năm 2025 Hiện có khoảng 8,4 tỷthiết bị kết nối trên khắp thế giới

Dù không cao như ước đoán trước đó của giới chuyên gia, song ý nghĩa củaIoT không chỉ ở việc giúp thiết bị thông minh thu thập và lưu trữ dữ liệu

Thay vào đó, tầm quan trọng của IoT đó là giúp những công nghệ như phântích nâng cao (advanced analytics), mạng viễn thông 5G, công nghệ cảm biến vàđiện toán biên (edge computing) trở nên thực sự hiệu quả

Đó là lí do mạng viễn thông 5G đang được đặc biệt chú ý

Do hầu hết công ty đều muốn có thông tin ở thời gian thực (real-time), hoặcgần thực tế nhất có thể, doanh nghiệp truyền thông cần phải phát triển những mạnglưới chuyển tải nhanh chóng và hiệu quả khối dữ liệu lớn trong thời gian ngắn nhất

có thể

Hiện tại, các hãng công nghệ lớn trên thế giới như Samsung hay Verizon đangtích cực cạnh tranh chạy đua công nghệ để triển khai mạng nhanh chóng

Biểu đồ 5 : Dự báo tăng trưởng 5G trên toàn thế giới

Nguồn: Statista

− Ngành dịch vụ:

Internet đã thay đổi mọi thứ một cách quyết liệt Bây giờ người tiêu dùng cóthể mua sắm xung quanh mình để có ưu đãi tốt nhất thông qua các trang mua hàngtrực tuyến Cùng với đó, người tiêu dùng cũng có thể tránh các cuộc đối thoại trựctiếp, tương tác thông qua các công nghệ, ứng dụng trò chuyện như facebook,…Với sự thay đổi không ngừng này sang kỹ thuật số, các đại lý du lịch đườngphố cao đã có một cú hích lớn Theo báo cáo từ Công ty dữ liệu địa phương 700 đại

lý du lịch đường phố do cạnh tranh trực tuyến quá lớn

Theo cmo.com, nền kinh tế chia sẻ đã ảnh hưởng đáng kể đến ngành côngnghiệp du lịch và khách sạn cũng như là sự xuất hiện của internet ảnh hưởng đếncách các hãng hàng không và các công ty kinh doanh du lịch

Trong 10 năm tới, các chuyên gia trong ngành du lịch dự đoán rằng không gian

du lịch kỹ thuật số trên toàn thế giới sẽ mở rộng với tỷ lệ hàng năm là 3,8% để đạt11,4 nghìn tỷ đô la Với công nghệ kỹ thuật số ngày càng phát triển trong tầm tay,người tiêu dùng có rất nhiều kênh để nghiên cứu các lựa chọn du lịch của họ xungquanh thời điểm và cách họ quyết định đặt phòng

Thông tin về kỳ nghỉ luôn sẵn sàng cho người tiêu dùng 24/7, vì vậy lòng trungthành của khách du lịch không còn được đảm bảo Báo cáo về Radar công nghệ năm

2018 cho thấy 80% khách hàng thích tự phục vụ để có được thông tin họ đang tìmkiếm Họ có quyền tự do lựa chọn và các kênh công nghệ để đặt các sắp xếp củariêng họ Người tiêu dùng thường sẵn sàng dành thời gian và nỗ lực đáng kể để điềutra giá cả và chất lượng trước khi đưa ra quyết định về kế hoạch du lịch của

họ Nghiên cứu gần đây của Nielsen cho thấy khách du lịch đã dành trung bình 53ngày để truy cập 28 trang web khác nhau trong khoảng thời gian 76 phiên trực

tuyến, với hơn 50% khách du lịch kiểm tra phương tiện truyền thông xã hội để biếtcác mẹo du lịch

− Ngành giao thông vận tải:

Theo Chinhphu.vn, nhận định về tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp4.0 đến ngành giao thông vận tải, ông Trần Quang Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa họccông nghệ (Bộ GTVT) cho rằng hiện nay ngành đang nằm trong bối cảnh chịu tácđộng mạnh mẽ của cuộc cách mạng này

Dẫn chứng đó là theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, dự đoán đến năm

2025 sẽ có 21 điểm “bùng nổ” là những biến đổi công nghệ cụ thể sẽ định hình thếgiới kỹ thuật số và siêu kết nối

Trong đó, có thể kể đến các thay đổi mạnh mẽ liên quan đến ngành như 84,1%khả năng có thể xảy ra là chiếc ô tô đầu tiên được sản xuất hoàn toàn bằng côngnghệ in 3D; 79% khả năng có thể xảy ra là có 10% tổng lượng xe hơi lưu thông trêntoàn cầu là xe không người lái, 67% khả năng có thể xảy ra các chuyến đi dulịch/công tác trên toàn cầu thực hiện thông qua việc chia sẻ phương tiện nhiều hơn