Chiến tranh thương mại tiếng Anh: Trade War hay còn gọi là chiến tranh mậu dịch là hiện tượng trong đó hai hay nhiều quốc gia tăng hoặc tạo ra thuế hoặc các loại rào cản thương mại gồm:
Trang 11. TỔNG QUAN VỀ CHIẾN TRANH THƯƠNG MẠI
1.1 Chiến tranh thương mại là gì?
Chiến tranh thương mại (tiếng Anh: Trade War) hay còn gọi là chiến tranh mậu dịch là hiện tượng trong đó hai hay nhiều quốc gia tăng hoặc tạo ra thuế hoặc các loại rào cản thương mại (gồm: Giấy phép xuất nhập khẩu, hạn ngạch nhập khẩu, viện trợ đối với các ngành sản xuất trong nước/nội địa, hạn chế xuất khẩu tự nguyện, yêu cầu khắt khe đối với hàng hóa nhập vào nội địa, lệnh cấm vận, hạn chế thương mại, và sự làm mất giá tiền tệ) với nhau nhằm đáp trả những rào cản thương mại của nước đối lập
Chế độ bảo hộ tăng cường làm cho sự sản xuất hàng hóa của cả hai nước tiến dần đến mức tự cung tự cấp (để đáp ứng những nhu cầu tiêu dùng không được thỏa mãn bởi nhập khẩu hạn chế)
Nhiều nhà kinh tế học cho rằng những sự bảo hộ nhất định (bảo hộ đối với một số ngành nhất định) hao tốn tiền của hơn những sự bảo hộ khác (đối với các ngành khác), bởi nó có thể gây ra chiến tranh thương mại
Ví dụ, nếu một quốc gia tăng thuế nhập khẩu, quốc gia đối lập có thể trả đũa bằng biện pháp tương tự Nhưng sự tăng trợ cấp rất khó để trả đũa Những nước nghèo dễ tổn thương hơn những nước giàu trong chiến tranh thương mại; khi tăng sự bảo hộ chống lại tình trạng bán phá giá của những sản phẩm giá rẻ, chính phủ nước
đó có nguy cơ làm cho sản phẩm quá đắt đối với người tiêu dùng nội địa
3
Trang 21.2 Một số cuộc chiến tranh thương mại đã từng xảy ra
Trong lịch sử Mỹ, chiến tranh thương mại không phải là điều khó nhận ra Có tới 2/3 cuộc chiến tranh thương mại lớn, dẫn tới hậu quả “ thảm khốc” là do Mỹ khởi xướng Khi nói về chiến tranh thương mại, ông Paul Krugman cũng đã nhắc lại 3 cuộc chiến thương mại lớn trong quá khứ
1.2.1 Pháp và Italy đi đến “chiến tranh”
Ngay sau khi thống nhất Italy năm 1871, quốc gia non trẻ này đã chuyển sang bảo hộ để nuôi dưỡng các ngành công nghiệp “sơ khai”, và theo đó chấm dứt hiệp định thương mại với Pháp vào năm 1886 Italy đã tăng mức thuế lên tới 60% để bảo
vệ các ngành công nghiệp của mình khỏi sự cạnh tranh của Pháp
Chính phủ Pháp đã đáp trả bằng cách thông qua chính sách bảo hộ mạnh mẽ mang tên Méline Tariff vào năm 1892 Cả hai quốc gia đều biết về những chi phí của chiến tranh thương mại, nhưng thiệt hại lan rộng hơn nhiều Thương mại Pháp - Italy giảm đáng kể, tiếp theo là sự xáo trộn ở các nước nơi mà họ có giao thương
Một kết quả không mong đợi nữa là nó đã đẩy Italy đến gần Đức và Áo -Hungary hơn trong những năm trước cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất
1.2.2 Chiến tranh thương mại Mỹ - Canada
Mặc dù đảng Cộng hòa của Mỹ thời gian gần đây luôn tự gọi mình là “đảng của tự do thương mại” – dù trước cả Tổng thống Trump – song không phải lúc nào
Trang 3cũng vậy Thực tế, những năm sau Nội chiến ở Mỹ, khi đảng Cộng hòa nắm giữ ghế tổng thống, đảng đã tự hào là đảng của sự bảo hộ về kinh tế
Mỹ đã bãi bỏ hiệp ước có đi có lại với Canada vào năm 1866 Theo đó, Canada đã tìm cách trả đũa nước láng giềng phía Nam của mình Năm 1879, Canada
đã đưa ra chính sách bảo hộ của quốc gia mình thông qua tăng thuế Một số công ty
Mỹ như Singer Manufacturing, American Tobacco, Westinghouse và International Harvester đã quyết định chuyển sản xuất của mình sang Canada thay vì phải nộp thuế nhập khẩu cao Vào cuối những năm 1880, 65 nhà máy của Mỹ đã di chuyển sang Canada
Các căng thẳng thương mại đã đạt đến đỉnh điểm vào năm 1890 Đảng Cộng hòa khi đó nắm quyền điều hành các cơ quan hành pháp và lập pháp, đã thông qua chính sách bảo hộ McKinley Tariff Hậu quả là xuất khẩu nông nghiệp của Mỹ sang Canada đã giảm một nửa từ năm 1889 đến năm 1892 Và khi Mỹ thông qua chính sách bảo hộ thậm chí còn mạnh hơn - Dingley Tariff vào năm 1897, thì Canada đã quyết định đáp trả bằng cách tăng gấp đôi các khoản thuế và thắt chặt quan hệ thương mại với Anh hơn là với Mỹ Vì thế phải mất gần một thế kỷ để tự do thương mại giữa Hoa Kỳ và Canada có thể phát triển
1.2.3 " Chiến tranh Smoot-Hawley"
Các cuộc chiến thương mại không dừng ở cuối thế kỷ XIX Các cuộc chiến thương mại đã diễn ra sau khi đảng Cộng hòa thông qua Dự luật thuế Smoot Hawley thành luật vào năm 1930, tăng thuế đánh vào hơn 20.000 sản phẩm
Trong một nghiên cứu từ năm 1934, nhà kinh tế học chính trị Joseph M Jones
Jr đã cắt nghĩa sự trảh đũa của châu Âu Nghiên cứu của ông đã đưa ra cảnh báo về các cuộc chiến thương mại có thể xảy ra khi chính sách thuế quan của một quốc gia
“đe doạ hủy hoại” các ngành công nghiệp chuyên biệt ở các quốc gia khác, gây ra
“nỗi thống khổ” đối với người dân của họ Nghiên cứu này đã lấy dẫn chứng từ việc người Italy phản ứng dữ dội với chính sách bảo hộ Smoot-Hawley của Mỹ Những
Trang 4chiếc ô tô do Mỹ sản xuất đã không thể xuất hiện trên các đường phố của Italy Và vào tháng 6/1930, ông Benito Mussolini đã thề rằng “Italy sẽ bảo hộ theo cách riêng” Các mức thuế đối với hàng hóa của Mỹ tăng lên, và tổng xuất khẩu của Mỹ sang Italy giảm từ 211 triệu USD năm 1928 xuống còn 58 triệu USD vào năm 1932 Thậm chí,
sự giận dữ của Italy còn được đẩy lên cao hơn khi họ quyết định ký hiệp định thương mại với Liên bang Xô viết vào tháng 8/1930 và một hiệp ước không xâm lược lẫn nhau hai năm sau đó
Nói rộng hơn, nhà kinh tế học Douglas Irwin đánh giá mức thuế năm 1930
“rất nguy hiểm đối với quan điểm thương mại của Mỹ” vì nó gây ra sự phân biệt đối
xử về thương mại với Mỹ và “chuyển hướng thương mại hiện thời sang nơi khác”
Nhà kinh tế Paul Krugman, chuyên gia phân tích kinh tế của tờ The New York Times cũng nhắc nhở chúng ta rằng, mặc dù Đạo luật thuế Smoot-Hawley không gây ra Đại suy thoái, nhưng các cuộc chiến tranh thương mại quốc tế đã đóng một vai trò quan trọng “trong việc ngăn chặn phục hồi thương mại khi sản xuất phục hồi”
1.2.4 Chiến tranh thương mại Mỹ và Châu Âu
Chiến tranh thương mại gần đây nhất diễn ra giữa nước Mỹ cà các nước Châu
Âu đã ảnh hưởng nghiêm trong đến ngành công nghiệp thép ở Châu Âu từ đó dẫn đến tiêu cực trong ngành công nghiệp nặng
Năm 2002, chính quyền Tổng thống George W Brush vì muốn vực dậy ngành công nghiệp thép trong nước nên đã ra chính sách tang thuế nhập khẩu thép trung bình lên 8%, đỉnh điển là 30%, ngoại trừ các nước Canada và Mexico (theo hiện định NAFA) Mức thuế này cao hơn mức thông thường, 0-1%, khi đó
Không may động thái này làm ngành công nghiệp thép ở Mỹ sụt giảm mạnh
Để đáp lại việc tăng thuế này châu Âu cũng thực thi chính sách nên cam nhập khẩu từ bang Florida của Mỹ
Trang 52 CHIẾN TRANH THƯƠNG MẠI MỸ-TRUNG
2.1 Nguyên nhân chiến tranh thương mại Mỹ - Trung
2.1.1 Cuộc chiến giành quyền lực
Nhận định trên tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (Hong Kong), bà Lawrence
J Lau, Giáo sư kinh tế trường Đại học Trung Văn Hương Cảng (ở Hong Kong, Trung Quốc), cho rằng cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung thực ra không phải về thương mại Cuộc chiến này được hai yếu tố phát triển quan trọng về dài hạn thúc đẩy Thứ nhất là cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc để giành vị trí thống lĩnh kinh tế, công nghệ
trên thế giới Thứ hai là sự trỗi dậy của tâm lý bảo hộ, cô lập, dân túy trên thế giới nói chung và ở Mỹ nói riêng
2.1.2 Tranh giành kinh tế
Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) Trung Quốc đã tăng vọt từ chỗ chỉ tương đương 20% GDP Mỹ năm 2000 lên tương đương 2/3 GDP năm 2017 và có thể bắt kịp Mỹ trước năm 2030 nếu đà hiện nay tiếp tục
Trong bối cảnh hai bên liên tục áp đặt các mức thuế cao với số hàng hóa trị giá hàng chục tỷ của đối phương, chưa có dấu hiệu gì cho thấy cuộc chiến có thể hạ nhiệt Dù đều là thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) nhưng cả hai sẽ không để WTO cản bước
Khi các biện pháp áp thuế không còn nhiều tác dụng, Giáo sư Thomas Straubhaar cho rằng Mỹ và Trung Quốc sẽ dùng “súng” to hơn: thao túng tỷ giá hối đoái
Theo Giáo sư Thomas Straubhaar, không phải ngẫu nhiên mà đồng nhân dân
tệ của Trung Quốc đã mất 7% giá trị so với đồng USD chỉ trong vài tuần Đồng nhân dân tệ giảm giá chính là một công cụ bảo hộ mạnh mẽ vì nó có thể khiến mức thuế trừng phạt mà Mỹ áp đặt trở nên gần như là vô hại
Trang 6Mức giảm giá nhân dân tệ này hỗ trợ mạnh cho hàng xuất khẩu Trung Quốc tại mọi thị trường mà hàng Trung Quốc có mặt Do đó, đồng nhân dân tệ giảm giá có nghĩa là tác động của mức thuế mà Tổng thống Trump áp đặt bị vô hiệu hóa
Chiến tranh tiền tệ có thể sẽ nối tiếp chiến tranh thương mại và khi đó không
ai có thể ngăn cản được hai bên
2.1.3 Cạnh tranh công nghệ
Ngoài kinh tế, Mỹ còn muốn nhằm vào ngành công nghệ cao của Trung Quốc
– nước đã vạch ra chiến lược quốc gia “Made in China 2025” (Sản xuất tại Trung Quốc năm 2025) Chiến lược này nhằm xây dựng 10 ngành quan trọng về mặt công nghệ và chiến lược như mạng 5G, an ninh mạng, công cụ chính xác, robot học, không
gian vũ trụ
2.1.4 Tấn công mô hình phát triển
Ngoài kinh tế và công nghệ, khi phát động chiến tranh thương mại, Mỹ có thể cũng đang nhằm vào mô hình nhà nước phát triển của Trung Quốc mà nhiều người ở
Mỹ coi là một mối đe dọa với hệ thống thị trường tự do
2.2 Diễn biến chiến tranh thương mại Mỹ - Trung
Chiến tranh thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ vào năm 2018 khởi đầu vào ngày vào ngày 22 tháng 3 năm 2018 khi tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố
sẽ áp dụng mức thuế 50 tỷ đô la Mỹ cho hàng hóa Trung Quốc dựa theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, để ngăn chặn những gì họ cho là hành vi thương mại không công bằng và hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ Nó cho phép tổng thống có thẩm quyền đơn phương áp dụng tiền phạt hoặc các hình phạt khác đối với một đối tác thương mại nếu nó được cho là không công bằng gây tổn hại đến lợi ích kinh doanh của Hoa Kỳ
Và hành động này của tổng thống Donald Trump được cho là có
ý định từ trước:
20/4/201
Trang 78
Trang 8Tổng thống Mỹ yêu cầu điều tra nhằm xác định liệu thép do Trung Quốc và các nước khác sản xuất có đe dọa an ninh quốc gia Mỹ hay không?
14/8/2017
Một cuộc điều tra khác được khởi động, xem Trung Quốc có vi phạm quyền
sở hữu trí tuệ đối với các công ty Mỹ hay không Mỹ ước tính, thiệt hại có thể lên tới
225 - 600 tỷ USD/năm Trung Quốc chỉ trích động thái này sẽ đầu độc quan hệ hai nước
22/1/2018
Sau vài tháng tạm lắng, Mỹ có hành động quan trọng đầu tiên nhằm vào Trung Quốc khi thông báo đánh thuế 30% đối với tấm pin mặt trời nhập khẩu, 20% đối với máy giặt nhập khẩu, phần lớn từ Trung Quốc Trung Quốc phản ứng bằng những tuyên bố chỉ trích
8/3/2018
Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh công bố áp mức thuế suất mới, 25% đối với thép nhập khẩu và 10% đối với nhôm nhập khẩu Đến lúc này, Trung Quốc, nhà xuất khẩu thép lớn nhất thế giới có hành động phản pháo đầu tiên
2/4/2018
Bộ Thương mại Trung Quốc áp thuế nhập khẩu mới đối với 128 sản phẩm của Mỹ Theo đó, 120 mặt hàng nhập khẩu trong đó có trái cây sẽ chịu mức thuế 15%, trong khi 8 sản phẩm còn lại, trong đó có thịt lợn, sẽ là 25%
3/4/2018
24h đồng hồ sau đòn phản pháo đầu tiên từ Trung Quốc, Mỹ công bố danh sách 1.300 mặt hàng Trung Quốc bị áp mức thuế mới 25% trong gói trừng phạt trị giá
50 tỷ USD sau cáo buộc Trung Quốc đánh cắp bí mật thương mại và công nghệ của
Mỹ, bao gồm các sản phẩm: công nghệ thông tin, hàng không vũ trụ, thuốc trị bệnh, thiết bị y tế, giáo dục
4/4/2018
Cũng chỉ 24h đồng hồ sau, Trung Quốc đáp trả bằng việc công bố danh sách các sản phẩm nhập khẩu từ Mỹ tổng trị giá khoảng 50 tỷ USD sẽ chịu mức thuế 25%,
Trang 9trong đó có đậu tương, máy bay, ô tô và hóa chất Trung Quốc tuyên bố, thời điểm mức thuế mới này có hiệu lực sẽ phụ thuộc vào thời điểm Mỹ áp mức thuế mới đối với các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc
6/7/2018
Mỹ áp thuế 25% với 34 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc gồm máy móc, thiết bị điện tử và công nghệ cao Thuế với 16 tỷ USD hàng hóa tiếp theo dự kiến có hiệu lực sau 2 tuần nữa Ngay lập tức, Bắc Kinh tuyên bố áp thuế tương tự lên 545 mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ, bao gồm các mặt hàng nông sản, xe cộ và hải sản Tổng giá trị nhập khẩu các mặt hàng này nhập từ Mỹ vào Trung Quốc hàng năm cũng là 34 tỷ USD - tờ Trung Quốc Nhật báo đưa tin
23/8/2018
Mỹ đánh thuế nặng vòng 2 với Trung Quốc Tổng thống Donald Trump đã công bố danh sách 279 mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, trị giá 16 tỷ USD, sẽ bị đánh thuế 25%, trong đó có xe gắn máy, đồng hồ tốc độ, ăng-ten,
Và cuộc chiến tranh thương mại Mỹ- Trung vẫn còn đang trong tình trạng rất căng thẳng Cả Mỹ và Trung Quốc đều "mắc kẹt" trong cuộc chiến thương mại khi áp các mức thuế đáp trả lẫn nhau Mới đây nhất, Tổng thống Trump đã tuyên bố ngày 17/9 về việc áp thuế bổ sung lên 200 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc
2/12/2018
Tại hội nghị thượng đỉnh G-20, Mỹ và Trung Quốc đạt được một thỏa thuận
về việc dừng áp thuế bổ sung lên các mặt hàng của 2 bên từ 1/1/2019
Hai bên sẽ ngay lập tức bắt đầu các cuộc trao đổi về một loạt vấn đề như chuyển giao công nghệ, bảo vệ sở hữu trí tuệ, hàng rào phi thuế quan và vấn đề xâm phạm an ninh mạng.Nếu hai bên không thể đạt được thỏa thuận về các vấn đề trên trong 90 ngày tới, Mỹ sẽ tiếp tục áp thuế bổ sung lên các mặt hàng của Trung Quốc
Trung Quốc đã nhất trí :
Trang 10Cắt giảm và dỡ bỏ một số loại thuế quan lên mặt hàng ô tô nhập khẩu từ Mỹ vào Trung Quốc
Cam kết mua thêm một lượng “đáng kể” các sản phẩm nông nghiệp, năng lượng, công nghiệp và một số sản phẩm khác từ Mỹ để cân bằng cán cân thanh toán
2.3 Kết quả
2.3.1 Tác động đối với Trung Quốc
Tăng trưởng giảm sút
IMF dự báo tăng trưởng GDP của Trung Quốc vào năm 2019 sẽ giảm 1,6%
so với các dự báo ban đầu trong trường hợp Mỹ áp thuế toàn bộ hàng hóa nhập khẩu
từ Trung Quốc
Thất nghiệp
Mỹ áp đặt thuế lên hàng hóa Trung Quốc sẽ tác động đến sự dịch chuyển của các doanh nghiệp công nghệ nước ngoài đặt tại Trung Quốc Hiện nay đã có 1 số doanh nghiệp tìm nước thứ 3 để sản xuất thay thế cho Trung Quốc Điều này sẽ khiến
Trung Quốc mất đi số lượng việc làm đáng kể.
2.3.2 Tác động đối với Mỹ
Tăng trưởng giảm
Công bố ngày 9/10 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF),Nếu Tổng thống Donald Trump giữ lời hứa áp đặt mức thuế mới lên toàn bộ các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, tác động lên tiêu dùng và niềm tin của doanh nghiệp cộng với phản ứng tiêu cực từ thị trường tài chính sẽ khiến tăng trưởng GDP của Mỹ vào năm 2019 giảm gần 0,9% so với dự báo hồi tháng 7
Tăng tỉ lệ lạm phát
Các chuyên gia Sarah House và Ariana Vaisey đến từ Wells Fargo Securities ước tính 200 tỷ USD hàng nhập khẩu Trung Quốc mà Trump đang nhắm vào chỉ
Trang 11chiếm 1,68% chi tiêu dùng của Mỹ, nên đòn áp thuế mới chỉ khiến tỷ lệ lạm phát tăng thêm 0,5%
Tăng tỉ lệ việc làm
Cuộc chiến thương mại khốc liệt của Trump nhắm vào Trung Quốc có thể khiến tỷ lệ lạm phát tăng một chút, nhưng sẽ không đẩy người tiêu dùng Mỹ vào tình cảnh khốn khổ Trong khi đó, nó có thể tạo động lực để tăng việc làm ở thị trường lao động Mỹ, khi hàng hóa Trung Quốc mất lợi thế cạnh tranh về giá
Theo các chuyên gia kinh tế, một trong những lý do khiến nhiều nhà máy ở
Mỹ phải đóng cửa và công nhân thất nghiệp là do không thể đấu nổi với hàng hóa tràn vào từ Trung Quốc, quốc gia có lợi thế nguồn nhân công rẻ Bởi vậy, họ tin rằng việc khuyến khích người dân bớt sử dụng hàng Trung Quốc và chú trọng hơn vào yếu tố chất lượng của sản phẩm nội địa sẽ giúp ngành sản xuất Mỹ hồi sinh
3 ẢNH HƯỞNG ĐẾN NỀN KINH TẾ VIỆT NAM
3.1 Ảnh hưởng tích cực
Chiến tranh thương mại có thể khiến tăng tốc quá trình giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc khi mà chi phí nhân công và các ưu đãi về thuế đang dần biến mất Rất nhiều công ty Mỹ đang vận hành theo công thức “Trung Quốc một cộng”, chiến lược
mà các doanh nghiệp thường tìm một quốc gia khác để giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc Việt Nam là sự lựa chọn phổ biến cho vị trí “cộng một” bởi sự ổn định chính trị cũng như vị tri địa chính trị quan trọng
Cũng như nhiều nước khác, lợi ích trực tiếp của Việt Nam đến từ cuộc chiến thương mại này, khi cánh cửa cho hàng Trung Quốc sang Mỹ dần khép lại với mức thuế suất nhập khẩu tới 25%, là có thể tận dụng được cơ hội thị trường Mỹ với các mặt hàng xuất khẩu cùng loại Tương tự, nhiều hàng hóa Trung Quốc áp thuế cao đối với Mỹ không phải là thế mạnh của Việt Nam nhưng cũng không loại trừ khả năng một số hàng hóa Việt Nam có thể tận dụng thị trường Tuy nhiên, tác động này không lớn do các sản