TÁC ĐỘNG CỦA KHUNG NĂNG LỰC NGOẠI NGỮ HIỆN HÀNH ĐẾN HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC TIẾNG ANH CHO SINH VIÊN KHÔNG CHUYÊN NGỮ. LUẬN ÁN TIẾN SĨ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC ĐINH THỊ PHƯƠNG HOA TÁC ĐỘNG CỦA KHUNG NĂNG LỰC NGOẠI NGỮ HIỆN HÀNH CỦA VIỆT NAM ĐẾN HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC TIẾNG ANH CHO SINH VIÊN KHÔNG

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐINH THỊ PHƯƠNG HOA

TÁC ĐỘNG CỦA KHUNG NĂNG LỰC NGOẠI NGỮ HIỆN HÀNH CỦA VIỆT NAM ĐẾN HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC TIẾNG ANH CHO SINH VIÊN KHÔNG CHUYÊN NGỮ (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG)

Chuyên ngành: ĐO LƯỜNG ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC

Mã số: 9140115

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ

HÀ NỘI – 2020

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Vào hồi giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Trung tâm Thông tin – Thư viện , Đại học Quốc gia Hà Nội

1

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Thế giới luôn thay đổi từng ngày, toàn cầu hoá và hợp tác cùng nhau phát triển là

xu thế tất yếu Tiếng Anh (viết tắt là TA) trong thế kỷ này vẫn được xem là một ngoại ngữ quốc tế, là phương tiện giao tiếp quốc tế Đất nước ta đang trên đà phát triển, đặc biệt khi Việt Nam đã trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức thương mại Thế giới - WTO thì vai trò của tiếng Anh càng trở nên quan trọng vì tiếng Anh là công cụ hỗ trợ đắc lực đồng thời là một trong những điều kiện cần thiết đối với nguồn nhân lực quốc gia

để giúp đẩy nhanh tiến trình hội nhập vào nền kinh tế thế giới

Ngày 30 tháng 9 năm 2008, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1400/QĐ-TTg (viết tắt là QĐ1400) phê duyệt Đề án "Dạy và học Ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008 - 2020" và ngày 22 tháng 12 năm 2017, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2080/QĐ-TTg (viết tắt là QĐ2080) phê duyệt điều chỉnh bổ sung Đề án dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2017 – 2025 QĐ2080 đã nêu rõ phấn đấu đến năm 2025 thì tất cả các ngành đào tạo chuyên ngoại ngữ triển khai chương trình ngoại ngữ theo chuẩn đầu ra (viết tắt là CĐR) và ngành đào tạo; 80% các ngành khác triển khai chương trình ngoại ngữ theo chuẩn đầu ra và ngành đào tạo Một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong QĐ1400 là xây dựng và ban hành khung trình độ năng lực ngoại ngữ thống nhất áp dụng cho các chương trình đào tạo ngoại ngữ để xác định các bậc trình độ về năng lực nghe, nói, đọc, viết của người học ngoại ngữ theo các tiêu chí từ bậc 1 đến bậc 6, sau đây gọi là Khung năng lực ngoại ngữ Việt Nam, viết tắt là KNLNNVN (Thông tư số 01/2014/TT- BGDĐT ngày 24 tháng 01 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, viết tắt là Thông tư 01) Theo đó, các cơ sở giáo dục đại học (viết tắt là GDĐH) phải xây dựng và công bố công khai chuẩn đầu ra ngoại ngữ (viết tắt là CĐRNN) trước mỗi khóa/ mỗi kỳ học để sinh viên (viết tắt là SV) có kế hoạch học tập và đạt chuẩn gồm SV tốt nghiệp đạt bậc 3/6 đối với cao đẳng, đại học không chuyên ngữ, bậc 4 đối với cao đẳng chuyên ngữ và bậc 5 đối với đại học chuyên ngữ (công văn số 5957/BGDĐT- GDĐH của Bộ Giáo dục

và Đào tạo (viết tắt là BGD&ĐT) v/v hướng dẫn dạy học ngoại ngữ tăng cường ở các cơ

sở giáo dục đại học, viết tắt là CV5957)

Căn cứ KNLNNVN, BGD&ĐT đã xây dựng và ban hành Định dạng Đề thi đánh giá năng lực sử dụng tiếng Anh từ bậc 1 đến bậc 5 để đánh giá năng lực sử dụng tiếng Anh của người học đạt chuẩn theo quy định hiện hành Trong đó, Định dạng đề thi đánh giá năng lực sử dụng tiếng Anh từ bậc 2 đến bậc 5 (Quyết định 729/QĐ-BGDĐT ngày

11 tháng 3 năm 2015 (viết tắt là QĐ 729/QĐ-BGDĐT) và Quyết định số BGDĐT ngày 10 tháng 5 năm 2016 (viết tắt là QĐ 1481/QĐ-BGDĐT) của Bộ trưởng BGD&ĐT) thường được sử dụng cho các kỳ thi chuẩn đầu ra tiếng Anh (viết tắt là CĐRTA) trước khi tốt nghiệp tại nhiều cơ sở GDĐH của Việt Nam và sau đây luận án

1481/QĐ-này sẽ gọi là Định dạng đề thi chuẩn đầu ra tiếng Anh Như vậy, KNLNNVN được áp

dụng cho tất cả các chương trình đào tạo ngoại ngữ, học phần ngoại ngữ, các cơ sở đào tạo chuyên và không chuyên ngoại ngữ và người học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục

quốc dân còn Định dạng Đề thi đánh giá năng lực sử dụng tiếng Anh từ bậc 1 đến bậc 5

theo KNLNNVN được áp dụng đánh giá năng lực tiếng Anh cho người học và sử dụng tiếng Anh như một ngoại ngữ ở Việt Nam

Quy định về áp dụng KNLNNVN được đánh giá là một yếu tố quyết định có ảnh hưởng và tác động một cách trực tiếp đến toàn bộ quá trình của hoạt động dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân Tuy nhiên, mức độ tác động của KNLNNVN cũng còn phụ thuộc vào bối cảnh và nhu cầu đào tạo của từng cơ sở giáo

2

dục Sự tác động này có thể đã tạo ra những thay đổi lớn mang tính tích cực nhưng bên cạnh đó cũng đã tồn tại song song những hạn chế nhất định trong hoạt động dạy và học tiếng Anh tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương (viết tắt là ĐHSPNTW)

Sự tác động này trước tiên ảnh hưởng đến các chủ trương chính sách, sau đó ảnh hưởng đến người dạy và cuối cùng có thể sẽ ảnh hưởng đến người học KNLNNVN có thể sẽ tác động đến sự thay đổi nội dung, phương pháp giảng dạy (viết tắt là PPGD) của giảng viên (viết tắt là GV), phương pháp học tập (viết tắt là PPHT) của SV, giáo trình tài liệu học, kiểm tra đánh giá (viết tắt là KTĐG), trang thiết bị phục vụ học tập môn tiếng Anh

Cho đến nay đã có rất nhiều các cơ sở GDĐH không chuyên ngữ đã triển khai thực hiện áp dụng KNLNNVN, tuy nhiên chưa có một nghiên cứu nào sâu đánh giá về tác động của KNLNNVN đối với việc dạy và học tiếng Anh của các cơ sở GDĐH không

đào tạo chuyên ngữ Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Tác động của Khung năng lực ngoại ngữ hiện hành của Việt Nam đến hoạt động dạy và học tiếng Anh cho sinh viên không chuyên ngữ (nghiên cứu trường hợp Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương)” để nghiên cứu tìm ra những tác động của KNLNNVN đến hoạt

động dạy và học tiếng Anh và đề xuất các khuyến nghị thực hiện tiến tới đạt chuẩn theo KNLNNVN, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học tiếng Anh của Trường ĐHSPNTTW nói riêng và các cơ sở GDĐH không chuyên ngữ nói chung ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

sở GDĐH không chuyên ngữ nói chung ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Căn cứ mục đích nghiên cứu, luận án triển khai những nhiệm vụ cụ thể như sau:

- Nghiên cứu, đánh giá tập trung vào những vấn đề mang tính lý luận và thực tiễn

về hoạt động dạy học tiếng Anh trước và sau khi có tác động của KNLNNVN, đồng thời xác định rõ thực trạng những tác động của KNLNNVN hiện hành đến (i) văn bản do Trường ban hành liên quan đến hoạt động dạy và học tiếng Anh, (ii) hoạt động dạy tiếng Anh, và (iii) hoạt động học tiếng Anh tại Trường ĐHSPNTTW

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Tác động của Khung năng lực ngoại ngữ Việt Nam hiện

hành đối với hoạt động dạy và học tiếng Anh ở bậc đại học tại Trường ĐHSPNTTW

- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động dạy và học tiếng Anh ở bậc đại học trong

Trường ĐHSPNTTW

3.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

+ Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 08/2015 đến hết tháng 6 năm 2018

+ Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực hiện tại Trường ĐHSPNTTW

+ Giới hạn đối tượng khảo sát: sinh viên hệ đại học chính quy học học phần Tiếng Anh 2 tại Trường ĐHSPNTTW Giảng viên dạy học phần tiếng Anh 2 của Trung tâm Ngoại ngữ tại Trường ĐHSPNTTW

4 Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng kết hợp 2 phương pháp gồm: phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên cứu định tính định lượng, cụ thể là:

3

(i) Phương pháp chuyên gia: lấy ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực đo lường

và đánh giá trong giáo dục về các tác động trong giáo dục/dạy học ngoại ngữ/ ngoại ngữ; thiết kế và chỉnh sửa công cụ nghiên cứu như phiếu khảo sát, phiếu dự giờ, bộ câu hỏi

(ii) Phương pháp quan sát: dự giờ, ghi chép các hoạt động xảy ra trong các lớp

học tiếng Anh tại Trường ĐHSPNTTW

(iii) Phỏng vấn: Hiệu trưởng, lãnh đạo phòng Đào tạo, Trung tâm Ngoại ngữ, GV

dạy tiếng Anh của Trung tâm Ngoại ngữ, SV học Tiếng Anh 2 hệ đại học chính quy tại Trường ĐHSPNTTW

(iv) Phương pháp phân tích tài liệu : phân tích các văn bản do Trường ban hành, tài liệu giảng dạy và học tập

(v) Phương pháp thống kê và xử lý số liệu: sử dụng phần mềm SPSS

4,1, Câu hỏi nghiên cứu

Căn cứ mục đích, nhiệm vụ và đối tượng nghiên cứu trong đề tài của luận án, tác giả xây dựng 03 câu hỏi nghiên cứu như sau:

(i) Quy định về KNLNNVN đã tác động như thế nào đến các văn bản quy định về hoạt động dạy và học tiếng Anh do Trường ĐHSPNTW ban hành?

(ii) Quy định về KNLNNVN đã tác động như thế nào đến hoạt động dạy tiếng Anh tại Trường ĐHSPNTW?

(iii) Quy định về KNLNNVN có tác động như thế nào đến hoạt động học tiếng

Anh của SV tại Trường ĐHSPNTW?

4.2 Giả thuyết nghiên cứu: Trong khi thiết kế nghiên cứu tác động của KNLNNVN

đến hoạt động dạy và học tiếng Anh cho SV không chuyên ngữ Trường ĐHSPNTTW,

tác giả đưa ra 03 giả thuyết nghiên cứu như sau: (i) Mọi văn bản do Trường ban hành

quy định về hoạt động dạy và học tiếng Anh tại Trường ĐHSPNTW đã được thay đổi theo Quy định về KNLNNVN; (ii) Hoạt động dạy tiếng Anh được đổi mới theo sự thay đổi của văn bản quy định về hoạt động dạy và học tiếng Anh do Trường

ĐHSPNTW ban hành trên cơ sở quy định về KNLNNVN; (iii) Hoạt động học tiếng

Anh được thay đổi do sự đổi mới trong hoạt động dạy tiếng Anh tại Trường ĐHSPNTW

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án dự kiến có những đóng góp mới về khoa học như sau:

5.1 Về lý luận

- Hệ thống hóa và làm phong phú vấn đề lý luận về tác động của KNLNNVN đến văn bản do Trường ĐHSPNTTW ban hành cũng như hoạt động dạy và học tiếng Anh tại Trường

- Đề xuất các khuyến nghị nhằm tác động tích cực đến sự thay đổi văn bản do Trường ĐHSPNTTW ban hành cũng như hoạt động dạy và học tiếng Anh để giúp sinh viên đáp ứng lộ trình đạt CĐRTA theo KNLNNVN

5.2 Về thực tiễn

- Làm nổi bật bức tranh về sự tồn tại của tác động tích cực hoặc tiêu cực của KNLNNVN đến văn bản liên quan đến hoạt động dạy và học do Trường ĐHSPNTTW ban hành cũng như thực trạng hoạt động dạy – học tiếng Anh cho SV không chuyên ngữ tại Trường

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận án là công trình nghiên cứu khoa học có hệ thống, logic về cơ sở lý luận, các nguyên tắc và cơ sở lý thuyết liên quan về tác động của KNLNNVN đến sự thay đổi của văn bản liên quan đến hoạt động dạy và học tiếng Anh không chuyên do Trường

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Về mặt thực tiễn, Kết quả nghiên cứu và những khuyến nghị của Luận án đã tạo dựng được là cơ sở lý luận được kiểm nghiệm trong thực tiễn để những nhà quản lý giáo dục, các GV trực tiếp giảng dạy tiếng Anh không chuyên cho nhóm ngành văn hóa nghệ thuật và sư phạm nghệ thuật ứng dụng vào thực tiễn quản lý điều hành việc học ngoại ngữ không chuyên và đổi mới hoạt động dạy và học tiếng Anh cho SV không chuyên ngữ đáp ứng lộ trình đạt chuẩn đầu ra tiếng Anh theo KNLNNVN và đáp ứng mục tiêu định hướng đến năm 2025 là SV không chuyên ngoại ngữ phải đạt bậc 3/6 KNLNNVN khi tốt nghiệp và đáp ứng nhu cầu cần cần nhân lực tốt nghiệp đại học có trình độ ngoại ngữ để tác nghiệp; đồng thời tạo dựng được bức tranh đa chiều để các cơ sở giáo dục đào tạo các ngành văn hóa nghệ thuật và sư phạm nghệ thuật thấy được sinh động và sâu sắc hơn về ý nghĩa và vai trò của ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh không chuyên nói riêng trong các cơ sở giáo dục đào tạo các ngành văn hóa nghệ thuật và sư phạm nghệ thuật

Bổ sung, cập nhật những yêu cầu của xã hội đối với cử nhân các ngành văn hóa nghệ thuật và sư phạm nghệ thuật hiện nay, đồng thời giúp cho các cơ sở GDĐH chuyên đào tạo các ngành văn hóa nghệ thuật và sư phạm nghệ thuật có cái nhìn sâu sắc hơn về

ý nghĩa và vai trò của ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh không chuyên nói riêng trong

sự nghiệp đào tạo cử nhân chuyên ngành văn hóa nghệ thuật và sư phạm nghệ thuật để ngày càng có nhiều sáng kiến, giải pháp hơn nữa trong việc nâng cao chất lượng đào tạo các chuyên ngành này đáp ứng nhu cầu của xã hội

Kết quả nghiên cứu của luận án đã làm giầu thêm cơ sở khoa học cho việc học tập, nghiên cứu tiếp theo cho các học viên chuyên ngành đo lường và đánh giá trong giáo dục và những người quan tâm đến lĩnh vực đo lường, đánh giá trong giáo dục Những đề xuất dựa trên kết quả nghiên cứu của luận án cũng đã gợi mở các hướng nghiên cứu tiếp theo cho các học viên chuyên ngành đo lường và đánh giá trong giáo dục và đặc biệt là những người làm việc chuyên sâu về giảng dạy tiếng Anh hoặc giảng dạy ngoại ngữ

7 Cấu trúc của luận án: Ngoài phần mở đầu, luận án gồm 03 chương và phần kết luận

- Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan

- Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

- Chương 3: Kết quả nghiên cứu

- Kết luận và khuyến nghị

Ngoài 04 phần chính, luận án còn có phần danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục

về vấn đề giảng dạy ngoại ngữ ở trường đại học tại Việt Nam, đổi mới dạy và học đáp ứng chuẩn đầu ra tiếng Anh, E-learning, hoặc dạy/học ngoại ngữ gắn với chuyên ngành nhưng chưa có một nghiên cứu trường hợp chuyên sâu nào dành riêng cho việc đánh giá tác động của KNLNNVN đến hoạt động dạy và học cho SV không chuyên ngữ

của các chuyên ngành văn hóa nghệ thuật nên tác giả đã lựa chọn đề tài “Tác động của Khung năng lực ngoại ngữ hiện hành của Việt Nam đến hoạt động dạy và học tiếng Anh cho sinh viên không chuyên ngữ (nghiên cứu trường hợp Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương)”

Lịch sử nghiên cứu tác động trong giáo dục trên thế giới trước đây chỉ chủ yếu nghiên cứu tác động của đề thi trong lĩnh vực ngoại ngữ ứng dụng và phải sau khi có sự

ra đời Khung tham chiếu năng lực ngoại ngữ chung Châu Âu (viết tắt là CEFR) vào năm

2001 mới bắt đầu xuất hiện một số công trình nghiên cứu về tác động CEFR ở một số nước trên thế giới Tuy nhiên, những công trình khoa học đó vẫn chủ yếu nghiên cứu tác động của CEFR thông qua việc nghiên cứu tác động của Định dạng đề thi đánh giá năng lực ngoại ngữ được thiết kế theo quy định của CEFR theo tùy từng bối cảnh giáo dục Để tìm hiểu rõ vấn đề trước khi tiến hành công trình nghiên cứu trường hợp của luận án này, tác giả sẽ hệ thống hóa các khái niệm và các công trình khoa học theo lịch sử vấn đề nghiên cứu xuất phát từ tác động đề thi tiếng Anh đến tác động của CEFR và KNLNNVN đối với hoạt động dạy và học tiếng Anh trên thế giới và Việt Nam như sau:

1.1 Hệ thống khái niệm của vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Khái niệm “tác động”

1.1.1.1 Khái niệm “tác động”

Tác động là tất cả những thay đổi dự kiến có thể xảy ra trong các khoảng thời

gian khác nhau, có thể ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực, trực tiếp hoặc gián tiếp, có chủ

ý hoặc không chủ ý đến các tác nhân khác nhau và có liên quan ở các quy mô khác nhau

do thực hiện và áp dụng một lựa chọn/ can thiệp chính sách nhất định trong quá trình đánh giá tác động

1.1.1.2 Khái niệm “tác động của đề thi” (washback hoặc backwash)

Tác động của đề thi (washback) là ảnh hưởng của các dạng đề thi đến hoạt động

dạy và học ngoại ngữ (tiếng Anh) về các mặt chính sách, nội dung giảng dạy, phương

pháp giảng dạy và học tập, giáo trình tài liệu, kiểm tra đánh giá thực tiễn trong lớp học 1.1.1.3 Khái niệm tác động của đề thi như là một tiêu chuẩn của đánh giá đề thi

Tác động của đề thi như là một tiêu chuẩn của đánh giá đề thi là tác động là một

phần giá trị của đề thi được đo bằng tác động tích cực của đề thi đó đến thực tế của hoạt động giảng dạy và học tập trên lớp học

1.1.1.4 Khái niệm tác động của đề thi như là cơ sở đối với chính sách đổi mới trong giáo dục

Tác động của đề thi như là cơ sở đối với chính sách đổi mới trong giáo dục là tác

động của đề thi được xem như nhân tố có ảnh hưởng đến sự đổi mới chính sách trong giáo dục khi các cơ sở giáo dục thường xuyên phải thay đổi chương trình và PPGD theo định hướng nội dung của đề thi dẫn đến thay đổi hoạt động học để nâng cao năng lực của sinh viên đáp ứng nhu cầu của xã hội

6

Thuật ngữ “washback”/tác động đề thi của Messick (1989, 1996) có nội hàm giá trị hệ quả (consequential validity), đồng thời “washback”/tác động đề thi là một hiện tượng tác động trong giáo dục mà chủ yếu tập trung vào “sự thay đổi”, do đó tác giả sẽ

sử dụng thuật ngữ “washback”/tác động đề thi của Messick trong luận án này là để làm

cơ sở tìm hiểu nghiên cứu việc thay đổi đề thi/khung năng lực ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục có thể hay không tạo ảnh hưởng dẫn đến tác động việc thay đổi hoạt động dạy

và hoạt động học

1.1.2 Khung năng lực ngoại ngữ

1.1.2.1 Khái niệm “năng lực”

Năng lực là chuẩn kiến thức, kỹ năng và thái độ của người học đối với môn tiếng

Anh không chuyên

1.1.2.2 Khái niệm “chuẩn đầu ra ngoại ngữ”

Chuẩn đầu ra ngoại ngữ (tiếng Anh) là sự phát triển năng lực chung của người

học gồm kiến thức, kỹ năng, kỹ năng mềm, năng lực học tập của người học và kết quả

của quá trình đào tạo mà người học học xong chương trình đào tạo đó phải đạt được 1.1.2.3 Mối quan hệ giữa “năng lực” và “chuẩn đầu ra”

Năng lực (competence) là năng lực hoặc trình độ chuyên môn về ngoại ngữ; chuẩn đầu ra (learning objective(s)) hoặc trình độ đạt được khi người học tốt nghiệp

một chương trình đào tạo tiếng Anh

1.1.2.4 Khái niệm “khung năng lực”

Khung năng lực là một khung tổ hợp chung để tích hợp, sắp xếp và căn chỉnh

các mô hình năng lực khác nhau để đạt đến khả năng hoàn thành một vị trí hay công việc nhất định

1.1.2.5 Khung năng lực ngoại ngữ và Khung tham chiếu năng lực ngoại ngữ chung Châu Âu

(I) Khái niệm “khung năng lực ngoại ngữ”

Khung năng lực ngoại ngữ là khung năng lực được sử dụng để xác định mức độ

hiệu quả năng lực ngoại ngữ, cho phép đo lường sự tiến bộ của người học ở từng giai đoạn học tập và học tập suốt đời

(II) Khung tham chiếu năng lực ngoại ngữ chung Châu Âu

1.1.3 Khung năng lực dạy học tiếng Anh

Năng lực NDTA và KNLDHTA trong hoạt động dạy và học tiếng Anh gồm PPGD,

PPHT, kiểm tra đánh giá và biên soạn giáo án giáo trình

1.1.4 Hoạt động dạy học tiếng Anh

1.1.4.1 Khái niệm hoạt động dạy học:

Hoạt động là hệ thống thao tác hành vi có ý thức và mục đích của con người với thế giới xung quanh và hoạt động dạy học là mối tương quan và tương tác giữa sự trao đổi, truyển lại tri thức của người dạy và sự chiếm lính tri thức của người học

1.1.4.2 Tiếng Anh: “Tiếng Anh/English” được sử dụng như một ngoại ngữ và là công cụ giao tiếp trong các quốc gia không nói tiếng Anh truyền thống

1.1.4.3 Khái niệm hoạt động dạy tiếng Anh

Dạy học tiếng Anh như một ngoại ngữ (TEFL)” là hoạt động dạy và học tiếng

Anh để người học được sử dụng như một công cụ giao tiếp trong các quốc gia không nói tiếng Anh truyền thống

1.1.4.4 Phương pháp dạy tiếng Anh

(1) Phương pháp dịch-ngữ pháp là phương pháp dạy học tiếng Anh truyền thống

(2) Phương pháp giảng dạy theo định hướng giao tiếp

1.1.4.5 Giáo trình tài liệu

7

Giáo trình là nguồn học liệu hữu ích và nguồn thông tin chuẩn cho một nội dung

đã được nghiên cứu biên soạn chính thức phục vụ hoạt động giảng, học tập và thiết kế

chương trình đào tạo

1.1.5 Hoạt động học tiếng Anh

1.1.5.1.Khái niệm về hoạt động học tập

1.1.5.2 Khái niệm về học ngoại ngữ

Học tập ngoại ngữ là quá trình hoạt động học tập thành thạo ngoại ngữ bản xứ và

phát triển năng lực giao tiếp ngoại ngữ của người học hoặc xác định năng lực ngoại ngữ

có thể đạt được là kết quả của quá trình học tập ngoại ngữ theo kế hoạch tại một cơ sở đào tạo ngoại ngữ

1.1.6 Kiểm tra đánh giá trong hoạt động dạy và học tiếng Anh

1.1.6.1 Các loại hình kiểm tra, đánh giá tiếng Anh

1.1.6.2 Đánh giá kết quả học tập tiếng Anh

Kiểm tra và đánh giá kết quả học tập tiếng Anh là quá trình thu thập thông tin bằng

cách dùng các đề thi và các công cụ đo lường khác như quan sát của giáo viên, nhận xét của giáo viên, của bạn học, tự nhận xét của người học …để đo lường kết quả học tiếng Anh của người học nhằm nâng cao chất lượng dạy học

1.1.7 Khung năng lực ngoại ngữ Việt Nam

KNLNNVN gồm 6 bậc và các tiêu chí, tương thích với các bậc trình độ ngoại ngữ quốc tế thông dụng để làm căn cứ biên soạn chương trình, giáo trình, kế hoạch giảng dạy và xây dựng tiêu chí đánh giá ở từng cấp học, trình độ đào tạo, bảo đảm sự liên thông trong đào tạo ngoại ngữ giữa các cấp học Tuy nhiên, KNLNNVN không quy định thời lượng cụ thể cho hoạt động dạy và học đối với từng bậc trình độ ngoại ngữ

Nội dung KNLNNVN mô tả ba nhóm năng lực ngoại ngữ gồm kỹ năng (1) tiếp nhận ( nghe hiểu và đọc hiểu); (2) tương tác (nói và viết) và (3) sản sinh (nói và viết) theo chủ điểm, ngữ liệu, các dạng câu hỏi và hoạt động được quy định cho bậc 2/6 phải đạt như sau:

Bảng 1.4 Nội dung, PPGD và PPHT bậc 2/6 KNLNNVN (trích dẫn theo Thông tư số 01)

1 Gia đình 1 Các đoạn thông báo

ngắn 1 Dạng câu hỏi nhiều lựa chọn 1 Thảo luận nhóm

2 Mua sắm 2 Các đoạn hội thoại 2 Điền từ vào chỗ trống 2 Đóng kịch

3 Nơi ở 3 Tin nhắn và Tin nhắn

thoại 3 Lựa chọn câu trả lời đúng trong số các lựa chọn cho trước 3 Độc thoạ

6 Giao thông

(chỉ đường,

sử dụng phương tiện giao thông công cộng)

6 Thư từ và văn bản điện

7 Tờ thông tin và quảng cáo

7 Viết những câu đơn giản, các mệnh đề và những cụm từ (nối với nhau bằng những liên từ đơn giản như: và, nhưng, bởi vì)

8 Sức khỏe và

thời tiết 8 Các bài báo ngắn mô tả sự kiện

8 Viết theo yêu cầu cho sẵn

9 Các loại

hình dịch vụ

9 Danh mục tham khảo

và thời gian biểu

10 Ăn uống 10 Các biển báo, thông

báo

8

11 Thời gian

rảnh rỗi và giải trí

1.2 Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Nghiên cứu ở nước ngoài

1.2.1.1 Các công trình nghiên cứu tác động của đề thi đến hoạt động dạy và học tiếng Anh

1.2.1.1.1 Mô hình nghiên cứu tác động đề thi tiếng Anh của Alderson và Wall năm 1993

và 1996

1.2.1.1.2 Mô hình nghiên cứu tác động đề thi của Hughes năm 1993

1.2.1.1.3 Mô hình nghiên cứu tác động của đề thi TOEFL của Alderson và Hamp-Lyons năm 1996

1.2.1.1.4 Mô hình nghiên cứu tác động đề thi của Cheng năm 1999

1.2.1.1.5 Tác động của kiểm tra đánh giá trong lớp học: Nghiên cứu hưởng tác động đối với chương trình tiếng Anh dành cho người di dân Australia

1.2.1.1.6 Tác động của các Đề thi ngoại ngữ ở các cơ sở GDĐH của Nhật Bản

1.2.1.2 Các công trình nghiên cứu tác động của Khung tham chiếu năng lực ngoại ngữ chung Châu Âu đến hoạt động dạy và học tiếng Anh

1.2.1.2.1 Tác động của đề thi TOEFL iBT ở các nước Trung Âu và Đông Âu

1.2.1.2.2 Tác động của bài thi chuẩn đầu ra tiếng Anh khi tốt nghiệp bậc đại học đến hoạt động học tập tiếng Anh của sinh viên ở Đài Loan

1.2.1.2.3 Nghiên cứu ảnh hưởng của CEFR đến việc đào tạo tiếng Anh ở Nhật Bản năm

2016

1.2.1.2.4 Tác động của Khung tham chiếu năng lực ngoại ngữ chung Châu Âu đến hoạt động dạy và học tiếng Anh trong bối cảnh địa phương

1.2.2 Nghiên cứu ở Việt Nam

1.2.2.1 Các công trình nghiên cứu tác động của đề thi đến hoạt động dạy và học tiếng Anh

1.2.2.1.1 Tác động đề thi của Hệ thống kiểm tra Anh ngữ Quốc tế - IELTS tại Đại học Quốc Gia Hà Nội

1.2.2.1.2 Nhóm công trình khoa học nghiên cứu tác động của đề thi VSTEP và KNLNNVN đến hoạt động dạy và học tiếng Anh

Hầu như tất cả các nghiên cứu trên thế giới trong những năm 1980 đến năm

2016 tập trung nghiên cứu về tác động của đề thi tiếng Anh đến nội dung dạy học (gồm: luyện thi, thu hẹp khung chương trình đào tạo, tài liệu do giáo viên chuẩn bị và các phương pháp đánh giá) hoặc phương pháp dạy học (gồm: giới hạn phương thức và thời gian giảng dạy, thay đổi PPGD) Thiết kế nghiên cứu trong giai đoạn này chủ yếu

sử dụng phương pháp khảo sát (thường là phỏng vấn hoặc viết phiếu hỏi) hoặc phương pháp quan sát Hiệu quả tác động của các công trình nghiên cứu trước cũng đều chủ yếu dựa vào dữ liệu tự báo cáo của giáo viên và SV Dữ liệu tự báo cáo có thể sẽ cung cấp một lượng lớn thông tin về mối quan hệ giữa dạy, học và đề thi nhưng khó có thể cung cấp một kết luận rõ ràng và chính xác về những gì thực sự đang xảy ra trong lớp học Do đó, cách tốt nhất để nhận dạng tác động là thông qua việc kết hợp khảo sát

9

giáo viên/SV và quan sát lớp học Trong số các nghiên cứu trước đây thì chỉ có bốn ngoại lệ vẫn là mô hình nghiên cứu điển hình đến tận thời điểm hiện tại, đó là công trình nghiên cứu của Alderson và Wall (1993), Alderson và Hamp-Lyons (1996), Nguyễn (1997) và Cheng (2004), đặc biệt giá trị là công trình nghiên cứu về sự tồn tại tác động đề thi ngoại ngữ của Alderson và Wall (1993) Bốn công trình này đều có điểm chung là sử dụng nhiều phương pháp trong nghiên cứu như khảo sát/dự giờ và phỏng vấn Do vậy, phát triển các nghiên cứu mới cho lĩnh vực này là hết sức cần thiết Với những lý do trên, luận án này sẽ kết hợp các mô hình nghiên cứu của Alderson và Wall (1993) Alderson và Hamp-Lyons (1996), Nguyen (1997) và Cheng (2004) để làm

cơ sở định hướng nghiên cứu mới cho luận án Đồng thời, trên cơ sở phân tích các công trình khoa học và các PPNC về tác động của đề thi kinh điển trước đây, tác giả sẽ sử dụng kết hợp PPNC định tính và định lượng, trong đó sử dụng phương pháp tam giác đạc bao gồm phân tích dữ liệu, khảo sát, dự giờ lớp học và phỏng vấn bán cấu trúc để dữ liệu thu được từ những phương pháp này sẽ có thể so sánh, đối chiếu và kiểm chứng lẫn nhau

để đưa ra được kết quả chính xác nhất về việc xác định có tồn tại hay không tác động của KNLNNVN đến hoạt động dạy học tiếng Anh cho SV không chuyên ngữ Trường ĐHSPNTTW

1.2.3 Khung lý thuyết nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở tổng quan lý thuyết và các tài liệu nghiên cứu có liên quan, tác giả dựa trên bốn mô hình nghiên cứu tác động đề thi tiếng Anh của Alderson và Wall (1993), Alderson và Hamp-Lyons (1996), Nguyễn (1997) và Cheng (2004) xây dựng Khung lý thuyết nghiên cứu tác động của KNLNNVN đến hoạt động dạy và học tiếng Anh cho sinh viên không chuyên ngữ (nghiên cứu trường hợp: Trường ĐHSPNTTW) để trả lời ba câu hỏi nghiên cứu của luận án này như sau:

Hình 1.8 Khung lý thuyết nghiên cứu của luận án

Thông tư 01 nêu rõ KNLNNVN là căn cứ biên soạn chương trình, giáo trình, kế hoạch giảng dạy và xây dựng tiêu chí đánh giá ở từng cấp học, trình độ đào tạo Do đó, Khung lý thuyết nghiên cứu (Hình 1.8) mang tính dự báo này chỉ rõ KNLNNVN có thể

sẽ tác động và có khả năng dẫn đến một số thay đổi của mọi văn bản cũng như hoạt động

HOẠT ĐỘNG HỌC TIẾNG ANH

Nội dung học tập (Tài liệu, đài đĩa, )

Phương pháp học tập

HOẠT ĐỘNG DẠY TIẾNG ANH

Nội dung giảng dạy (Tài liệu, đài đĩa, )

Phương pháp giảng dạy

Kiểm tra, đánh giá

10

dạy và học tiếng Anh của SV không chuyên ngữ Trường ĐHSPNTTW Hướng mũi tên

từ trái qua phải phía trên cùng cho thấy KNLNNVN có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các văn bản do Trường ban hành liên quan đến hoạt động dạy và học tiếng Anh (như Quy định về CĐRTA, Đề cương chi tiết môn học tiếng Anh, quy định về KTĐG tiếng Anh, ) Đồng thời, hướng mũi tên từ trái qua phải phía dưới cùng cho thấy KNLNNVN

có thể không cần tác động qua các văn bản về hoạt động dạy và học mà có thể tác động trực tiếp đến hoạt động dạy và hoạt động học tại Trường Hướng hai mũi tên trực tiếp từ trên xuống dự đoán việc các văn bản quy định về hoạt động dạy và học đã được thay đổi theo KNLNNVN có thể đồng thời tác động cùng lúc đến cả hoạt động dạy và học tiếng Anh Tuy nhiên, tác giả luận án xác định sự thay đổi của các văn bản về dạy học của Trường do KNLNNVN có thể được xem là thành tố trung gian quan trọng nhất tạo ra tác

động trực tiếp hoặc gián tiếp làm đổi mới Hoạt động dạy qua: (i) Nội dung giảng dạy

(tài liệu, đài đĩa, ), (ii) PPGD và (iii) Hình thức KTĐG Sau đó sự đổi mới về nội dung,

PPGD và KTĐG của GV tiếp tục tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến Hoạt động học

qua: (i) Nội dung học tập (tài liệu, đài đĩa, ) và (ii) PPHT có thể sử dụng trong lớp học Cuối cùng, các mũi tên hai chiều trong Khung lý thuyết gợi ý có thể xảy ra tác động qua lại giữa nội dung, PPGD, KTĐG và PPHT trong hoạt động dạy và hoạt động học do chịu tác động của sự thay đổi của các GV, các văn bản liên quan và KNLNNVN

Do tác động không phải là hiện tượng có thể vận hành một cách tự động Tác động có thể xảy ra đối với một số GV và SV nhưng không có nghĩa là có thể xảy ra với tất cả GV và các SV Tác giả luận án cũng không hy vọng rằng tất cả những dự đoán trên đều có thể xảy ra trong các lớp học tiếng Anh mà có thể chỉ có một phần trong các dự đoán trên đây sẽ có thể có tác động đến một nhóm các GV và SV chứ không phải là tác động đến tất cả các GV và SV Do đó, luận án này sẽ tập trung nghiên cứu để tìm ra sự tồn tại của tác động cũng như các hình thức tác động của KNLNNVN đến hoạt động dạy và học cho SV không chuyên ngữ Trường ĐHSPNTTW

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU 2.1 Bối cảnh nghiên cứu hoạt động dạy học tiếng Anh cho SV không chuyên ngữ tại Trường ĐHSP Nghệ thuật TW

2.1.1 Bối cảnh chung

2.1.2 Thực trạng dạy và học tiếng Anh trước khi áp dụng quy định về KNLNNVN

2.2 Thiết kế nghiên cứu

Quá trình nghiên cứu và thu thập dữ liệu của luận án này được thực hiện theo kế hoạch (Bảng 2.1) Toàn bộ dữ liệu được thu thập từ tháng 9 năm 2015 đến tháng 6 năm

2018 Tác giả sử dụng các công cụ nghiên cứu bao gồm: các văn bản do Trường ĐHSP NTTW ban hành quy định về hoạt động dạy và học tiếng Anh trước và sau khi KNLNNVN được ban hành, phiếu khảo sát, dự giờ lớp học, phỏng vấn bán cấu trúc, xin

ý kiến chuyên gia Ngoài ra, tác giả còn thu thập một số dữ liệu khác từ GV, SV (tài liệu giảng dạy, học tập) Việc phân tích các tài liệu xác thực liên quan đến thử nghiệm, nghiên cứu thí điểm, khảo sát câu hỏi, dự giờ lớp học, phỏng vấn đều phụ thuộc lẫn nhau

và liên quan đến nghiên cứu Tác giả đã phân tích bối cảnh nghiên cứu và thực trạng hoạt động dạy học tiếng Anh cho SV không chuyên ngữ tại Trường Trên cơ sở đó, tác giả thiết kế 06 giai đoạn nghiên cứu, gồm giai đoạn I: Chọn mẫu (05 bước); giai đoạn II: Thiết kế, thử nghiệm và chuẩn hóa công cụ (07 bước); giai đoạn III: Thực hiện nghiên cứu (06 bước: phỏng vấn và khảo sát); giai đoạn IV: Thực hiện nghiên cứu (02 bước: dự giờ trực tiếp); giai đoạn V: Phỏng vấn bán cấu trúc (03 bước); giai đoạn VI: Tổng hợp và báo cáo kết quả nghiên cứu;

11

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Nghiên cứu định lượng và định tính

2.3.2 Phương pháp tam giác đạc/kiểm tra chéo (triangulation)

2.3.3 Phương pháp khảo sát

2.3.4 Phương pháp quan sát

2.3.5 Phương pháp phỏng vấn

2.3.6 Phương pháp phân tích tài liệu

2.3.7 Câu hỏi nghiên cứu

Căn cứ mục đích, nhiệm vụ và đối tượng nghiên cứu trong đề tài của luận án, tác giả xây dựng 03 câu hỏi nghiên cứu như sau:

(i) Quy định về KNLNNVN đã tác động như thế nào đến các văn bản quy định về hoạt động dạy và học tiếng Anh do Trường ĐHSPNTW ban hành?

(ii) Quy định về KNLNNVN đã tác động như thế nào đến hoạt động dạy tiếng Anh tại Trường ĐHSPNTW?

(iii) Quy định về KNLNNVN có tác động như thế nào đến hoạt động học tiếng Anh của SV tại Trường ĐHSPNTW?

hoạt động dạy và học tiếng Anh tại Trường ĐHSPNTW đã được thay đổi theo Quy định

về KNLNNVN; (ii) Hoạt động dạy tiếng Anh được đổi mới theo sự thay đổi của văn bản quy định về hoạt động dạy và học tiếng Anh do Trường ĐHSPNTW ban hành trên cơ sở quy định về KNLNNVN; (iii) Hoạt động học tiếng Anh được thay đổi do sự

đổi mới trong hoạt động dạy tiếng Anh tại Trường ĐHSPNTW

2.3.9 Khung lý thuyết nghiên cứu

Tác giả xây dựng Khung lý thuyết nghiên cứu tác động của KNLNNVN đến hoạt động dạy và học tiếng Anh cho sinh viên không chuyên ngữ (nghiên cứu trường hợp: Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương) để trả lời 3 câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu của luận án Đồng thời, căn cứ vào 3 câu hỏi nghiên cứu, 3 giả thuyết nghiên cứu và Khung lý thuyết nghiên cứu tác động của KNLNNVN (Hình 1.8.), tác giả đã lựa chọn phương pháp chọn mẫu, thiết kế nghiên cứu và các công cụ nghiên cứu trong các phần tiếp theo của luận án này

Hình 1.8 Khung lý thuyết nghiên cứu của luận án

HOẠT ĐỘNG HỌC TIẾNG ANH

Nội dung học tập (Tài liệu, đài đĩa, )

Phương pháp học tập

HOẠT ĐỘNG DẠY TIẾNG ANH

Nội dung giảng dạy (Tài liệu, đài đĩa, )

Phương pháp giảng dạy

Kiểm tra, đánh giá