QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ TẠI CỤC HẢI QUAN TP HÀ NỘI. LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Luận văn Thạc sỹ quản lý kinh tế: “Quản lý rủi ro trong quá trình thực hiện thủ tục Hải quan điện tử tại Cục Hải quan Thành phố Hà Nội” là do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN QUANG HUY

QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ

TẠI CỤC HẢI QUAN TP HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN QUANG HUY

QUẢN LÝ RỦI RO TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ

TẠI CỤC HẢI QUAN TP HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Hà Nội - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi tên là : Nguyễn Quang Huy

Tôi xin cam đoan:

1 Luận văn Thạc sỹ quản lý kinh tế: “Quản lý rủi ro trong quá trình

thực hiện thủ tục Hải quan điện tử tại Cục Hải quan Thành phố Hà Nội” là

do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Cẩm Nhung

2 Các số liệu, tài liệu, dẫn chứng mà tôi sử dụng trong luận văn do chính tôi thu thập, xử lý mà không có sự sao chép không hợp lệ nào

Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành tới:

- Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Cẩm Nhung

- Các thầy cô giáo Khoa Kinh tế Chính trị - Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội

- Các cơ quan hữu quan, các nhà khoa học, gia đình, đồng nghiệp, bạn bè

đã giúp đỡ và cung cấp tài liệu cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn Mặc dù đã có nhiều cố gắng để hoàn thành Luận văn bằng tất cả sự nhiệt tình và năng lực của bản thân, tuy nhiên Luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của các thầy cô và bạn đọc để tác giả có thể hoàn thiện tốt hơn luận văn của mình Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả

Nguyễn Quang Huy

TÓM TẮT LUẬN VĂN Tên luận văn: Quản lý rủi ro trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan điện

tử tại Cục Hải quan Thành phố Hà Nội

Tác giả: Nguyễn Quang Huy

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Bảo vệ năm: 2015

Giáo viên hướng dẫn: TS Nguyễn Cẩm Nhung

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở lý luận về thủ tục hải quan điện tử và áp dụng quản lý rủi ro

trong thực hiện thủ tục hải quan điện tử, luận văn tập trung phân tích và nêu bật được: thực trạng việc áp dụng quản lý rủi ro trong thông quan điện tử tại Cục Hải quan Thành phố Hà Nội, phân tích đánh giá thực trạng rủi ro trong hoạt động thủ tục hải quan điện tử, tìm ra nguyên nhân phát sinh rủi ro

 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Trên cơ sở phân tích thực trạng việc áp dụng quản lý rủi ro trong hoạt động thủ tục Hải quan điện tử của Cục Hải quan Hà Nội , Nghiên cứu phân tích tìm ra nguyên nhân có thể gây ra rủi ro tạo thuận lợi cho gian lận thương mại Từ đó, luận văn đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện hơn việc áp dụng quản lý rủi ro trong thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại Cục Hải quan thành phố Hà Nội

Những đóng góp mới của luận văn:

Luận văn đã hệ thống hóa lý luận cơ bản về Quản lý rủi ro trong thông quan điện tử; phân tích thực trạng và những yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng quản lý rủi ro trong thông quan điện tử tại Hải quan Hà Nội Kết quả quan trọng của luận văn là đưa ra được một số biện pháp nhằm hoàn thiện hơn công tác quản lý rủi ro trong thông quan điện tử, góp phần vào công cuộc phát triển Cục Hải quan Hà Nội

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT i

DANH MỤC BẢNG BIỂU ii

DANH MỤC HÌNH iii

PHẦN MỞ ĐẦU 4

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG THỰC HIỆN THỦ TỤC HẢI QUAN ĐIỆN TỬ TẠI CỤC HẢI QUAN HÀ NỘI 7

1.1 Thủ tục HQĐT 7

1.1.1 Khái niệm thủ tục HQĐT 7

1.1.2 Các bên tham gia thực hiện thủ tục HQĐT 7

1.1.2 Quy trình thực hiện thủ tục HQĐT 8 1.1.3 Sự khác biệt giữa thủ tục hải quan điện tử và thủ tục hải quan

thông thường Error! Bookmark not defined

1.2 Rủi ro trong thực hiện thủ tục HQĐT Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm rủi ro trong thực hiện thủ tục HQĐTError! Bookmark

not defined

1.2.2 Tiêu chí đánh giá rủi ro trong thực hiện thủ tục HQĐT Error!

Bookmark not defined

not defined

1.2.4 Mức độ rủi ro trong thực hiện thủ tục HQĐTError! Bookmark not

defined

1.3 QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT Error! Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT:Error! Bookmark

not defined

1.3.2 Phân cấp QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT:Error! Bookmark

not defined

1.3.3 Mục tiêu của QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT: Error!

Bookmark not defined

1.3.4 Nguyên tắc QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT: Error!

Bookmark not defined

1.3.5 Lợi ích của QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT:Error! Bookmark

not defined

1.3.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến QLRR: Error! Bookmark not defined 1.3.7 Tiêu chí của QLRR Error! Bookmark not defined 1.3.8 Quy trình QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT:Error! Bookmark

2.2 Các phương pháp nghiên cứu cụ thể: Error! Bookmark not defined

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu định tính, không đi khảo sát, số liệu thu

not defined

defined

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QLRR TRONG THỰC HIỆN THỦ TỤC HẢI

QUAN ĐIỆN TỬ TẠI CỤC HẢI QUAN TP HÀ NỘIError! Bookmark not defined

3.1 Thực hiện Thủ tục HQĐT tại Cục Hải quan TP Hà Nội Error! Bookmark not defined

defined

3.1.2 Quy trình thông quan hàng hóa trong thực hiện thủ tục HQĐT tại

Cục Hải quan TP Hà Nội: Error! Bookmark not defined

3.2 Rủi ro trong thực hiện Thủ tục HQĐT tại Cục Hải quan TP Hà Nội

Error! Bookmark not defined

3.2.1 Rủi ro trong xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh

hàng hóa Error! Bookmark not defined

3.2.2 Rủi ro đối với phương tiện vận tải và hành khách xuất cảnh, nhập

cảnh, quá cảnh Error! Bookmark not defined

3.3 Công tác QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT tại Cục Hải quan TP

Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.3.1 Quá trình áp dụng QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT tại Cục

Hải quan TP Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.3.2 Phân cấp QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT tại Cục Hải quan

TP Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.3.3 Quy trình QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT tại Cục Hải quan

TP Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.4 Đánh giá kết quả đạt đƣợc khi áp dụng QLRR trong thực hiện thủ tục

HQĐT tại Cục Hải quan TP Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.4.1 Các kết quả đạt được khi áp dụng QLRR trong thực hiện thủ tục

HQĐT tại Cục Hải quan TP Hà Nội Error! Bookmark not defined 3.4.2 Một số vấn đề tồn tại: Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QLRR TRONG THỰC

HIỆN THỦ TỤC HQĐT TẠI CỤC HẢI QUAN TP.HÀ NỘI Error! Bookmark not defined

4.1 Phương hướng QLRR trong thực hiện Thủ tục HQĐT đến năm 2020

của Cục Hải quan TP Hà Nội Error! Bookmark not defined

4.2 Các giải pháp hoàn thiện QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT Tại Cục

Hải quan Tp Hà Nội Error! Bookmark not defined

4.2.1 Xây dựng chiến lược quản lý sự thay đổi theo hướng QLRR: Error!

Bookmark not defined

4.2.2 Hoàn thiện quy trình QLRR Error! Bookmark not defined 4.2.3 Nâng cao hiệu quả KTSTQ: Error! Bookmark not defined

4.2.4 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động xây dựng, quản

lý, áp dụng QLRR: Error! Bookmark not defined

4.2.5 Tăng tính hiệu quả trong việc thu thập thông tin và tình báo Hải quan.

Error! Bookmark not defined 4.2.6 Tuyên truyền, giáo dục tính tuân thủ cho DNError! Bookmark not

defined

4.2.7 Một số Kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nướcError! Bookmark

not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

ii

DANH MỤC BẢNG BIỂU

iii

DANH MỤC HÌNH

4

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hoá sâu rộng như hiện nay, giao dịch thương mại ngày càng phát triển, khối lượng công việc gia tăng, áp lực từ cộng đồng Doanh nghiệp (DN) muốn được tạo thuận lợi trong hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) hàng hóa, yêu cầu từ Chính phủ trong việc kiểm soát tuân thủ pháp luật và đặc biệt là tình hình lợi dụng cơ chế tạo thuận lợi để buôn lậu, trốn thuế với nhiều diễn biến phức tạp Do vậy, vấn đề đặt ra trong hoạt động quản

lý hải quan là vừa phải không ngừng tìm kiếm các giải pháp tạo thuận lợi thương mại vừa phải kiểm soát chặt chẽ đối tượng quản lý, trong điều kiện nguồn lực không thay đổi, thậm chí bị thu hẹp

Cục Hải quan TP.Hà Nội là đơn vị có trụ sở chính đóng trên địa bàn TP.Hà Nội - một trung tâm chính trị - kinh tế của cả nước Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, để đảm bảo quản lý tốt, Cục Hải quan TP Hà Nội phải tìm giải pháp vừa kiểm soát chặt chẽ vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động XNK Một trong những giải pháp là triển khai thủ tục hải quan điện tử (HQĐT), trong đó áp dụng phương pháp quản lý khoa học là QLRR (QLRR) làm nền tảng cho hoạt động nghiệp vụ hải quan Đây là một trong những công tác quan trọng đang được Cục Hải quan TP.Hà Nội nghiên cứu, phát triển

Áp dụng QLRR trong thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại Cục Hải quan TP Hà Nội trong những năm qua đã đi đúng hướng và đạt được một số yêu cầu nhất định Những kết quả này đã được Lãnh đạo Tổng cục Hải quan (TCHQ) và cộng đồng DN ghi nhận Tuy nhiên, việc áp dụng QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT tại Cục Hải quan TP Hà Nội vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập dẫn đến hiệu quả áp dụng chưa cao

Xuất phát từ tầm quan trọng và thực tế khách quan của áp dụng QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT tại Cục Hải quan TP Hà Nội nên tên đề tài

“QLRR trong thực hiện Thủ tục HQĐT tại Cục Hải quan TP.Hà Nội” được chọn làm đề tài nghiên cứu cho bản luận văn này Mục tiêu chính của đề tài này

5

là tìm ra nguyên nhân, những hạn chế khi áp dụng QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT tại Cục Hải quan TP Hà Nội và đưa ra một số giải pháp hoàn thiện Giải quyết tốt đề tài trên cũng là một trong những biện pháp nhằm nâng cao năng lực quản lý cho phù hợp với tình hình thực tiễn công tác của Cục Hải quan TP Hà Nội, từ đó giảm bớt áp lực công việc, đảm bảo cân bằng giữa tạo thuận lợi thương mại với kiểm soát chặt chẽ tuân thủ pháp luật của DN

2 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

quá trình thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại Cục Hải quan thành phố Hà Nội trong thời gian tới

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: Phân tích thực trạng việc áp dụng quản lý rủi ro

trong hoạt động thủ tục Hải quan điện tử của Cục Hải quan Hà Nội, hệ thống hóa lý luận về quản lý rủi ro trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan điện tử cấp cục, Nghiên cứu phân tích tìm ra nguyên nhân có thể gây ra rủi ro tạo thuận lợi cho gian lận thương mại Từ đó, luận văn đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện hơn việc áp dụng quản lý rủi ro trong thực hiện thủ

tục hải quan điện tử tại Cục Hải quan thành phố Hà Nội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Các nội dung liên quan đến áp dụng QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT tại Cục Hải quan TP Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu trong phạm vi tại Cục Hải quan TP Hà Nội Nhằm nghiên cứu sâu theo đặc thù của Cục Hải quan TP

Hà Nội về việc áp dụng QLRR trong thực hiện thủ tục HQĐT đối với hàng hoá XNK Qua đó, đưa ra những khuyến nghị, đề xuất nhằm hoàn thiện hơn công tác này trong thời gian tới

- Thời gian nghiên cứu từ năm 2010 đến 2013

4 Câu hỏi nghiên cứu

Làm thế nào để hoàn thiện công tác quản lý rủi ro trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại cục Hải quan Thành phố Hà Nội?

5 Kết cấu luận văn:

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quản lý rủi ro trong thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại Cục Hải quan Hà Nội

Chương 4: Các giải pháp hoàn thiện QLRR trong thực hiện thủ tục hải quan điện tử tại Cục hải quan Hà Nội

7

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN

VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG THỰC HIỆN THỦ TỤC HẢI QUAN

ĐIỆN TỬ TẠI CỤC HẢI QUAN HÀ NỘI 1.1 Thủ tục HQĐT

1.1.1 Khái niệm thủ tục HQĐT

“Thủ tục hải quan điện tử là thủ tục hải quan trong đó việc khai, tiếp nhận, xử lý thông tin khai hải quan, trao đổi các thông tin khác theo quy định của pháp luật về thủ tục hải quan giữa các bên có liên quan thực hiện thông qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan”

Theo một nghĩa chung nhất thì có thể coi: Thủ tục HQĐT là thủ tục hải

quan (bao gồm cả thủ tục quản lý thuế) được thực hiện bằng phương tiện điện tử

Nội dung thực hiện thủ tục HQĐT được thể hiện ở chỗ DN gửi và nhận thông tin (bao gồm thông tin trong tờ khai và các chứng từ liên quan) tới cơ quan Hải quan bằng phương tiện điện tử Cơ quan Hải quan tiếp nhận, xử lý, ra quyết định và phản hồi thông tin bằng phương tiện điện tử Để có thể tiếp nhận, xử lý bằng phương tiện điện tử, cơ quan Hải quan phải có trung tâm tiếp nhận, xử lý, lưu trữ

dữ liệu điện tử đủ mạnh; tự động hóa các quy trình nghiệp vụ; sử dụng kỹ thuật quản lý hải quan và hệ thống máy móc hiện đại hỗ trợ kiểm tra, giám sát, kiểm soát hàng hóa để nâng cao mức độ tự động hóa của hệ thống

1.1.2 Các bên tham gia thực hiện thủ tục HQĐT

1.1.2.1 Tổ chức, cá nhân thực hiện XNK hàng hóa thực hiện thủ tục HQĐT

Là tổ chức, cá nhân có hàng hóa XNK và thực hiện làm thủ tục bằng phương thức điện tử Có trách nhiệm gửi và nhận thông tin (bao gồm thông tin trong tờ khai và các chứng từ liên quan) tới cơ quan Hải quan bằng phương tiện điện tử; chịu trách nhiệm trước pháp luật về sự xác thực của nội dung đã khai và các chứng từ đã gửi, nộp, xuất trình; phải sử dụng chữ ký số, trường hợp chưa có thì sử dụng tài khoản truy nhập hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan để thực hiện thủ tục HQĐT và chịu trách nhiệm về các giao dịch điện tử theo quy định của pháp luật

8

1.1.2.2 Cơ quan Hải quan, công chức Hải quan

Là cán bộ, công chức Ngành được bố trí trong dây chuyền thực hiện thủ tục HQĐT, có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý, ra quyết định và phản hồi thông tin bằng phương tiện điện tử cho người khai hải quan

1.1.2.3 Cơ quan khác của Nhà nước trong việc phối hợp để thực hiện thủ tục HQĐT

Cơ quan nhà nước, tổ chức hữu quan, đơn vị vũ trang nhân dân như công

an, cảnh sát biển, công an kinh tế, toàn án, viện kiểm sát, biên phòng, cơ quan kiểm dịch, ngân hàng trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp, tạo điều kiện để cơ quan Hải quan triển khai thực hiện thủ tục HQĐT

1.1.2.4 Các hãng vận chuyển

Đại lý vận tải tham gia hoạt động vận tải thương mại quốc tế, cảng vụ, sân bay, đại lý khai hải quan, kho bạc, ngân hàng, các cơ quan cấp phép để

tiếp nhận thông tin về hàng hóa trước khi phương tiện xuất cảnh, nhập cảnh

1.1.2.5 Các đơn vị cung cấp dịch vụ cho DN

Đại lý khai hải quan; các công ty cung cấp phần mềm ứng dụng, các công ty cung cấp dịch vụ chữ ký số phục vụ cho việc thực hiện thủ tục HQĐT

1.1.2 Quy trình thực hiện thủ tục HQĐT

Quy trình thủ tục HQĐT đối với hàng hóa XNK theo hợp đồng mua bán hàng hóa bao gồm 5 bước: Thủ tục hải quan điện tử đối với từng lô hàng xuất khẩu, nhập khẩu cụ thể, tùy theo kết quả phân luồng có thể trải qua đủ cả

5 bước hoặc chỉ trải qua một số bước nhất định của Quy trình

Bước 1: Tiếp nhận, kiểm tra, đăng ký, phân luồng tờ khai

Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan (sau đây gọi tắt là Hệ thống) tự động tiếp nhận, kiểm tra, cấp số đăng ký, phân luồng tờ khai hải quan điện tử

 Trường hợp thông tin khai của người khai hải quan gửi đến chưa phù hợp (chuẩn dữ liệu, tỷ giá tính thuế ), Hệ thống sẽ tự động phản hồi cho người khai hải quan “Thông báo từ chối tờ khai hải quan điện tử”