Phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên vùng đông bắc, việt nam theo tiếp cận năng lực

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN MINH TƯỜNG PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN VÙNG ĐÔNG BẮC, VIỆT NAM THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC LUẬN Á

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN MINH TƯỜNG

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN

VÙNG ĐÔNG BẮC, VIỆT NAM THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN MINH TƯỜNG

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN

VÙNG ĐÔNG BẮC, VIỆT NAM THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận án là công trình nghiên cứu khoa học của riêng

tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận án bảo đảm độ tin cậy, tính

chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận án đều được rút ra

từ kết quả nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả

Nguyễn Minh Tường

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC BẢNG viii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ x

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 11

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 11

1.1.1 Nghiên cứu về giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông 11

1.1.2 Nghiên cứu về năng lực và năng lực nghề nghiệp của giáo viên 14

1.1.3 Nghiên cứu về giáo viên trung học phổ thông chuyên và phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 20

1.1.4 Nhận xét các công trình nghiên cứu đã có và những vấn đề mới đặt ra trong luận án 23

1.2 Đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 25

1.2.1 Khái niệm đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 25

1.2.2 Chức năng, nhiệm vụ của giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 25 1.2.3 Đặc thù lao động sư phạm của giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 26

1.3 Năng lực, tiếp cận năng lực, khung năng lực nghề nghiệp của giáo viên trường THPT chuyên 28

1.3.1 Năng lực và năng lực nghề nghiệp của giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 28

1.3.2 Tiếp cận năng lực trong phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 31

1.3.3 Đổi mới giáo dục và yêu cầu năng lực nghề nghiệp đối với giáo viên trường THPT chuyên 331.3.4 Khung năng lực nghề nghiệp của giáo viên trường THPT chuyên 381.4 Phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên từ lý thuyết quản lý nguồn nhân lực theo tiếp cận năng lực 411.4.1 Phân cấp quản lý trong phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 411.4.2 Nội dung phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên từ lý thuyết quản lý nguồn nhân lực theo tiếp cận năng lực 441.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên theo tiếp cận năng lực 541.5.1 Bối cảnh hội nhập và xu thế phát triển của thời đại 541.5.2 Xu thế đổi mới giáo dục và hành lang pháp lý về trường trung học phổ thông chuyên 551.5.3 Cơ chế và chính sách quản lý đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 561.5.4 Nhận thức và năng lực chuyên môn của người giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 571.5.5 Môi trường làm việc của giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 581.6 Kinh nghiệm quốc tế về vấn đề nghiên cứu 581.6.1 Kinh nghiệm quốc tế về mô hình giáo dục năng khiếu/tài năng 581.6.2 Kinh nghiệm quốc tế về phát triển đội ngũ giáo viên giáo dục năng khiếu/ tài năng 62

Tiểu kết chương 1 66 Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN VÙNG ĐÔNG BẮC THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 67

2.1 Khái quát tình hình giáo dục trung học phổ thông chuyên vùng Đông Bắc Việt Nam 672.1.1 Giáo dục năng khiếu ở Việt Nam 67

2.1.2 Tình hình chung về giáo dục trung học phổ thông chuyên vùng Đông

Bắc Việt Nam 69

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 70

2.2.1 Mục đích khảo sát 70

2.2.2 Nội dung khảo sát 70

2.2.3 Phương pháp và công cụ khảo sát 71

2.2.4 Tiêu chí và thang đánh giá 72

2.2.5 Địa bàn khảo sát và mẫu khảo sát 74

2.3 Thực trạng đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên vùng Đông Bắc 75

2.3.1 Số lượng 75

2.3.2 Cơ cấu 76

2.3.3 Chất lượng 78

2.4 Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên vùng Đông Bắc 90

2.4.1 Quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên 91

2.4.2 Thu hút tạo nguồn và tuyển dụng đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 93

2.4.3 Tổ chức sử dụng đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 97

2.4.4 Tổ chức đào tạo bồi dưỡng đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 100

2.4.5 Đánh giá và sàng lọc đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 102 2.4.6 Xây dựng môi trường làm việc thuận lợi, tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 103

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên theo tiếp cận năng lực 108

2.5.1 Bối cảnh hội nhập và xu thế phát triển của thời đại 108

2.5.2 Xu thế đổi mới giáo dục và hành lang pháp lý về trường THPT chuyên 109 2.5.3 Công tác quản lý đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 110 2.5.4 Bản thân người giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 111

2.5.5 Môi trường làm việc của giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 112

2.6 Đánh giá chung về thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên vùng Đông Bắc 114

2.6.1 Mặt mạnh 114

2.6.2 Mặt yếu 115

2.6.3 Thời cơ 116

2.6.4 Thách thức 117

Tiểu kết chương 2 118

Chương 3 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN VÙNG ĐÔNG BẮC THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 120

3.1 Các định hướng và nguyên tắc đề xuất giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên theo tiếp cận năng lực 120

3.1.1 Các định hướng 120

3.1.2 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp phát triển đội nfux giáo viên trường THPT vùng Đông Bắc theo tiếp cận năng lực 122

3.2 Giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên theo tiếp cận năng lực 124

3.2.1 Xác định năng lực nghề nghiệp của giáo viên trường trung học phổ thông chuyên trong bối cảnh đổi mới giáo dục 124

3.2.2 Quy hoạch đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên đáp ứng yêu cầu năng lực 129

3.2.3 Thu hút tạo nguồn, tuyển chọn và sử dụng đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên theo khung năng lực nghề nghiệp 131

3.2.4 Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên theo khung năng lực nghề nghiệp 134

3.2.5 Đánh giá giáo viên trường trung học phổ thông chuyên theo khung năng lực nghề nghiệp 141

3.2.6 Tạo môi trường điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp cho giáo viên phát huy tối đa năng lực nghề nghiệp 143

3.3 Mối quan hệ giữa các giải pháp 147

3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 149

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 149

3.4.2 Nội dung và cách thức khảo nghiệm 149

3.4.3 Mẫu khảo nghiệm 150

3.4.4 Kết quả khảo nghiệm 150

3.5 Thử nghiệm giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên 156

3.5.1 Mục đích thử nghiệm 156

3.5.2 Cơ sở lựa chọn giải pháp thử nghiệm khoa học 157

3.5.3 Giả thuyết thử nghiệm 157

3.5.4 Mẫu thử nghiệm 157

3.5.5 Nội dung và cách thức thử nghiệm 158

3.5.6 Tiêu chí và thang đánh giá kết quả thử nghiệm 164

3.5.7 Phương pháp đánh giá thử nghiệm 166

3.5.8 Kết quả thử nghiệm 166

Tiểu kết chương 3 172

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 173

TÀI LIỆU THAM KHẢO 177

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 190 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Địa bàn khảo sát 74

Bảng 2.2 Mẫu khách thể khảo sát 74

Bảng 2.3 Số lượng HS và CBQL, GV trường THPT chuyên năm học 75

2015 - 2016 75

Bảng 2.4 Mẫu điều tra CBQL, GV dạy môn chuyên ở các trường THPT chuyên 76

Bảng 2.5 Cơ cấu GV theo độ tuổi 77

Bảng 2.6 Cơ cấu CBQL, GV theo giới tính 78

Bảng 2.7 Đánh giá phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống củaCBQL, giáo viên trường THPT chuyên 79

Bảng 2.8 Trình độ chính trị của CBQL, giáo viên THPT chuyên 80

năm học 2016 - 2017 80

Bảng 2.9 Đánh giá năng lực nghề nghiệp của đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên 82

Bảng 2.10 Trình độ đào tạo, ngoại ngữ, tin học của CBQL, GV trường THPT chuyên năm học 2018 - 2019 84

Bảng 2.11 Bảng tổng hợp đánh giá thực trạng phẩm chất và năng lực nghề nghiệp đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên 85

Bảng 2.12 Đánh giá mức độ cần thiết của những phẩm chất và năng lực đặc trưng ở người GV trường THPT chuyên 87

Bảng 2.13 Đánh giá mức độ thực hiện công tác qui hoạch, phát triển đội ngũ GV trường THPT chuyên 91

Bảng 2.14 Đánh giá mức độ thực hiện công tác tuyển dụng đội ngũ GV trường THPT chuyên 94

Bảng 2.15 Đánh giá mức độ thực hiện hình thức tuyển dụng đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên 95

Bảng 2.16 Đánh giá mức độ thực hiện công tác bố trí, sử dụng GV trường THPT chuyên 98

Bảng 2.17 Đánh giá mức độ thực hiện nội dung đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ

GV trường THPT chuyên 100Bảng 2.18 Đánh giá mức độ thực hiện công tác đánh giá giáo viên trường THPT chuyên 102Bảng 2.19 Đánh giá mức độ thực hiện công tác tạo động lực, môi trường làm việc cho GV trường THPT chuyên 104Bảng 2.20 Bảng tổng hợp thực trạng công tác phát triển đội ngũ GV trường THPT chuyên 106Bảng 2.21 Mức độ ảnh hưởng của bối cảnh hội nhập và xu thế phát triển của thời đại 108Bảng 2.22 Đánh giá mức độ ảnh hưởng từ xu thế đổi mới giáo dục và hành lang pháp lý về trường THPT chuyên 109Bảng 2.23 Đánh giá mức độ ảnh hưởng từ công tác quản lý đội ngũ GV trường THPT chuyên 110Bảng 2.24 Đánh giá mức độ ảnh hưởng từ bản thân GV trường THPT chuyên 111Bảng 2.25 Đánh giá mức độ ảnh hưởng từ môi trường làm việc của GV trường THPT chuyên 112Bảng 2.26 Bảng tổng hợp mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến phát triển đội ngũ GV trường THPT chuyên 113Bảng 3.1 Đánh giá tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên 151Bảng 3.2 Mối quan hệ giữa tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên 155Bảng 3.3 Ma trận mối quan hệ giữa nội dung bồi dưỡng năng lực nghề nghiệp cho GV trường THPT chuyên với các tiêu chí đánh giá năng lực 166Bảng 3.4 Kết quả đánh giá năng lực của giáo viên trường THPT chuyên 167

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Thực trạng phẩm chất và năng lực nghề nghiệp của GV trường THPT chuyên 86Biểu đồ 2.2 Thực trạng công tác phát triển đội ngũ giáo viên 107trường THPT chuyên 107Biểu đồ 2.3 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến phát triển đội ngũ GV trường THPT chuyên 113

Sơ đồ 3.1 Mối quan hệ giữa các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên 148Biểu đồ 3.1 Mức độ cấp thiết và khả thi của các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên 152Biểu đồ 3.2 Năng lực nghề nghiệp của giáo viên trường THPT chuyên 168trước và sau thử nghiệm giải pháp đào tạo, bồi dưỡng giáo viên 168

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Đội ngũ giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng đào tạo của mỗi nhà trường Nghị quyết số 29/NQ-TW Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành

Trung ương Đảng khóa XI (2013) về “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục

và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” đã khẳng

định phát triển đội ngũ giáo viên là nhiệm vụ then chốt và chỉ ra các nhiệm vụ

cụ thể về phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý: “Xây dựng quy hoạch,

kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh Quốc phòng và hội nhập quốc tế Thực hiện chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo” [2]

Đối với các trường THPT chuyên, yếu tố đội ngũ nhà giáo càng đặc biệt quan trọng, gắn với nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Muốn có trò giỏi, trước hết phải có thầy giỏi Vì vậy mỗi giáo viên trường chuyên đều phải đạt chuẩn về trình độ đào tạo, vững vàng về năng lực chuyên môn, có phẩm chất tốt, tận tụy, tâm huyết với nghề, sáng tạo trong lao động Quyết định 959/QĐ-TTg ngày 24/6/2010 của Thủ

tướng Chính phủ về “Phê duyệt Đề án Phát triển hệ thống trường THPT chuyên giai đoạn 2010-2020” đã đề ra mục tiêu cụ thể là “Phát triển đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý đảm bảo đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu và đạt mức cao của chuẩn nghề nghiệp…” Để đạt được mực tiêu đó, Đề án đã xác định các nhiệm vụ giải pháp gồm: “Bổ sung, hoàn thiện các quy định về cơ cấu, định mức giáo viên, nhân viên; về công tác tuyển dụng, luân chuyển giáo viên trường THPT chuyên; ban hành quy định về tiêu chuẩn giáo viên, cán bộ quản lý trường THPT chuyên trên cơ sở chuẩn nghề nghiệp giáo viên, chuẩn

hiệu trưởng trường trung học và các quy định khác về giáo viên, cán bộ quản

lý trường THPT”

1.2 Chương trình giáo dục phổ thông mới (2018) hướng tới hình thành

và phát triển cho học sinh những năng lực cốt lõi gồm các năng lực chung và năng lực đặc thù Bên cạnh đó, chương trình giáo dục phổ thông còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu của học sinh Bối cảnh đổi mới giáo dục đặt

ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên THPT Ngày 22 tháng 8 năm 2018, Bộ GD&ĐT đã ban hành thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông, trong đó, 4/5 tiêu chuẩn liên quan đến các năng lực mà thầy cô giáo cần phải đáp ứng để thực hiện nhiệm vụ, công việc của người giáo viên

Vì thế, tiếp cận năng lực là hướng tiếp cận hiện đại, phù hợp với tình hình đổi mới giáo dục chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực người học Phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo Đề án của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt giai đoạn 2010 – 2020 sẽ đạt được mục đích nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên Do đó, phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực là vấn đề cấp thiết

1.3 Hiện nay, tất cả 63 tỉnh thành trong cả nước đều có trường THPT chuyên, trong đó, có những tỉnh thành có 2 trường chuyên trở lên Riêng vùng Đông Bắc, mỗi tỉnh đều có một trường THPT chuyên Được sự quan tâm của Chính phủ, sự chỉ đạo đúng đắn của Bộ GD&ĐT, sự vận dụng linh hoạt của mỗi địa phương, các trường THPT chuyên đã khẳng định vị thế của mình trong hệ thống giáo dục quốc dân, tạo môi trường lí tưởng để phát huy phẩm chất, năng lực của học sinh năng khiếu, tài năng Thời gian qua, công tác phát triển đội ngũ giáo viên của các trường THPT chuyên vùng Đông Bắc chuyển biến tích cực và đạt được những kết quả nhất định như: cơ bản đủ về số lượng

và đạt chuẩn về trình độ đào tạo; chất lượng chuyên môn ngày một nâng cao Tuy nhiên, trước công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, trước bối

cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, công tác phát triển đội ngũ giáo viên ở nhiều trường THPT chuyên còn bộc lộ những hạn chế, bất cập như: chưa thật gắn bó giữa đào tạo, bồi dưỡng với việc sử dụng một cách hợp lý; môi trường công tác thuận lợi cho giáo viên phấn đấu và trưởng thành chưa thật được chú trọng; chính sách thu hút chưa thật thuyết phục; việc tuyển dụng và sử dụng chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa cấp và ngành, tính chiến lược chưa cao…

1.4 Trong lĩnh vực quản lý giáo dục, nhiều công trình đã nghiên cứu về quản lý phát triển nguồn nhân lực giáo dục: nhân lực quản lý, nhân lực giảng dạy, viên chức hành chính… ở các cấp khác nhau từ mầm non đến đại học Tuy nhiên, nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên ở loại hình trường THPT chuyên chưa được quan tâm đúng mức Đặc biệt, chưa có công trình nào nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên từ hướng tiếp cận năng lực

Xuất phát từ các lý do trên, tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài “Phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên vùng Đông Bắc, Việt Nam theo tiếp cận năng lực” với mục đích tìm ra con đường nâng cao hiệu quả quản lí

phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và phân tích thực trạng công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên, tác giả đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo hướng tiếp cận năng lực nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên đáp ứng với yêu cầu giảng dạy trong giai đoạn mới

3 Khách thể nghiên cứu và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực

4 Câu hỏi nghiên cứu

Năng lực nghề nghiệp của người giáo viên trường THPT chuyên trong bối cảnh đổi mới giáo dục là gì?

Làm thế nào phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên đáp ứng được yêu cầu năng lực nghề nghiệp trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay?

5 Giả thuyết khoa học

Công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên đứng trước yêu cầu đổi mới giáo dục còn bộc lộ nhiều bất cập làm hạn chế chất lượng đội ngũ như: Năng lực nghề nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, chưa làm tốt việc quy hoạch, tạo nguồn; việc thu hút để tuyển dụng chưa được chú trọng, chưa đổi mới việc bồi dưỡng đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên một cách hiệu quả, nhất là về yêu cầu sử dụng được ngoại ngữ và tin học; và tiếp nữa là việc đánh giá còn hình thức và chưa làm tốt việc sàng lọc đội ngũ; chưa xây dựng được môi trường làm việc, tạo thuận lợi, cơ hội cho giáo viên trường THPT chuyên phát triển năng lực nghề nghiệp

Vì vậy, nếu đề xuất và thực hiện các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên gắn với yêu cầu năng lực nghề nghiệpsẽ nâng cao hiệu quả hoạt động phát triển đội ngũ, từ đó có được đội ngũ giáo viên đáp ứng tốt các yêu cầu năng lực nghề nghiệp đối với giáo viên trung học phổ thông nói chung và giáo viên THPT chuyên nói riêng

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Xây dựng cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên trường

THPT chuyên theo tiếp cận năng lực

6.2 Đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên và

phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên các tỉnh vùng Đông Bắc theo tiếp cận năng lực

6.3 Đề xuất giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT

chuyên theo tiếp cận năng lực

6.4 Khảo nghiệm và thử nghiệm một số giải pháp phát triển đội ngũ

giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực

7 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

7.1 Nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên với

hướng tiếp cận chủ đạo là quản lý nguồn nhân lực và tiếp cận năng lực

7.2 Phát triển đội ngũ giáo viên phổ thông chuyên có liên quan đến

nhiều các cấp quản lý cả trong ngành giáo dục và ngoài ngành giáo dục Luận

án nghiên cứu đồng bộ các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên liên quan với nhiều chủ thể quản lý, trong đó chủ thể chính là

Sở Giáo dục và Đào tạo

7.3 Nghiên cứu thực tiễn và nghiên cứu thực nghiệm được triển khai

tại các tỉnh vùng Đông Bắc

7.4 Giáo viên trường THPT chuyên có 2 loại: giáo viên văn hóa chung

và giáo viên dạy các môn chuyên Luận án chỉ đề cập đến phát triển đội ngũ giáo viên dạy các môn chuyên

Ngoài ra, tác giả tiến hành phỏng vấn các chuyên gia QLGD, Cán bộ

Sở GD&ĐT Nội vụ, Sở Giáo dục và Đào tạo, học sinh các trường THPT chuyên trên địa bàn nghiên cứu của luận án Tổng số khách thể tham gia phỏng vấn là 56 người

7.6 Thời gian lấy số liệu từ 2016 - 2019

8 Luận điểm bảo vệ

- Năng lực nghề nghiệp của giáo viên trường THPT chuyên có đặc trưng riêng gắn với đặc thù lao động sư phạm ở trường chuyên Cụ thể hóa

được các năng lực nghề nghiệp đặc trưng của giáo viên trường THPT chuyên

sẽ là cơ sở khoa học để phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên

- Phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên vùng Đông Bắc hiện nay bộc lộ các hạn chế trong việc tuyển dụng, sử dụng, tạo môi trường làm việc tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp dẫn đến hạn chế chất lượng giáo viên, chất lượng giảng dạy học sinh có năng khiếu ở trường chuyên

- Phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực sẽ nâng cao được chất lượng đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên, từ

đó nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường THPT chuyên

9 Đóng góp mới của luận án

- Hoàn thiện và làm phong phú cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực

- Cụ thể hóa được các năng lực nghề nghiệp đặc trưng của giáo viên trường THPT chuyên dựa trên chuẩn nghề nghiệp giáo viên THPT

- Phát hiện được thực trạng đội ngũ giáo viên THPT chuyên và thực trạng công tác phát triển đội ngũ giáo viên THPT chuyên ở các tỉnh vùng Đông Bắc

- Đề xuất và khẳng định hiệu quả của giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực

10 Các cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

10.1 Các cách tiếp cận trong luận án

- Tiếp cận hệ thống: Luận án sử dụng tiếp cận hệ thống để xác định

công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên trong mối quan hệ của các thành phần, mục tiêu, nội dung, cách thức phát triển đội ngũ giáo viên; mối quan hệ giữa các chủ thể quản lý trong việc phát triển đội ngũ giáo viên: Sở nội vụ, Sở giáo dục và Đào tạo, hiệu trưởng các trường THPT chuyên và bản thân người giáo viên; mối quan hệ giữa phát triển đội ngũ giáo viên THPT chuyên với bối cảnh đổi mới giáo dục, hội nhập quốc tế…; chỉ ra

được sự tác động qua lại giữa công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên với các tác động của yếu tố bối cảnh như: sự tiến bộ khoa học

kỹ thuật, điều kiện kinh tế, văn hóa, nhu cầu xã hội…

- Tiếp cận thực tiễn: sử dụng tiếp cận thực tiễn, luận án chỉ rõ được

thực trạng đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên hiện nay của nước nhà, công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên; xác định rõ những mặt mạnh, mặt yếu, thời cơ và thách thức cùng các yếu tố ảnh hưởng bên trong và bên ngoài đến phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên Với cách tiếp cận thực tiễn, luận án sẽ xác định được các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

- Tiếp cận quản lý nguồn nhân lực: Cách tiếp cận này định hướng tạo

nên sương sống cho luận án theo các nội dung quản lý nguồn nhân lực Qui hoạch đội ngũ giáo viên trường chuyên, tuyển dụng và sử dụng đội ngũ giáo viên hợp lý, tổ chức đào tạo bồi dưỡng giáo viên; đánh giá giáo viên và tạo môi trường, động lực làm việc cho giáo viên trường THPT chuyên nhằm mục đích phát triển được đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và đảm bảo về chất lượng

- Tiếp cận chuẩn hóa: trong luận án, tác giả sử dụng cách tiếp cận

chuẩn hóa để xác định chuẩn cơ bản trong năng lực nghề nghiệp của người giáo viên THPT chuyên, từ đó đánh giá mức độ đáp ứng các yêu cầu về phẩm chất, năng lực của đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên và xác định các biện pháp quản lý phù hợp để phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo một qui trình chuẩn và chuẩn nghề nghiệp

- Tiếp cận năng lực: Tiếp cận năng lực yêu cầu trong luận án xác định

được các năng lực nghề nghiệp đặc thù của giáo viên trường THPT chuyên, từ

đó định hướng cho công tác phát triển đội ngũ giáo viên phù hợp với những

yêu cầu về năng lực của giáo viên ở trường THPT chuyên

10.2 Phương pháp nghiên cứu

10.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, so sánh, hệ thống hóa, khái quát hóa các tài liệu lý luận về vấn đề nghiên cứu để xây dựng cơ sở

lý luận của luận án

10.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu: xây dựng các mẫu phiếu điều

tra nhằm phát hiện thực trạng đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên, các nội dung phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên các tỉnh vùng Đông Bắc bao gồm:

Mẫu 1: khảo sát đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên vùng Đông Bắc về số lượng, cơ cấu và chất lượng liên quan đến năng lực nghề nghiệp (Phụ lục 1)

Mẫu 2: khảo sát mức độ thực hiện các nội dung phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên các tỉnh vùng Đông Bắc theo tiếp cận năng lực và các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên (Phụ lục 2)

Mẫu 3: khảo sát ý kiến đánh giá về các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên các tỉnh vùng Đông Bắc theo tiếp cận năng lực (Phụ lục 3)

Mẫu 4: khảo sát năng lực chuyên môn của đội ngũ giáo viên THPT chuyên (Phụ lục 4)

10.2.3 Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn các cán bộ quản lý Sở Nội

vụ, Sở GD&ĐT, Trường THPT chuyên và giáo viên dạy trường THPT chuyên, học sinh các trường THPT chuyên về các vấn đề nghiên cứu trong luận án như một phương pháp định hướng nghiên cứu sâu, đồng thời kết quả phỏng vấn khẳng định các kết quả điều tra định lượng thu thập số liệu trong thực tiễn (Phụ lục 5)

10.2.4 Phương pháp chuyên gia: sử dụng các chuyên gia giáo dục

thuộc Bộ, Sở và các trường THPT có trình độ và kinh nghiệm đánh giá sâu về các vấn đề của đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên, các nội dung phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên đồng thời đánh giá mức độ cấp thiết và khả thi của các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực được đề xuất trong luận án

10.2.5 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: tổng kết các kinh nghiệm

quy hoạch, tuyển dụng, sử dụng, bồi dưỡng, đánh giá và tạo động lực làm việc cho các giáo viên nói chung và đặc biệt là giáo viên trường THPT chuyên ở trên thế giới và Việt Nam để rút ra các bài học kinh nghiệm, góp phần xây dựng cơ sở thực tiễn đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên trong giai đoạn mới, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông

10.2.6 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hành động: Thông qua các

sản phẩm hành động như giáo án, biên bản giảng dạy, các quyết định quản lý, các hồ sơ quy định công việc tuyển dụng, bồi dưỡng… để góp phần đánh giá giáo viên trường THPT chuyên và công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên được xác định nghiên cứu trong luận án

10.2.7 Phương pháp thử nghiệm: Thử nghiệm khoa học được sử dụng

trong luận án để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên trong việc nâng cao chất lượng giáo viên các trường THPT chuyên Thử nghiệm khoa học được tiến hành trên một nhóm,

đo trước và sau thử nghiệm để đánh giá hiệu quả của giải pháp quản lý đưa ra thử nghiệm

10.2.8 Phương pháp xử lý thông tin: Sử dụng toán thống kê, các phần mềm tin học để xử lý các kết quả nghiên cứu, định lượng kết quả nghiên cứu

Trên cơ sở đó rút ra các kết luận về công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên

11 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo,

và phụ lục, luận án gồm 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên trường trung

học phổ thông chuyên theo tiếp cận năng lực

Chương 2: Cơ sở thực tiễn phát triển đội ngũ giáo viên trường trung

học phổ thông chuyên vùng Đông Bắc theo tiếp cận năng lực

Chương 3: Giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ

thông chuyên vùng Đông Bắc theo tiếp cận năng lực

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN THEO TIẾP CẬN

NĂNG LỰC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực nằm trong vấn đề phát triển nguồn nhân lực giáo dục trong lĩnh vực quản

lý giáo dục Đây là vấn đề cơ bản quyết định và tạo nên sự thành công của giáo dục THPT nói chung và giáo dục THPT chuyên đào tạo nhân tài cho đất nước nói riêng Hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực giáo dục Tổng quan nghiên cứu vấn đề nhằm dựng nên một bức tranh toàn cảnh về nghiên phát triển giáo viên đồng thời xác định được điểm mới, điểm đặc thù trong vấn đề nghiên cứu của luận án Với mục đích như vậy, tổng quan của luận án sẽ hệ thống các công trình nghiên cứu theo 03

hướng: a) Các nghiên cứu về giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông; b) Các nghiên cứu về năng lực và tiếp cận năng lực giáo viên; c) Các nghiên cứu về giáo viên THPT chuyên và phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên

Từ tổng quan nghiên cứu vấn đề trên, tác giả sẽ đánh giá để tìm ra những điểm kế thừa mà luận án tiếp thu để nghiên cứu và xác định các nội dung cần tiếp tục nghiên cứu để có các đóng góp mới trong lĩnh vực quản lý giáo dục

1.1.1 Nghiên cứu về giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông

Ở bất cứ thời đại nào, trong bất cứ xã hội nào, người giáo viên vẫn luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là chìa khóa quyết định chất lượng, sự thành công của hệ thống giáo dục Chính vì vậy, việc nghiên cứu về đội ngũ giáo viên thu hút sự quan tâm của không ít nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như ở

Việt Nam Ở đây, chúng tôi tổng thuật tình hình nghiên cứu về giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên THPT từ hai nguồn: các nghiên cứu ở nước ngoài và các

nghiên cứu ở Việt Nam, tập trung vào các nội dung cơ bản là: vai trò, các phẩm

chất, năng lực của người giáo viên và phát triển đội ngũ giáo viên THPT

* Trên thế giới

Nghiên cứu về các phẩm chất và năng lực của người giáo viên đã tập

trung nhiều công trình, nhiều hội thảo khoa học Có thể kể ra: Hội thảo Camegie về giáo dục và ảnh hưởng của nhiệm vụ kinh tế đối với hoạt động giảng dạy (1987); Diễn đàn Giáo dục Thế giới do UNESCO tổ chức tại Dakar, Senegal (2000); Tổ chức Hợp tác Phát triển Châu Âu (OECD); Michel Develay [78]; Franz Emanuel Weinert; Prof Berd Meier (2007); A.V.Petrovxki (1997)

R.Sing - chuyên gia giáo dục của UNESCO khi bàn đến người giáo

viên đã khẳng định: “Giáo viên giữ vai trò quyết định trong quá trình giáo dục Trong quá trình dạy học giáo viên không chỉ là người truyền thụ những phần tri thức rời rạc mà giáo viên cũng đồng thời là người hướng dẫn, người cố vấn, người mẫu mực của người học người dạy và là những người bạn cùng làm việc, cùng nhau tìm hiểu và khám phá” Theo ông “Không một

hệ thống giáo dục nào có thể vươn cao quá tầm những giáo viên làm việc cho nó” Với tư cách là nguồn nhân lực trong giáo dục quyết định chất lượng hoạt

động giáo dục của nhà trường, người giáo viên được khẳng định vị trí, vai trò trong nhiều công trình nghiên cứu thuộc các lĩnh vực tâm lý học, giáo dục học, quản lý giáo dục…

Nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác Phát triển Châu Âu (OECD) đã đưa ra yêu cầu chất lượng giáo viên gồm 5 nội dung: Kiến thức phong phú về phạm

vi chương trình và nội dung bộ môn mà giáo viên dạy; Kỹ năng sư phạm, kể

cả việc có được “kho kiến thức” về phương pháp dạy học, về năng lực sử dụng các phương pháp đó; Có tư duy phản ánh trước mỗi vấn đề và có năng

lực tự phê bình, nét rất đặc trưng của nghề dạy học; Biết cảm thông và cam kết tôn trọng phẩm giá của người khác; Có năng lực quản lý, kể cả trách nhiệm quản lý trong và ngoài lớp học

Hướng nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên cũng đã tập trung nhiều công trình của các nhà khoa học trên thế giới

Tác giả Day.C (1994) nhấn mạnh đến sự cần thiết phải phát triển đội ngũ giáo viên do những yêu cầu mới của thời đại và quan niệm phát triển đội ngũ giáo viên là phát triển về chuyên môn cho đội ngũ giáo viên Tác giả đưa

ra các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên: Xây dựng chiến lược và chính sách phát triển đội ngũ; đào tạo các kiến thức và kĩ năng cơ bản về sư phạm

và quản lý; phát triển mạng lưới chuyên môn dạy học [121]

Blackwell R, Blackmonre (2003) đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên; xây dựng các khoa thành những cộng đồng học tập và đào tạo giáo viên, khuyến khích việc dạy học dựa trên các kết quả nghiên cứu; đưa công nghệ thông tin vào quá trình bồi dưỡng đội ngũ và tạo các điều kiện hỗ trợ việc phát triển đội ngũ [115]

Andy Hargreaves, Michael Fullan (2012) bằng kết quả nghiên cứu thực

tiễn đã khẳng định điều quan trọng trong phát triển giáo viên là: “việc phát triển giáo viên mang tính đặc thù của bối cảnh, loại hình trường, giai đoạn phát triển sự nghiệp của giáo viên, hình thức tuyển dụng bổ nhiệm, và hình thức tổ chức thực hiện đào tạo bồi dưỡng giáo viên” [111]

Những nghiên cứu về xây dựng, phát triển đội ngũ giáo viên đã chỉ ra:

để đảm bảo chất lượng đội ngũ nhà giáo cần tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng giáo viên theo những tiêu chí rất rõ ràng, khắt khe về các mặt phẩm chất xã hội, năng khiếu, kiến thức và kỹ năng Mục tiêu, nội dung phát triển đội ngũ giáo viên được đề cập khá toàn diện, trong đó vấn đề chất lượng đội ngũ được đặt lên hàng đầu

* Ở Việt Nam

Ở Việt Nam các nhà khoa học như: Trần Bá Hoành (1998), Nguyễn Thanh Hoàn (2003) [50], Trần Kiều (2003) [66], Nguyễn Thị Mỹ Lộc [73, 74, 75], Nguyễn Hữu Châu (2008) [19] trong các công trình nghiên cứu của mình đã đề cập nhiều đến phẩm chất, năng lực của người giáo viên

Vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên cũng được đề cập rất nhiều trong

các nghiên cứu ở cấp luận án tiến sĩ như: Vũ Đình Chuẩn (2004) [23], Nguyễn Hữu Độ (2015) [39], Phạm Minh Giản (2012), Lê Trung Chinh (2015) [21] Các luận án tiến sĩ trên cơ sở xây dựng khung lý thuyết về quản

lý, phát triển đội ngũ giáo viên tiến hành khảo sát thực trạng phẩm chất năng lực của đội ngũ giáo viên THPT và đề xuất các biện pháp quản lý, phát triển

đội ngũ giáo viên THPT trên các địa bàn khác nhau của cả nước

Theo Vũ Đình Chuẩn [23], UNESCO thừa nhận vai trò của giáo viên là người thiết kế, tổ chức, cổ vũ, canh tân Để giáo viên thực hiện tốt các vai trò

đó, việc phát triển đội ngũ giáo viên, trước hết, phải hướng vào nâng cao chất lượng của họ Vì vây giáo viên phải được đào tạo, bồi dưỡng về mọi mặt, trong đó có năng lực và kỹ năng sử dụng các thiết bị và phương pháp dạy học,

để mỗi nhà giáo thực sự trở thành nhà giáo dục hơn là thợ dạy và việc dạy học của họ phải phù hợp với người học Điều đó có nghĩa là, nội dung phát triển đội ngũ giáo viên phải đáp ứng kịp thời những đòi hỏi của thực tiễn giáo dục

Nhìn một cách khái quát các công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên và giáo viên trung học phổ thông trên cơ sở đánh giá và phân tích thực trạng đội ngũ giáo viên và công tác quản lý, phát triển đội ngũ giáo viên trung học phổ thông thuộc các vùng miền khác nhau đưa ra được các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên về số lượng về cơ cấu đặc biệt là chất lượng đội ngũ giáo viên

1.1.2 Nghiên cứu về năng lực và năng lực nghề nghiệp của giáo viên

Năng lực và năng lực nghề nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng cấu thành nhân cách Vì thế, nó trở thành đối tượng được quan tâm nghiên

cứu bởi nhiều nhà tâm lý, giáo dục học Các nhà khoa học trên thế giới và ở Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về năng lực con người nói chung và năng lực nghề nghiệp của giáo viên nói riêng như John Erpenbeck (1991), Weinert (2001), Stephen.P (2004), Belyaeva.E.N (2014), Gerard và Roegiers (2008), Trần Trọng Thủy, Nguyễn Quang Uẩn (1998), Đặng Thành Hưng (2012) [59], Phạm Minh Hạc (2001) [47] Các nhà khoa học xây dựng các vấn đề về khái niệm, mô hình cấu trúc năng lực, các loại năng lực chung và riêng của con người trong hoạt động Tổng quan về năng lực và tiếp cận năng lực sẽ là

cơ sở khoa học để xác định các nặng lực nghề nghiệp cụ thể của giáo viên trường THPT và giáo viên trường THPT chuyên

* Trên thế giới

Trên thế giới, nghiên cứu về năng lực và năng lực nghề nghiệp của giáo viên thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học

Frend C Lunenburg, Allan C.Orstin (2001) trong chương trình đạo tạo

sư phạm đã đưa ra các nhóm năng lực cần thiết: Năng lực sư phạm, giáo dục

và thiết lập; năng lực định hướng; năng lực tổ chức;…

A.V.Petrorsvi (1998) cho rằng năng lực là một thành tố cấu tạo nhân cách của người giáo viên Năng lực sư phạm của người giáo viên là tổ hợp các thể chất tâm lý của nhân cách là điều kiện đảm bảo cho việc dạy học và giáo dục đạt hiệu quả Sự thật là năng lực sư phạm gắn liền với các kĩ năng, kĩ xảo

sư phạm

F.N.Cronobonin (1986) trong những phẩm chất tâm lí của người giáo viên đã nhấn mạnh năng lực là thuộc tính tâm lí của người giáo viên đảm bảo cho người giáo viên hoàn thành có kết quả, tốt đẹp hoạt động nghề nghiệp Năng lực của giáo viên được hình thành, thể hiện và phát triển trong các hành động dạy học và giáo dục

Tom Bisschoff, Bennnie Grobler (2002) khi nghiên cứu quản lý năng lực

sư phạm và năng lực hợp tác của giáo viên đã khuyến nghị các nhà lãnh đạo

trường học để nâng cao năng lực hợp tác cho giáo viên cần làm tốt các nội dung: nhấn mạnh đúng mức vai trò hợp tác giữa các giáo viên, chú ý đến ý tưởng cá nhân của họ, chia sẻ những kinh nghiệm làm việc của mình với giáo viên khác, giúp đỡ các giáo viên yếu; tạo điều kiện để giáo viên có trình độ cao được chia sẻ kinh nghiệm lẫn nhau

Worsnop, Percy (2001) trong nghiên cứu của mình về đào tạo theo năng lực cho rằng: Cách thực hiện đối với giáo viên đã khẳng định nồng cốt của quá trình dạy học theo năng lực là xây dựng các tiêu chuẩn, xác định các nặng lực nghề nghiệp mà giáo viên cần hình thành để xây dựng chương trình đào tạo và tổ chức đào tạo giáo viên

Robert L Arends (1971) [141] trong tác phẩm Sổ tay hướng dẫn các bài học trong chương trình giáo dục theo tiếp cận năng lực và William.A Huter (1974) [144] với cuốn sách Giáo dục đa văn hóa dựa vào đào tạo theo năng lực giáo viên đã xác định những năng lực cơ bản cho giáo viên cùng các yêu

cầu, tiêu chuẩn cụ thể của năng lực

Cũng nghiên cứu về giáo dục và đạo tạo theo tiếp cận năng lực, các tác giả Roger Hans, Barry Hobart , David Lundberg (1995) [142] tập trung vào làm rõ sự khác nhau giữa lí luận và thực tiễn, chỉ ra khó khăn, thách thức khi đào tạo, giáo dục theo tiếp cận năng lực

Nhóm tác giả Antonio Arguelles, Andrew Gonczi [113] đã có bài viết

Giáo dục và đào tạo dựa trên tiếp cận năng lực Bài viết trình bày tổng quan

đánh giá xu hướng giáo dục và đào tạo dựa trên tiếp cận năng lực – bức tranh toàn cầu, phân tích cụ thể giáo dục và đào tạo theo tiếp cận nặng lực ở các quốc gia Pháp, Mexico, Úc, New Zealand…

Theo Lev Semyonovich Vygotsky (1980) [128], giáo dục theo tiếp cận năng lực là loại hình giáo dục có 2 mặt: a, xem năng lực của người học là mục tiêu giáo dục, đào tạo, là kết quả giáo dục; b, xem năng lực là nền tảng, chỗ dựa của giáo dục, tức là giáo dục phải dựa vào năng lực người học, đặc biệt là

kinh nghiệm nền tảng, kinh nghiệm thường trực được huy động thuộc vùng phát triển

Các nhà sư phạm Đức như Hortsch Hanno (2003), Herman Saterdag (2004), Michael Steig (2000) đã có các nghiên cứu cơ bản về năng lực nghề nghiệp của giáo viên Các nhà khoa học sư phạm cho rằng năng lực phải là mục tiêu trong công tác đào tạo giáo viên, bởi vì chính giáo viên là người tổ chức, đặt nền móng hình thành năng lực cho người học Người học là bản sao

ở người dạy về nhân cách, trong đó có năng lực của người giáo viên

* Ở Việt Nam

Vấn đề năng lực và tiếp cận năng lực cũng được quan tâm rất nhiều và

áp dụng trong đào tạo bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên, có thể nêu ra

một vài nghiên cứu như:

Đặng Thành Hưng (2012) [59] tác giả bài viết Năng lực và giáo dục theo tiếp cận năng lực đã phân tích cấu trúc và các thành phần của năng lực gồm

các dạng năng lực chính: Năng lực hiểu, năng lực làm và năng lực cảm 3 dạng năng lực được phân chia thành các lĩnh vực năng lực cụ thể: Năng lực toán và logic, năng lực ngôn ngữ, năng lực khoa học, năng lực nghệ thuật, năng lực thể chất, năng lực công nghệ, năng lực công dân Tác giả trong bài viết cũng đã khẳng định tiếp cận năng lực tạo ra những thuận lợi cho việc phát

triển chương trình dạy học, giáo dục đào tạo và xây dựng các chuẩn

Lê Thị Xuân Liên (2006) [70], trong Một số vấn đề về năng lực sư phạm

và đào tạo năng lực sư phạm cho sinh viên (tạp chí giáo dục số 131/2006) đã

nêu ra các yêu cầu về năng lực cơ bản của người giáo viên gồm 5 nhóm năng lực cơ bản: Năng lực chuẩn đoán nhu cầu và đặc điểm đối tượng dạy học, giáo dục; năng lực thiết kế kế hoạch dạy học, giáo dục; năng lực tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học, giáo dục; năng lực giám sát đánh giá các kết quả hoạt động dạy học, giáo dục; năng lực giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn dạy học, giáo dục Và tác giả trong bài viết cũng chỉ ra các biện pháp,

cách thức đào tạo bồi dưỡng hình thành những năng lực nghề nghiệp đó cho

sinh viên, những người giáo viên trong tương lai

Vũ Quốc Chung và Nguyễn Văn Cường (2009) [24] trong Cải cách đào tạo bồi dưỡng giáo viên theo định hướng chuẩn và năng lực nghề nghiệp (Tạp

chí giáo dục , kì 1/2009 số 219) đã nêu ra hai mô hình cơ bản trong bồi dưỡng giáo viên theo chuẩn và năng lực nghề nghiệp: a, bồi dưỡng giáo viên theo khả năng cung cấp của cơ quan bồi dưỡng, và b, bồi dưỡng theo định hướng

nhu cầu, năng lực của giáo viên

Nguyễn Thu Hà (2014) [44] tác giả bài viết Giảng dạy theo năng lực và đánh giá theo năng lực trong giáo dục: một số vấn đề lí luận cơ bản (tạp chí

Đại học quốc gia Hà Nội tập 30, số 2 -2014) đã đề cập đến vấn đề dạy học giáo dục và năng lực Tác giả khẳng định về sự thay đổi nhanh chóng về thông tin, sự tiến bộ khoa học kỹ thuật dẫn đến sự thay đổi trong dạy học và giáo dục đào tạo Giáo dục đang chuyển dần từ giáo dục theo nội dung kiến thức sang giáo dục theo năng lực, để từ đó người học sau khi học xong có đủ năng lực nghề nghiệp để hành nghề Nội dung bài viết trên tư tưởng đó đã bàn đến các vấn đề: khái niệm giáo dục theo năng lực, phương pháp giảng dạy và đánh giá theo năng lực cũng như các lưu ý về điều kiện để chuyển đổi thành

công từ giáo dục nội dung sang giáo dục theo năng lực

Phạm Minh Hạc (2001) [47] trong Nghiên cứu con người và nguồn nhân lực để vào công nghiệp hóa hiện đại hóa (NXB chính trị quốc gia, Hà Nội) đã

viết về năng lực và năng lực nghề nghiệp của người giáo viên Tác giả đã đề xuất một số năng lực sư phạm như năng lực thuộc về nhân cách (năng lực kiềm chế và tự chủ, năng lực điều khiển được trạng thái tâm lí…); năng lực tổ chức (năng lực khéo léo sư phạm, năng lực tưởng tượng sư phạm…) Đó là những năng lực tạo nên sự thành công của người giáo viên dạy học và giáo

dục ở trường phổ thông

Nguyễn Thị Bình (2013) [7], tác giả đề tài nhà nước Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cải cách công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phổ thông (Báo

cáo tổng kết đề tài độc lập cấp nhà nước, nghiệm thu ngày 21/6/2013) đã xác định giáo viên phổ thông cần có các năng lực cơ bản sau: Năng lực tìm hiểu học sinh và môi trường giáo dục; năng lực giáo dục nhằm phát triển toàn diện nhân cách học sinh; năng lực dạy học môn học trong chương trình giáo dục; năng lực giao tiếp để thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học và giáo dục; năng lực đánh giá trong giáo dục; năng lực hoạt động xã hội và năng lực phát triển

vào chuẩn, và tiếp cận năng lực (chuẩn năng lực)

Nguyễn Quang Việt (2012) [103], trong Luận án Kiểm tra đánh giá dạy học thực hành theo tiếp cận năng lực (Luận án tiến sĩ GDH trường ĐHSP Hà

Nội) đã trình bày khái niệm tiếp cận năng lực hành động và trình bày, phát triển một số luận điểm cơ bản về dạy học tiếp cận năng lực hành động Đặc điểm dạy học theo năng lực hành động, nội dung, phương pháp và các nguyên tắc đánh giá, qui trình và công cụ đánh giá trong dạy học thực hành theo tiếp cận năng lực hành động

Ngoài ra còn có nhiều nghiên cứu của các nhà khoa học về năng lực nghề nghiệp của giáo viên và tiếp cận năng lực trong đào tạo, phát triển đội

ngũ giáo viên như Hoàng Hòa Bình (2015) [5], Năng lực và đánh giá theo năng lực (Tạp chí khoa học Đại học sư phạm thành phố Hồ Chi Minh số 6); Nguyễn Xuân Hải (2016) [46], Phát triển nguồn năng lực giáo dục đặc biệt ở Việt Nam theo tiếp cận năng lực nghề nghiệp (NXB Đại học sư phạm Hà Nội) Phạm Thành Nghị (2008) [81], Tiếp cận năng lực trong phát triển con

người (Tạp chí nghiên cứu con người, 6/2008); Phạm Hồng Quang (2009) [86], Đào tạo giáo viên theo định hướng năng lực (Tạp chí giáo dục, 6/2008);

Đỗ Ngọc Thống (2011) [94], Xây dựng chương trình giáo dục phổ thông theo hướng tiếp cận năng lực (Tạp chí khoa học giáo dục, 5/2011) Nguyễn Thanh

Hà (2008) [43], Tính đặc thù và phương pháp dạy học thực hành kỹ thuật theo tiếp cận năng lực thực hiện (Tạp chí giáo dục, 2-3/2008); Đặng Bá Lãm (2014) [68], Phát triển năng lực giáo dục (Tạp chí quản lý giáo dục số 67, tháng 12/2014); Đào Ngọc Đệ (2009) [30], Bồi dưỡng năng lực giáo viên - đòn bẩy nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, (Tạp chí dạy và học ngày nay,

Số 8/2009); Phan Văn Nhâm (2011) [82], Giáo dục nghề nghiệp tiếp cận đào tạo theo năng lực (Kỉ yếu Hội thảo Quốc gia về Khoa học Giáo dục Việt Nam) Hải Phòng…

Tổng quan nghiên cứu về năng lực nghề nghiệp của giáo viên sẽ là cơ

sở khoa học để xây dựng cơ sở lí luận về vấn đề năng lực nghề nghiệp của giáo viên trường THPT chuyên và tiếp cận năng lực trong phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên

1.1.3 Nghiên cứu về giáo viên trung học phổ thông chuyên và phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên

* Trên thế giới

Nghiên cứu về chuẩn nghề nghiệp của giáo viên dạy học sinh năng khiếu, tài năng và phát triển đội ngũ giáo viên trong các trường năng khiếu trên thế giới cũng được quan tâm rộng rãi Hoạt động dạy học, giáo dục ở các trường năng khiếu trở thành chủ đề của các cuộc hội thảo, thành đối tượng nghiên cứu của các cuốn sách chuyên khảo, bài báo khoa học

Tháng 7/2017, Hội thảo về đào tạo năng khiếu trên thế giới diễn ra hai năm một lần đã được tổ chức tại Sydney với chủ đề “Học tập nâng cao chuyên môn trong giáo dục năng khiếu: nghiên cứu lý thuyết, đề xuất mô hình

và vận dụng thực tiễn” Hội thảo đã đưa ra các mô hình chuẩn mực và những

ứng dụng thực tiễn trong việc học tập chuyên môn giúp người giáo viên đáp ứng được những yêu cầu về nhận thức và tâm lý của nhiều đối tượng học sinh năng khiếu Trọng tâm của Hội thảo tập trung vào các vấn đề:

- Học tập nâng cao chuyên môn “đúng thời điểm” và những cơ hội liên tục dành cho giáo viên

- Vai trò của nhà nước trong việc hỗ trợ thực hành tốt nhất trong tất cả các lĩnh vực giáo dục năng khiếu

- Thực hiện học tập nâng cao chuyên môn tại các trung tâm giáo dục năng khiếu, sử dụng khung chương trình từ kết quả nghiên cứu cơ bản

- Chuẩn bị chương trình đào tạo nâng cao, hỗ trợ giáo viên phát triển chuyên môn và kiểm soát chất lượng trong giáo dục năng khiếu

- Sử dụng nghiên cứu trường hợp giúp giáo viên mở rộng hiểu biết và vận dụng trong những tình huống thực hiện chiến lược giáo dục đặc thù

Trong công trình Điều tra về giáo dục học sinh năng khiếu, tài năng,

nhóm tác giả đã đặt ra bốn vấn đề gồm: hiệu quả của các chính sách và chương trình hiện tại dành cho học sinh năng khiếu; phạm vi và hiệu quả của các chính sách và chương trình hiện hành cho học sinh từ lãnh đạo nhà trường, giáo viên, phụ huynh và những người chăm sóc để hỗ trợ học sinh năng khiếu; cơ hội và chiến lược để tăng cường hỗ trợ cho học sinh năng khiếu, phụ huynh và người chăm sóc, giáo viên và lãnh đạo nhà trường; cơ hội để cải thiện các dịch vụ giáo dục cho học sinh năng khiếu thông qua hợp tác giữa các trường học với cộng đồng, doanh nghiệp và ngành công nghiệp Bên cạnh các chiến lược đào tạo học sinh năng khiếu, nâng cao chất lượng chương trình đào tạo năng khiếu các cấp, báo cáo còn tập trung vào các nhiệm

vụ giáo dục và đào tạo giáo viên, hỗ trợ giáo viên và nhà trường, xác định những phẩm chất và năng lực mà người giáo viên cần phải có để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ giáo dục học sinh năng khiếu, cụ thể là: Năng động; Hiểu biết rộng; Nhiệt tình, đam mê công việc; Giỏi chuyên môn; Hiểu và áp dụng được các phong cách dạy học khác nhau; Hiểu về các chiến lược giảng dạy

học sinh năng khiếu; Sẵn sàng đầu tư thêm thời gian để chuẩn bị bài dạy; Mong muốn được học hỏi và trau dồi chuyên môn; Hiểu được tâm lý và những điều học sinh năng khiếu cần

Johnsen, S K., VanTassel-Baska, J., và Robinson, A trong cuốn Vận dụng chuẩn quốc gia về giáo dục năng khiếu trong các chương trình đào tạo đại học sư phạm [124] nhấn mạnh 10 tiêu chuẩn với 70 yêu cầu cụ thể về kiến

thức và kỹ năng, đại diện cho các phương pháp tốt nhất trong giáo dục năng khiếu mà người giáo viên nên biết và có thể làm Công trình giúp định hướng thiết kế, điều chỉnh các chương trình giáo dục đại học, sau đại học liên quan đến học sinh năng khiếu kết hợp các tiêu chuẩn chuyên nghiệp được phát triển bởi NAGC, CEC và TAG

* Ở Việt Nam

Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012) đã ban hành Quy chế Tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên kèm theo Thông tư số 06/2012/TT-BGDĐT ngày 15/02/2012 [18] Nội dung qui chế bao gồm 5 chương với 32 điều qui

định chung về tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên trong đó có các

điều bàn về phát triển đội ngũ giáo viên trường chuyên

Các công trình nghiên cứu về giáo viên trường chuyên và phát triển đội ngũ giáo viên trường chuyên cũng đã được nghiên cứu, tuy nhiên còn mỏng, còn ít được nghiên cứu trong giáo dục Đây là vấn đề cấp thiết trong giáo dục

để tạo nguồn nhân lực, phát triển nhân tài cho đất nước

Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2004) [74] với đề tài cấp Đại học Quốc gia,

“Nghiên cứu xây dựng một quy trình đào tạo giáo viên phổ thông chất lượng cao trong trường đại học đa ngành, đa lĩnh vực” đã xây dựng được cơ sở lý

luận về giáo viên chất lượng cao, cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hình thành mô hình và quy trình đào tạo giáo viên chất lượng cao Đề tài đi sâu vào đội ngũ giáo viên dạy môn chuyên ở trường THPT chuyên

Bùi Thị Tuyết Hồng (2004) trong Tạp chí giáo dục đã công bố kết quả nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT chuyên Hùng

Vương, Phú Thọ Tác giả đã đưa ra thực trạng dạy học và quản lý dạy học các môn chuyên ở trường THPT chuyên, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý dạy học các môn chuyên ở trường THPT chuyên Phú Thọ

Nguyễn Bác Dụng (2008) [29] với đề tài: “Hoàn thiện mô hình tổ chức

và quản lý trường THPT chuyên đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện” đã xây

dựng cơ sở lý luận và thực tiễn của mô hình tổ chức và quản lý trường THPT chuyên, trên cơ sở đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện mô hình đó đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ hơn bức tranh thực trạng mô hình tổ chức và quản lý trường THPT chuyên hiện nay ở nước ta, tạo cơ sở cho việc hoàn thiện khâu tổ chức và quản lý loại hình trường THPT chuyên, đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện học sinh trong thời kì mới của đất nước Những giải pháp quản lý mô hình trường THPT chuyên trong đề tài này, đã tạo cơ sở cho tác giả nghiên cứu kế thừa để xây dựng lý luận về quản lý phát triển trường THPT chất lượng cao trong thời kỳ mới của đất nước

Các tác giả trong “Chiến lược phát triển giáo dục thế kỷ 21 - kinh nghiệm các quốc gia” trong khi bàn đến phát triển đội ngũ giáo viên phổ

thông cũng đã nêu ra những vấn đề về giáo dục phổ thông chuyên dạy học sinh có năng khiếu ở các quốc gia trên thế giới: về yêu cầu và đặc trưng của giáo viên dạy học sinh năng khiếu; về phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, đặc biệt nhấn mạnh đến sự say mê nghề nghiệp, năng lực tự hoàn thiện cá nhân

để có thể đảm nhận được công việc dạy học sinh có năng khiếu [105]

1.1.4 Nhận xét các công trình nghiên cứu đã có và những vấn đề mới đặt

ra trong luận án

1.1.4.1 Nhận xét các công trình nghiên cứu đã có

- Các nghiên cứu về đội ngũ giáo viên trường THPT thường tập trung chủ yếu vào nghiên cứu ở loại hình trường phổ thông bình thường Nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên THPT ở loại hình trường chuyên còn ít được quan tâm

- Các nghiên cứu về đội ngũ giáo viên trường THPT thường đi theo các tiếp cận quản lý nguồn nhân lực, đảm bảo chất lượng, đáp ứng nhu cầu xã hội Phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực chưa được nghiên cứu

Đề tài luận án của tác giả đi theo hướng phát triển đội ngũ giáo viên loại hình trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực đã đi vào một điểm trống chưa được nghiên cứu và đã tạo ra được điểm mới của luận án Kết quả nghiên cứu của luận án nhằm mục đích nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên từ đó nâng cao chất lượng đào tạo nhân tài cho đất nước

1.1.4.2 Những vấn đề mới đặt ra trong luận án

Hiện nay, chưa có công trình nào đặt vấn đề nghiên cứu năng lực nghề nghiệp áp dụng cho riêng giáo viên THPT chuyên Vì vậy cần thiết luận án phải

cụ thể hóa khung năng lực nghề nghiệp cho giáo viên trường THPT chuyên để làm cơ sở phát triển đội ngũ, từ việc tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá đến tạo môi trường làm việc cho đội ngũ giáo viên trường chuyên

- Xác lập khung lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực với các cách tiếp cận chủ đạo: quản lý nguồn nhân lực, tiếp cận năng lực

- Làm rõ việc phân cấp quản lý vĩ mô và vi mô trong công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên hiện nay để giúp cho các cấp quản lý xác định được nhiệm vụ và làm tốt công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên trong phạm vi quản lý của mình Đồng thời thiết lập được mối quan hệ trong các cấp quản lý đối với việc phát triển đội ngũ giáo viên trường chuyên

- Phát hiện thực trạng đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên (số lượng, cơ cấu, chất lượng) và công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên hiện nay

- Phát hiện thực trạng các yếu tố ảnh hưởng về phía chủ quan và khách quan đến công tác phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực hiện nay

- Đề xuất và khẳng định được tính cấp thiết, khả thi, hiệu quả của các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên theo tiếp cận năng lực

1.2 Đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên

1.2.1 Khái niệm đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông chuyên

Từ điển tiếng Việt (2011) đưa ra khái niệm: Giáo viên là người dạy ở

bậc phổ thông hoặc tương đương Khái niệm thầy giáo (giáo viên) là khái

niệm lịch sử, chỉ những người làm trong lĩnh vực sư phạm, có nhiệm vụ truyền thụ tri thức từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng những phương pháp và môi trường chuyên nghiệp [98, tr69]

Giáo viên trường THPT chuyên là nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục ở trường THPT chuyên

Cũng theo Từ điển tiếng Việt (2011), Đội ngũ là tập hợp một số đông người, cùng chức năng, nghề nghiệp thành một lực lượng

Đội ngũ giáo viên trường THPT chuyên là tập hợp những nhà giáo đảm nhận công tác dạy học, giáo dục ở trường THPT chuyên, có đủ tiêu chuẩn đạo đức, chuyên môn nghiệp vụ theo quy định

1.2.2 Chức năng, nhiệm vụ của giáo viên trường trung học phổ thông chuyên

Trong giáo dục, người giáo viên nói chung giữ vai trò quan trọng Điều

15, Luật Giáo dục 2019 nêu rõ: “Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục Nhà giáo phải không ngừng học tập, rèn luyện nêu gương tốt cho người học”, từ đó đặt ra vấn đề “Nhà nước tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo; có chính sách sử dụng, đãi ngộ, bảo đảm các điều kiện cần thiết về vật chất và tinh thần để nhà giáo thực hiện vai trò và trách nhiệm của mình; giữ gìn và phát huy truyền thống quý trọng nhà giáo, tôn vinh nghề dạy học”

Ở trường THPT chuyên, vai trò của đội ngũ giáo viên lại càng quan trọng Phát triển đội ngũ là cơ sở then chốt quyết định chất lượng đào tạo mũi nhọn, tạo nên những nhân tài cho đất nước Giáo viên trường THPT chuyên

được chia thành 2 nhóm: nhóm các giáo viên dạy môn chuyên và nhóm các giáo viên dạy môn không chuyên Nhóm các giáo viên dạy môn chuyên vừa đảm nhận nhiệm vụ chung của nhà giáo, vừa thực hiện nhiệm vụ riêng của giáo viên trường chuyên Những nhiệm vụ riêng đó là: trực tiếp bồi dưỡng và phát triển năng khiếu cho học sinh về môn chuyên; tổ chức và hướng dẫn học sinh môn chuyên tập dượt nghiên cứu khoa học phù hợp với trình độ và tâm sinh lý học sinh

Theo Thông tư số: 06/2012/TT-BGDĐT ngày 15 tháng 2 năm 2012 về Ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, ngoài các tiêu chuẩn, nhiệm vụ và quyền hạn theo quy định tại Điều lệ trường trung học, giáo viên trường THPT chuyên có tiêu chuẩn, nhiệm vụ và quyền sau [18]:

- Xếp loại khá trở lên theo quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trường trung học của Bộ Giáo dục và Đào tạo;

- Chấp hành phân công của hiệu trưởng trong tổ chức thực hiện các nhiệm vụ của trường chuyên quy định tại khoản 2, Điều 2 nhằm đạt được mục tiêu của trường chuyên;

- Tự xây dựng kế hoạch, trình hiệu trưởng phê duyệt và thực hiện nhiệm vụ thường xuyên tự học, tự bồi dưỡng, tham gia các khoá đào tạo, bồi dưỡng để có khả năng sử dụng được tin học, thiết bị dạy học hiện đại và ít nhất một ngoại ngữ trong học tập, nghiên cứu, giảng dạy, giao tiếp và đạt tiêu chuẩn theo qui định tại khoản 1 Điều này;

- Hàng năm có ít nhất một đề tài nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng hoặc một sáng kiến kinh nghiệm

1.2.3 Đặc thù lao động sư phạm của giáo viên trường trung học phổ thông chuyên

Trong nghiên cứu “Phát triển tài năng học tập và vấn đề công bằng trong giáo dục năng khiếu” [123], Gagné cho rằng việc học sinh đạt được điểm cao trong những lớp học thông thường không liên quan gì đến phát triển tài năng học tập, những em học sinh thông minh đều có thể đạt được mục tiêu

này một cách dễ dàng Con đường phát triển tài năng đòi hỏi các em phải liên

tục đối mặt với những thách thức trí tuệ Vấn đề được nhấn mạnh là sự cô

đọng hoặc nén chương trình giảng dạy (condensation or curriculum

compacting) Cũng trong bài viết này, tác giả xác định việc học tập và thực hành phải được tiến hành thường xuyên, do đó, chương trình giảng dạy phải

đề xuất những thách thức trí tuệ mà người học cần phải đối mặt mỗi ngày

Về phương pháp giáo dục học sinh năng khiếu, Ủy ban Giáo dục và

năng khiếu và tài năng [140] đã đề xuất 3 vấn đề bao gồm: học tập cá nhân,

các phương pháp nền tảng và chiến lược mới để phát triển năng khiếu, tài năng Cụ thể, vấn đề học tập cá nhân xem xét sự đa dạng của học sinh năng

khiếu và xác định các kế hoạch dạy học phù hợp, đáp ứng nhu cầu cá nhân

của các em Vấn đề các phương pháp nền tảng chỉ ra 4 con đường cơ bản để phát triển học sinh năng khiếu là: chương trình giảng dạy khác biệt, trong đó

mục tiêu chương trình, phương pháp giảng dạy, phương pháp đánh giá và

hoạt động học tập được xây dựng để phục vụ nhu cầu của từng học sinh; sự

tăng tốc để người học chuyển qua một chương trình giáo dục nhanh hơn so

với tốc độ thông thường hoặc sớm hơn so với tuổi, tập trung vào tăng tốc năm

và tăng tốc chủ đề; làm việc nhóm: nhóm nhiều người học lại với nhau trên cơ

sở khả năng thay vì tiêu chí tuổi tác - phân nhóm trong lớp, phân nhóm giữa

các lớp, phân nhóm chéo, phân nhóm theo chương trình học tập mở rộng; sự

đa dạng đem lại những cơ hội học tập mở rộng bên ngoài lớp học giúp khắc

sâu kiến thức, kỹ năng cho học sinh Vấn đề chiến lược mới để phát triển

năng khiếu, tài năng gồm các nội dung cụ thể là: sử dụng công nghệ để tăng

cường cung cấp các chương trình giáo dục cho học sinh ưu tú, hỗ trợ phát triển chuyên môn giáo viên, hỗ trợ và liên kết giáo viên và trường học, hỗ trợ

và liên kết học sinh năng khiếu, hỗ trợ và liên kết phụ huynh; kết nối các

trường đào tạo học sinh năng khiếu với mục đích chia sẻ thông tin và tài

nguyên - phân cụm trên cơ sở địa lý và phân cụm xung quanh một vấn đề cụ

thể trong giáo dục năng khiếu; tăng cường hợp tác với cộng đồng, doanh

nghiệp, tạo cơ hội cải thiện các dịch vụ giáo dục cho học sinh năng khiếu và

- Nội dung dạy môn chuyên bên cạnh những nội dung cơ bản của học sinh THPT đại trà còn được nâng cao, cập nhật kiến thức mang tính hiện đại

và hội nhập

- Dạy học ở trường chuyên trong bối cảnh đổi mới hiện nay theo hướng dạy học tích hợp, dạy học phân hóa và hướng đến phát triển kỹ năng và năng lực cho học sinh

- Giáo viên dạy môn chuyên ở trường THPT chuyên ngoài những yêu cầu của giáo viên trường phổ thông bình thường còn có những yêu cầu cao về chất lượng, năng lực để đáp ứng được với yêu cầu dạy các môn chuyên trong nhà trường THPT chuyên

1.3 Năng lực, tiếp cận năng lực, khung năng lực nghề nghiệp của giáo viên trường THPT chuyên

1.3.1 Năng lực và năng lực nghề nghiệp của giáo viên trường trung học phổ thông chuyên

1.3.1.1 Năng lực

Từ điển tiếng Anh có 3 từ chỉ khái niệm năng lực:

Ability: năng lực theo nghĩa có khả năng cho phép cá nhân thực hiện

hoạt động về thể chất và tinh thần