Bình luận quy định của bộ luật tố tụng hình sự 2015 về hoạt động khởi tố bị can của cơ quan điều tra

A. MỞ ĐẦU Hiện nay, tình hình tội phạm ở nước ta đang diễn biến vô cùng phức tạp. Tội phạm đã gây ra những hậu quả hết sức nghiêm trọng trên các mặt của kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội, các giá trị truyền thống, đạo đức, lối sống, thuần phong mỹ tục của dân tộc. Bởi vậy cần có sự vào cuộc của các cơ quan có thẩm quyền đưa các biện pháp đấu tranh phòng chống tội phạm đặc biệt là cơ quan điều tra cơ quan tiến hành tố tụng hình sự có nhiệm vụ bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự, tính mạng của người dân, đảm bảo mọi hành vi xâm phạm lợi ích Nhà nước, của tập thể, cá nhân phải được phát hiện kịp thời, chính xác và được xử lý theo pháp luật. Do vậy, việc quy định chức năng của Cơ quan điều tra đặc biệt là trong hoạt động khởi tố bị can có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc khởi tố vụ án cũng như giải quyết toàn bộ vụ án hình sự. Khởi tố bị can là chính sự khởi đầu và bộ phận quan trọng của việc thực hành quyền công tố đối với người đã thực hiện hành vi mà luật hình sự coi là tội phạm. Bởi những lý do trên nhóm xin nghiên cứu đề tài: “Bình luận quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2015 về hoạt động khởi tố bị can của Cơ quan điều tra”. B.NỘI DUNG I QUY ĐỊNH CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KHỞI TỐ BỊ CAN 1) Khái niệm về khởi tố bị can Trước tiên, tìm hiểu về khái niệm khởi tố bị can, ta cần tìm hiểu bị can là gì? Theo quy định tại điểm đ khoản 1 điều 4 BLTTHS năm 2015 về giải thích từ ngữ thì người bị buộc tội gồm: người bị bắt, người bị tạm giữ, bị ca, bị cáo. Như vậy, ta có thể hình dung sơ được rằng, bị can trong vụ án hình sự chính là người bị buộc tội theo quy định của pháp luật hình sự. Căn cứ theo khoản 1 điều 60 BLTTHS năm 2015 quy định về bị can “Bị can là người hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự. Quyền và nghĩa vụ của bị can là pháp nhân được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật của pháp nhân theo quy định của Bộ luật này”. Qua đó ta có thể hiểu rõ hơn về bị can, bị can không chỉ là người mà theo BLTTHS năm 2015 thì còn có thể là pháp nhân và một người hoặc pháp nhân từ khi đã có quyết định khởi tố bị can thì được gọi là bị can. Vậy khởi tố bị can trong pháp luật hình sự là gì? Theo điều 179 BLTTHS năm 2015 quy định về khởi tố bị can “khi có đủ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm thì Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can”. Như vậy, Khởi tố bị can chính là quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng khỉ có đủ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi phạm tội để tiến hành các hoạt động điều tra đối với họ. 2) Chủ thể tiến hành Về chủ thể tiến hành hoạt động khởi tố bị can: điều 179 BLTTHS năm 2015 quy định về khởi tố bị can “khi có đủ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm thì Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can”. Theo quy định trên, chủ thể tiến hành hoạt động khởi tố bị can là Cơ quan điều tra, trên thực tế, đây chính là chủ thể chủ yếu và quan trọng trong việc ra quyết định khởi tố bị can. Là chủ thể chủ yếu bởi vì hoạt động này phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Cơ quan điều tra, việc ra quyết định khởi tố bị can của Cơ quan điều tra còn giúp thuận lợi trong quá trình giải quyết vụ án, bởi bị hành vi tố tụng này nằm trong giai đoạn điều tra. Tuy nhiên, theo BLTTHS năm 2015 thì Cơ quan điều tra không phải chủ thể duy nhất có quyền ra quyết định khởi tố bị can mà bên cạnh đó Viện kiểm sát cũng là chủ thể có quyền này. Khoản 4 điều 179 quy định “Trường hợp phát hiện có người đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm chưa bị khởi tố thì Viện kiểm sát yêu cầu Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can hoặc trực tiếp ra quyết định khởi tố bị can nếu đã yêu cầu nhưng Cơ quan điều tra không thực hiện. Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, Viện kiểm sát phải gửi cho Cơ quan điều tra để tiến hành điều tra”. Nhưng để thực hiện được quyền này, cần phải có những điều kiện nhất định để Viện kiểm sát ra quyết định khởi tố như: phải là trường hợp phát hiện có người đã thực hiện hành vi phạm tội trong vụ án đó mà chưa bị khởi tố, bên cạnh đó Viện kiểm sát phải yêu cầu cơ quan điều tra khởi tố và trong trường hợp Cơ quan điều tra không khởi tố thì Viện kiểm sát mới có quyền khởi tố bị can và quyết định khởi tố đó phải được gửi cho Cơ quan điều tra trong vòng 24 giờ để tiến hành điều tra. 3) Nội dung hoạt động khởi tố bị can  Theo quy định tại điều 179 BLTTHS năm 2015 về khởi tố bị can Căn cứ để khởi tố bị can đó là khi xác định được chính xác và đầy đủ căn cứ một người hoặc một pháp nhân đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải gửi quyết định khởi tố và tài liệu liên quan đến việc khởi tố bị can cho Viện kiểm sát cùng cấp để xét phê chuẩn. Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can hoặc quyết định khởi tố bị can của Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra phải giao ngay quyết định khởi tố bị can, quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can và giải thích quyền, nghĩa vụ cho bị can. Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải chụp ảnh, lập danh bản, chỉ bản của người bị khởi tố và đưa vào hồ sơ vụ án.  theo quy định tại điều 180 BLTTHS năm 2015 về thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can căn cứ để thay đổi quyết định khởi tố bị can là khi tiến hành điều tra nếu có căn cứ xác định hành vi của bị can không phạm vào tội đã bị khởi tố hoặc thấy quyết định khởi tố ghi không đúng họ, tên, tuổi, nhân thân của bị can. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát phải bổ sung quyết định khởi tố bị can nếu có căn cứ xác định bị can còn thực hiện hành vi khác mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm. Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải gửi quyết định này và tài liệu có liên quan đến việc thay đổi hoặc bổ sung đó cho Viện kiểm sát cùng cấp để xét phê chuẩn và Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn hoặc quyết định hủy bỏ quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can, quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can của Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra phải giao ngay quyết định này cho người đã bị khởi tố. II BÌNH LUẬN QUY ĐỊNH CỦA BLTTHS NĂM 2015 VỀ HOẠT ĐỘNG KHỞI TỐ BỊ CAN CỦA CƠ QUAN ĐIỀU TRA 1) Chủ thể của hoạt động khởi tố bị can Cơ quan điều tra là chủ thể hoạt động khởi tố bị can. Khởi tố bị can là việc quyết định bằng văn bản của Cơ quan điều tra đối với một người khi có đủ căn cứ xác định người đó đã thực hiện hành vi phạm tội. Chủ thể tiến hành hoạt động khởi tố bị can là cơ quan điều tra. Khi có đủ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành mà bộ luật hình sự quy định là tội phạm thì cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can theo quy định tại điều 179 BLTTHS 2015. Việc giao nhiệm vụ cho cơ quan điều tra tiến hành hoạt động khởi tố bị can là có căn cứ:

A.MỞ ĐẦU

Hiện nay, tình hình tội phạm ở nước ta đang diễn biến vô cùng phức tạp Tội phạm đã gây ra những hậu quả hết sức nghiêm trọng trên các mặt của kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội, các giá trị truyền thống, đạo đức, lối sống, thuần phong mỹ tục của dân tộc Bởi vậy cần có sự vào cuộc của các cơ quan có thẩm quyền đưa các biện pháp đấu tranh phòng chống tội phạm đặc biệt là cơ quan điều tra - cơ quan tiến hành tố tụng hình sự có nhiệm vụ bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự, tính mạng của người dân, đảm bảo mọi hành vi xâm phạm lợi ích Nhà nước, của tập thể, cá nhân phải được phát hiện kịp thời, chính xác và được xử lý theo pháp luật Do vậy, việc quy định chức năng của Cơ quan điều tra đặc biệt là trong hoạt động khởi tố bị can có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc khởi tố vụ án cũng như giải quyết toàn bộ vụ án hình sự Khởi tố bị can là chính sự khởi đầu và bộ phận quan trọng của việc thực hành quyền công tố đối với người đã thực hiện hành vi

mà luật hình sự coi là tội phạm Bởi những lý do trên nhóm xin nghiên cứu đề tài:

“Bình luận quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2015 về hoạt động khởi tố bị can của Cơ quan điều tra”

B.NỘI DUNG

I/ QUY ĐỊNH CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KHỞI TỐ BỊ CAN

1) Khái niệm về khởi tố bị can

Trước tiên, tìm hiểu về khái niệm khởi tố bị can, ta cần tìm hiểu bị can là gì? Theo quy định tại điểm đ khoản 1 điều 4 BLTTHS năm 2015 về giải thích từ ngữ thì người bị buộc tội gồm: người bị bắt, người bị tạm giữ, bị ca, bị cáo Như vậy, ta

có thể hình dung sơ được rằng, bị can trong vụ án hình sự chính là người bị buộc tội theo quy định của pháp luật hình sự

Căn cứ theo khoản 1 điều 60 BLTTHS năm 2015 quy định về bị can “Bị can

là người hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự Quyền và nghĩa vụ của bị can là pháp nhân được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật của pháp nhân theo quy định của Bộ luật này” Qua đó ta có thể hiểu rõ hơn về bị can, bị can

không chỉ là người mà theo BLTTHS năm 2015 thì còn có thể là pháp nhân và một người hoặc pháp nhân từ khi đã có quyết định khởi tố bị can thì được gọi là bị can

Vậy khởi tố bị can trong pháp luật hình sự là gì? Theo điều 179 BLTTHS

năm 2015 quy định về khởi tố bị can “khi có đủ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm thì

Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can” Như vậy, Khởi tố bị can chính là

quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng khỉ có đủ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi phạm tội để tiến hành các hoạt động điều tra đối với họ

2) Chủ thể tiến hành

Về chủ thể tiến hành hoạt động khởi tố bị can: điều 179 BLTTHS năm 2015 quy định về khởi tố bị can “khi có đủ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm thì Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can” Theo quy định trên, chủ thể tiến hành hoạt

động khởi tố bị can là Cơ quan điều tra, trên thực tế, đây chính là chủ thể chủ yếu

và quan trọng trong việc ra quyết định khởi tố bị can Là chủ thể chủ yếu bởi vì hoạt động này phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Cơ quan điều tra, việc ra quyết định khởi tố bị can của Cơ quan điều tra còn giúp thuận lợi trong quá trình giải quyết vụ án, bởi bị hành vi tố tụng này nằm trong giai đoạn điều tra

Tuy nhiên, theo BLTTHS năm 2015 thì Cơ quan điều tra không phải chủ thể duy nhất có quyền ra quyết định khởi tố bị can mà bên cạnh đó Viện kiểm sát cũng

là chủ thể có quyền này Khoản 4 điều 179 quy định “Trường hợp phát hiện có người đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm chưa bị khởi

tố thì Viện kiểm sát yêu cầu Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can hoặc trực tiếp ra quyết định khởi tố bị can nếu đã yêu cầu nhưng Cơ quan điều tra không thực hiện Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, Viện kiểm sát phải gửi cho Cơ quan điều tra để tiến hành điều tra” Nhưng để thực hiện

được quyền này, cần phải có những điều kiện nhất định để Viện kiểm sát ra quyết định khởi tố như: phải là trường hợp phát hiện có người đã thực hiện hành vi phạm tội trong vụ án đó mà chưa bị khởi tố, bên cạnh đó Viện kiểm sát phải yêu cầu cơ quan điều tra khởi tố và trong trường hợp Cơ quan điều tra không khởi tố thì Viện kiểm sát mới có quyền khởi tố bị can và quyết định khởi tố đó phải được gửi cho

Cơ quan điều tra trong vòng 24 giờ để tiến hành điều tra

3) Nội dung hoạt động khởi tố bị can

 Theo quy định tại điều 179 BLTTHS năm 2015 về khởi tố bị can

Căn cứ để khởi tố bị can đó là khi xác định được chính xác và đầy đủ căn cứ một người hoặc một pháp nhân đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định

là tội phạm

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải gửi quyết định khởi tố và tài liệu liên quan đến việc khởi tố bị can cho Viện kiểm sát cùng cấp để xét phê chuẩn

Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can hoặc quyết định khởi tố bị can của Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra phải giao ngay quyết định khởi tố bị can, quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can và giải thích quyền, nghĩa vụ cho bị can

Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải chụp ảnh, lập danh bản, chỉ bản của người bị khởi tố và đưa vào hồ sơ

vụ án

 theo quy định tại điều 180 BLTTHS năm 2015 về thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can

căn cứ để thay đổi quyết định khởi tố bị can là khi tiến hành điều tra nếu có căn cứ xác định hành vi của bị can không phạm vào tội đã bị khởi tố hoặc thấy quyết định khởi tố ghi không đúng họ, tên, tuổi, nhân thân của bị can

Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát phải bổ sung quyết định khởi tố bị can nếu

có căn cứ xác định bị can còn thực hiện hành vi khác mà Bộ luật hình sự quy định

là tội phạm

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải gửi quyết định này và tài liệu có liên quan đến việc thay đổi hoặc bổ sung đó cho Viện kiểm sát cùng cấp để xét phê chuẩn và Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn hoặc quyết định hủy bỏ quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can, quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố bị can của Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra phải giao ngay quyết định này cho người đã bị khởi tố

II/ BÌNH LUẬN QUY ĐỊNH CỦA BLTTHS NĂM 2015 VỀ HOẠT ĐỘNG KHỞI TỐ BỊ CAN CỦA CƠ QUAN ĐIỀU TRA

1) Chủ thể của hoạt động khởi tố bị can

Cơ quan điều tra là chủ thể hoạt động khởi tố bị can

Khởi tố bị can là việc quyết định bằng văn bản của Cơ quan điều tra đối với một người khi có đủ căn cứ xác định người đó đã thực hiện hành vi phạm tội Chủ thể tiến hành hoạt động khởi tố bị can là cơ quan điều tra Khi có đủ căn cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành mà bộ luật hình sự quy định là tội phạm thì cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can theo quy định tại điều

179 BLTTHS 2015 Việc giao nhiệm vụ cho cơ quan điều tra tiến hành hoạt động khởi tố bị can là có căn cứ:

Thứ nhất: về nguyên tắc cơ quan điều tra chỉ được ra quyết định khởi tố bị can sau khi đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự khởi tố bị can không phải là giai đoạn tố tụng mà chỉ là hành vi tố tụng tại giai đoạn điều tra của người có thẩm quyền ra quyết định khởi tố bị can khi đã xác định được một người cụ thể có hành

vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong pháp luật hình sự, cần phải tiến hành các hoạt động điều tra đối với họ theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự vậy nên cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can Trong trường hợp phạm tội quả tang mà người phạm tội có đầy đủ các điều kiện để truy cứu trách nhiệm hình sự thì ngay sau khi khởi tố vụ án có thể ra ngay quyết định khởi tố bị can Điều này giúp cho việc khởi tố bị can chính xác, tránh trường hợp khởi tố nhầm, bỏ lọt tội phạm

Thứ hai: thông thường khởi tố bị can là một trong những hành vi là cơ sở của quá trình tố tụng hình sự về sau mà thẩm quyền ban hành các quyết định này chỉ được giao cho các cơ quan có khả năng điều tra thu thập chứng cứ chứng minh

tội phạm và người phạm tội Những cơ quan không có chức năng này thì không thể

ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can Vậy nên việc khởi tố bị can giao cơ quan điều tra đảm bảo đáp ứng được những điều kiện trên

Việc quy định cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn điều tra vụ án nói riêng và trong toàn bộ quá trình giải quyết

vụ án hình sự nói chung Việc ra quyết định khởi tố bị can của cơ quan điều tra giúp cho cơ quan có chức năng kiểm sát, giám sát hoạt động điều tra nắm được diễn biến tình hình tội phạm và công tác điều tra tội phạm để có thể đặt ra các yêu cầu trong công tác phòng ngừa, đấu tranh, truy tố, buộc tội người phạm tội, góp phần quan trọng trong công tác giữ gìn an ninh trật tự đất nước

2) Nội dung hoạt động khởi tố bị can của Cơ quan điều tra

 Về khởi tố bị can của Cơ quan điều tra

Theo bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, khởi tố bị can là quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng khỉ có đủ căn cứ để xác định một người đã thực hiện hành

vi phạm tội để tiến hành các hoạt động điều tra đối với họ

Có thể nói một cách khác thì quyết định khởi tố bị can chính là căn cứ cơ sở pháp lý để Viện kiểm sát cùng Cơ quan điều tra có thể tiến hành các hoạt động điều tra và áp dụng biện pháp tố tụng đối với cá nhân hoặc tổ chức vi phạm có dấu hiệu vi phạm, đồng thời quyết định khởi tố bị can cũng là sự bảo đảm của Nhà nước đối với mọi quần thể công dân để không một ai có thể bị áp dụng biện pháp cưỡng chế và bị tiến hành các hoạt động điều tra khi chưa có quyết định khởi tố bị can

Khoản 1 Điều 179 Bộ Luật tố tụng hình sự 2015 quy định: “Khi có đủ căn

cứ để xác định một người hoặc pháp nhân đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm thì Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can” Theo đó,

căn cứ để Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can là khi bị can đã thực hiện hành vi mà Bộ luật hình sự quy định là tội phạm Việc khởi tố bị can có căn cứ và đúng pháp luật là một trong những bảo đảm để mọi hành vi phạm tội đều bị phát hiện nhanh chóng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lí tội phạm Ngược lại, khởi

tố bị can một cách thiếu căn cứ, không đúng pháp luật có thể dẫn đến những sai lầm nghiêm trọng như: người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, các hoạt động tố tụng không được tiến hành đúng hướng, xét xử oan người vô tội Việc khởi tố bị can có căn cứ và đúng pháp luật là một trong những bảo đảm để mọi hành vi phạm tội đều bị phát hiện nhanh chóng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử

lí tội phạm Ngược lại, khởi tố bị can một cách thiếu căn cứ, không đúng pháp luật

có thể dẫn đến những sai lầm nghiêm trọng như: người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, các hoạt động tố tụng không được tiến hành đúng hướng, xét

xử oan người vô tội… Hay nói cách khác khởi tố bị can liên quan chặt chẽ với việc bảo đảm pháp chế, bảo đảm các quyền tự do, dân chủ của công dân được pháp luật bảo hộ

Theo quy định tại khoản 2 Điều 179 Bộ Luật tố tụng hình sự 2015, quyết định khởi tố bị can phải thể hiện đầy đủ các nội dung sau: “Quyết định khởi tố bị can ghi rõ thời gia, địa điểm ra quyết định, họ tên, chức vụ người ra quyết định; họ tên, ngày, tháng, năm sinh, quốc tịch, dân tộc, tôn giáo, giới tính, chỗ ở ” Việc khởi tố bị can có căn cứ và kịp thời sẽ góp phần bảo vệ lợi ích chung của xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mọi công dân, bảo đảm thực hiện công bằng

xã hội Đồng thời, việc khởi tố bị can nhanh chóng, kịp thời và chính xác có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giáo dục công dân ý thức nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, răn đe những người có ý định thực hiện hành vi phạm tội Để đảm bảo việc xử lí kịp thời, nhanh chóng tội phạm thì theo Khoản 3 Điều 179 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 quy định trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định khởi tố bị

can, Cơ quan điều tra phải gửi quyết định khởi tố và tài liệu liên quan đến việc khởi tố bị can cho Viện kiểm sát cùng cấp để xét phê chuẩn

Theo khoản 5 Điều 179 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 thì: “Sau khi nhận được quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can hoặc quyết định khởi tố bị can của Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra phải giao ngay quyết định khởi tố bị can, quyết định phê chuẩn quyết định khởi tố bị can và giải thích quyền, nghĩa vụ cho bị can…” Khi bị can bị khởi tố đồng nghĩa với việc quyền con người của họ sẽ bị hạn chế, vì vậy cần phải kịp thời và nhanh chóng cho bị can biết về việc mình bị khởi tố, đồng thời phải giải thích rõ cho bị can về quyền và nghĩa vụ của mình để bị can hiểu rõ và dễ dàng hợp tác với cơ quan chức năng, tránh tình trạng chống đối vì quyền con người của mình bị hạn chế Để thuận tiện cho những hoạt động tố tụng tiếp theo, thuận tiện cho việc nhận diện bị can và nắm rõ thông tin về bị can thì Cơ quan điều tra phải chụp ảnh, lập danh bản, chỉ bản của người bị khởi tố và đưa vào hồ sơ vụ án

 Thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố bị can

Ta có thể thấy rằng việc khởi tố bị can là cơ sở pháp lí để Cơ quan điểu tra, Viện kiểm sát tiến hành các hoạt động điều tra và áp dụng biện pháp tố tụng đối với bị can, đồng thời, nó cũng là sự đảm bảo của Nhà nước đối với mọi công dân để không một ai có thể bị áp dụng biện pháp cưỡng chế và tiến hành điều tra nếu chưa

bị khởi tố bị can

Việc thay đổi quyết định khởi tố bị can của CQĐT, VKS phải có căn cứ cụ thể và phải thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1, khoản 2 điều

180 BLTTHS:

Trong quá trình điều tra CQĐT không thể tránh khỏi sai sót dẫn đến việc khởi tố không đúng tội danh của bị can, nên khi xác định rõ được tội danh của bị can cần thay đổi quyết định khởi tố bị can đã ra trước đó để phù hợp Tuy nhiên trong

trường hợp khi quá trình điều tra làm rõ hành vi của bị can phạm vào khoản khác trong cùng tội danh, điều luật đã khởi tố đối với bị can thì ta không phải thay đổi quyết định khởi tố bị can Khi thay đổi quyết định khởi tố bị can trong trường hợp này, nếu trong quyết định khởi tố vụ án hình sự chưa khởi tố về tội đó thì phải thay đổi bổ sung quyết định khởi tố vụ án trước tiên

Việc sai sót về tên tuổi nhân thân của bị can trong quyết định khởi tố cũng là 1 trường hợp cần thay đổi quyết định khởi tố bị can Rõ ràng để đảm bảo việc xét xử đúng người đúng tội, đảm bảo sự thống nhất trong quá trình tố tụng thì việc thay đổi quyết định khởi tố bị can trong trường hợp này là rất cần thiết và cần thực hiện ngay khi phát hiện sai sót

Trong trường hợp có căn cứ xác định bị can còn thực hiện 1 hành vi khác mà BLHS coi là tội phạm, CQĐT, VKS sẽ phải ra quyết định bổ sung quyết định khởi

tố bị can

3) Những điểm mới của BLTTHS năm 2015

Trên cơ sở kế thừa quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về quyền của bị can, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định theo hướng cụ thể, đầy đủ hơn nhằm bảo đảm phù hợp với các nguyên tắc của tố tụng hình sự, bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của bị can, góp phần chống oan, sai; trong đó bổ sung các quyền như: được biết lý do mình bị khởi tố, trình bày ý kiến, không buộc phải đưa

ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội; đưa ra chứng cứ; trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan và yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá; đề nghị giám định, định giá tài sản; đọc, ghi chép bản sao tài liệu hoặc tài liệu được số hóa liên quan đến việc buộc tội,

gỡ tội hoặc bản sao tài liệu khác liên quan đến việc bào chữa kể từ khi kết thúc điều tra khi có yêu cầu Quyền được biết lý do mình bị khởi tố là việc họ được biết

mình bị khởi tố về tội gì, tại sao lại bị khởi tố về tội đó Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát có trách nhiệm thông báo và giải thích về quyền này cho bị can Quyền này được thực hiện giúp bị can nắm bắt được thông tin để thực hiện quyền bào chữa của mình Quyền đọc, ghi chép bản sao tài liệu hoặc tài liệu được số hóa liên quan đến việc buộc tội, gỡ tội hoặc bản sao tài liệu khác liên quan đến việc bào chữa kể từ khi kết thúc điều tra khi có yêu cầu là một trong những quyền mới, quan trọng của bị can để bị can thực hiện tốt quyền bào chữa của mình

Điểm mới của bộ luật tố tụng hình sự 2015 so với bộ luật tố tụng 2003 còn thể hiện ở đối tượng khởi tố bị can: Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 quy định về

bị can tại Điều 49, xác định bị can là cá nhân đã bị khởi tố về hình sự Như thế, để bảo đảm xử lý trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại thì theo quy định của Bộ luật hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã quy định bị can không chỉ là cá nhân mà còn bao gồm cả pháp nhân bị khởi tố về hình sự

Trong quá trình khởi tố bị can của Cơ quan Điều tra, Bộ luật tố tụng hình sự

2015 còn có những điểm bổ sung mới so với bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, điều đó được quy định trong Khoản 5 Điều 179 về khởi tô bị can, đó là sau khi nhận được quyết định phê chuẩn, quyết định khởi tố bị can, Cơ quan điều tra phải chụp ảnh, lập danh sách, chỉ bản của người bị khởi tố và đưa vào hồ sơ vụ án

Như vậy, sự ra đời của Bộ luật tố tụng hình sự 2015, sửa dổi bổ sung năm

2017 đã có những điểm mới và thya đổi hơn so với bộ luật tố tụng hình sự năm

2003, góp phàn hoàn thiện hơn hệ thống pháp luật Việt Nam Bộ luật Tố tụng hình

sự năm 2015 đã kế thừa và phát triển một bước về pháp luật tố tụng hình sự của Nhà nước ta, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013, chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp; là công cụ pháp lý quan trọng trong đấu tranh phòng chống tội phạm, đảm bảo lợi ích Nhà nước, quyền con người, quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân