bội chi ngân sách nhà nước ở việt nam

LỜI MỞ ĐẦU Như chúng ta đã biết ,bội chi ngân sách là một vấn đề mà các quốc gia đều gặp phải .Việc Xử lý bội chi ngân sách nhà nước NSNN là một vấn đề nhạy cảm, bởi nó không chỉ tác đ

A LỜI MỞ ĐẦU

Như chúng ta đã biết ,bội chi ngân sách là một vấn đề mà các quốc gia đều gặp phải Việc Xử lý bội chi ngân sách nhà nước (NSNN) là một vấn đề nhạy cảm, bởi nó không chỉ tác động trước mắt đối với nền kinh tế mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia Vì vậy mỗi quốc gia đều có những biện pháp thích hợp nhằm khắc phục bội chi ngân sách đua bội chi đến một mức nhất định Chính phủ Việt Nam cũng không phải là một ngoại lệ Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang có những biến động lớn như: giá dầu tăng cao, khủng hoảng tài chính tại Mỹ, tình trạng lạm phát diễn ra nhiều nước trên thế giới, vấn đề kiềm chế lạm phát đặt ra vô cùng cấp bách không chỉ ở Việt Nam Vậy xử lý bội chi NSNN như thế nào để ổn định vĩ mô, thực hiện hiệu quả các mục tiêu chiến lược về phát triển kinh tế – xã hội, tăng trưởng kinh tế và kiềm chế lạm phát hiện nay? các giải pháp khắc phục bội chi ngân sách nhà nước Việt Nam hiên nay là gì ? Những ưu nhược điểm của các giải pháp đó đối với sự pháp triển kinh tế Việt Nam hiên nay ?

Các bạn hãy cùng nhóm 11 chúng tôi tim hiểu nội dung đề tài phân tích những giải pháp khắc phục bội chi ngân sách nhà nước Việt Nam hiện nay để trả lời cho những câu hỏi đó

tệ tập trung của nhà nước nhằm thực hiên các chức năng nhiện vụ của mình

-Vai trò của ngân sách nhà nước :

Ngân sách nhà nước là công cụ huy động các nguồn lực tài chính quóc gia để đảm bảo cho nhu cầu chi tiêu của nhà nước và thực hiên sự cân đối thu chi của nhà nước

Ngân sách nhà nước có vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế

Ngấn sách nhà nước là công cụ để điều tiết thu nhập ,góp phần giải quyết nhũng vấn đề xã hội , đảm bảo công bằng xã hộiquan

- Ngân sách nhà nước gồm 2 hoạt động thu và chi ngân sách

Thu ngan sách nhà nước : chính phủ dùng quyền lực chính trị của mình

để huy động các ngồn lực taì chính trong xã hội ,hình thành nên quỹ tiền

tệ tập trung quan trọng nhất của mình nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước

Chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối ,sử dụng quỹ ngân sách nhà nước nhằm trang trải các chi phí cho sự tồn tại ,hoạt đọng của bộ máy nhà nước và thực hiên các chức năng và nhiêm vụ của nhà nước theo

những nguyên tắc nhất định

Tình trạng mất cân đối của ngân sách nhà nước khi mà thu ngân sách không đủ bù đắp cho chi ngân sách nhà nước trong một thời kỳ nhất định

gọi là bội chi ngân sách nhà nước Nhưng thu gồm những khoản nào, chi gồm những khoản gì? Theo thông lệ quốc tế, có thể tóm tắt báo cáo về NSNN hằng năm như sau:

Bảng: Tóm tắt nội dung cân đối ngân sách nhà nước hằng năm

Vay thuần (= vay mới – trả nợ gốc)

D Chi thường xuyên

E Chi đầu tư

F Cho vay thuần (= cho vay mới – thu

nợ gốc)

A + B +C = D + E + F

Công thức tính bội chi NSNN của một năm sẽ như sau:

Bội chi NSNN = Tổng chi – Tổng thu = (D + E + F) – (A + B) = C

Bội chi ngân sách nhà nước trong một thời kỳ (1 năm ,một chu kỳ kinh

tế )là số chênh lệch giũa chi > thu của th ời kỳ đó

3 NGUYÊN NHÂN CỦA BỘI CHI NGÂN SÁCH

Có 2 nhóm nguyên nhân cơ bản gây ra bội chi NSNN:

- Nhóm nguyên nhân thứ nhất là tác động của chu kỳ kinh doanh Khủng hoảng làm cho thu nhập của Nhà nước co lại, nhưng nhu cầu chi lại tăng lên, để giải quyết những khó khăn mới về kinh tế và xã hội Điều

đó làm cho mức bội chi NSNN tăng lên ở giai đoạn kinh tế phồn thịnh, thu của Nhà nước sẽ tăng lên, trong khi chi không phải tăng tương ứng Điều đó làm giảm mức bội chi NSNN Mức bội chi do tác động của chu

kỳ kinh doanh gây ra được gọi là bội chi chu kỳ

- Nhóm nguyên nhân thứ hai là tác động của chính sách cơ cấu thu chicủa Nhà nước Khi Nhà nước thực hiện chính sách đẩy mạnh đầu tư, kíchthích tiêu dùng sẽ làm tăng mức bội chi NSNN Ngược lại, thực hiện chính sách giảm đầu tư và tiêu dùng của Nhà nước thì mức bội chi NSNN

sẽ giảm bớt Mức bội chi do tác động của chính sách cơ cấu thu chi gây rađược gọi là bội chi cơ cấu

Trong điều kiện bình thường (không có chiến tranh, không có thiên tailớn,…), tổng hợp của bội chi chu kỳ và bội chi cơ cấu sẽ là bội chi NSNS

4 ẢNH HƯỞNG CỦA BỘI CHI NGÂN SÁCH TỚI NỀN

,trong khi đó nhu cầu chi tiêu theo chức năng của chính phủ lại tăng lên nhất là khi nhà nước thực hiện chương trình đầu tư nhằm cải thiện cơ cấu kinh tế và hướng dẩn sự tăng trưởng

Thực tế cho thấy ,bội chi ngân sách không có nguồn bù đắp hợp lý sẽ dẫn tới lạm phát ,gây tác hại xấu đối với nền kinh tế cũng như đời sống xãhội Nếu bội chi ngân sach được bù đắp bằng cách phát hành thêm tiền vào lưu thông sẽ dẫn đến bùng nổ lạm phát

Bội chi ngân sách không phải là hoàn toàn tiêu cực Nếu bội chi ở một mức nhất định ( dưới 5% so với tổng chi ngân sách trong năm )thì lại có tác dụng kích thích sản xuất phát triển Vì thế ở những quốc gia có nền kinh tế phát triển cao nhà nước vẫn chỉ cố gắng thu hẹp bội chi ngân sáchchứ không loại trừ nó hoàn toàn Nhưng cho dù bôi chi ngân sách ở mức

độ nào thì mọi chính phủ đều phải có biện pháp để kiểm soát và kiềm chế bội chi ngân sách

PHẦN 2 : THỰC TRẠNG BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ

NƯỚC VIỆT NAM HIÊN NAY

Chỉ tiêu năm 2007 năm 2008 năm2009 Tổng thu cân đối NSNN 281900 323000 389900 Thu kết chuyển từ năm trước sang 19000 9080 14100 Tổng chi cân đối ngân sách nhà

Bội chi ngân sách nhà nước 56500 66900 873090

Tỷ lệ bội chi NSNN so với GDP 5% 5% 4,82%

Thực tế trong những năm qua chúng ta đã kiểm soát được mức độ chi ngân sách nhà nước ở mức giới hạn cho phép ( không quá 5% GDP trên năm) và nguồn vay chủ yếu là chi cho đầu tư phát triển Ngoài ra chúng tacũng tích lũy được một phần từ nguồn thu thuế ,phí, lệ phí, chi đầu tư pháttriển Đây là những thành công bước đầu đáng ghi nhận trong công tác

quản lí cân đối ngân sách nhà nước cũng như kiểm soát vấn đề bội chi ngân sách nhà nước.

Dưới đây chúng tôi xin đưa các số liệu về cân đối dự toán ngân sách nhà nước trong những năm gần đây (từ năm 2007 đến 2009 )

Bảng cân đôidự toán ngân sách nhà nước năm 2007

Cân đối dự toán ngân sách nhà nước 2007

(28/11/2006 16:17)

Đơn vị tính: Tỷ đồng

NĂM 2007

1 THU NỘI ĐỊA (KHÔNG KỂ THU TỪ DẦU THÔ) 151.800

3 THU CÂN ĐỐI TỪ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU 55.400

3

CHI PHÁT TRIỂN SỰ NGHIỆP KINH TẾ - XÃ HỘI,

QUỐC PHÒNG, AN NINH, QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH

NHÀ NƯỚC, ĐẢNG, ĐOÀN THỂ (1)

174.550

4 CHI THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG DÔI DƯ 500

Dự toán thu ngân sách nhà nước quốc hội quyết định là 281900 tỉ đồng; phấn đấu cả năm ước đạt 287900 tỉ đổng, vượt 2,1% (6000 tỉ đồng) So với dự toán, tăng 11,6% so với thực hiện năm 2006 Trong điều kiện dự toán năm 2007 được xây dựng ở mức cao, quá trình điều hành phát sinh nhiều khó khăn ảnh hưởng trực tiếp đến số thu ngân sách như sản lượng dầu thô, thanh toán giảm lớn so với dự toán, thực hiện điều chỉnh giảm thuế để bình ổn giá cả thị trường… thì kết quả thu như vậy là tích cực Dựtoán chi quốc hội quyết định là 357400 tỉ đồng, bao gồm cả nhiệm vụ chi

từ số thu kết chuyển năm 2006 sang năm 2007 (19000 tỉ đồng); ước cả năm đạt 368340 tỉ đồng, tăng 3,1% (10940 tỉ đồng) so với dự toán bằng 32,3% tăng 14,6% so với thực hiện năm 2006

Bộ chi ngân sách năm 2007 được quốc hội quyết định là 56500 tỉ đồng ước cả năm là 56500 tỉ đồng, chiếm 4,95% GDP (tính theo thống kê tài chính CP-GFS là 1,7% GDP bằng mức quốc hội quyết định, được đảm bảo bằng các nguồn vay bù đắp bộ chi đúng với dự toán năm.)

Thực hiện nghị quyết của quốc hội trong chỉ đạo điều hành ngân sách nhà nước năm 2007 dự kiến sẽ dành 9080 tỉ đồng (ngân sách trung ương

7000 tỉ đồng, ngân sách địa phương 2080 tỉ đồng) kết chuyển sang năm

2008 để thực hiện cải cách tiền lương Đến 31/12/2007 dư nợ chính phủ (bao gồm cả nợ trái phiếu chính phủ) bằng 35,9% GDP dư nợ nước ngoài

của quốc gia bằng 30,4% GDP, trong giới hạn đảm bảo an ninh tài chính quốc gia và ổn định các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô.

Bảng cân đối dự toán ngân sách nhà nước năm 2008

A Tổng thu cân đối ngân sách nhà nướcTotal state budget balancing revenues 323,000

1 Thu nội địa (không kể thu từ dầu thô)Domestic revenue (excluding oil revenues) 189,300

3 Thu cân đối từ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩuRevenues from import-export, net 64,500

4 Thu viện trợ không hoàn lại - Grants 3,600

B Thu kết chuyển từ năm trước sang

C Tổng chi cân đối ngân sách nhà nướcTotal state budget balancing expenditures 398,980

1 Chi đầu tư phát triểnDevelopment investment expenditures 99,730

2 Chi trả nợ và viện trợ

3

Chi phát triển sự nghiệp kinh tế - xã hội, quốc phòng, an

ninh, quản lý hành chính nhà nước, đảng, đoàn thể

Expenditure on socio-economics, defense, public security,

public administration, party and unions

208,850

4 Chi cải cách tiền lươngSalary reform expenditure 28,400

5 Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính Transfer to financial reserve fund 100

6 Dự phòng - Contingencies 10,700

D Bội chi ngân sách nhà nước - State budget deficit 66,900

Tỷ lệ bội chi so GDP - Budget deficit as share of GDP 5%

Nguồn bù đắp bội chi - Deficit financing

1 Vay trong nước - Domestic borrowings 51,900

2 Vay ngoài nước - External borrowings 15,000

Dự toán thu cân đối ngân sách nhà nước năm 2008 là 323000 tỉ đồng phấn đấu cả năm đạt 399000 tỉ đồng, vượt 23,5% (76000 tỉ đồng so với

dự toán, tăng 26,3% so với thực hiện năm 2007, đạt tỉ lệ động viên 26,8% GDP, trong đó từ thuế và phí đạt 24,9% GDP, ;loại trừ yếu tố tăng thu do tăng giá dầu thô thì đạt tỉ lệ động viên 23,5% GDP (thuế và phí đạt 21,6%GDP) chính phủ tập trung chỉ đạo tăng cường công tác quản lý thu ngân sách năm 2008

Dự toán chi cân đối ngân sách nhà nước quốc hội quyết định là 398900 tỉ đồng ước thực hiện cả năm đạt 474280 tỉ đồng vượt 18,9% so với dự toán,tăng 22,3% so với thực hiện năm 2007

Bộ chi ngân sách nhà nước năm 2008 quốc hội quyết định là 66900 tỉ đồng Ước cả năm bộ chi ngân sách thực hiện là 66200 tỉ đồng bằng

4,95% GDP khi xây dựng kiểm toán Đến ngày 31/12/2008 dư nợ chính phủ (bao gồm cả nợ trái phiếu chính phủ) bằng 33,5% GDP dư nợ ngoài nước của quốc gia bằng 27,2% GDP trong giới hạn đảm bảo an ninh tài chính quốc gia và ổn định các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô

Công tác tài chính ngân sách năm 2008 còn những khó khăn tồn tại.

Thu ngân sách tăng nhưng chưa vững chắc chủ yếu là do giá dầu thô và thuế xuất nhập khẩu Thu ngân sách những tháng cuối năm có chiều

hướng giảm do sản xuất kinh doanh gặp khó khăn

Các bộ ,ngành ,địa phương đã bám sát điều hành dự toán ngân sách nhà nước được giao nhưng triển khai vốn đầu tư xây dựng cơ bản cả từ nguồn ngân sách nhà nước và nguồn trái phiếu chính phủ còn chậm

Quản lý chi tiêu ngân sách đã được tăng cường nhưng vẫn còn tình trạng lãng phí ,kém hiệu quả ,một số nơi chưa thật sự quán triệt để tiết kiệm chi ngân sách nhà nước

Bảng cân đối dự toán ngân sách nhà nước năm 2009

Đơn vị tính: Tỷ đồng

năm 2009

3 Thu cân đối từ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu 88,200

C Tổng chi cân đối ngân sách nhà nước 491,300

3 Chi phát triển sự nghiệp kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, quản lý hành chính 269,300

Dự toán thu ngân sách nhà nước : dự toán tổng thu cân đối ngân sách nhà nước năm 2009 là 389900 tỉ đồng,đạt tỷ lệ động viên 23%GDP trong đó

từ thuế phí và lệ phí là 21,5% GDP là mức động viên ích cực

Về cơ cấu thu năm 2009 dự toán thu nội địa chiếm 59,8% tông thu ngân sách nhà nước ,thu dầu thô chiếm 16,3%, thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu chiếm 22,6% tông thu cân đối ngân sách nhà nước

Dự toán chi ngân sách nhà nước năm 2009 được xây dựng trên cơ sở cơ cấu lại chi ngân sách mục tiêu góp phần kiềm chế lạm phát ổn định vĩ mô,đảm bảo các nguyên tắc :

-Tếp tục cơ cấu lại ngân sách ,dảm bảo kinh phí thực hiện các chính sách an sinh xã hội và điêu chỉnh tiền lương ,các khoản tăng chi theo tiền lương

- bố trí tăng chi dự phòng ,dự trữ quốc gia để đảm bảo an ninh lương thực và chủ động phòng chống khắc phục hậu quả thiên tai dịch bệnh ,bố trí đảm bảo chi trả nợ theo đúng cam kết

- bố trí kinh phí cho các lĩnh vực giáo dục -đào tạo -dạy nghề y tế ,khoa học -công nghệ ,văn hoá thông tin ,bảo vệ môi trường ,nông nghiệp nông thôn …theo nghị quyết của đảng ,quốc hội

-đáp ứng nhu cầu chi cho các nhiệm vụ khác trên tinh thần triệt để tiết kiệm ,tiếp tục rà soát thắt chặt chi xây dưng ,bố trí dự toán chi thường xuyên cho các bộ các cơ quan trung ương và các địa phương cơ bản

không tăng so với năm 2008 ,giảm mức bội chi ngân sách nhà nước dưới 5%GDP

Dự toán chi ngân sách năm 2009 là 491300 tỉ đồng ,tăng 23,1% so với

dự toán năm 2008: số tăng chi này tập trung cho các nhiệm vụ chính

Về chi ngân sách nhà nước đã bố trí theo hướng cơ cấu lại các khoản chitập trung chi cho an sinh xã hội ,đầu tư phát triển con người thông qua giáo dục ,y tế ,khoa học công nghệ ,đồng thời thực hiện điều chỉnh tiền lương ở mức cao hơn so với lộ trình đã được duyệt

Được xây dựng trong bối cảnh cơ sở dự báo tình hình kinh tế vãn còn khó khăn ,diễn biến thất thường của thị trường và các biện pháp kiềm chế lạm phát vẫn tiếp tục thực hiện ,việc điều chỉnh chính sách thuế tạo thuận lợi hơn cho sản xuất kinh doanh nhưng bước đầu làm giảm thu ngân sách nhà nước

Về cân đối ngân sách nhà nước

Bội chi ngân sách nhà nước ở mức 4,82% GDP (giảm 3700 tỉ đồng so với tính bội chi ở mức 5%) để góp phần kiềm chế lạm phát

Những vấn đề cần có giải pháp khắc phục trong tổ chức thực hiện :

Về thu ngân sách nhà nước : dự toán xây dựng vẫn còn chứa đựng các yếu tố rủi ro ,chưa lường hết ,trong đó :thu nội địa từ hoạt động xuất nhập khẩu phụ thuộc nhiều vào khả năng kiểm soát lạm phát ,bình ổn kinh tế vĩ

mô và phát triển sản xuất kinh doanh thu dầu thô phụ thuộc vào yếu tố sản lượng và đặc biệt là yếu tố giá dâng có biến động khó lường

Dự toán chi ngân sách nhà nước da thực hiện cơ cấu lại để tăng cường

an sinh xã hội , nhưng vẫn còn khó khăn : dự toán chi đầu tư phát triển NSTW bố trí tăng 10,1% so với dự toán năm 2008 ,nhưng vẫn còn thấp sovới nhu cầu ,đòi hỏi phải rà soát ,lựa chọn công trình ,dự án quan trọng

để triển khai thực hiện đồng thời phải tăng cường huy động nguồn lực đầu vào tư từ các thành phần kinh tế khác để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế

- một số nhu cầu chi chưa có khả năng bố trí đủ theo yêu cầu ,như chi

bù chênh lệch lãi suất tín dụng ưu đãi ,chi thu hồi vốn ứng theo kế hoạch …trong quá trình điều hành ,trường hợp có tang thêm thu

bộ ,cơ quan trung ương phải tiếp tục thực hiện triệt để các biện pháp

sử dụng hiệu quả kinh phí và tiết kiệm chi

Dự phòng ngân sách nhà nước bố trí đạt 2,8% tổng chi ngân sách nha nước ,trong đó dự phòng NSĐP bằng 3,5% ,đảm bảo dự phong của c địa phương ở mức 3-4%, dự phòng NSTW 2,4% tổng chi NSTW , mức bốtrí này là raat mỏng so với yêu cầu chủ động phòng chống thiên tai dịch bệnh và sử lý các nhiệm vụ đột xuất khác phát sinh trong năm

PHẦN 3 :CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC BỘI CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở VIÊT NAM HIỆN NAY

Xử lý bội chi ngân sách nhà nước là một vấn đề nhạy cảm , bởi nó

không chỉ tác động trước mắt tới nền kinh tế mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang có những biến động lớn như : giá dầu tăng cao khủng hoảng tái chính tại

mỹ ,tình trạng lạm phát diễn ra nhiều nước trên thế giới,vấn đề kiềm chế lạm phát đặt ra vô cùng cấp bách không chỉ ở việt nam Vậy xử lý bội chi ngan sách như thế nào đẻ ỏn định vĩ mô ,thực hiện hiệu quả các mục tiêu chiến lược về phát triển kinh tế -xã hội ,tăng trưởng kinh tế và kiềm chế lạm phát hiện nay ?

Vấn đề thiếu hụt ngân sách thường lam các nhà chính trị gia đau đầu giữa một bên là phát triển bền vững ,duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh

tế với một bên là nguồn lực có hạn Đòi hỏi các chính trị gia phải lựa chọn

để phù hợp với yêu cầu phát triển thực tế và sự phát triển trong tương lai Từ sự lưa chọn đó họ đưa ra mức bọi chi hợp lý ,bảo đảm nhu cầu tài trợ cho tiêu cũng như đầu tư phát triển kinh tế ,đòng thời bảo đảm cho nợquốc gia ở mức hợp lý Bội chi ngân sách nhà nước được hiểu một cách chung nhất là là sự vượt trọi về chi tiêu so với tiền thu được trong năm tài khóa hoặc thâm hụt ngân sách do sự cố ý của chính phủ tạo ra nhằm thực hiên chính sách kinh tế vĩ mô Có nhiều cách để chính phủ bù đắp thiếu hụt ngân sách như tăng thu từ thuế ,phí ,lệ phí ; giảm chi ngân sách ;vay

nợ trong nước ,vay nợ nước ngoài ;phát hành thêm tiền để phù đắp chi tiêu ;…Sử dụng phương pháp nào ,nguồn nào tùy thuộc vào điều kiện kinh tế và chính sách kinh tế tài chính trong từng thời kỳ của mỗi quốc gia

Bội chi ngân sách tác động đến nền kinh tế vĩ mô phụ thuộc nhiều vào các giải pháp nhằm bù đắp bội chi ngân sách Mỗi giải pháp bù đắp đều làm ảnh hưởng đến cân đối kinh tế vĩ mô Chúng ta hãy cùng đi tìm hiểu một số giải pháp cơ bản mà chính phủ viêt nam sử dụng để kiềm chế bội chi ngân sách hiên nay

1.TĂNG THU GIẢM CHI