Chiến tranh thương mại tiếng Anh: trade war hay còn gọi là chiến tranh mậudịch là hiện tượng trong đó hai hay nhiều quốc gia tăng hoặc tạo ra thuế hoặc các loại ràocản thương mại gồm: Gi
Trang 1I Giới thiệu chung
1 Chiến tranh thương mại là gì?
Chiến tranh thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đang là một trong những vấn đề nónghổi của toàn thế giới Vì Mỹ và Trung Quốc hiện đang là hai cường quốc lớn mạnh nhấthiện nay, vì thế xung đột thương mại giữa hai nước chắc chắn sẽ gây ra những tác độngđáng kể đối với dòng chảy thương mại toàn cầu, trong đó có Việt Nam
Chính vì vậy, để hiểu rõ hơn về cuộc chiến này và những ảnh hưởng của nó đến nềnkinh tế nước ta, trước tiên chúng ta phải đi tìm hiểu xem : Chiến tranh thương mại là gì?
Chiến tranh thương mại (tiếng Anh: trade war) hay còn gọi là chiến tranh mậudịch là hiện tượng trong đó hai hay nhiều quốc gia tăng hoặc tạo ra thuế hoặc các loại ràocản thương mại (gồm: Giấy phép xuất nhập khẩu, hạn ngạch nhập khẩu, viện trợ đối vớicác ngành sản xuất trong nước/nội địa, hạn chế xuất khẩu tự nguyện, yêu cầu khắt kheđối với hàng hóa nhập vào nội địa, lệnh cấm vận, hạn chế thương mại, và sự làm mất giátiền tệ) với nhau nhằm đáp trả những rào cản thương mại của nước đối lập
Chế độ bảo hộ tăng cường làm cho sản xuất hàng hóa của cả hai nước tiến dần đếnmức tự cung tự cấp để đáp ứng những nhu cầu tiêu dùng không được thỏa mãn bởi nhậpkhẩu hạn chế
Nhiều nhà kinh tế học cho rằng những sự bảo hộ nhất định (bảo hộ đối với một sốngành nhất định) hao tốn tiền của hơn những sự bảo hộ khác (đối với các ngành khác),bởi nó có thể gây ra chiến tranh thương mại
2 Vậy thuế nhập khẩu là gì ?
Thuế nhập khẩu là thuế đánh vào một sản phẩm được sản xuất ở nước ngoài, đượcnhập khẩu vào trong nước Đánh thuế nhập khẩu nhằm kích thích người dân mua các sảnphẩm nội địa, vì hàng xuất khẩu trở nên đắt hơn từ đó thúc đẩy nền kinh tế trong nước
2
Trang 23 Lý do tại sao Trump lại áp thuế nhập khẩu lên hàng Trung Quốc?
Tổng thống Trump đã áp thuế đối với hàng hóa trị giá 34 tỷ USD do Mỹ cáobuộc Bắc Kinh ăn cắp sở hữu trí tuệ về thiết kế và ý tưởng sản phẩm Đồng thời, Trumpmuốn cắt giảm thâm hụt thương mại với Trung Quốc Ông cáo buộc nước này đã có hành
vi thương mại không công bằng kể từ khi ông trở thành tổng thống
4 Thâm hụt thương mại là gì?
Thuật ngữ này chỉ sự chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và giá trị nhập khẩu Thâmhụt thương mại xảy ra khi chênh lệch này nhỏ hơn 0 Hay hiểu một cách đơn giản, giá trịxuất khẩu đang không bằng giá trị nhập khẩu Mỹ bị thâm hụt thương mại với TrungQuốc ở mức 375 tỷ USD khiến Trump không hài lòng Ông muốn cắt giảm thâm hụtthương mại bằng việc sử dụng thuế áp vào hàng nhập khẩu từ Trung Quốc
5 Tóm lược của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung
Chiến tranh thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ vào năm 2018 khởi đầuvào ngày vào ngày 22 tháng 3 năm 2018 khi tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố
sẽ áp dụng mức thuế 50 tỷ đô la Mỹ cho hàng hóa Trung Quốc dựa theo Mục 301 củaĐạo luật Thương mại năm 1974, để ngăn chặn những gì họ cho là hành vi thương mạikhông công bằng và hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ Nó cho phép tổng thống có thẩmquyền đơn phương áp dụng tiền phạt hoặc các hình phạt khác đối với một đối tác thươngmại nếu nó được cho là không công bằng gây tổn hại đến lợi ích kinh doanh của Hoa Kỳ.Vào tháng Tư, Trump đã áp đặt thuế quan đối với hàng nhập khẩu thép và nhôm từ TrungQuốc, Canada và các nước trong Liên minh châu Âu
Ngày 6 tháng 7 năm 2018, Donald Trump cho áp đặt thuế quan đối với hànghóa trị giá 34 tỷ USD của Trung Quốc, đưa đến việc Trung Quốc đáp lại với các mứcthuế tương tự đối với các sản phẩm của Mỹ Chính quyền Trump cho biết thuế quan làviệc cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia và sở hữu trí tuệ của các doanh nghiệp Mỹ, vàgiúp giảm thâm hụt thương mại của Mỹ đối với Trung Quốc Trong tháng 8 năm 2017,Trump đã mở một cuộc điều tra chính thức về các vụ tấn công vào tài sản trí tuệ của Mỹ
và các đồng minh của mình, việc trộm cắp ước tính gây tốn kém cho Mỹ khoảng 600 tỷ
đô la một năm
Trang 3II Tình hình chiến tranh thương mại Trung – Mĩ
1 Nguồn gốc chiến tranh thương mại Trung – Mĩ
Lần cuối cùng Mỹ khơi mào một cuộc chiến tranh thương mại đã là gần 40 nămtrước Khi đó, tổng thống đương nhiệm là Ronald Reagan, còn đối thủ là một đồng minhthân cận: Nhật Bản Trong lần đụng độ ấy, Nhật Bản đã gục ngã trước sức mạnh vượt trộicủa nền kinh tế Mỹ Kết cục, Tokyo chấp nhận hạn chế xuất khẩu và chuyển các nhà máysản xuất ôtô sang bờ Đông Thái Bình Dương, tạo ra hàng trăm nghìn việc làm trên đấtMỹ
Sau 4 thập kỷ, Washington dường như một lần nữa chuẩn bị cho một cuộc "khói lửacan qua" về kinh tế, nhưng lần này, người đứng bên kia chiến tuyến là Trung Quốc Sovới Nhật Bản của thập kỷ 80, Trung Quốc hôm nay là một đối thủ nặng ký với nền kinh
tế hùng mạnh hơn rất nhiều Không có dấu hiệu nào cho thấy phần thắng lần này có thểnằm chắc trong tay Washington "Từ cuối thập kỷ 90, Mỹ luôn trải qua thâm hụt nặng nềtrong mối quan hệ thương mại với Trung Quốc Tình trạng ấy ngày càng trở nên tồi tệ",John Edwards, chuyên gia kinh tế từ Viện Nghiên cứu chính sách Lowy, trụ sở tạiAustralia, nhận định
Thâm hụt thương mại là một trong những nhức nhối lớn nhất đối với các nhà hoạchđịnh chính sách kinh tế tại Washington Từ năm 2011, thâm hụt thương mại nghiêng vềphía Mỹ trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc luôn duy trì ở mức trên 300 tỷ USD và có
xu hướng nghiêm trọng hơn qua từng năm Theo báo cáo của Cơ quan Thống kê Trungương Mỹ, thâm hụt thương mại của Mỹ đối với Trung Quốc đạt 375 tỷ USD trong năm2017
Trang 4Con số trên xuất phát từ giá trị hàng hóa khổng lồ Trung Quốc xuất khẩu vào Mỹ.Bên cạnh lợi thế nhờ nhân công giá rẻ, để hỗ trợ hàng hóa xuất khẩu, Bắc Kinh chủ độngduy trì đồng nội tệ ở giá trị thấp Chính sách này gây thiệt hại nghiêm trọng cho khôngchỉ hàng hóa Mỹ mà còn Nhật Bản và nhiều nước EU Các chuyên gia kinh tế phươngTây và nhiều chính trị gia Mỹ gọi Trung Quốc là "quốc gia thao túng tiền tệ".
Những năm gần đây, vấn đề đánh cắp tài sản trí tuệ với sự dính líu của Trung Quốcđược giới chức Mỹ coi là mối đe dọa sống còn Bắc Kinh từ lâu không còn muốn đóngvai trò công xưởng sản xuất giày dép và quần áo giá rẻ cho thế giới Cường quốc phươngĐông muốn thách thức lãnh đạo thế giới phương Tây trong ngành công nghiệp công nghệcao
"Trung Quốc tìm mọi cách để thâu tóm các công nghệ tiên tiến Nếu có thể, họ sẽtìm cách mua chúng (tài sản trí tuệ) Nếu không thể mua, họ sẽ gây sức ép buộc các công
ty Mỹ chuyển giao bí mật kinh doanh công nghệ Nếu vẫn không được, họ sẽ tìm cáchđánh cắp chúng", Derek Scissors, chuyên gia kinh tế từ Viện Doanh nghiệp Mỹ, nói với
CNN.
Trang 5Theo New York Times , nhiều doanh nghiệp Mỹ khiếu nại về những trường hợp bị
Trung Quốc ép phải chuyển giao bí mật kinh doanh và công nghệ đổi lấy quyền tiếp cậnthị trường 1,3 tỷ dân Mặc dù vậy, Bắc Kinh nhiều lần phủ nhận cáo buộc này
Một báo cáo của Ủy ban Tài sản trí tuệ Mỹ thống kê các doanh nghiệp Mỹ đã bịđánh cắp khoảng 200 tỷ USD tài sản trí tuệ khi tiến hành kinh doanh tại thị trường TrungQuốc, nguyên nhân bởi thiếu hành lang pháp lý thỏa đáng Báo cáo trên cũng cho biết 2triệu việc làm đã được tạo ra từ các tài sản trí tuệ bị đánh cắp tại Trung Quốc, những việclàm lẽ ra phải được dành cho người lao động Mỹ
Hậu quả là, Chiến tranh thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ vào năm
2018 khởi đầu vào ngày vào ngày 22 tháng 3 năm 2018 khi Tổng thống Hoa Kỳ DonaldTrump tuyên bố sẽ áp dụng mức thuế 50 tỷ đô la Mỹ cho hàng hóa Trung Quốc dựa theoMục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, để ngăn chặn những gì họ cho là hành vithương mại không công bằng và hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ Danh sách thuế quantrọng tập trung vào các sản phẩm được đưa vào kế hoạch Made in China 2025, bao gồmcác sản phẩm liên quan đến CNTT và robot [3] Nó cho phép tổng thống có thẩm quyềnđơn phương áp dụng tiền phạt hoặc các hình phạt khác đối với một đối tác thương mạinếu nó được cho là không công bằng gây tổn hại đến lợi ích kinh doanh của Hoa Kỳ
2 Diễn biến chiến tranh thương mại và nền kinh tế Mỹ - Trung trong cuộc chiến tranh thương mại giữa hai nước
2.1 Diễn biến chiến tranh thương mại Mỹ - Trung
Những mốc sự kiện chính của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung
Động thái các bên
Mỹ áp thuế nhập khẩu lên các sảnphẩm máy giặt và pin mặt trời Tuy22/01/2018 các sản phẩm này không nhập từ
Trang 6Trung Quốc, nhưng trong luận điểmcủa mình Mỹ đã chỉ hẳn việc TrungQuốc đang thống lĩnh nguồn cungtoàn cầu là 1 trở ngại
Trung Quốc bắt đầu quá trình điều
các mặt hàng Cao Lương nhập từMỹ
Tổng thống Trump ký lệnh áp thuế09/03/ nhập khẩu lên mặt hàng thép và
2018 nhôm từ tất cả các quốc gia trung đó
có Trung Quốc
Mỹ đề xuất thuế nhập khẩu để đáptrả lại việc Trung Quốc cạnh tranh22/03/ thương mại không lành mạnh, điển
2018 hình trong vấn đề chuyển giao công
nghệ, bản quyền sở hữu trí tuệ và dựđịnh sẽ khiếu naị với WTO về vấn
đề này
Trung Quốc áp thuế nhập khẩu lên23/03/2018 Mỹ khiếu nại lên WTO về vấn đề 3 tỉ đô hàng hóa nhập từ Mỹ, nhằm
Trung Quốc bảo hộ quyền sở hữu trí đáp trả lại thuế nhập khẩu Mỹ áp
của Trung Quốc27/03/2018 Mỹ công bố bản báo cáo phần 301 về
Trung Quốc
thương mại song phương giữa 2nước khoảng 50 tỷ đô
Trang 7Trung Quốc tuyên bố sẽ áp thuế
nhập khẩu từ Mỹ bao gồm hoa quảtươi, hạt nắt, rượu nho và thịt lợn
Mỹ công bố danh sách các mặt hàng
03/04/2018 sẽ bị áp thuế nhập khẩu từ Trung
Quốc trị giá 50 tỷ đô, chủ yếu là các
mặt hàng công nghệ cao, để bù đắp
lại những thiệt hại do việc Trung
Quốc ăn cắp bản quyền sở hữu trí
tuệ gây ra
Trung Quốc khiếu nại lên WTO về04/04/2018 Mỹ cho rằng những cáo buộc của thuế nhập khẩu phần 301 của Mỹ,
Trung Quốc lên chính sách của đồng thời nói rằng sẽ áp thuế nhậpmình là vô căn cứ khẩu 25% lên 106 sản phẩm của
Mỹ bao gồm đậu, xe máy, các sảnphẩm hóa học và máy bay
Tổng thống Trump tuyên bố sẽ xem Trung Quốc khiếu nại lên05/04/2018 xét áp dụng thêm thuế nhập khẩu lên WTO về việc Mỹ áp thuế nhập
100 tỷ đô hàng hóa nhập từ Trung khẩu lên thép và nhôm của nước
Chủ tịch TQ Tập Cận Bình hứa
Mỹ trừng phạt công ty ZTE của
16/04/2018 Trung Quốc vì đã vi phạm các thỏa
thuận về việc cấm giao thương với
Iran và Bắc Triều Tiên, qua đó công
ty này bị cấm không được mua các
sản phẩm công nghệ của Mỹ trong 7
năm
Trang 8Trung Quốc tuyên bố sẽ thu thuế
Lương nhập từ Mỹ26/04/2018 Mỹ điều tra tập đoàn công nghệ Trung Quốc tuyên bố có thể giảm
Huawei vì khả năng vi phạm lệnh cô một nửa thuế nhập khẩu ô tôlập Iran
Đối thoại tại Bắc Kinh không có3-4/05/2018 Mỹ yêu cầu cắt giảm 200 tỷ USD kết quả Trung Quốc phản đối
thâm hụt thương mại quyết định phạt ZTE và yêu cầu
kết thúc cuộc điều tra phần 301
hợp nhất của Qualcomm và NXP17/05/2018 Đối thoại bắt đầu tại Washington
Trung Quốc kết thúc việc điều tra
Lương
Đối thoại có tiếng nói chung Mỹ Trung Quốc đề xuất việc sẽ mua20/05/2018 đồng ý tạm hoãn áp thuế nhập khẩu thêm rất nhiều hàng hóa nhập từ
MỹTrung Quốc đề xuất xóa bỏ thuế22/05/2018 Cả 2 quốc gia thống nhất về cách nhập khẩu lên các sản phẩm nông
thức đại trà để xử lý phi vụ ZTE nghiệp và giảm từ 25% xuống
15% đối với ô tô từ Mỹ23/05/2018 Trump tuyên bố rút khỏi thỏa thuận
ngày 22/0525/05/2018 Mỹ tuyên bố sẽ phạt tập đoàn ZTE
9
Trang 91,3 tỉ đô.
vụ của Qualcomm nếu Mỹ gỡ lệnhphạt lên ZTE
Mỹ tuyên bố sẽ áp thuế nhập khẩu
29/05/2018 lên 50 tỷ đô hàng nhập khẩu từ Trung Quốc tuyên bố sẽ mua thêm
Trung Quốc đồng thời giới hạn số than từ Mỹ để giảm thâm hụt
thị thực nhập cảnh cấp cho công dân thương mại của Mỹ
Trung Quốc nhằm bảo vệ quyền sở
hữu trí tuệ
Trung Quốc tuyên bố cắt thuế
hàng nhập khẩu từ Trung Quốc
Mỹ tuyên bố sẽ áp thuế nhập khẩu
19/06/2018 lên thêm 200 tỷ đô hàng từ Trung
Quốc nếu Trung Quốc trả đũa
Gói thuế nhập khẩu lên 34 tỷ USD
06/07/2018 hàng từ Trung Quốc bắt đầu ZTE
được phép hoạt động lại 1 cách giới
hạn tại Mỹ
Trung Quốc tuyên bố sẽ trả đũa
hàng hóa nhập khẩu từ MỹDanh sách áp thuế trả đũa trị giá23/08/2018 Thuế nhập khẩu lên 16 tỷ USD hàng 16 tỷ USD của TQ nhắm vào hàng
Trang 10từ Trung Quốc bắt đầu có hiệu lực NK từ Mỹ có hiệu lực đồng thời
với lệnh áp thuế của MỹKết thúc thời hạn lấy ý kiến dư luận Trung Quốc tuyên bốsẽtrả đũa06/09/2018 cho đề xuất đánh thuế cho gói hàng bằng cách áp thuếlên 60 tỷ đô
hóa trị gái 200 tỷ USD của chính hàng hóa nhập khẩu từMỹquyền Trump
Tổng thống Trump đe dọa sẽ đánh 07/09/2018
thuế thêm 267 tỷ USD hàng NK từ
TQ sau gói 200 tỷ USD nếu thấycần thiết
Mỹ chủ động đề xuất một cuộc đàm 13/09/2018
phán với Trung Quốc và người dẫnđầu sẽ là Bộ trưởng Bộ Tài chính
Mỹ Mnuchin
2.2 Một số tác động và ứng phó của Mỹ và Trung Quốc
Một cuộc chiến tranh thương mại nổ ra giữa Trung Quốc và Mỹ sẽ khiến kinh tếcủa 2 quốc gia này và thậm chí là kinh tế thế giới bị ảnh hưởng ít nhiều Với bản chất củachiến tranh thương mại, sẽ không có nước nào tham gia được lợi Mỹ và Trung Quốchiểu rõ điều này và đều cố gắng trở thành nước chịu thiệt hại ít hơn
Tuy nhiên, khi kinh tế thế giới đang ngày càng mở, các nền kinh tế có mối liên kếtngày càng chặt chẽ thì hậu quả của một cuộc chiến tranh kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốccàng trở nên khó lường
2.2.1 Nước Mỹ
Đối với Mỹ, việc đánh thuế sẽ khiến hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc vào
Mỹ trở nên đắt đỏ hơn Cơ cấu mặt hàng Mỹ nhập từ Trung Quốc khá đa dạng: có cả
phương tiện sản xuất (capital goods) như máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải ; hànghóa trung gian (intermerdiate goods) vốn là đầu vào cho các ngành sản xuất như linh kiệnmáy tính, thiết bị viễn thông, phụ tùng ô tô lẫn hàng hóa tiêu dùng (finished goods) như
Trang 11điện thoại di động, hàng điện tử, hàng may mặc, da giày Trong gói đánh thuế 50 tỷUSD đầu tiên, Mỹ chủ yếu đánh thuế nhắm vào các loại phương tiện sản xuất và hànghóa trung gian nhưng đến gói 200 tỷ USD (mới chỉ đang đe dọa, chưa áp thuế thực sựtính đến ngày 14/09/2018) thì danh mục hàng hóa đã mở rộng sang rất nhiều nhóm hàngtiêu dùng Như vậy, trong kịch bản tổng giá trị hàng hóa bị đánh thuế là 250 tỷ USD(thậm chí leo thang lên mức cao nhất là toàn bộ hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu vào Mỹnhư ông Trump đe dọa) thì cả doanh nghiệp sản xuất lẫn người tiêu dùng Mỹ đều sẽ bịảnh hưởng Mặt bằng giá cả tiêu dùng sẽ tăng lên và các doanh nghiệp cũng như ngườitiêu dùng Mỹ sẽ phải gánh chịu thiệt hại Giá cả tăng cũng sẽ là dữ liệu quan trọng đểFED xem xét lộ trình tăng lãi suất nhanh hơn.
Cơ cấu các loại mặt hàng trong gói đánh thuế dự kiến 200 tỷ USD của Mỹ
Máy móc thiết bị Hàng hóa trung gian Hàng hóa tiêu dùng Khác
Tuy nhiên, một yếu tố giúp giảm bớt hiệu ứng tiêu cực của chiến tranh thương mại
là chương trình cải cách thuế của chính quyền Trump khiến cho thu nhập khả dụng củangười dân Mỹ tăng lên, giúp hấp thụ phần nào xu hướng tăng lên của giá hàng hóa Do
vậy, theo đánh giá của chúng tôi, trên bình diện nói chung, việc tăng thuế có thể sẽ không ảnh hưởng quá mạnh đến hoạt động tiêu dùng của người dân Mỹ, qua đó tăng
trưởng của Mỹ nhiều khả năng vẫn được đảm bảo Một số ngành hàng riêng biệt có thể sẽchịu tác động mạnh hơn cả là: sản xuất máy bay (16 tỷ USD), nông dân trồng đậu nành(12 tỷ USD), ngô, các loại hạt Mới đây nhất để giảm tác động của chiến tranh thươngmại đối với nông dân Mỹ, chính quyền Trump đã đưa ra gói hỗ trợ trị giá 12 tỷ USD cho
những nông dân Mỹ có sản phẩm xuất khẩu bị ảnh hưởng Điểm bất lợi của chính quyền Trump trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc chính là cơ chế để ra quyết định sẽ mất nhiều thời gian và đối khi gặp phải sự phản đối của các nhóm lợi
Trang 12ích khác nhau Điển hình là mới đây nhất (ngày 13/09/2018), chính quyền Trump đã chủ
động đưa ra đề xuất tổ chức một cuộc đàm phán thương mại với Trung Quốc, dẫn đầu là
Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Mnuchin Nhiều khả năng sức ép từ các công ty công nghệ
và các Hiệp hội nông dân Mỹ (những người bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi chiến tranhthương mại) trong lần lấy ý kiến rộng rãi về việc áp thuế cho gói 200 tỷ USD đã khiếnchính quyền Trump phải có sự thay đổi mang tính “chiến thuật” ngắn hạn trong cách xử
lý xung đột thương mại với Trung Quốc
New York Times bình luận, Tổng thống Donald Trump hiểu rõ chiến tranh thươngmại sẽ khiến các bên cùng thua, nhưng sẽ có những người chịu thiệt hại ít hơn trong cuộcchơi này Nước Mỹ có thể tách mình khỏi những hệ lụy từ sự hung hăng thương mạinhiều hơn đa số những đối thủ còn lại Là một nền kinh tế lớn với nội lực mạnh, Mỹ cóthể trông chờ vào tiêu dùng trong nước cho hàng hóa và dịch vụ một khi cơ hội xuất khẩu
bị thu hẹp
Đối đầu với Trung Quốc, đồng nghĩa Mỹ chấp nhận việc 545 mặt hàng Mỹ xuấtkhẩu sang quốc gia tỷ dân, trị giá 34 tỷ USD, sẽ bị Trung Quốc giáng thuế đáp trả Nhữngmặt hàng này trải từ xe hơi, máy bay tới đậu tương, một trong những sản phẩm nôngnghiệp xuất khẩu chủ đạo của Mỹ Đòn đáp trả của Trung Quốc đã chính thức có hiệu lựcchỉ vài giờ sau khi Mỹ áp thuế với hàng hóa từ nước này
"Sẽ có một chút đau đớn trong một lúc ban đầu Tuy nhiên, những người bạn nôngdân của tôi, những người yêu nước, về dài hạn thì cuối cùng các bạn sẽ có cuộc sống tốthơn nhiều", ông Trump phát biểu trước cử tri tại Michigan vào tháng 4/2018 Câu nói thểhiện rõ tinh thần của ông Trump với cuộc chiến tranh thương mại đang nổ ra Ông mongmuốn người dân Mỹ sẵn sàng tinh thần để chịu thiệt hại kinh tế trước mắt và kỳ vọng sẽthu về những lợi ích lâu dài
Năm 2017, theo số liệu của cơ quan chức năng Mỹ, nước này thâm hụt thương mạihơn 375 tỷ USD với Trung Quốc Ông Trump không muốn điều đó tiếp diễn Tuy nhiên,nếu chiến tranh kinh tế tiếp tục leo thang, khả năng cao con số các mặt hàng Mỹ bị đánhthuế sẽ không chỉ dừng ở 545 Hơn thế nữa, Mỹ đang không chỉ chiến tranh thương mạivới Trung Quốc mà còn cùng lúc chịu áp lực từ nhiều nền kinh tế khác như Canada,Mexico hay châu Âu
Trang 13"Trong trường hợp chiến tranh thương mại toàn diện, nhiều khả năng Mỹ sẽ lâmvào suy thoái trong năm 2019 với tỷ lệ thất nghiệp tăng gấp đôi", các nhà phân tích củaMacquarie nhận định.
2.2.2 Trung Quốc
Đối với Trung Quốc, nước này sẽ chịu ảnh hưởng mạnh và nhiều hơn ở giai đoạn đầu của chiến tranh thương mại Điều này đã được chứng minh qua thực tế, nhất là ở khía cạnh thị trường tài chính và tiền tệ Kể từ khi thông tin xung đột thương
mại bùng phát, chỉ số chứng khoán chính của Trung Quốc là Shanghai Composite đãgiảm giá hơn 20%, chính thức bước vào thị trường giá xuống (bear market) Bên cạnh
đó, đồng Nhân dân tệ cũng lao dốc gần 10% (xem thêm báo cáo chuyên đề về diễn biến đồng NDT do BVSC phát hành ngày 24/08/2018), kéo theo dòng vốn nước ngoài rút
mạnh ra khỏi thị trường Trung Quốc Điểm bất lợi cho Trung Quốc là chiến tranh thươngmại diễn ra trong lúc nền kinh tế nước này vẫn đang trong giai đoạn giảm tốc và cácchiến dịch giảm đòn bẩy nợ, xử lý hệ thống ngân hàng ngầm vẫn đang được Chính phủTrung Quốc thực hiện mạnh mẽ
Tuy nhiên, để đối phó với nhân tố bất ngờ là chiến tranh thương mại với Mỹ,Trung Quốc đã phải tạm thời dừng việc thực thi chính sách tiền tệ thắt chặt bằng cáchliên tục giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc (3 lần tính từ đầu năm 2018 đến nay), giúp bơm thêmkhoảng 107 tỷ USD cho hệ thống ngân hàng, qua đó giảm lãi suất và thúc đẩy hoạt độngcho vay các doanh nghiệp vừa và nhỏ Một chính sách tài khóa theo hướng giảm thuế thunhập doanh nghiệp và khuyến khích các dự án xây dựng hạ tầng cũng được Trung Quốccông bố Ngoài ra, đồng Nhân dân tệ cũng đã có sự ổn định trở lại kể từ cuối tháng8/2018 cho đến nay nhờ các biện pháp xử lý mang tính “kỹ thuật” của Trung Quốc (ápdụng trở lại yếu tố phản chu kỳ “cyclical counter” trong cơ chế điều hành tỷ giá hàng
ngày) Khác với Mỹ, với cơ chế quyền lực mang tính tập trung hơn, việc điều hành chính sách của Trung Quốc mang tính mềm dẻo, nhất quán, kịp thời và không vấp phải nhiều sự phản đối Những biện pháp ứng phó của Trung Quốc nhằm mục tiêu lớn nhất là tăng cường sức mạnh của kinh tế nội địa, hạn chế sự ảnh hưởng tiêu cực
từ thị trường xuất khẩu Số liệu phản ánh sức khỏe của khu vực sản xuất là chỉ số PMI
trong tháng 8/2018 của Trung Quốc ở mức 51,3 điểm, cho thấy khu vực sản xuất chế tạo
Trang 14vẫn đang được mở rộng nhưng động lực chính lại đến từ các đơn đặt hàng trong nước
trong khi đơn đặt hàng xuất khẩu đã cho dấu hiệu giảm Chúng tôi cho rằng nếu khu vực nội địa tiếp tục được hỗ trợ và chống đỡ tốt như trong tháng 8 vừa qua, Trung Quốc sẽ có nhiều cơ hội để vượt qua những thách thức từ chiến tranh thương mại.
Hiện tại, Mỹ đã và đang de dọa áp thuế lên gói hàng hóa với tổng trị giá 250 tỷUSD chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa Trung Quốc Việchàng xuất khẩu của Trung Quốc vào Mỹ sẽ giảm bao nhiều phần trăm do tác động củaviệc tăng thuế sẽ phụ thuộc nhiều vào mức độ co giãn của cầu tiêu dùng tại Mỹ với mứcmức tăng giá của hàng nhập khẩu Chúng tôi giả định hệ số co giãn này bằng 2 (mức cogiãn rất lớn) thì khi giá của 250 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc tăng thêm 25% do thuế(trong kịch bản tiêu cực nhất hiện nay) thì xuất khẩu sang Mỹ của Trung Quốc sẽ giảmkhoảng 125 tỷ USD Ước tính các nguyên vật liệu đầu vào để sản xuất hàng xuất khẩu
của Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 70% (còn lại nhập khẩu 30%) thì thiệt hại thực tế của Trung Quốc có thể sẽ chỉ là 87,5 tỷ USD, tương đương 0,7% GDP của Trung Quốc năm 2017 Đây là một con số không phải quá lớn nhưng vì nó diễn ra trong bối
cảnh Trung Quốc đang trong chu kỳ giảm tốc tăng trưởng nên có thể sẽ mang đến tácđộng cộng hưởng ngoài dự đoán Ngoài vấn đề thiệt hại về con số tăng trưởng thực ra thìcông ăn việc làm cho người lao động có thể sẽ là vấn đề đáng quan tâm hơn cho TrungQuốc khi các mặt hàng Mỹ đánh thuế đều là những sản phẩm thâm dụng nhiều lao độngnhư lắp ráp hàng điện tử, dệt may, da giày, sản xuất đồ chơi, đồ dùng thể thao Sức ép
ổn định an sinh xã hội có lẽ mới là vấn đề gây khó cho Trung Quốc trong cuộc chiếnthương mại với Mỹ
Trong cuộc chiến tranh thương mại mới nổ ra, có thể thấy Mỹ luôn hành độngtrước còn Trung Quốc là bên đáp trả, phản ứng với mỗi động thái của Mỹ
Phía Trung Quốc cũng nhiều lần khẳng định sẽ không phải là bên khơi mào chiếntranh thương mại "Quan điểm của Chính phủ Trung Quốc đã nhiều lần được khẳng định.Chúng tôi sẽ không khơi mào và sẽ không áp thuế với hàng hóa từ Mỹ trước nếu Mỹkhông làm điều tương tự", người phát ngôn Trung Quốc nhận định và từ chối bình luậnthêm
Trang 15Trung Quốc rõ ràng không muốn chiến tranh thương mại với Mỹ khi kim ngạchthương mai hai bên đang có lợi cho Trung Quốc và nước này đang tích lũy nhiều thànhtựu công nghệ từ Mỹ trong quá trình giao thương Một cuộc chiến tranh thương mại với
Mỹ sẽ khiến các doanh nghiệp Trung Quốc gặp nhiều khó khăn bởi Mỹ là bạn hàng lớnnhất của Trung Quốc, chiếm 18,4% kim ngạch xuất khẩu của nước này theo số liệu từSantander
"Phát súng" mở màn của Mỹ đã đưa 34 tỷ USD hàng hóa xuất khẩu từ Trung Quốcvào nhóm bị đánh thuế 25%, bao gồm nhiều mặt hàng như máy móc, thiết bị điện tử vàcông nghệ cao Và với động thái đáp trả khi đánh thuế 34 tỷ USD hàng hóa xuất khẩu từ
Mỹ, Trung Quốc sẽ phải chuẩn bị đón nhận đòn tiếp theo từ ông Trump như ông từnghứa trước đó
"Nếu Trung Quốc có hành động trả đũa, sẽ có thêm 400 tỷ USD hàng hóa củaTrung Quốc bị đánh thuế", Tổng thống Mỹ từng khẳng định
Theo lý thuyết, trong một cuộc chiến tranh thương mại, nước nhập khẩu sẽ chịu ítthiệt hại hơn nước xuất khẩu Điều này phần nào lý giải vì sao ngay sau khi chiến tranhthương mại nổ ra, đồng USD lên tục tăng giá nhẹ trong khi đồng Nhân dân Tệ lại mất giá
Tờ Nam Hoa Nhật Báo cũng nhận định, Trung Quốc hiện chưa mua đủ hàng hóa
từ Mỹ để có thể nắm lợi thế khi chiến tranh thương mại nổ ra Hơn nữa, rất nhiều hànghóa Trung Quốc áp thuế được các doanh nghiệp Mỹ thuê gia công ngay chính tại TrungQuốc nên trong nhiều trường hợp, Trung Quốc đang tự làm khó các doanh nghiệp nộiđịa
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Trung Quốc không tạo quá nhiều ảnh hưởngtrên đất Mỹ, do đó lợi thế trong chiến tranh thương mại vẫn đang nằm trong tay Mỹ.Theo nhiều chuyên gia, điều này giải thích vì sao Trung Quốc chỉ đáp trả chứ khôngmuốn leo thang
Tuy nhiên với vị thế là trung tâm sản xuất của thế giới, các doanh nghiệp TrungQuốc vẫn rất quan trọng trong chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp Mỹ Nhờ vậy, TrungQuốc vẫn có những lá bài nhất định có thể dùng đến khi chiến tranh thương mại xấu đi
Trang 163 Cạnh tranh thương mại giữa Mĩ và Trung Quốc trên các thị trường
Nói đến cạnh tranh giữa hàng hoá Mỹ và Trung Quốc là chủ yếu đề cập tới sựcạnh tranh ở thị trường Mỹ hơn cả Bởi lẽ thị trường kinh tế Mỹ là thị trường mở cửatrước khoảng thời gian dài so với Trung Quốc Từ sau chiến tranh lạnh, nền kinh tế nướcnày vẫn giữ ở vị thế số một thế giới Là thị trường mở cửa, sôi động, với mặt hàng chấtlượng đa dạng, với các thương hiệu nổi tiếng, các nhà điều hành kinh tế có nhiều kinhnghiệm Thế nhưng, từ một thập kỷ trở lại đây, với sức bật mạnh mẽ của mình, TrungQuốc đã trở thành một trong những đối tác kinh tế quan trọng nhất của Mỹ và đang làmối đe doạ của các nhà kinh doanh Mỹ nói riêng và nền kinh tế Mỹ nói chung Chính vìvậy, mặc dù vẫn hợp tác thương mại tuy nhiên giữa 2 quốc gia này luôn diễ biến tranhchấp mậu dịch vô cùng căng thẳng
3.1 Thị trường nội địa Trung-Mĩ
để dùng trong lĩnh vực dầu khí Thống kê cho thấy, tới năm 2009, tổng kim ngạch thépống mà Mỹ nhập khẩu từ Trung Quốc đạt 1,1 tỷ USD, còn quy mô nhập khẩu của năm
2008 là 2,8 tỷ USD Như vậy với lợi thế cạnh tranh của các nhà xuất khẩu thép TrungQuốc, sản lượng thép Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ ngày càng tăng
Đất hiếm:
Đất hiếm liên quan đến rất nhiều công nghệ năng lượng xanh, từ bóng đèn tiếtkiệm năng lượng cho đến sản xuất xe điện, tuabin gió lớn, đều cần sử dụng đất hiếm.Trung Quốc nắm 99,8% của 5 loại đất hiếm lớn Ngành chế tạo của Mỹ, đặc biệt là côngnghiệp năng lượng xanh, luôn cần đến các loại đất hiếm, nhưng họ lại đang phụ thuộc rấtnhiều vào Trung Quốc, ít nhất là 5 năm tới.Theo bản báo cáo của Bộ Năng lượng Mỹ
17
Trang 17cuối tháng 12/2010, đây là mặt hàng mà nước này đã phụ thuộc quá nhiều vào nguồncung của Trung Quốc Điều này làm cho nền kinh tế Mỹ dễ bị tổn thương trong ngắn hạnbởi loại khoáng sản này Theo dự kiến, Mỹ có thể mất 15 năm mới có thể thoát khỏi sựphụ thuộc vào nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc.
Nhận thức được điều này, Trung Quốc đã dựa vào lợi thế gần như độc quyền vềđất hiếm để thoả mãn đưa ra những chính sách có lợi cho nền kinh tế của mình và tạo uyđối với nền kinh tế Mĩ Điển hình, Trung quốc đã thông qua công tác quản lí, kiểm soát
để hạn chế xuất khẩu sản lượng đất hiếm, tạo điều kiện cho ngành chế tạo của họ Kể từnăm 2006 trở đi, Trung Quốc đánh thuế 15% đối với các loại đất hiếm nhẹ như La Ce, và25% đối với các loại đất nặng như Dy, Tb Hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc, cộng vớilao động giá rẻ, trợ cấp lớn lớn của chính phủ, làm cho Trung Quốc ngày càng có khảnăng chi phối trong ngành năng lượng xanh cần đất hiếm, chẳng hạn như sản xuất tuabingió
Hàng dệt may
Sau khi thỏa thuận về hàng dệt may (ATC) của tổ chức thương mai thế giới(WTO) hết hiệu lực từ đầu năm 2005, hàng dệt may của Trung Quốc xuất khẩu vào Mĩtăng vọt, đơn đặt hàng của các doanh nghiệp nganyf càng đổ dồn tới các nhà sản xuấtTrung Quốc Các mặt hàng như áo sơ mi, jacket, quần âu của các nhà sản xuất TrungQuốc đã chiếm từ 70-80% thị trường Mĩ Sự thâm nhập quá mạnh mẽ này đã khiến chohàng trăm ngàn công nhân dệt may ở Mĩ thất nghiệp, cho dù là họ đã được trợ cấp nhiều
từ chính phủ Trong năm 2007, Trung Quốc đứng đầu các quốc gia xuất khẩu may mặcvào Mĩ với 31 tỉ USD, chiếm 31% thị phần nhập khẩu dệt may của ước này Trung Quốc
đã kiểm soát khoảng một nửa thị trường quần áo của Mĩ, đánh bại hàng hóa của các nướcđang phát triển đến tháng 11 năm 2008
3.1.2 Khoa học công nghệ
Vào năm 1996, Mỹ công bố 292.513 nghiên cứu khoa học, nhiều hơn 10 lần so vớicon số 25.474 của Trung Quốc Nhưng đến năm 2008, ttongr số nghên cứu của Mỹ chỉtăng nhẹ lên con số 316.317 trong khi Trung Quốc tăng hơn 7 lần lên 184.080 nghiêncứu Trung Quốc trở thành nước có nhiều nghiên cứu thứ 2 thế giới Trung Quốc đầu tưrất mạnh vào mặt nghiên cứu và phát triển
Trang 18Trên phương diện công nghệ không gian, xe hơi của người Trung Quốc lắp đặt hệthống định vị toàn cầu GPS của Mỹ Ở lĩnh vực công nghệ thông tin, CPU trong máy tínhcủa người Trung Quốc bắt buộc phải có con chip Intel hay AMD do Mỹ sản xuất, hoặc hệđiều hành, phần mềm văn phòng do hang Microsoft của Mỹ thiết kế Mạng Internet là do
Mỹ phát minh và Mỹ kiểm soát 9 trong số 11 máy nguồn trên toàn cầu Cuộc cạnh tranhhiện nay với Mỹ, Trung Quốc đang trong thế bị động vì Mỹ nắm trong tay các công nghệthen chốt
3.1.3 Dịch vụ
a Ngân hàng ( Cạnh tranh của ngân hàng Trung Quốc ở thị trường Mỹ)
Sự cạnh tranh của các ngân hàng Trung Quốc với Mỹ ngày càng gay gắt nhằm đạtmục tiêu trở thành người khổng lồ toàn cầu Vào năm 1999, trong số 10 định chế tàichính hàng đầu thế giới, Mỹ có tới 6 ngân hàng và vị trí số 1 và số 2 thuộc là Citigroup
và Bank of America Tuy nhiên, hiện nay, các ngân hàng Mỹ chỉ còn nắm dữ 3 vị trítrong top 10 này, đồng thời, ba vị trí cao nhất thuộc về các ngân hàng quốc doanh củaTrung Quốc
Khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), nước này đã tiếnhành cổ phần hóa các ngân hàng Trung Quốc hiện đang tiến đến mục tiêu thiết lập những
đế chế toàn cầu vượt xa khỏi lĩnh vực ngân hàng truyền thống Ngân hàng Công ThươngTrung Quốc (ICBC) đã mua 80% cổ phần trong chi nhánh Đông Á (BEA) ở Mỹ Trongkhi đó, có thêm 4 ngân hàng Mỹ phải tuyên bố phá sản và chưa hết tháng 1/2011, tổng sốngân hàng Mỹ phải đóng cửa đã lên con số 7 Trong năm 2010, 157 ngân hàng Mỹ đãphá sản lớn hơn con số 140 ngân hàng của năm 2009 Việc kí các hợp đồng mới trị giá 45
tỷ USD cùng sự thôn tính ngân hàng Mỹ cho thấy sự lớn mạnh cũng như mức độ ảnhhưởng của Trung Quốc đổi với nên kinh tế lớn nhất thế giới
b Máy bay tàng hình
Mỹ đã mất sự độc quyền trong lĩnh vực công nghệ quốc phòng chủ chốt Sự quantâm của Mỹ trước những dự án quốc phòng lớn giảm mạnh liên quan đến việc cắt giảmtài chính đối với các lực lượng vũ trang và sự chú trọng vào các mối đe dọa phi đối xứng.Đối với hải quân, các chiến hạm có lượng choán nước lớn được thay bằng các chiến hạm
Trang 19đa năng cỡ nhỏ Cụ thể, hải quân Mỹ cắt giảm chương trình đóng tàu khu vực loạiZumwalt từ 32 tàu xuống còn 3 tàu và dự định 10 tàu bảo vệ ven bờ cỡ nhỏ.
Trong khi đó, Trung Quốc dự định tăng hoặc đóng các chiến hạm trên cơ sở tàusân bay và các tàu cỡ lớn khác Vai trò chiến lược của tàu đổ bộ và việc phát triển khảnăng của tên lửa đói hạm ngày càng tăng liên quan đến chương trình đóng tàu ngầm củaTrung Quốc và dự định đưa tàu sân bay vào trang bị cho hải quân của nước này ViệcTrung Quốc chế tạo máy bay hay tiêm kích thế hệ mới J-20 cũng chứng tỏ khoảng cách
về công nghệ giữa Trung Quốc và Mỹ được rút ngắn Việc xuất khẩu ra nước ngoài cácsản phẩm quân sự của các công ty quốc phòng Mỹ trong điều kiện cắt giảm ngân sáchquốc phòng sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, tuy nhiên các công ty này sẽ gặp phải
sự cạnh tranh vô cùng ác liệt trên thị trường vũ khí cơ sở với các nhà sản xuất như TrungQuốc
3.2 Thị trường thứ ba
3.2.1 Cạnh tranh ở thị trường châu Phi
Trung Quốc được xem là quốc gia có tầm ảnh hưởng lớn nhất châu Phi trong bốicảnh Mỹ đang giành giật ảnh hưởng quyết liệt ở ở những khu vực xung quanh TrungQuốc Sự tăng trưởng vũ bão của nền kinh tế Trung Quốc mở ra một thời kì mới ChâuPhi không còn là một mục tiêu địa chính trị mà là một kho tài nguyên khổng lồ cho cơnkhát nguyên liệu và năng lượng của Trung Quốc Trong khi Mĩ lựa chọn quân sự để vàochâu Phi, Trung Quốc sử dụng con bài kinh tế để thâm nhập như một công cụ mũi nhọnvới phương châm đầu tư mạnh mẽ và chiếm lĩnh thị trường Năm 2009, Trung Quốc trởthành đối tác thương mại lớn nhất châu Phi
Chiến lược mới của Mĩ đối với châu Phi là nhằm hạn chế những ảnh hưởng củaTrung Quốc ở khu vực này Trước đói sách của Trung Quốc, Mỹ đã cam kết nhiều hơnđối với các chương trình hợp tác hỗ trợ, đồng thời tăng cường sử dụng các lực lượngquân sự lôi kéo các chính phủ châu Phi ủng họ các công ty của Mĩ, cũng như giành đượcthiện cảm của công chúng ở các nước đó, đồng thời Mỹ tăng cường cung cấp vũ khí vàcác dịch vụ quân sự trực tiếp cho châu Phi
3.2.2 Cạnh tranh ở thị trường Brazil
Trang 20Trung Quốc đã trở thành đói tác thương mại quan trọng nhất, phá vỡ một mốiquan hệ giữa Mĩ và các nước Latin trải dài trở lại những năm 1930 Kim ngạch thươngmại Trung Quốc-Brazil năm 2010 là 2,8 tỉ $ nhập khẩu Trung Quốc vượt qua Mĩ chínhthức xác lập vị trí đối tác thương mại lớn nhất với Brazil, khiến Brazil có xu hướng gầnBắc Kinh hơn là Washington Mặt khác lợi nhuận trong việc xuất khẩu sản phẩm củamình sang Trung Quốc lớn hơn nhiều hơn nhiều so với sang Mĩ khiến cho đất nước MĩLatin này này đặt Trung Quốc thành đối tác lớn nhất của mình Nhiều năm qua, Brazil đãtìm cách giảm sự phụ thuộc của mình vào Mĩ bằng cách đẩy nhanh tốc độ phát triển cácngành công nghiệp địa phương và thị trường khu vực.
4 Cạnh tranh thương mại giữa hai quốc gia ngày càng trở nên gay gắt
Có thể ví những diễn biến tranh chấp thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc thờigian gần đây, giống như một trận đấu quyền anh giữa 2 võ sĩ ngang tài ngang sức Tronghiệp đấu đầu tiên, các võ sĩ mới chỉ dừng ở những đòn đánh khá nhẹ, mang tính chấtthăm dò, cảnh báo lẫn nhau
Thế nhưng, cả hai đều muốn vươn lên giành thế chủ động nên đã liên tiếp tung ramột loạt các đòn đánh nhanh và mạnh Ngày 1/3/2018, Mỹ tuyên bố áp thuế nhập khẩuvới các mặt hàng nhôm và thép của nhiều nước trong đó có Trung Quốc Chỉ 3 tuần sau
đó, một đòn đánh trực diện và quyết liệt hơn, Mỹ công bố gói trừng phạt trị giá 60 tỷUSD đối với hàng hóa Trung Quốc với cáo buộc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ
Kể từ đây, 2 bên bắt đầu ăn miếng trả miếng, khi Trung Quốc tỏ ra không hề lép
vế Chỉ 1 ngày sau khi Bắc Kinh áp thuế trả đũa với 3 tỷ USD hàng hóa Mỹ, đến lượtWashington công bố bản danh sách 1.300 sản phẩm của Trung Quốc bị tăng thuế, trong