ĐỀ CƯƠNG bài GIẢNG xây DỰNG và QUẢN lí dự án

ĐỀ CƯƠNG bài GIẢNG xây DỰNG và QUẢN lí dự án dành cho sinh viên ngành trồng trọt và khoa học cây trồng. Được xây dựng chi tiết cụ thể đáp ứng chuẩn đầu ra của ngành Trồng trọt và khoa học cây trồng. Cùng chia sẻ.

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1 Giới thiệu chung về dự án và xây dựng, quản lý dự án 1

1.1 Giới thiệu chung về dự án 1

1.1.1 Khái niệm về dự án 1

1.1.2 Đầu tư và dự án 1

1.1.3 Vai trò của dự án trong nền kinh tế xã hội 1

1.1.4 Phân loại dự án 1

1.1.5 Vòng đời dự án 2

1.2 Giới thiệu về quá trình lập dự án 3

1.2.1 Định hướng của dự án 3

1.2.2 Điều tra điều kiện tự nhiên- kinh tế - xã hội và đánh giá nhu cầu của cộng đồng 3

1.3 Mẫu của một dự án 3

CHƯƠNG 2 Điều tra điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội vùng dự án 4

2.1 Điều tra điều kiện tự nhiên 4

2.1.1 Vị trí địa lý và địa hình 4

2.1.2 Đặc điểm về khí hậu, thời tiết và thủy văn 4

2.1.3 Đặc điểm về đất đai - tài nguyên 5

2.2 Điều tra về cơ sở hạ tầng 5

2.2.1 Hệ thống đường giao thông 5

2.2.2 Hệ thống thủy lợi 6

2.2.3 Hệ thống lưới điện 6

2.2.4 Chợ xã và nước sạch 6

2.3 Điều tra tình hình kinh tế - xã hội – văn hóa – chính trị 7

2.3.1 Văn hóa – chính trị - xã hội 7

2.3.2 Hiện trạng về chăm sóc sức khỏe và giáo dục 7

2.3.3 Hiện trạng về kinh tế 8

2.3.4 Các chương trình, dự án đang thực hiện tại vùng dự án 9

CHƯƠNG 3 Một số kỹ thuật thường được sử dụng trong điều tra xây dựng và quản lý dự án10 3.1 Đánh giá nhanh nông thôn 10

3.2 Các phương pháp điều tra thu thập thông tin 10

3.2.1 Xem xét dự liệu phụ 10

3.2.2 Quan sát trực tiếp 11

3.2.3 Phỏng vấn 11

3.2.4 Hội họp 13

3.3 Xác định các vấn đề ưu tiên trong xây dựng dự án 13

3.3.1 Cách xác định nguyên nhân của các khó khăn 13

3.3.2 Cách lựa chọn vấn đề ưu tiên 13

3.4 Lựa chọn các kỹ thuật phù hợp cho dự án 14

3.4.1 Tiêu chuẩn của một kỹ thuật thích hợp 14

3.4.2 Một số kỹ thuật thường được áp dụng trong dự án 14

CHƯƠNG 4 Xây dựng dự án 16

4.1 Cách viết một dự án 16

4.1.1 Cách viết phần đặt vấn đề 16

4.1.2 Cách viết phần cơ sở của dự án 16

4.1.3 Xác định các mục tiêu của dự án 16

4.1.4 Nội dung và cách trình bày các nội dung của dự án 17

4.1.5 Cách viết phần kết luận và đề nghị 18

4.2 Giới thiệu một dự án 18

Chương 5 QUẢN LÝ VÀ THỰC HIỆN DỰ ÁN 29

5.1.1 Chọn người quản lý dự án 29

5.1.2 Chọn cán bộ tham gia dự án 29

5.1.3 Chọn nông dân tham gia dự án 30

5.1.4 Tập huấn cho người tham gia dự án 30

5.2 Kiểm tra, giám sát và đánh giá dự án 31

5.2.1 Kiểm tra dự án 31

5.2.2 Giám sát hoạt động của dự án 32

5.2.3 Đánh giá dự án 33

5.3 Tổng kết dự án 33

TÀI LIỆU THAM KHẢO 35

CHƯƠNG 1 Giới thiệu chung về dự án và xây dựng, quản lý dự án

Số tiết: 03 (Lý thuyết: 03 tiết; Bài tập: 0)

A) MỤC TIÊU:

- Về kiến thức: Sau khi học xong sinh viên cần hiểu được khái niệm, vai trò của dự án

cũng như phân loại các dự án

- Về kỹ năng: Có khả năng phân loại các loại các dự án nông nghiệp.

- Về thái độ: Sinh viên cần có thái độ nghiêm túc trong quá trình học tập, nghiên cứu,

đồng thời sáng tạo trong học tập và tiếp thu những tri thức mới

B) NỘI DUNG:

1.1 Giới thiệu chung về dự án

1.1.1 Khái niệm về dự án

* Theo quan điểm tổ chức

Dự án là tập hợp những hoạt động được điều phối chặt chẽ, tập trung để sử dụng nhữngnguồn lực giới hạn nhằm đạt đến những mục tiêu mong đợi trong tương lai

* Theo góc độ đầu tư

Dự án là công cụ biểu hiện hợp lý hóa và cải thiện đầu tư Đó là một chuỗi các dữ liệuđược phân tích và sắp xếp logic, các ưu tiên đầu tư được thiết lập nhằm thực hiện các mục tiêu

đã được xác định rõ về thời gian, chi phí hoạt động và lợi ích

* Theo quan điểm phát triển

Dự án là các dạng can thiệp khác nhau được thiết kế để đạt được các mục tiêu cụ thể nào

* Khái niệm về đầu tư

Đầu tư là hoạt động kinh tế gắn liền với việc sử dụng vốn dài hạn nhằm mục đích sinh lời

* Mối quan hệ giữa đầu tư và dự án

- Dự án và đấu tư có mối quan hệ chặt chẽ với nhau

- Mục đích của đầu tư là sinh lợi, khả năng sinh lợi là điều kiện tiên quyết để đầu tư

- Dự án chỉ là công cụ của đầu tư

1.1.3 Vai trò của dự án trong nền kinh tế xã hội

Dự án là bộ phận cấu thành trong chiến lược hoạt động, phát triển kinh tế xã hội

Ví dụ: Dự án thủy điện Sơn La nằm trong chiến lược phát triển điện năng và phát triền

kinh tế - xã hội của Việt Nam

1.1.4 Phân loại dự án

* Phân loại theo thời gian

- Quy mô của dự án và tính chất của các hoạt động của dự án quyết định thời gian của

dự án

Dự án dài hạn: là dự án kéo dài khoảng 5 năm trở lên Dự án dài hạn có quy mô lớn, đòihỏi đâu tư lớn và thu lợi ích lâu dài

Ví dụ: Dự án thủy điện Sơn La.

Dự án ngắn hạn: là dự án có khoảng thời gian thực hiện dưới 5 năm Nó có quy mô vừaphải hoặc nhỏ, đầu tư không lớn, thu lợi nhanh và trước mắt

Ví dụ: Dự án làm thủy lợi nhỏ ở xã A Dự án trồng giống đậu tương mới ở xã B

* Phân loại dự án theo phạm vi tác động

- Dự án phát triển một sản phẩm cho địa phương hoặc doanh nghiệp

- Dự án phát triển dịch vụ cụ thể: Tưới tiêu, bảo vệ thực vật, tín dụng nhằm đápứng yêu cầu cho một vùng, một địa phương

- Dự án cho một đơn vị: Là dự án xây dựng hay cải tổ một doanh nghiệp

- Dự án phát triển tổng hợp trên một vùng, một miền hoặc toàn lãnh thổ về nhiềumặt: Kinh tế - Xã hội, chuyển giao kỹ thuật do nhiều ngành hợp tác thực hiện trên một địa bàn

* Phân loại dự án theo quy mô

Phân biệt dự án theo quy mô là căn cứ vào cấp quản lý để xem xét khía cạnh sử dụngnguồn lực và lợi ích mà dự án đem lại, từ đó phân biệt quy mô dự án Phân loại theo cách này dự

án được chia thành:

- Dự án quốc gia: Là dự án có quy mô lớn, do Chính phủ quản lý và điều hành

- Dự án cấp ngành, địa phương hoặc vùng, miền: Là những dự án do ngành hoặcđịa phương (tỉnh) quản lý

- Dự án cấp cơ sở: là dự án có phạm vi tác động trên một huyện hoặc một số xã,thôn

* Phân loại dự án theo mục đích

Căn cứ vào mục đích của dự án, người ta chia dự án thành các loại sau:

- Dự án mang tính chất vụ lợi: Là dự án đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận (trong

phát triển kinh tế thì dự án này là chủ yếu)

- Dự án phi lợi nhuận: Là những dự án không lấy hiệu quả hoặc lợi nhuận của vốn

đầu tư làm mục đích, mà lấy những lợi ích khác như xã hội, môi trường là chủ yếu

- Dự án mang tích chất trung gian: Là dự án đặt cả hai nhiệm vụ kinh tế và xã hội

làm mục đích

Ví dụ: Dự án giải quyết việc làm cho khu vực nông thôn.

1.1.5 Vòng đời dự án

Vòng đời của dự án là thời gian tồn tại của một dự án

Các giai đoạn trong một vòng đời dự án:

* Giai đoạn chuẩn bị: Giai đoạn chuẩn bị gồm có các bước sau:

- Điều tra điều kiện tự nhiên - xã hội và đánh giá nhu cầu của cộng đồng

- Viết dự án

- Đệ trình dự án

- Sửa chữa và đệ trình lại (nếu có)

- Lập kế hoạch và hoạch định các chính sách cho dự án

- Thành lập Ban điều hành dự án

- Xây dụng quy chế hoạt động

* Giai đoạn thực hiện: Giai đoạn thực hiện gồm có các bước sau

- Lập kế hoạch chi tiết cho các hoạt động của dự án trong từng thời kỳ

- Thực hiện các hoạt động của dự án.

- Kiểm tra, giám sát các hoạt động

- Đánh giá kết quả của các hoạt động trong các giai đoạn và kết thúc

* Giai đoạn kết thúc: Gồm các bước sau:

- Đánh giá toàn diện dự án

- Áp dụng kết quả dự án ra diện rộng

- Đề xuất "pha" mới của dự án

1.2 Giới thiệu về quá trình lập dự án

1.2.1 Định hướng của dự án

- Định hướng của dự án là sự ấn định trước về lĩnh vực hoạt động và mục đích của dự án

do các cấp có thẩm quyền hoặc cơ quan tài trợ kinh phí đề ra Các dự án muốn được chấp nhậnthì phải xây dựng trên cơ sở định hướng này nếu không sẽ bị loại bỏ

Ví dụ: Ngân hàng quốc tế A chỉ cho vay tiền xây dựng đường giao thông Tổ chức quốc

tế B chỉ tài trợ cho lĩnh vực giáo dục - đào tạo

Chương trình quốc gia xóa đói giảm nghèo chỉ chấp nhận và cấp kinh phí cho các dự ánxóa đói giảm nghèo

1.2.2 Điều tra điều kiện tự nhiên- kinh tế - xã hội và đánh giá nhu cầu của cộng đồng

- Trên cơ sở định hướng, chúng ta tiến hành điều tra điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội

và đánh giá nhu cầu của cộng đông

Ví dụ: Định hướng là xóa đói giảm nghèo ở các xã đặc biệt khó khăn Qua điều tra, đánh

giá cho thấy nguyên nhân nghèo đói ở đây là độc canh, thiếu tiếp cận khoa học, kỹ thuật, thiếuvốn và nhu cầu của người dân là đa dạng cây trồng, vật nuôi, được chuyển giao khoa học - kỹthuật, vay vốn Từ kết quả điều tra này có thể đề xuất dự án là "chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vậtnuôi và tăng cường dịch vụ cho người dân địa phương"

- Nội dung của dự án, Các hoạt động của dự án, Kinh phí của dự án

- Kế hoạch (thời gian biểu) cho các hoạt động của dự án

- Tổ chức và nhân sự cho việc thực hiện dự án

D) CÂU HỎI ÔN TẬP

1 Vai trò của dự án trong nền kinh tế? Liên hệ thực tiễn hiện nay

2 Khái niệm và phân loại dự án?

3 Các bước thành lập dự án? Anh (chị) hãy nêu các bước thành lập một dự án trong lĩnh vựctrồng trọt.

CHƯƠNG 2 Điều tra điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội vùng dự án

Số tiết: 05 (Lý thuyết: 04 tiết; Bài tập: 01 tiết)

A) MỤC TIÊU:

- Về kiến thức: Sau khi học xong sinh viên cần hiểu được các bước điều tra điều kiện

kinh tế, tự nhiên, xã hội vùng dự án

- Về kỹ năng: Thực hiện tốt các bước trong điều tra điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội

vùng dự án

- Về thái độ: Sinh viên cần có thái độ nghiêm túc trong quá trình học tập, nghiên cứu,

đồng thời sáng tạo trong học tập và tiếp thu những tri thức mới

+ Vị trí địa lý, địa hình rừng núi, sông ngòi, kênh rạch cũng như các con đường giaothông liên thôn (bản), liên xã, liên huyện, tỉnh lộ và quốc lộ

+ Vị trí địa lý, địa hình các công trình thúy lợi như các trạm bơm, hệ thống mương máng

tưới tiêu, đập cũng như các vùng, các lô đất, các cụm dân cư sinh sống Những thông tin trên

vừa thể hiện bằng số liệu cụ thể vừa thể hiện bằng tình hình thực tế, vì vậy người thu thập thôngtin phải ghi chép đầy đủ, sau đó kiểm nghiệm, thẩm định lại bằng các phương pháp khảo sát thực

tế và tìm hiểu thông qua cán bộ địa chính cũng như các trưởng thôn (bản) và cộng đồng nhữngngười am hiểu lĩnh vực này

Trong khi đi thực địa để thu thập thông tin về vị trí địa lý, địa hình đất đai của xã, nênhướng dẫn người dân vẽ "sơ đồ" bằng phương pháp PRA

Cách làm: Chọn một nhóm người sống lâu năm tại cộng đồng, đề nghị họ tự vẽ "sơ đồ"của thôn (xóm, bản) lên nền đất Yêu cầu của lược đồ là phải thể hiện vị trí của cộng đồng (cácmặt tiếp giáp theo các hướng Đông - Tây - Nam - Bắc), tiếp giáp sông ngòi, rừng núi, biển haytiếp giáp các địa phương khác; "sơ đồ" cũng thể hiện các nguồn lài nguyên như đất đai, rừng,biển, hồ, sông ngòi, các mỏ quặng (thiếc, chì, sắt, bạc, vàng ); thể hiện các công trình quantrọng như đường xá, hệ thống thủy lợi, trường học, bệnh xá đường điện, trạm thu phát truyềnthanh, truyền hình, chợ, điểm du lịch (đền chùa, hang động )

Lưu ý: Cần giải thích để các thành viên cộng đồng hiểu rằng lược đồ này không có ý

nghĩa về mặt pháp lý Nhóm nghiên cứu phải trợ giúp các thành viên cộng đồng vẽ và thể hiệncác nguồn tài nguyên cũng như ghi phần chú thích của lược đồ vì điều này rất quan trọng

Mục đích của việc vẽ lược đồ đồ chính người dân thực hiện là để họ tự đánh giá đượctiềm năng của chính họ nhằm phát huy tính tự chủ ở người dân

2.1.2 Đặc điểm về khí hậu, thời tiết và thủy văn

- Mục tiêu là để nắm được diễn biến của khí hậu, thời tiết qua các tháng và qua các năm

- Các chỉ tiêu của nhóm thông tin này được thu thập thông qua sổ theo dõi, báo cáo thống

kê và các trạm khí tượng thủy văn khu vực

Bao gồm:

- Nhiệt độ trung bình các tháng trong năm

- Số giờ nắng của các tháng trong năm

- Lượng mưa các tháng trong năm

Ngoài các chỉ tiêu trên cần đi sâu nghiên cứu và thu thập thông tin về tình hình cụ thể như:

- Ảnh hưởng của các trận mưa lớn, gió lớn (lốc xoáy) trong xã hoặc trong vùng tới đờisống xã hội, đời sống sinh thái Thể hiện những ảnh hưởng đó xảy ra gần đây nhất như thế nào:Thống kê những diện tích ruộng, vườn, rừng, đồi thường xuyên hàng năm bị ngập lụt hoặc hạnhán kéo dài

- Tình trạng nguồn nước từng con sông, suối, hồ, ao; nắm và kiểm tra những thôngtin về diện tích tưới tiêu tự nhiên và diện tích tưới tiêu qua hệ thống thủy nông của huyện, xã;mức độ khai thác các nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh

Ví dụ: Khi thông qua sổ theo dõi hàng tháng của cán bộ xã, kết hợp và đối chiếu với báo

cáo thực trạng của trạm khí tượng thủy văn của huyện Định Hóa, người đi thu thập thông tin đã

có được các số liệu về thực trạng khí hậu, thời tiết, nhiệt độ của xã Quy Kỳ để làm cơ sởnghiên cứu phân tích lập dự án

2.1.3 Đặc điểm về đất đai - tài nguyên

Các chỉ tiêu về đất đai cũng như tài nguyên đất được thu thập qua nhiều kênh thông tin:+ Từ số liệu điều tra hàng năm của Phòng Nông nghiệp huyện và cán bộ địa chính của xã

Số liệu và thông tin từ nguồn này thường mang tính tổng hợp theo từng vùng, từng lô, từng cánhđồng, cánh rừng, nếu có thể ghi chi tiết đến từng hộ

+ Thông tin đầy đủ chi tiết về đất đai phải thu từ nguồn của cán bộ thuế nông nghiệphoặc sổ trước bạ (quyền sử dụng đất) của các hộ do cán bộ nông nghiệp xã theo dõi và tổng hợp.Nguồn số liệu và thông tin này cung cấp cho ta biết từng loại đất của từng hộ và từng thôn bản

Do vậy với nguồn thông tin này cần kết hợp với phương pháp điều tra hộ vì như vậy sẽ cho ta độtin cậy thông tin cao hơn

+ Dựa vào bảng thống kê đất đai để đánh giá tiềm năng đất đai có thể thực hiện dự án haykhông

+ Sau khi có được các thông tin chung về đất đai, cần phân tích chi tiết từng chỉ tiêu cụthể nhằm xác định thực trạng sử dụng và hiệu quả sử dụng đất đồng thời thấy được những đặcthù của việc sử dụng đất ở địa phương

2.2 Điều tra về cơ sở hạ tầng

2.2.1 Hệ thống đường giao thông

- Giao thông có vai trò vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển sản xuất hànghóa, thúc đẩy giao lưu kinh tế, văn hóa giữa các vùng

- Phương pháp thu thập: Cùng cán bộ phụ trách giao thông và xây dựng của xã đi quansát thực tế các tuyến đường xem có thuận lợi và khó khăn gì cho phát triển kinh tế - xã hội

- Với hệ thống đường giao thông đó có thể xây dựng được những dự án mang tính khả thihay không? Sau khi đi quan sát xong, hai bên sẽ cùng nhau thảo luận, phân tích những khó khăn,thuận lợi và những khả năng có thể tận dụng khai thác

Ví dụ: Qua điều tra, khảo sát hệ thống đường giao thông của xã Tràng Xá (Võ Nhai) cho

thấy: Đã có đường ô tô liên xã rộng 5,5m, dài 18km rải nhựa đi qua xã đến tận xã Bình Long

Đường đi tới các bản trong xã đều xuất phát từ trục đường nhựa liên xã nhưng chủ yếu là đườngđất Các tuyến đường đều được hình thành từ nhiều năm trước đây do lâm trường khai phá mởrộng để vận chuyển lâm sản nên việc đi lại hết sức khó khăn, nhất là mùa mưa, đặc biệt là đườngvào các bản như Chòi Hông, Tân Đào, Đông Bo.

2.2.2 Hệ thống thủy lợi

- Hệ thống thúy lợi có nhiều loại công trình như: Đập dâng, hồ chứa, trạm bơm hoặckênh mương tự chảy Đặc điểm hiện trạng về hệ thống thúy lợi có liên quan trực tiếp đến năngsuất cây trồng, diện tích và sản lượng lúa hàng năm của dân cư trong xã

Những thông tin cần được thu thập là:

- Số đập dâng, trạm bơm, kênh mương, tình trạng và mức độ sử dụng, trữ lượngnước tưới tiêu diện tích ruộng được tưới là bao nhiêu?

- Diện tích trồng trọt sử dụng nước tưới, tiêu tự nhiên (nước tự chảy) mức độ tưới, tiêuđạt được (ha) chiếm bao nhiêu phần trăm so với toàn bộ?

- Công trình và hệ thống kênh mương qua các trạm bơm (bơm điện hay bơm dầu), côngsuất từng trạm, diện tích tưới (tiêu) bao nhiêu cho một vụ và bao nhiêu diện tích hai vụ, chiếmbao nhiêu phần trăm so với toàn bộ?

- Số diện tích ruộng, vườn, đồi cần tưới mà hiện nay do không có nước phải bỏhoang hoặc có cấy, trồng nhưng không được thu hoạch hoặc thu hoạch với năng suất thấp là baonhiêu ha, chiếm bao nhiêu phần trăm so với toàn bộ?

2.2.3 Hệ thống lưới điện

Quan sát xem xã đã có điện lưới chưa Nếu chưa có điện lưới thì tìm hiểu xem nguyênnhân do đâu chưa có điện lưới? Nếu có điện lưới rồi thì thu thập sâu các thông tin sau đây:

- Chiều dài tuyến trục chính lưới điện bao nhiêu?

- Có trạm biến thế không? Nếu có thì có mấy trạm?

- Chiều dài các tuyến phụ về các thôn bản là bao nhiêu? (ghi cụ thể từng bản, thôn)

- Chất lượng đường dây thế nào?

- Có bao nhiêu hộ ở mỗi bản đã được dùng điện? chiếm bao nhiêu phần trăm tổng

số hộ, trong đó có bao nhiêu hộ nghèo đã được dùng điện, chiếm bao nhiêu phần trăm?

- Có bao nhiêu hộ chưa được dùng điện, trong đó có bao nhiêu hộ nghèo? Xác địnhnguyên nhân của những hộ chưa có điện

- Có bao nhiêu hộ dùng điện cho sản xuất kinh doanh? Chủ yếu kinh doanh loạihình sản xuất nào?

2.2.4 Chợ xã và nước sạch

* Chợ xã

Am hiểu về số lượng, quy mô chợ, số lượng người thường xuyên đến chợ, chợ họpthường xuyên, hàng ngày hay theo phiên, hiện tại có xã có chợ họp chưa Cũng như tìm hiểuxem các dịch vụ, các sản phẩm hàng hóa mua bán chủ yếu là gì

* Về nước sạch (nước sinh hoạt)

Thu thập các thông tin về chương trình nước sạch nông thôn để phục vụ cho việc lập dự

án cần tập trung ở những chỉ tiêu cơ bản sau:

- Số hộ dùng nước tự nhiên như sông, suối, ao hồ chiếm bao nhiêu phần trăm so vớitoàn bộ?

- Số hộ gia đình dùng giếng đào hoặc giếng khoan, chiếm bao nhiêu phần trăm so vớitoàn bộ?

- Số hộ gia đình dùng nước sinh hoạt ở bể nước tập trung của thôn bản do chương trìnhnhà nước đầu tư - chiếm bao nhiêu phần trăm so với toàn bộ?

2.3 Điều tra tình hình kinh tế - xã hội – văn hóa – chính trị

2.3.1 Văn hóa – chính trị - xã hội

* Dân số

- Số lượng dân cư: Tìm hiểu tổng số dân trong cộng đồng (bao nhiêu khẩu và baonhiêu hộ) Thông tin này cho chúng ta biết dự án sẽ liên quan tới bao nhiêu người (ví dụ: Nếu là

dụ án xây dựng đường giao thông thì tất cả người dân trong cộng đồng đều có cơ hội hưởng lợi

như nhau và số người hưởng lợi sẽ là tổng số dân cư ở cộng đồng)

- Mật độ dân: Số người trên 1km vuông là bao nhiêu Thông tin này dựa trên sựtính toán tổng số dân cư trên tổng diện tích của xã (cộng đồng) và nó cho chúng ta biết một cáchkhái quát đây là cộng đồng đông dân hay thưa dân, do vậy diện tích đất canh tác trung bình trênđầu người nhiều hay ít

- Sự phân bố dân cư: Đó là thông tin về tổng số hộ và tổng số khẩu trong mỗi mộtthôn Thông tin này cho chúng ta biết sự phân bố dân cư đều hay không đều trong một vùng.Điều đó cho phép chúng ta tìm hiểu tiếp nguyên nhân và hậu quả của sự phân bố không đều giữacác thôn, nếu có (vì sao thôn này đông dân cư, thôn kia thưa dân cư? Thôn đông dân thì sẽ cóhậu quả gì về kinh tế cũng như xã hội) và do vậy có thể đưa ra các giải pháp ưu tiên và tìm cáchkhắc phục

- Tỷ lệ tăng dân số: Thông tin này dựa trên sự tính toán tổng số nhân khẩu trong xãcộng với số trẻ em mới sinh trong năm và số người chuyển hộ khâu đến xã trong năm trừ đi sốngười chết trong năm và số người chuyển hộ khâu khỏi xã trong năm rồi chia ra tổng số nhânkhẩu trong xã

Ví dụ: So sánh số liệu thống kê 3 năm 1997, 1998, 1999, chúng ta thấy chỉ số tăng dân số

ở xã Đồng Liên năm 1997 là 1,005%, năm 1998 là 1,003%, năm 1999 là 0,99% (Trung tâmnghiên cứu giảm nghèo Đại học Thái Nguyên - 1999)

Kết luận: Công tác kế hoạch hóa gia đình ở xã Đồng Liên đạt kết quả tốt, tỷ lệ tăng dân

số ở xã Đồng Liên có xu hướng giảm

- Tỷ lệ nam nữ: Tìm hiểu tổng số nhân khẩu là nam, tổng số nhân khẩu là nữ, tổng

số lao động nam, tổng số lao động nữ, tỷ lệ này như thế nào? cân đối hay mất cân đôi? Khi tìmhiểu về dân số, có thể chỉ cần sử dụng tài liệu có sẵn (thông tin thứ cấp) do cán bộ lãnh đạo địaphương cung cấp Tuy nhiên, cũng có thể kết hợp với phương pháp phỏng vấn trực tiếp ngườidân khi chúng ta muốn biết chi tiết hơn về một vấn đề cụ thể nào đó

* Dân tộc, tôn giáo và phong tục tập quán

Hiểu được tôn giáo và phong tục tập quán của một cộng đồng là vô cùng quan trọng đểthiết kế một dự án khả thi Khi khảo sát để làm dự án, chúng ta phải tìm hiểu phong tục tập quáncủa họ Phương pháp tích cực nhất để thu thập thông tin loại này là thâm nhập vào cộng đồng:Cùng ăn, ở, làm việc và giao tiếp với bà con Qua quan sát, hỏi chuyện, chúng ta có thể biết thóiquen của bà con trong mọi mặt sinh hoạt đời sống cũng như trong sản xuất; biết được thái độ ứng

xử và những phản ứng của người dân trong cộng đồng

Cần đặc biệt lưu ý tới những định kiến, những hủ tục (nếu có) có thể làm cản trở việcthực hiện dự án, chính sách

2.3.2 Hiện trạng về chăm sóc sức khỏe và giáo dục

* Chăm sóc sức khỏe và các dịch vụ y tế

Thông tin này cho phép chúng ta biết được các dịch vụ y tế ở địa phương, tình hình sứckhỏe, bệnh tật của người dân ở cộng đồng, ảnh hưởng của bệnh tật đến đời sống dân cư.

Những thông tin cần thu thập là:

- Vấn đề chăm sóc sức khỏe ban đầu được người dân ở cộng đồng quan tâm nhưthế nào? Cụ thể là:

+ Số trẻ em được tiêm phòng hàng năm

+ Số người được khám sức khỏe định kỳ hàng năm hay hàng quý hay bao nhiêu năm mộtlần?

- Tình hình thực hiện kế hoạch hóa gia đình

- Chế độ hưởng các dịch vụ y tế được vận dụng như thế nào? (Các hộ nghèo đóihưởng các dịch vụ y tế có được miễn giảm không? Người già, người cô đơn, người tàn tật ngườimắc các bệnh kinh niên có được miễn giảm hay trợ giúp gì không?)

- Mức độ phổ cập đến đâu? người dân có biết tới các chính sách chăm sóc sứckhỏe, kế hoạch hóa gia đình, các chính sách ưu tiên không?

* Về giáo dục

Thông tin này cho phép chúng ta biết về mối quan tâm của cộng đồng trong việc học tậpcủa con em mình, hiểu được sự quan tâm của xã hội đầu tư cho giáo dục, nhận thức được mức độquan trọng của văn hóa

Thông tin cần thu thập bao gồm:

- Có bao nhiêu cấp học trên địa bàn? Trường học có gần nơi cư trú của phần lớndân cư hay không? Việc đi lại học tập của các cháu khó khăn hay thuận lợi, lý do

- Số lượng người có trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp đang ở tại cộng đồng(bao nhiêu nam, bao nhiêu nữ?)

- Số lượng người có trình độ văn hoa ở các bậc học phổ thông (tốt nghiệp lớp mấy?Bao nhiêu nam, bao nhiêu nữ?)

- Số lượng và tỷ lệ (nam, nữ) các cháu đang ở độ tuổi đến trường (từ 6 đến 15 tuổi.Hết phổ thông cơ sở)? số lớp học ở các trường và trung bình số lượng học sinh ở một lớp học(biên chế lớp học)?

2.3.3 Hiện trạng về kinh tế

2.3.3.1 Nguồn thu nhập

Để hiểu rõ về mức thu nhập của cộng đồng, chúng ta phải biết nguồn thu nhập là nhữngnguồn nào, nguồn chính là nguồn nào, nguồn phụ là nguồn nào, có khả năng tăng thu nhập từnguồn nào?

Người làm dự án cần nắm rõ nguồn thu nhập của người dân ở vùng định xây dựng dự án.Những thông tin cần biết bao gồm:

- Mức thu nhập: Thông tin này cho chúng ta biết các hộ gia đình có mức sống nhưthế nào, thu nhập bình quân là bao nhiêu trong một năm hay một vụ (tính trong khoảng 3 hay 5năm gần thời điểm lấy thông tin) Từ đó phân tích xem nguồn thu nhập đảm bảo cho cuộc sốngđến mức độ nào?

- Từ mức thu nhập bình quân của các hộ trong một năm, chúng ta có thể tính đượcmột cách dễ dàng thu nhập bình quân một đầu người trong gia đình là bao nhiêu, trên cơ sở đó

có thể đánh giá được mức sống của dân cư

Cũng từ mức thu nhập bình quân một năm, chúng ta tìm hiểu xem người dân sử dụngtổng số thu nhập của họ như thế nào Chẳng hạn dùng để ăn hết bao nhiêu? Dùng cho may mặc,

cho con cái học hành và thuốc men hết bao nhiêu? Có tiết kiệm được không và tiết kiệm đượcbao nhiêu? Mức thu nhập ấy có đủ để cho cả gia đình ăn không (có an toàn lương thực không?)

2.3.3.2 Thực trạng nghèo đói

Chúng ta muốn xây dựng dự án giảm nghèo thì phải tìm hiểu tình hình nghèo đói và thựctrạng nghèo đói của cộng đồng trong mối tương quan với các cộng đồng khác Nghĩa là chúng taphải tìm hiểu xem cộng đồng được xếp vào loại ưu tiên nào? (xã nằm trong số bao nhiêu xãnghèo nhất huyện, nghèo nhất tỉnh…)

Các thông tin cần thu thập về tình hình nghèo đói: Có bao nhiêu hộ giàu, hộ khá, hộ trungbình, hộ nghèo hoặc hộ đói trong cộng đồng? Tỷ lệ giàu nghèo tương quan như thế nào? Thựctrạng về mức độ giàu có và mức độ nghèo đói? Thu nhập và việc sử dụng thu nhập của họ nhưthế nào? Tỷ lệ đói nghèo của địa phương phải dựa vào mức quy định của Bộ Lao động Thươngbinh và Xã hội đối với từng vùng khác nhau

2.3.4 Các chương trình, dự án đang thực hiện tại vùng dự án

- Các chương trình dự án, các chính sách xã hội về phát triển kinh tế ở cộng đồng: Thôngtin này cho chúng ta biết có bao nhiêu chương trình, dự án đã thực hiện ở cộng đồng góp phầnxóa đói, giảm nghèo; những dự án nào thành công, dự án nào thất bại, tại sao? Những thông tincần thu thập:

+ Các dự án nào đã và đang áp dụng ở địa phương? Bao nhiêu hộ được hưởng lợi

+ Tên chương trình, dự án? (ví dụ: Ở xã Tràng Xá có dự án 120, dự án RAS 93- 103, dự

án canh tác trên đất dốc, dự án nước tự chảy, dự án 135 )

+ Tên cơ quan, tổ chức tài trợ (tổ chức chính phủ hay phi chính phủ, trong nước hay nướcngoài tài trợ)

+ Mục đích của chương trình, dự án (ví dụ: Chương trình 120 là dự án giải quyết việclàm)

+ Quy mô của dự án (dự án lớn hay nhỏ, đầu tư nhiều hay ít, cụ thể là bao nhiêu tiền, bao

nhiêu hộ tham gia )

+ Thời gian thực hiện dự án: Dự án tiến hành từ bao giờ, kết thúc khi nào (thời gian thựchiện dự án không nhất thiết phụ thuộc vào lượng vốn đầu tư nhiều hay ít mà phụ thuộc vào nộidung của dự án là làm cái gì?)

D) CÂU HỎI ÔN TẬP

* Câu hỏi ôn tập:

1 Anh (chị) hãy trình bày các nội dung của điều tra điều kiện tự nhiên trong thành lập một dự án

2 Anh (chị) hãy trình bày các nội dung của điều tra cơ sở hạ tầng trong thành lập một dự án

3 Anh (chị) hãy trình bày các nội dung của điều tra tình hình kinh tế - xã hội – văn hóa – chínhtrị trong thành lập một dự án

3 Các chú ý trong điều tra thành lập dự án? Lấy ví dụ cụ thể

* Bài tập:

1 Điều tra điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng và tình hình kinh tế, văn hóa, chính trị tại địaphương anh (chị) Có phiếu điều tra kèm theo.

CHƯƠNG 3 Một số kỹ thuật thường được sử dụng trong điều tra xây dựng và quản lý dự án

Số tiết: 07 (Lý thuyết: 05 tiết; Bài tập: 02 tiết)

A) MỤC TIÊU:

- Về kiến thức: Sinh viên cần hiểu được một số kỹ thuật được sử dụng trong điều tra xây

dựng và quản lý dự án

- Về kỹ năng: Thành thục các kỹ thuật trong điều tra xây dựng dự án.

- Về thái độ: Sinh viên cần có thái độ nghiêm túc trong quá trình học tập, nghiên cứu,

đồng thời sáng tạo trong học tập và tiếp thu những tri thức mới

B) NỘI DUNG:

3.1 Đánh giá nhanh nông thôn

Đánh giá nhanh nông thôn có 4 loại như sau:

* Đánh giá nông thôn nhanh thăm dò (RUA thăm dò)

Loại này dùng để thu thập thông tin ban đầu hay chính là điều tra thu thập thông tinchung tại địa bàn dự án Sau khi phân tích các thông tin thu được, chúng ta đặt các giả thuyết banđầu về những khó khăn, thách thức ở địa bàn dự án và phương hướng giải quyết những khókhăn, thách thức đó

* Đánh giá nông thôn nhanh theo chủ đề (RRA chủ đề)

Đánh giá nông thôn nhanh theo chủ đề dùng để nghiên cứu một chủ đề đã được xác định.Thường nó được sử dụng vào hai trường hợp sau:

- Nghiên cứu chủ đề, mà chủ đề này là giả thuyết do RRA thăm dò đề ra Trong trườnghợp này nó là giai đoạn kế tiếp của RRA thăm dò Nhưng phạm vi khảo cứu nhỏ hơn và mức độphân tích sâu hơn so với RRA thăm dò Nếu kết quả của RRA thăm dò là những giả thuyết sơ bộthì của RRA theo chủ đề là những giả thuyết chắc chắn có thể làm cơ sở cho việc tiến hành cácthử nghiệm hoặc xây dựng dự án với các hoạt động cụ thể

Ví dụ: Khi thực hiện RRA thăm dò để nghiên cứu tình hình kinh tế - xã hội của xã A thấy rằng

đại bộ phận các gia đình thiếu lương thực từ 3 - 6 tháng, trong khi đất trồng lúa trên một đầu ngườitương đương với các nơi khác RRA thăm dò đưa ra giả thuyết sơ bộ là "thiếu lương thực là do năngsuất lúa quá thấp" Để kiểm chứng giả thuyết này, người ta tiến hành RRA theo chủ đề để khảo sátnăng suất lúa và tìm những nguyên nhân dẫn đến năng suất lúa thấp

* Đánh giá nông thôn nhanh có sự tham gia của nông dân

Loại này dùng trong việc xác định các vấn đề ưu tiêu, các hoạt động, các kĩ thuật cho dự

án Sự lựa chọn và quyết định này xuất phát từ người dân và sau này họ cũng chính là người thựchiện các hoạt động của dự án, đồng thời hưởng lợi từ dự án

* Đánh giá nông thôn nhanh giám sát (RUA giám sát)

Loại đánh giá này dùng để giám sát việc thực hiện các hoạt động của dự án Kết quả củaloại RRA giám sát dùng để sửa đổi hoặc thay đổi một hoặc một số việc trong một hoạt động của

dự án, cũng có thể là sửa đổi hoặc thay đổi một hoạt động nào đó của dự án

3.2 Các phương pháp điều tra thu thập thông tin

3.2.1 Xem xét dự liệu phụ

- Dữ liệu phụ là tài liệu sẵn có như bản thống kê về số hộ, nhân khẩu, độ tuổi; kết quảđiều tra về đất đai, phân loại đất đai: Kết quả đo lường về khí hậu, thời tiết, thủy văn các thôngtin này được lưu trữ ở các cơ quan chức năng thuộc các cấp chính quyền.

- Dữ liệu phụ giúp ta thu thập thông tin nhanh, đỡ tốn thời gian, công sức tiền của

- Nhưng đôi khi dữ liệu phụ thiếu độ chính xác khiến ta có thể nhìn nhận, đánh giá sailệch vấn đề

3.2.2 Quan sát trực tiếp

- Người điều tra đi cùng với người dân địa phương quan sát khu vực điều tra Nếu quansát kết hợp với hỏi người dân địa phương sau đó tư duy trìu tượng để khái quát hóa vấn đề thìcũng giúp cho chúng ta có kết quả điều tra nhanh chóng và chính xác

Ví dụ: Chúng ta đi đến một số gia đình và thấy đại bộ phận các gia đình chỉ có nhà tranh,

vách đất, không có các vật dụng đắt tiền, thiếu ăn từ 2 - 5 tháng (hỏi các chủ hộ và người dẫnđường) Từ sự quan sát này chúng ta có thể sơ bộ nhận định đây là cộng đồng nghèo, kinh tế kémphát triển

- Chúng ta quan sát đất đồi thấy thực vật ở đây chỉ có sim, mua, guột, đất lẫn nhiều sỏi

cớm, bỏ hoang hoặc chỉ trồng bạch đàn Chúng ta có thể sơ bộ kết luận đất nghèo kiệt dinh

dưỡng

Nếu người quan sát giàu kinh nghiệm thì có thể thu thập được nhiều thông tin quý báugiúp cho việc tránh hoặc lường trước được những khó khăn khi dự án được thực thi

Ví dụ: Đi qua cánh đồng trồng ngô, nhiều bắp ngô bị chuột gặm Nếu sau này dự án thử

nghiệm các giống ngô mới thì chống chuột là một vấn đề cần phải đặt ra

3.2.3 Phỏng vấn

* Phỏng vẩn không chính thức

Phỏng vân không chính thức là những cuộc trò chuyện thân mật với người dân địaphương ở mọi nơi, mọi lúc không có sự sắp đặt trước Trong quá trình trò chuyện chúng tahướng dần vào những chủ đề cần khai thác thông tin

- Ưu điểm: Thu được thông tin nhanh và thật mà các loại phỏng vấn khác không có được

Ví dụ: Trong khi trò chuyện người ta dễ nói ra những thông tin về hoàn cảnh kinh tế gia

đình, các bệnh thường gặp của phụ nữ, các tệ nạn xã hội

- Nhược điểm: Trước khi phỏng vấn không chính thức, người điều tra cần phải chuẩn bị

kỹ lưỡng về những thông tin cần thu thập, những câu hỏi cần đặt ra Nếu là một đoàn điều tra thìcần phải thảo luận trong đoàn để thống nhất về các vấn đề nói trên và đưa ra một bản hướng dẫnchung Kết quả của điều tra không chính thức phụ thuộc rất nhiều vào kinh nghiệm và tài năngcủa người điều tra

Phỏng vấn không chính thức thường được thực hiện trong giai đoạn chuẩn bị của dự án

- Nhược điểm: Phải chuẩn bị công phu, tốn nhiều thời gian

Phỏng vấn chính thức thường được sử dụng để đánh giá tiến độ thực hiện và kết quả của

dự án, tức là ở giai đoạn 2 và 3 của dự án

* Phỏng vẩn thông tin viên chính

Thông tin viên chính là những người hiểu biết rõ nhất về những vấn đề chúng ta định hỏi

Ví dụ: Nam giới thông thạo về cầy bừa, nữ giới thông thạo về cấy, gặt; người bán hàng

thông thạo về tín dụng, đầu vào, đầu ra

Biết chọn chính xác các thông tin viên chính để phỏng vấn sẽ giúp chúng ta tiết kiệm thờigian, nắm bắt vấn đề một cách nhanh chóng và chính xác

* Phỏng vẩn theo nhóm

- Để có thể hiểu cặn kẽ về những khó khăn, thuận lợi và những gì đang diễn ra ở cộng

đồng, người làm dự án cần chọn một nhóm người dân địa phương để thảo luận các vấn đề có liênquan tới địa phương, thông qua đó thấy được những khó khăn, nhu cầu thiết thực của cộng đồngdân cư nhằm mục đích xác định mục tiêu cho việc xây dựng một dự án phát triển cộng đồng

- Quá trình thảo luận nhóm sẽ giúp chúng ta xác định rõ những điểm mạnh, điểm yếucũng như những tiềm năng cần được khai thác của địa phương và những nhu cầu cần thiết củangười dân, từ đó có cơ sở để phân tích quyết định cho việc lập dự án gì và lựa chọn giải phápnào cho phù hợp nhất

Các vật liệu cần thiết cho thảo luận nhóm:

+ Giây Ao để ghi những vấn đề chung cần thảo luận và treo dán lên tường cho mọi thànhviên cùng nhìn thấy để thảo luận

+ Bút dạ

+ Bút viết và các mảnh giấy nhỏ

+ Một số hạt ngô hoặc hạt đỗ (nếu nhóm thảo luận có những người không biêt chữ).

- Cách tổ chức nhóm thảo luận: Trước hết phải thiết lập nhóm, mỗi nhóm từ 15-20người, trong đó có cả nam, nữ, già, trẻ, đại diện cho hộ giàu, khá, nghèo đói, trung bình (đủ ăn),cán bộ địa phương, hộ nông nghiệp, hộ phi nông nghiệp

- Địa điểm thảo luận: Chọn một nơi nào đó có thể tập trung được cả nhóm để thảoluận chung và có thể chia thành các nhóm nhỏ để thảo luận, tùy theo mục đích của thông tin cầnthu thập

- Tiến hành thảo luận nhóm:

+ Sắp xếp những người tham gia nhóm thảo luận ngồi thành vòng tròn là tốt nhất nhằmtạo ra không khí thân mật và thuận lợi cho việc trao đổi thông tin trong quá trình thảo luận giữacác thành viên trong nhóm

+ Mỗi nhóm nên cử ra một người chủ trì để hướng dẫn nhóm thảo luận theo chủ đề phảinói rõ cho những người tham gia thảo luận biết rõ mục đích buổi thảo luận

Một số điểm cần lưu ý khỉ tiến hành thảo luận nhóm:

- Người hướng dẫn phải chuân bị kỹ những vấn đề cần thảo luận, nếu không buổithảo luận trở nên nhàm chán và không hiệu quả, thông tin thu được rất hạn chế

- Chọn phương pháp nào phù họp với năng lực và nhận thức của người dân, có nhưvậy người tham gia thảo luận mới biết phát biểu ý kiến bày tỏ quan điểm của mình về vấn đề màngười hướng dẫn thảo luận đưa ra

- Khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi để mọi thành viên tham gia thảoluận đều được phát biểu bày tỏ quan điểm của mình Đôi khi một số thành viên thường có xuhướng đồng ý với những ý kiên của người xung quanh mà không bộc lộ rõ quan điểm của mình,

vì vậy thảo luận nhóm ít có tác dụng khám phá những thông tin sâu

- Không nên để một số người lấn át buổi thảo luận Nếu như vậy thì thông tinkhông còn là thông tin chung của nhóm nữa mà chỉ là thông tin của rất ít người, thiếu tính đạidiện cho tập thể và đồng thời làm lu mờ vai trò của một số thành viên tham gia thảo luận.

- Tạo không khí thoải mái cho buổi thảo luận, hướng mỗi người tham gia biết tôntrọng, tiếp thu ý kiến của các thành viên khác trong nhóm

* Phỏng vấn sâu

- Là nghiên cứu sâu một vấn đề nào đó để khẳng định lại những vấn đề đã được xác địnhhay chưa Tuy nhiên, không nhất thiết phải phỏng vấn tất cả các vấn đề mà chỉ nên xoáy sâu vàomột vấn đề nào đó

- Người phỏng vấn sâu không nhất thiết phải có sẵn các câu hỏi mẫu nhưng phải có các câuhỏi lớn như là một chuyên đề Tuyệt đối không dùng các câu hỏi đã hàm chứa lượng thông tin màngười được phỏng vấn chỉ cần trả lời có hoặc không, mà phải dùng các câu hỏi mở

3.2.4 Hội họp

- Hội họp là họp một cộng đông dân cư (đội sản xuất, hợp tác xã, thôn ) hay các thànhviên của một tô chức (hội phụ nữ, đoàn thanh niên, hội nông dân ) để cùng nhau bàn bạc quyếtđịnh một, hoặc một số vấn đề

Ví dụ: Có một số vấn đề như: Xây dựng hệ thống tưới tiêu, làm đường, làm trường học,

trong khi kinh phí có hạn, cộng đồng bàn bạc để quyết định xem việc nào ưu tiên làm trước

- Khi họp bàn nhiều vấn đề thì tiến hành chia nhóm để thảo luận Mỗi nhóm thảo luậnmột vấn đề

3.3 Xác định các vấn đề ưu tiên trong xây dựng dự án

3.3.1 Cách xác định nguyên nhân của các khó khăn

* Quan sát

- Quan sát địa hình của xã giúp người nghiên cứu có thể đánh giá về những ảnh hưởngkhách quan tới cộng đồng

Ví dụ: Quan sát địa hình của xã Đồng Liên cho thấy: Mặc dù không cách xa thành phố

nhưng xã Đồng Liên gần như bị cô lập do ngăn cách bởi sông cầu và đường giao thông của xãrất khó khăn Do đó người dân ở đây khó tiếp cận với trào lưu phát triển kinh tế, thông tin khoahọc và thị trường Địa hình của xã lồi lõm, không theo hướng nhất định, rất khó khăn cho việclàm các công trình thủy lợi và giao thông Đồng Liên có sông cầu và sông đào bao quanh xã,nhưng do không có nhiều công trình thúy lợi, mặt khác ở nhiêu thôn như Đá Gân, Thùng Ong ruộng cây lúa rát tản mạn, địa hình không bằng phảng gây khó khăn cho việc xây dựng các trạmbơm lớn, dẫn đến tình trạng thiếu nước phục vụ cho sản xuất nghiêm trọng Cả xã chỉ có một chợnhỏ, họp theo phiên, nên người dân gặp nhiêu khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm nông

nghiệp (Trung tâm nghiên cứu giảm nghèo - Đại học Thái Nguyên, 1999).

* Phỏng vấn :

- Có thể dùng phương pháp phỏng vấn hệ thống bằng cách xây dựng bảng câu hỏi chặtchẽ Với một số mẫu nhất định (khoảng 10% số hộ) để xác định nguyên nhân của những khókhăn và những nhu cầu của người dân Sau đó xử lý số liệu theo cách tính tỷ lệ % và biểu diễnbằng biểu đồ hoặc bảng Qua đó ta có thể đánh giá được nguyên nhân nào, khó khăn nào chiếm

tỷ lệ phần trăm nhiều nhất ở cộng đồng đó

* Thảo luận nhóm

Nếu tổ chức nhóm thảo luận chung cả nam và nữ, cả cán bộ với nông dân, thì nông dânnói chung, đặc biệt là phụ nữ thường ngại bày tỏ quan điểm riêng của mình Bởi vậy nên tổ chức

các hội thảo nhóm riêng cho từng đối tượng, sau đó người nghiên cứu phải tập trung tất cả các ýkiến lại để tìm ra những điểm chung nhất.

3.3.2 Cách lựa chọn vấn đề ưu tiên

- Sử dụng so sánh cặp đôi Trên cơ sở của sự sắp xếp thứ tự quan trọng đó, chúng ta lựachọn các giải pháp ưu tiên cho phù hợp để tiến hành xây dựng dự án

- Cách làm

+ Kẻ một bảng so sánh trên giấy to (giấy Ao) Cột đầu tiên và hàng đầu tiên của bảng đềughi các nguyên nhân theo thứ tự giống nhau Lần lượt so sánh hai nguyên nhân với nhau, nguyênnhân nào quan trọng hơn thì ghi nó vào ô giao nhau giữa cột và hàng tương ứng Sau đó đếm sốlần xuất hiện của mỗi nguyên nhân trong bảng so sánh theo hàng ngang, mỗi lần xuất hiện chomột điểm Sau đó xếp thứ tự ưu tiên dựa vào số điểm

3.4 Lựa chọn các kỹ thuật phù hợp cho dự án

3.4.1 Tiêu chuẩn của một kỹ thuật thích hợp

* Kỹ thuật được đông đảo nông dân cho là có hiệu quả

- Nhanh chóng làm tăng thu nhập của người nông dân (đối với những kỹ thuật đầutiên dự án đưa vào)

- Có kết quả nhanh, rõ ràng

- Phù hợp với đặc điểm sản xuất nông nghiệp của địa phương

* Kỹ thuật chỉnh (trong số các kỹ thuật đưa vào dự án) phải giải quyêt được các yêu tố hạn chế nhất trong sản xuất nông nghiệp.

Ví dụ: Để tăng sản lượng lúa trên đất không chủ động nước chúng ta có thể áp dụng một

số biện pháp kỹ thuật như: Thủy lợi, giống mới, kỹ thuật thâm canh nhưng trong đó chỉ có thủylợi là giải quyết được yếu tố hạn chế nhất đối với đất trồng lúa không chủ động nước

* Kỹ thuật đem lại lợi ích cho đông đảo nông dân, đặc biệt là người nghèo và trung bình.

- Kỹ thuật sử dụng những gì nông dân sẵn có, ít phải nhập từ bên ngoài vào (nôngdân chủ động đâu vào)

- Kỹ thuật ít bị rủi ro

- Kỹ thuật cần, nhiều lao động hơn là cần vốn đầu tư

- Kỹ thuật đơn giản, dễ hiểu

* Kỹ thuật phải có một thị trường hợp lý cho sản phẩm của nó.

* Kỹ thuật đó an toàn đối với hệ sinh thái của địa phương.

* Kỹ thuật phải dễ được phát triển rộng rãi

3.4.2 Một số kỹ thuật thường được áp dụng trong dự án

- Các giống mới của các cây trồng truyền thống Ví dụ: Giống lúa mới, ngô mới

-Tăng vụ : Kỹ thuật này có ưu điểm là tăng nhu cầu lao động trong khi nông thôn đang

dư thừa lao động, nâng cao đáng kể thu nhập cho người dân với đầu tư thấp, nâng cao hiệu quảphòng trừ sâu bệnh

- Trồng cây ăn quả, cây đặc sản Các loại cây này có ưu điểm là trồng được ở nhiều nơi,

có thể trồng xen với cây nông nghiệp nên tận dụng được đất tối đa, có thể hút chất dinh dưỡng từlớp đất sâu mà các loại cây khác không hút được, bảo vệ đất khỏi bị xói mòn, ổn định kinh tế ởnhững vùng khô hạn và có thể làm giàu

- Các kỹ thuật bảo vệ đất: Trồng hàng rào xanh theo đường đồng mức Trồng xen canh,gối vụ các loại cây trồng

- Chăn nuôi một số loại vật nuôi như: Dê, lợn, gà, vịt, thỏ, cá, ong

- Sử dụng gia súc đực giống mới để lai tạo với đàn gia súc địa phương

- Chăn nuôi trâu, bò (kỹ thuật này không được áp dụng phổ biến)

- Thụ tinh nhân tạo gia súc (kỹ thuật này ít khả năng thành công)

D) CÂU HỎI ÔN TẬP:

* Câu hỏi ôn tập:

1 Kỹ thuật đánh giá nhanh nông thôn và phân loại đánh giá nhanh nông thôn?

2 Phương pháp xác định các vấn đề ưu tiên trong dự án?

3 Phương pháp điều tra điều kiện, tự nhiên kinh tế xã hội vùng dự án?

4 Kỹ thuật lựa chọn các kỹ thuật phù hợp cho dự án?

* Bài tập: Phân tích tổ chức cộng đồng tại xã của anh/chị Nêu vai trò của họ trong một dự án

phát triển Xác định các bên liên quan trong xây dựng, lập kế hoạch của dự án