Vai trò của lợi nhuận trong cơ chế thị trường.DOC

Vai trò của lợi nhuận trong cơ chế thị trường.

Lời nói đầu

Sau năm 1986, đất nớc ta chuyển đổi nền kinh tế t nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần hoạt động theo cơ chế thị trờng có sự quản lý vĩ mô của nhà nớc theo định hớng Xã Hội Chủ Nghĩa

Các thành phần kinh tế muốn có chỗ đứng trên thị trờng đều phải bù đắp

đợc chi phí và thu đợc lợi nhuận , tù lợi nhuận họ có thể mở rộng quy mô nâng cao tích luỹ vốn Dới tác động của cơ chế thị trờng , các cá nhân hoạt động vì lợi ích của mình , vì lợi nhuận Bởi vậy lợi nhuận chính là mục tiêu cao nhất ,là thớc

đo cho mức độ thành công của mỗi doanh nghiệp trên thơng trờng Lợi nhuận có thể đợc tạo ra bằng cách sử dụng một cách hợp lý và hiệu quả các nguồn lực trong sản xuất kinh doanh ,quản lý doanh nghiệp…Lợi nhuận là một phạm trùLợi nhuận là một phạm trù rất cơ bản của các lý thuyết kinh tế

Lợi nhuận đợc tạo ra là kết quả của tổng hợp các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Nó đòi hỏi mỗi nhà doanh nghiệp phải có sự phát triển toàn diện, khả năng t duy, nhạy bén và sự năng động Vì vậy, nghiên cứu về lợi nhuận giúp cho chúng ta - đặc biệt là các nhà tài chính doanh nghiệp có một cái nhìn toàn diện hơn về các hoạt động của doanh nghiệp, về quản trị kinh doanh và

đặc biệt là quản trị tài chính sao cho đồng vốn đem lại nhiều lợi nhuận nhất

Chính vì lợi nhuận có vai trò hết sức quan trọng nh vậy nên em quyết định

chọn đề tài : “Vai trò của lợi nhuận trong cơ chế thị trờng “

Chơng 1: Những vấn đề cơ bản về lợi nhuận

I/ Nguồn gốc ,bản chất của lợi nhuận

1) Lịch sử phát triển các quan điểm về lợi nhuận.

a) Quan điểm của trờng phái trọng thơng

Trờng phái này ra đời trong điều kiện chế độ phong kiến tan rã và chủ nghĩa t bản thực hiện tích luỹ nguyên thuỷ t bản Cùng với đó là các phát kiến

địa lý đã làm cho ngoại thơng phát triển cực thịnh Hơn nữa họ xem xét hiện t-ợng kinh tế ở vỏ bên ngoàii Nên họ cho rằng lợi nhuận đợc tạo ra trong trao

đổi ,đặc biệt nhiều trong ngọai thơng Không một ngời nào thu đợc lợi nhuận khi không làm thiệt haị kẻ khác ,không dân tộc nào đợc lợi khi không hi sinh lợi ích của dân khác Lợi nhuận thu đợc từ việc mua rẻ bán đắt mà có

b) Quan điểm của trờng phái trọng nông

Đối lập với những ngời theo trờng phái trọng thơng Họ chuyển đối tợng nghiên cứu sang lĩnh vực sản xuất và nghiên cứu một cách khoa học hơn Họ cho rằng chỉ có nông nghiệp mới tạo ra lợi nhuận còn nghành công nghiệp và

th-ơng nghiệp là các nghành không sinh lợi Tuy nhiên họ coi lợi nhuận là quà tặng của thiên nhiên

c)Quan điểm của trờng phái cổ điển ANH

Khởi đầu từ W.Petty (1623-1687).Ông đã tìm thấy phạm trù địa tô mà chủ nghĩa trọng nông bỏ qua Ông định nghĩa địa tô là số chênh lệch giữa giá trị của sản phẩm và chi phí sản xuất Ông không rút ra đợc lợi nhuận kinh doanh ruộng

đất và công nhân chỉ nhận đợc tiền lơng tối thiểu còn lợi nhuận thuộc về địa chủ Còn về lợi tức Ông coi đó là tô của tiền và nó phụ thuộc vào địa tô

Đại biểu thứ hai là A.Smith (1723-1790).Theo Ông lợi nhuận là khoản khấu trừ thứ hai vào sản phẩm của lao động Theo cách giảii thích của A.Smith thì lợi nhuận,địa tô và lợi tức chỉ là hình thức khác nhau của giá trị thặng d Khác với các nhà kinh tế trớc, A.Smith cho rằng lợi nhuận không chỉ có ở trong nông nghiệp mà cả lao động công nghiệp cũng tạo ra lợi nhuận Lợi nhuận tăng hay giảm tuỳ thuộc vào sự giầu có tăng hay giảm của xã hội Ông nhận thấy khuynh hớng thờng xuyên đi đến chỗ ngang nhau của tỉ suất lợi nhuận trên cơ sở cạnh tranh giữa các ngành và khuynh hớng tỉ suất lợi nhuận giảm sút Theo Ông t bản

đầu t càng nhiều thì tỉ suất lợi nhuận càng thấp Tuy nhiên lý luận của A.Smith còn có những hạn chế :Nh sự khác nhau giữa giá trị thặng d và lợi nhuận Ông không phân biệt đợc lĩnh vực sản xuất và lu thông nên cho rằng lợi nhuận cũng

đợc tạo ra từ lu thông , lợi nhuận là do t bản đẻ ra , chỉ có bộ phận tài sản mang lại lợi nhuận mới là t bản

D.Ricardo (1772-1823).Là đỉnh cao nhất của trờng phái Kinh Tế Chính Trị Cổ Điẻn Anh Ông cho rằng giá trị đợc tạo ra gồm hai phần : tiền lơng và lợi nhuận Tiền lơng tăng thì lợi giảm và ngợc lạI D.Ricardo xem lợi nhuận là phần giá trị thừa ra ngoàI tiền công , lợi nhuận là lao động không đợc trả của công nhận Ông nhận thấy :”lợng t bản bằng nhau thì đem lại lợi nhuận bằng nhau

“,nhng Ông không chứng minh đợc vì Ông cha hiểu đợc giá cả sản xuất Đồng

thời Ông cha nhận ra giá trị thặng d Lý luận địa tô của D.Ricardo dựa trên lý luận giá trị Ông khẳng định địa tô hình thành theo quy luật giá trị Giá trị nông sản phẩm hình thành trên ruộng đất xấu nhất vì ruộng đất là yếu tố có giới hạn nên xã hội phảI canh tác trên cả ruôngj đất xấu Vì thế t bản kinh doanh trên ruộng đất tốt và trung bình sẽ thu đợc lợi nhuận siêu ngạch , lợi nhuận siêu ngạch này phảI nộp cho địa chủ Ông cũng phân biệt đợc tiền tô và địa tô, theo

ông tiền tô và địa tô do các quy luật khác nhau chi phối , chúng thay đổi theo chiều hớng ngợc chiều nhau Ông đã sai khi gấn lý luận địa tô với quy luật ruộng

đất sinh lợi ngày càng giảm Ôngcha đề cập đến địa tô chênh lệch II và phủ nhận địa tô tuyệt đối Vì ông cha biết đến cấu tạo hữu cơ của t bản (c/v) ,không thấy tính quy luật cấu tạo hữu cơ trong nông nghiệp luôn nhỏ hơn cấu tạo hữu cơ trong công nghiệp và vì thế nếu ông thừa nhận địa tô tuyệt đối thì tráI với quy luật giá trị

Trờng phái kinh tế chính tri cổ điển Anh đã có những cống hiến lớn lao cho lý luận kinh tế dù còn nhiều hạn chế và sai lầm trong lý luận Những sai lầm ấy một phần do hoàn cảnh lịch sử một phần do những nguyên nhân khách quan và chủ quan khác Chỉ đến khi C.Mác phát hiện ra tính hai mặt của lao

động , những vấn đề mà các nhà kinh tế của trờng phái này cha vợt qua đợc đã

đ-ợc giải quyết và trở thành một trong ba nguồn gốc của chủ nghĩa Mác

d)Quan điểm của các nhà kinh tế t sản hiện đại về lợi nhuận Các nhà kinh

tế học hiện đại cho rằng :lợi nhuận là lợng dôi ra của doanh thu so với chi phí Chi phí là những phí tổn phải chịu khi sản xuất ra hàng hoá và dịnh vụ , doanh thu là số tiền kiếm đợc qua việc bán hàng hoá và dịch vụ đó Họ mong muốn chi phí đầu vào thấp nhất bán hàng hoá với giá cao nhất nhằm táI sản xuất mơ rộng không ngừng tích luỹ phát triển sản xuất ,củng cố vị trí của mình trên thị trờng Ngày nay khoa học kỹ thuật rất phát triển ,họ không đầu t nhiều vốn để thuê công nhân ,họ đầu t vào máy móc ,dây chuyền công nghệ Việc áp dụng rộng rãi máy móc hiện đại làm cho nhiều ngời cho rằng lợi nhuận là do máy móc tạo ra Ta cần khẳng định một điều rằng :Máy móc dù hiện đại bao nhiêu cũng chỉ là một sản phẩm của con ngời vẫn cần có con ngời điều khiển ,giám sát Việc

áp dụng công nhgệ hiện đại giúp các nhà t bản thu đợc lợi nhuận siêu ngạch ,thực chất đó là sự phân phối lại giá trị thặng d trên toàn xã hội Mọi hãng kinh doanh đều phải bán hàng hoá của mình theo giá thị trờng ,nên nhà t bản nào

có công nghệ hiện đại hơn sẽ thu đợc nhiều lợi nhuận siêu ngạch hơn Lợi nhuận siêu ngạch mà nhà t bản này thu đợc là do phần lợi nhuận của nhà t bản khác mất đi mà thôi Nế mọi nhà t bản đều trang bị máy móc hiện đại nh nhau thì

phần lợi nhuận siêu ngạch này sẽ mất đi và làm giảm thu nhập của nhà t bản Điều này làm cho công nghệ đợc cải tiến ,ngày càng hiện đại và lạI tạo ra lợi nhuận siêu ngạch rồi lạI dẫn đến cạnh tranh làm triệt tiêu lợi nhuận siêu ngạch Quá trình này diễn ra liên tục nối tiếp nhau.Nguồn gốc của lợi nhuận hay lợi nhuận siêu ngạch chính là giá trị thặng d do lao động của công nhận sáng tạo

ra ,cả công nhân làm việc trong lĩnh vực tri thức (họ dùng tri thức của mình tạo

ra công nghệ mới Giá trị thặng d ấy bị nhà t bản chiếm đoạt đúng nh C.Mác đã chứng minh

2)Lý luận giá trị thặng d và lợi nhuận của C.Mác.

a)Sự tạo ra giá trị thặng d

Giá trị thặng d : C.Mác là ngời đầu tiên đa ra lý luận về giá trị thặng d một cách có hệ thống ,rõ ràng ,đầy đủ Định nghĩa :giá trị thặng d là phần giá trị mới dôi ra so với giá trị ứng trớc Giá trị thặng d bị nhà t bản chiếm không Nó đợc quan niệm là con đẻ của toàn bộ t bản ứng trớc và nó mang hình thức chuyển hoá

là lợi nhuận Trong nền sản suất hàng hoá dựa trên chế độ sở hữu t nhân về t liệu sản xuất Giá trị sử dụng đợc sản xuất vì nó có thể đem đi trao đổi Nhà t bản sản xuất ra hàng hoá có giá trị trao đổi ,Hàng hoá đó có giá trị lớn hơn tổng giá trị những t liệu sản xuất và giá trị sức lao động nhà t bản bỏ ra để mua Giả sử để sản xuất ra 10 kg sợi từ 10 kg bông ,để làm đợc nhà t bản phải thuê công nhân làm việc trong 6 giờ và hao mòn máy móc là 2000 đ ,giá trị sức lao động của công nhân là 1000 đ/1giờ Trong quá trình sản xuất bông chuyển hoá hoàn toàn thành sợi Nừu công nhân làm việc 6 giờ một ngày thì không tạo ra giá trị thặng

d nhng nhà t bản bắt công nhân làm việc 8 giờ một ngày , tiền nhà t bản mua bông là 20000 đ.Vởy thì toàn bộ chi phí sản xuất là : 20000 +2000 + 6000

=28000 Giá trị của sản phẩm mới là :20000 +2000 + 8000=30000 Nh vậy

28000 ứng trớc chuyển hoá thành 30000 ,đem lại giá trị thặng d là 2000 đ.Tiền

đã chuyển hoá thành t bản Phần giá trị mới dôi ra so với so với giá trị lao động gọi là giá trị thặng d Để tiến hành sản xuất nhà t bản phảI ứng tiền ra để mua t liệu sản xuất và sức lao động ,nghĩa là biến tiền tệ thành các yếu tố của quá trình sản xuất Các yếu tố này có vai trò khác nhau trong việc tạo ra giá trị thặng .Trong quá trình sản xuất giá trị t liệu sản xuất chuyển dần vào sản phẩm ,chúng

đợc bảo tồn không có sự thay đổi về lợng và chuyển vào sản phẩm mởitong quá trình sản xuất Bộ phận t bản này gọi là t bản bất biếnvà đợc ký hiệu là C Bộ phận t bản tồn tạI dới hình thức sức lao động trong quá trình sản xuất nó có sự thay đổi về lợng ,tăng lên về số lợnh giá trị ,vì đặc đIểm của giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động là khi đợc đem tiêu dùng thì nó tạo ra một số lợng giá trị

mới lớn hơn giá trị bản thân nó – gọi là t bản khả biến ,ký hiệu là V Việc phân chia này vạch rõ nguồn gốc của giá trị thặng d là do lao động của công nhân tạo

ra và bị nhà t bản chiếm không Lợi nhuận đợc xem nh toàn bộ t bản ứng trớc đẻ

ra ,chính đIều này đã che dấu quan hệ bóc lột t bản chủ nghĩa nhờ sự phân chia

t bản ứng trớc thành t bản cố định và lu động mà C.Mác đã chỉ ra nguồn gốc của giá trị thặng d là bộ phận t bản khả biến tồn tạI dới hình thức sức laođộng (chân tay và trí óc )

b ) Lợi nhuận , tỷ suất lợi nhuận , những nhân tố ảnh hởng đến tỷ suất lợi nhuận

Giá trị của hàng hoá sản xuất trong xã hội t bản chủ nghĩa ,bao gồm ba bộ phận C , V và m(giá trị thặng d ) Gọi G : là giá trị hàng hoá thì : G = C + V + m Chi phí sản xuất t bản chủ nghĩa là C + V =K => G = K + m Khi c và v chuyển thành k thì số tiền nhà t bản thu đợc trội hơn so với chi phí sản xuất Số tiền đó đợc quan niệm là sự tăng lên của toàn bộ t bản ứng trớc và đợc gọi là lợi nhuận , ký hiệu là p nếu hàng hoá bán đúng giá trị thì G = k + m sẽ chuyển thành G = k + p nhìn bề ngoàI dờng nh với lợng t bản ứng trớc , nhà t bản thu

đợc lợi nhuận ,tức là lợi nhuận do toàn bộ t bản ứng trớc tạo ra Khi p = m , sự khác nhau giữa chúng ở chỗ khi nói giá trị thặng d là hàm nghĩa so sánh với t bản khả biến (v) ; còn khi nói lợi nhuận hàm ý so sánh với t bản ứng trớc (c + v) Thực chất lợi nhuận là hình thức biến tớng của giá trị thặng d Nguồn gốc của lợi nhuận chính là giá trị thặng d do lao động sống của công nhân làm thuê tạo

ra Lợi nhuận là hình thức biểu hiện của giá trị thặng d Trong thực tế lợi nhuận

và giá trị thặng d không trùng khớp với nhau Lợi nhuận có thể nhỏ hơn hoặc lớn hơn giá trị thặng d ,vì nó phụ thuộc vào giá bán của hàng hoá đó trên thị trờng do quan hệ cung cầu quyết định Nhng trên phạm vi toàn xã hội tổng lợi nhuận bằng tổng giá trị thặng d

Tỷ suất lợi nhuận là tỷ lệ phần trăm giữa giá trị thặng d và toàn bộ t bản ứng trớc , ký hiệu là p’ p’ = (m /(c+v) )x100% tỷ suất giá trị thặng d m’ tính theo công thức m’ = (m/v)x100% Xét về mặt lợng p’ luôn nhỏ hơn m’.Xét về bản chất ,p’ nói lên mức độ doanh lợi của t bản đầu t và chỉ cho các nhà t bản thấy đầu t vào ngành nào có lợi hơn còn m’ biểu hiện mức độ bóc lột của t bản

đối với lao động làm thuê

Với m’ càng lớn thì p’ càng lớn có nghĩa công nhân lao động làm thuê bị bóc lột càng nhiều ,nhà t bản càng thu đợc nhiều lợi nhuận tỷ suất lợi nhuận cao hay thấp tuỳ thuộc vào nhiều nhân tô khách quan nh tỷ suất giá trị thặng d ,sự tiết kiệm t bản bất biến ,cấu tạo hữu cơ của t bản , tốc đọ chu chuyển của t bản

c) Tỷ suất lợi nhuận bình quân

Do chế độ sở hữu khác nhau về t liệu sản xuất đã tạo ra cạnh tranh Dới chủ nghĩa t bản , có chế độ sở hữu t nhân về t liệu sản xuất nên cạnh tranh là tất yếu Các nhà t bản cạnh tranh với nhau để đầu t vào những nghành sản xuấtcó triển vọng thu đợc nhiều lợi nhuận hơn Khi theo đuổi lợi nhuận nhà t bản chuyển từ nghành này sang nghành khác , kết quả là hình thành nên tỷ suất lợi nhuận bình quân và tiến hành phân phối lao động và t bản sản suất giữa các nghành trong nền kinh tế Giả sử trong nền kinh tế có ba ngành sản xuất khác nhau ,t bản mỗi ngành đều là 100 tỷ suất giá trị thặng d là 100% Tốc độ chu chuyển của t bản ở các ngành đều bằng nhau ,t bản ứng trớc đều chuyển hết giá trị vào sản phẩm Nhng do có cấu tạo hữu cơ của t bản ở từng ngành khác nhau , nên tỷ suất lợi nhuận khác nhau ngành 1 có cấu tạo là 80c +20v ,ngành 2 có cấu tạo là 70c + 30v ,ngành 3 có cấu tạo là 60c + 40v Giá trị thặng d của các ngành lần lợt là 20;30;40; tỷ suất lợi nhuận tơng ứng là 20%;30%;40% Nh vậy ,cùng một lợng t bản đầu t ,nheng do cấu tạo hữu cơ khác nhau nên tỷ suất lợi nhuận khác nhau Nhà t bản không thể làm ngơ ,không thể bằng lòng đầu t ở ngành có

tỷ suất lợi nhuận thấp trong ví dụ trên các nhà t bản ở ngành 1 sẽ chuyển t bản của mình sang ngành 3 ,khiến cho sản phẩm ngành 3 tăng lên cung lớn hơn cầu , giá tcả hàng hoá ở nghành 3 giảm xuống và tỷ suất lợi nhuận ngành này giảm xuống Ngợc lại nghành 1 do thiếu cung làm giá cả hàng hoá tăng lên ,tỷ suất lợi nhuận ngành này sẽ tăng lên lạI tạo ra s di chuyển t bản t ngành này sang ngành khác ,auqs trình đó cứ tiếp diễn nh vậy làm giảm tỷ suất lợi nhuận vốn có của các ngành Kết quả này tạo nên tỷ suất lợi nhuận bình quân Tỷ suất lợi nhuận bình quân là tỷ số tính theo phần trăm giữa tổng giá trị thặng d trong xã hôị t bản và tổng t bản xãhội đã đầu t vào tất cả các lĩnh vực , cácngành của nền sản xuất t bản chủ nghĩa Quá trình bình quân hoá tỷ suất lợi nhuận là sự hoạt động của quy luật tỷ suất lợi nhuận bình quân trong xã hội t bản Sự hoạt động của quy luật này là biểu hiện cụ thể của sự hoạt động của quy luật giá trị thặng d trong thời kỳ tự do cạnh tranh của chủ nghĩa t bản Sự hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân và lợi nhuận bình quân đã che dấu hơn nữa thực chất bóc lột của chủ nghĩa t bản Tuy nhiên nó không làm chấm dứt quá trình cạnh tranh trong xã hội t bản , trái lại cạnh tranh vẫn tiếp diễn Đồng thời nó thể hiện phân phối lại giá trị thặng d giữa các nhà t bản trong các nghành sản suất khác nhau Nhà t bản có cấu tạo hữu cơ t bản cao chiếm đoạt đợc một phần giá trị thặng d do các ngành có cấu tạo hữu cơ thấp sáng tạo ra Bởi vậy công nhân lao động làm thuê không những bị nhà t bản thuê mình bóc lột mà còn bị toàn bộ giai cấp t sản

bóc lột Nhà t bản luôn muốn nâng cao lợi nhuận , nghĩa là họ luôn muốn nâng cao tỷ suất lợi nhuận bình quân , nâng cao mức độ bóc lột công nhân

3) Các hình thức biểu hiện của giá trị thặng d

a) Lợi nhuận công nghiệp lợi nhuận công nghiệp là phần giá trị do công nhân tạo ra bị nhà t bản chiếm không ,phần giá trị này là số tiền lời saukhi bán hàng háo trên thị trờng và trừ đI chi phí sản suất ngày lao động của công nhân

đ-ợc chia làm hai phần ,một phần làm ra giá trị tơng đơng với số tiền lơng mà anh

ta nhận đợc ,phần còn lạI làm ra giá trị thặng d Nhà t bản muốn tăng thêm lợi nhuận của mình bằng nhiều cách nh tăng thời gian lao động của công nhân để thu đợc giá trị thặng d tuyệt đối , thay đổi công nghệ sản suất để tạo ra giá trị thặng d tơng đối Lợi nhuận công nghiệp là hình thức lợi nhuận dễ thấy nhất và

có giá trị lớn nhất trong các loại lơị nhuận Nó cũng là động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy sự phát triển của khoa học kỹ thuật công nghệ.Lợi nhuận thơng nghiệp

b)Về mặt lịch sử t bản thơng nghiệp xuất hiện trớc t bản công nghiệp ,điển hình là chủ nghĩa trọng thơng Khi việc thực hiện chức năng chuyển hoá H’-T’ của t bản ,do sự phân công lao động xã hội , đợc chuyển thành một hoạt động chuyên môn hoá cho một nhóm t bản nào đó , thì t bản thơng nghiệp hiện đại xuất hiện T bản thơng nghiệp là một bộ phận của t bản công nghiệp tách rời

ra ,phục vụ quá trình luthông hàng hoá của t bản công nghiệp Hàng hoá sau khi chuyển sang tay nhà t bản thơng nghiệp có nghĩa là nhà t bản đã bán xong hàng hoá và nhờng một phần giá trị thặng d cho nhà t bản thơng nghiệp theo tỷ suất lợi nhuận bình quân và đợc thực hiện bằng thu chênh lệch giữa giá mua và giá bán lợi nhuận thơng nghiệp là một phần giá trị thặng d do công nhân tạo ra trong quá trình sản suất Hình thức lợi nhuận này làm ngời ta lầm tởng lu thông tạo ra lợi nhuận , góp phần che dấu bản chất của giá trị thặng d Ngoài pần giá trị thặng d đợc nhà t bản công nghiệp nhờng cho t bản thơng nghiệp còn thu đợc một phần thu nhập của ngời tiêu dùng bằng cách mua rẻ bán đắt và bóc lột lao

động thặng d của nhân viên thơng nghiệp Nhà t bản công nghiệp chấp nhận nh-ờng một phần giá trị thặng d cho nhà t bản thơng nghiệp vì nhà t bản thơng nghiệp am hiểu thị trờng ,hàng hoá sẽ bán dợc nhanh hơn ,tốc độ chu chuyển t bản nhanh hơn , nhà t bản công nghiệp sẽ rảnh tay để sản suất Nhà t bản công nghiệp nhờng một phần giá trị thặng d bằng cách bán hàng hoá cho nhà t bản

th-ơng nghiệp thấp hơn giá thị trờng ,khi bán hàng hoá nhà t bản thth-ơng nghiệp sẽ thu đợc lợi nhuận thơng nghiệp

c)Lợi tức cho vay và tỷ suất lợi tức T bản cho vay là t bản sinh lợi tức Nhà t bản cho vay nhờng quyền sử dụng t bản của mình cho ngời khác trong một

khoảng thời gian nhất định , nên thu đợc lợi tức Nhà t bản đi vay , vay tiền để đa vào sản suất kinh doanh , nên anh ta thu đợc lợi nhuận Nhng anh ta phải đi thuê

t bản vì thế mà anh ta phảI trích một phần lợi nhuận thu đợc để trả cho nhà t bản cho vay số tiền trích ra đó gọi là lợi tức Vậy lợi tức là một phần lợi nhuận bình quân , mà nhà t bản đI vay phảI trả cho nhà t bản cho vaycăn cứ vào món tiền

mà nhà t bản cho vay đã đa cho nhà t bản đI vay sử dụng Nguồn gốc của lợi tức

là một phần giá trị thặng d do công nhân sáng tạo ra trong lĩnh vực sản suất Nhà t bản cho vay thu đợc lợi tức đã che dấu mất thực chất bóc lột t bản chủ nghĩa , lợi tức cho vay vận động theo quy luật tỷ suất lợi tức Tỷ suất lợi tức là tỷ

lệ tính theo phần trăm giữa tổng số lợi tức và số t bản tiền tệ cho vay Tỷ suất lợi tức cao hay thấp phụ thuộc vào tỷ suất lợi nhuận bình quân , tỷ lệ phân chia lợi nhuận thành lợi tức và thu nhập của xí nghiệp , phụ thuộc vào quan hệ cung cầu

về t bản cho vay Tỷ suất lợi tức luôn nhỏ hơn tỷ suất lợi nhuận bình quân

d)Lợi nhuận ngân hàng Ngân hàng là một cơ sở kinh doanh tiền tệ Chênh lệch giữa lợi tức cho vay và lợi tức nhận gửi trừ đI những khoản chi phí cần thiết về nghiẹep vụ ngân hàng , cộng với các khoản thu nhập khác về kinh doanh tiền tệ hình thành nên lợi nhuận ngân hàng Lợi nhuận ngân hàng ngang bằng với lợi nhuận bình quân Ngân hàng có vai trò đặc biệt nh làm thủ quỹ cho xã hội ,quản lý tiền mặt phát hành tiền trung tâm thanh toán của xã hội Lợi nhuận ngân hàng vận động theo quy luật tỷ suất lợi nhuận bình quân

e)Địa tô Địa tô t bản chủ nghĩa là một phần giá trị thặng d còn lại sau khi

đã khấu trừ một phần lợi nhuận bình quân của nhà t bản kinh doanh ruộng đất

f)Lợi nhuận siêu ngạch cạnh tranh giữa các nhà t bản buộc họ phảI tăng năng suất lao độnh trong các xí nghiệp của mình để giảm giá trị cá biệt của hàng hoá so với giá trị xã hội của hàng hoá Nhà t bản sẽ chiếm số chênh lệch chừng nào năng suất lao động xã hội còn cha tăng lên để số chênh lệch không còn nữa Phần giá trị thặng d phụ thêm xuất hiện khi giá trị cá biệt của hàng hoá thấp hơn giá trị xã hôị đợc Mác gọi là giá trị thặng d siêu ngạch Các hình thức của giá trị thặng d siêu ngạch là lợi nhuận siêu ngạch ,địa tô chênh lệch I,II, địa tô tuyệt đối Giá trị thặng d siêu ngạch là độnh lực mạnh nhất thúc đẩy các nhà t bản cảI tiến

kỹ thuật …Lợi nhuận là một phạm trù làm mọi cách để tăng giá trị thặng d

g)Lợi nhuận bình quân Trong công thức giá cả sản xuất = k + lợi nhuận bình quân lợi nhuận bình quân là tổng của giá trị thặng d cọng với chênh lệch giữa giá cả sản suất và giá trị

h)Lợi nhuận độc quyền Nếu ở giai đoạn thấp của chủ nghĩa t bản nguyên tắc phân phối lợi nhuận dựa trên sở hữu t bản , thì đến giai đoạn chủ nghĩa t bản

độc quyền lại dựa trên sở hữu t bản tài chính Lợi nhuận độc quyền là một hình thức biểu hiện của giá trị thặng d , hình thành trong giai đoạn chủ nghĩa t bản

độc quyền Nó bao gồm lợi nhuận bình quân cộng với lợi nhuận siêu ngạch độc quyền do địa vị thống trị của độc quyền tạo ra Nó có nguồn gốc là giá trị thặng

d do công nhân làm việc trong các tổ chức độc quyền tạo ra , một phần giá trị thặng d của công nhân làm việc ở các xí nghiệp ngoài tổ chức độc quyền , một phần do ngời sản xuất nhỏ trong nớc tạo ra , lơịo nhuận do xuất khẩu t bản và sản xuất hàng hoá cho các nớc ,đặc biệt là các nớc kém phát triển , do quân sự hoá nền kinh tế ,do gây chiến tranh

i)Lợi tức cổ phần và lãi suất tiết kiệm Lợi tức là phần lợi nhuận mà nhà nớc hoặc các tổ chức kinh tế trả cho ngời sở hữu tiền tệ để dợc sử dụng vốn tiền

tệ của ngời đó Lợi tức cổ phần là thu nhập trả cho các chủ cổ phiếu , nó phụ thuộc vào lợng lợi nhuận mà công ty cổ phần thu đợc trong năm lãi suất tiết kiệm là số tiền mà các ngân hàng , các công ty tài chính trả cho ngời sở hữu một

số vốn tiền tệ nhất định khi họ gửi chúng vào các tổ chức này

Chơng 2: Vai trò của lợi nhuận trong kinh tế thị trờng

I ) Kinh tế thị trờng ảnh hởng đến lợi nhuận

Kinh tế thị trờng : Là một mô hình kinh tế trong đó mọi thành viên trong nền kinh tế hoạt động , tuân thủ theo cơ chế thị trờng

Cơ chế thị trờng : là cơ chế tự điều tiết nền kinh tế hàng hoá do sự tác

động của các quy luật vốn có của nó , cơ chế đó giải quyết ba vấn đề cơ bản của nền tổ chức kinh tế là : cái gì , nh thế nào , cho ai Cơ chế thị trờng bao gồm các nhân tố cơ bản là cung cầu và giá cả thị trờng

ảnh hởng của cơ chế thị trờng đến lợi nhuận Cơ chế thị trờng tạo ra sự cân đối giữa giá cả và sản xuất Giá cả trên thị trờng là mệnh lệnh của ngời sản xuất của doanh nghiệp Nếu doanh nghiệp nắm bắt đúng nhu cầu của thị trờng thì lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ đợc đảm bảo trên thị trờng giá cả luôn biến

động nên đòi hỏi doanh nghiệp phảI có một hệ thống thông tin để nắm bắt kịp thời thông tin thị trờng , từ đó có quyết định kịp thời Cơ chế thị trờng tạo đIũu kiện thuận lợi cho mọicá nhân trong nền kinh tế tham gia , rút khỏi thị trờng Các nhà sản xuất luôn luôn muốn kinh doanh ở ngành có lợi nhuận cao , họ phảI quan tâm đến những ngành khác , họ phảI đầu t vào nhiều ngành kinh tế để

đảmbảo rằng khi thất bạI ở ngành này lĩnh vực này thì còn có lợi nhuận ở ngành khác bù lại Cơ chế thị trờng đòi hỏi các nhà sản xuất không ngừng nâng cao chất lợng hàng hoá , dịch vụ , giảm chi phí sản xuất …Lợi nhuận là một phạm trù để cạnh tranh thắng lợi ,

để có chỗ đứng trên thị trờng

II) Vai trò của lợi nhuận trong kinh tế thị trờng

1)Lợi nhuận là động lực trong nền kinh tế thị trờng

Trong sự phát triển của nền kinh tế xã hội , nhân tố con ngời có một vị trí vô cùng quan trọng , nhân tố hàng đầu đối với sự phát triển kinh tế xã hội Động lực của kinh tế thị trờng là nhu cầu của con ngời biểu hiện qua lợi ích họ nhận

đ-ợc khi tham gia thị trờng

lợi nhuận phân bổ nguồn lực xã hội Lợi nhuận làm cho doanh nghiệp ra các quyết định về sản suất kinh doanh , tiếp tục hay không tiếp tục sản xuất kinh doanh Khi ấy quyết định của các doanh nghiệp sẽ làm cho nguồn lực xã hội bị phân bổ lạI về lao động , vốn , đất đai …Lợi nhuận là một phạm trù

Lợi nhuận thúc đẩy sự phát triển của lực lọng sản xuất doanh nghiệp luôn tìm cách để thu đợc lợi nhuận tối đa , phải đổi mới hoàn thiện cơ sở vật chất kỹ thuật , đổi mới dây chuyền công nghệ ,.Do vậy khoa học kỹ thuật đợc ứng dụng ngày càng nhiều , qua đó công nhân vận hành máy móc thiết bị đợc nâng cao về trình độ , tay nghề góp phần làm cho trình độ của lực lợng sản xuất của xã hội tiến bộ hơn Điều này không chỉ có ở một doanh nghiệp mà có ở mọi doanh