Nghiên cứu mô tả với cuộc điều tra cắt ngang, có kết hợp giữa nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng được thực hiện trên 190 người sử dụng ma túy điều trị Methadone tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới tỉnh Hải Dương năm 2019.
Trang 1
VIN
C KH EC NG
NG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
MỘT SỐ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ THAY THẾ NGHIỆN CÁC CHẤT DẠNG THUỐC PHIỆN BẰNG METHADONE TẠI BỆNH VIỆN BỆNH NHIỆT ĐỚI TỈNH HẢI DƯƠNG NĂM 2019
TÓM TẮT
Nghiên cứu mô tả với cuộc điều tra cắt ngang, có kết
hợp giữa nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng
được thực hiện trên 190 người sử dụng ma túy điều trị
Methadone tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới tỉnh Hải Dương
năm 2019 Kết quả cho thấy: Trong tổng số đối tượng điều
trị Methadone, nhóm đối tượng khởi liều với liều lượng
11-20mg/ngày chiếm 64,7%; nhóm đối tượng có liều điều
trị hiện tại ≤60 mg/ngày chiếm 61,1%
- 80% số đối tượng có tăng cân, cân nặng trung
bình của đối tượng đang điều trị Methadone cao hơn
cân nặng trung bình (kg) trước điều trị (60,5±9,2 so với
55,7±7,4) (p>0,05)
- 13,7% đối tượng không có tác dụng phụ khi điều
trị Methadone Ở những đối tượng bị tác dụng phụ khi
điều trị, táo bón chiếm tỷ lệ cao nhất 70,5%, tiếp đến là
giảm khả năng quan hệ tình dục (32,6%); ra nhiều mồ hôi
(22,6%), thấp nhất là các bệnh về răng miệng (18,9%)
- 77,4% đối tượng không sử dụng heroin trong tháng
qua; 22,6% có sử dụng lại Lý do đối tượng sử dụng lại
chất gây nghiện là bạn bè rủ rê chiếm 69,8%; ham vui, tìm
cảm giác (30,2%); thèm muốn ma túy (27,9%)
Điều trị Methadone là giải pháp lựa chọn tốt cho
người nghiện các chất dang thuốc phiện từ bỏ ma túy,
nâng cao chất lượng cuộc sống
Từ khóa: Điều trị Methadone; bệnh viện Bệnh nhiệt
đới tỉnh Hải Dương
SUMMARY:
SOME RESULTS OF METHADONE
MAINTENANCE TREATMENT AT HAI DUONG
conducted on 190 drug users to treat Methadone at the Hospital for Tropical Diseases in Hai Duong Province in
2019, The results showed that: Among the patients taking Methadone, the group of patients starting the dose with 11-20mg/day (64.7%); patients with current therapeutic dose ≤60 mg/day (61.1%)
- 80% of subjects gained weight The average weight
of the subjects being treated with Methadone was higher than the average weight before treatment (60.5 ± 9.2 compared to 55.7 ± 7.4) (p>0.05)
- 13.7% of patients had no side effects during Methadone treatment Among those who experienced side effects after treatment, constipation accounted for the highest percentage of 70.5%, followed by reduced ability
to have sex (32.6%); sweating (22.6%), the lowest is oral diseases (18.9%)
- 77.4% of patients did not use heroin in the past month; 22.6% have reused The reason why drug reuse users are friends invite their friends to make up 69.8%; playful, find feelings (30.2%); drug cravings (27.9%) Methadone treatment is a good choice for drug users who give up drugs and improve the quality of life
Keywords: Methadone maintenance treatment; Hai
Duong hospital for tropical diseases
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Theo ước tính của Tổ chức phòng chống ma tuý và tội phạm Liên Hợp quốc (UNODC), trên thế giới cứ 20 người thì có 1 người từ 15-64 tuổi đã sử dụng ít nhất một loại chất gây nghiện [8], trong đó gần 12% tổng số những người sử dụng ma túy (SDMT) Tại Việt Nam, có hơn
Trang 2JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2020
sử dụng mà còn ảnh hưởng đến người thân, gia đình và
toàn xã hội
Để giảm thiểu tác hại do SDMT gây ra, chương trình
điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện (CDTP)
bằng Methadone là một giải pháp Thế giới đã triển khai
chương trình này từ những năm 1960 và đã có nhiều bằng
chứng điều trị Methadone là liệu pháp có thể đạt được
mục tiêu giảm người nghiện, giảm lây nhiễm HIV và tội
phạm [6],[8] Ở Việt Nam hiện nay có 63 tỉnh thành trên
cả nước đã triển khai chương trình cho 52.818 người bệnh
[1] Chương trình điều trị Methadone đã có hiệu quả giúp
làm giảm mạnh việc SDMT bất hợp pháp, giảm tần suất
tiêm chích, tỉ lệ sử dụng chung bơm kim tiêm và nguy cơ
lây truyền HIV, giảm các hoạt động phạm pháp, xung đột
với gia đình, xã hội và tái hòa nhập với cộng đồng, tăng
cường chất lượng cuộc sống [2],[3],[7]
Ngoài những kết quả đã đạt được, chương trình điều
trị Methadone hiện nay vẫn còn có một số kết quả cần
quan tâm đó là tỉ lệ bỏ trị cao, người bệnh không tuân thủ
điều trị, bỏ liều, sử dụng lại heroin và ma túy tổng hợp
Mặt khác, trong bối cảnh kinh phí dành cho công tác
phòng, chống HIV/AIDS bị giảm mạnh do tài trợ quốc tế
cắt giảm trong những năm gần đây, nguồn nhân lực, vật
lực dành cho chương trình điều trị Methadone hạn chế có
thể gây ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của chương
trình và trở thành thách thức trong công cuộc phòng chống
HIV/AIDS
Với mong muốn tìm hiểu thực trạng, đánh giá kết
quả của chương trình điều trị Methadone nhằm đưa ra các
bằng chứng khoa học, giải pháp cải thiện chất lượng điều
trị cho người bệnh nghiện chất dạng thuốc phiện tại tỉnh
Hải Dương, chúng tôi tiến hành nghiên cứu này với mục
tiêu sau:
Mô tả kết quả điều trị thay thế nghiện các chất dạng
thuốc phiện bằng Methadone ở người sử dụng ma túy tại
cơ sở điều trị Methadone thuộc Bệnh viện Bệnh nhiệt đới
tỉnh Hải Dương năm 2019.
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Đối tượng, địa điểm, thời gian nghiên cứu.
- Đối tượng nghiên cứu: Người bệnh đang được điều trị tại cơ sở điều trị Methadone Bệnh viện Nhiệt đới tỉnh Hải Dương từ 3 tháng trở lên (những người bệnh đang điều trị với liều duy trì và ổn định)
- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 10/2019 đến tháng 3/2020
2.2 Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả với cuộc điều tra cắt ngang, có kết hợp giữa nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng
2.3 Cỡ mẫu: Toàn bộ người bệnh đang điều trị
Methadone tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới tỉnh Hải Dương đáp ứng theo đúng tiêu chí lựa chọn đối tượng nghiên cứu
2.4 Kỹ thuật áp dụng trong nghiên cứu
Phỏng vấn trực tiếp người bệnh theo mẫu phiếu phỏng vấn
2.5 Xử lý số liệu
Phần mềm SPSS 20.0 Tính tỷ lệ %; giá trị trung bình, so sánh 2 giá trị trung bình, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê khi p<0,05
2.6 Đạo đức trong nghiên cứu
Các đối tượng tham gia nghiên cứu đều được giải thích lý do, đối tượng toàn quyền từ chối khi không muốn tham gia Các thông tin của đối tượng được hoàn toàn giữ
bí mật và kết quả nghiên cứu chỉ phục vụ cho mục đích khoa học
- Đề cương nghiên cứu đã được Hội đồng khoa học của trường Đại học Y Dược Thái Bình thông qua
III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Trong tổng số 190 đối tượng nghiên cứu, nam giới chiếm tỷ lệ rất cao (98,4%), nữ chiếm 1,6% Nhóm tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất là 30- 49 tuổi (77,9%), tiếp đến là nhóm ≥ 50 tuổi (17,9%), nhóm dưới 30 tuổi (4,2%) Về trình độ học vấn: Phổ thông trung học chiếm nhiều nhất (45,8%); trung học cơ sở (29,5%); không đi học, tiểu học (13,2%); thấp nhất là cao đẳng, đại học (11,5%) Có 92,1% đối tượng đã từng tự cai nghiện; 7,9% số đối tượng chưa cai nghiện lần nào
Trang 3
VIN
C KH EC NG
NG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Kết quả bảng 1 cho thấy, thời gian sử dụng ma túy
từ 10 năm trở lên chiếm tỷ lệ khá cao (70,5%), hình thức
sử dụng chủ yếu là tiêm chích (81,1%) Tần xuất sử dụng
từ 1-2 lần/ngày chiếm 66,3%, từ 3-4 lần/ngày chiếm 19,5%,từ 5 lần trỏe lên chiếm 14,2%
Bảng 1 Thời gian, tần xuất sử dụng ma túy trước khi điều trị Methadone của đối tượng nghiên cứu (n=190)
Thời gian sử dụng ma túy
Tần xuất sử dụng
Bảng 2 Liều khởi đầu và liều điều trị hiện tại của đối tượng nghiên cứu (n=190)
Liều khởi đầu
Liều điều trị
hiện tại
Bảng 3 Thay đổi cân nặng của đối tượng điều trị Methadone (n=190)
Tình trạng thay đổi cân nặng so với khi bắt đầu điều trị
Kết quả bảng 2 cho thấy, trong 190 đối tượng điều
trị Methadone nhóm đối tượng khởi liều với liều lượng
11 - 20mg/ngày chiếm 64,7% Nhóm đối tượng có liều
điều trị hiện tại ≤60 mg/ngày chiếm tỷ lệ khá cao (61,1%),
từ 61-120mg/ngày chiếm 28,4%, trên 120mg/ngày chiếm 10,5%
Trang 4JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2020
Bảng 4 Tác dụng phụ khi điều trị Methadone của đối tượng nghiên cứu (n=190)
Bảng 5 Tình trạng đối tượng đang điều trị Methadone có vấn đề về sức khỏe phải nằm viện
trong 3 tháng vừa qua (n=190)
Bảng 6 Tình trạng đối tượng sử dụng chất gây nghiện trong tháng qua (n=190)
Sử dụng ma túy
(n=190)
Lý do sử dụng lại chất gây nghiện
(n=43)
Kết quả bảng 4 cho thấy tỷ lệ đối tượng không có tác
dụng phụ khi điều trị Methadone chiếm tỷ lệ thấp 13,7%
Ở những đối tượng bị tác dụng phụ khi điều trị thì táo bón
chiếm tỷ lệ cao nhất 70,5%, tiếp đến là giảm khả năng quan hệ tình dục (32,6%); ra nhiều mồ hôi (22,6%), thấp nhất là các bệnh về răng miệng (18,9%)
Kết quả bảng trên cho thấy cân nặng trung bình của
đối tượng đang điều trị Methadone là 60,5 ± 9,2 kg cao
hơn cân nặng trung bình trước điều trị (55,7 ±7,4 kg), tuy
nhiên sự khác biệt chưa có ý nghĩa thống kê Tỷ lệ đối tượng giảm hoặc không tăng cân chiếm tỷ lệ thấp 20% 80% số đối tượng có tăng cân
Kết quả bảng 5 cho thấy 95,8% đối tượng không bị vấn đề sức khỏe phải nằm viện,chỉ có 4,2% là có bệnh phải nhập viện điều trị
Trang 5
VIN
C KH EC NG
NG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Kết quả bảng 6 cho thấy tỷ lệ đối tượng không sử
dụng heroin trong tháng qua chiếm 77,4% Tỷ lệ đối
tượng sử dụng heroin trong tháng qua chiếm tỷ lệ 22,6%
Lý do đối tượng sử dụng lại chất gây nghiện là bạn bè rủ
rê chiếm tỷ lệ cao 69,8%; Ham vui, tìm cảm giác (30,2%);
Thèm muốn ma túy (27,9%)
IV BÀN LUẬN
Điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện
bằng thuốc Methadone là một điều trị lâu dài, có kiểm
soát, giá thành rẻ, được sử dụng theo đường uống, dưới
dạng siro nên giúp dự phòng các bệnh lây truyền qua
đường máu như HIV, viêm gan B, C, đồng thời giúp
người bệnh phục hồi chức năng tâm lý, xã hội, lao động
và tái hoà nhập cộng đồng [1],[2]
Trong nghiên cứu của chúng tôi, kết quả cho thấy có
98,4% đối tượng tham gia nghiên cứu là nam giới, nữ giới
chiếm tỷ lệ rất thấp 1,6% Tỷ lệ giới tính của nghiên cứu
này có nhiều tương đồng với các nghiên cứu khác ở trên
thế giới cũng như ở Việt Nam về điều trị Methadone [2],
[3],[6]
Đối tượng tham gia nghiên cứu này trong nhóm tuổi
30-49 tuổi chiếm tỷ lệ cao 77,9%, kết quả nghiên cứu của
chúng tôi thấp hơn với kết quả nghiên cứu của Phạm Văn
Hán 83,6% [4] Kết quả của nghiên cứu này khác với báo
cáo kết quả công tác phòng chống ma túy của Ủy ban nhân
dân tỉnh Hải Dương là độ tuổi người nghiện ma túy ngày
càng trẻ hóa [5] Tuy nhiên báo cáo của Ủy ban nhân dân
tỉnh Hải Dương là tất cả những người sử dụng ma túy bao
gồm cả ma túy tổng hợp, loại ma túy mà nhóm tuổi còn
trẻ sử dụng nhiều
Về liều điều trị tại thời điểm nghiên cứu nhóm đối
tượng uống liều ≤60 mg/ngày chiếm tỷ lệ cao nhất 61,1%
và liều điều trị trung bình là 68,8 ± 52,7 mg/ngày thấp
hơn của một số nghiên cứu khác, như tại Hải Phòng 100
mg/ngày [3] Liều Methadone hàng ngày của đối tượng
trong nghiên cứu của chúng tôi thấp hơn nhiều nghiên cứu
khác có thể lý giải do nhiều nguyên nhân Thời gian điều
trị của đối tượng nghiên cứu này dài, có nhiều đối tượng
Methadone chiếm tỷ lệ thấp 13,7% Ở những đối tượng
bị tác dụng phụ khi điều trị thì táo bón chiếm tỷ lệ cao nhất 70,5%, tiếp đến là giảm khả năng quan hệ tình dục (32,6%); ra nhiều mồ hôi (22,6%), thấp nhất là các bệnh
về răng miệng (18,9%)
Nhiều nghiên cứu đã cho thấy, tác dụng phụ của điều trị Methadone, ví dụ táo bón hoặc khô miệng, được lưu ý trong chương trình điều trị Nhìn chung, khoảng 75,2% người bệnh đã trải qua ít nhất một tác dụng phụ trong vòng 3 tháng đầu, sau đó báo cáo có tác dụng phụ
đã giảm xuống khoảng 60,6% vào cuối tháng thứ 12 và tiếp tục giảm xuống còn 46,3% sau 24 tháng Táo bón, tăng tiết mồ hôi và khô miệng là ba triệu chứng phổ biến nhất của tác dụng phụ được báo cáo Mối quan ngại chính của người bệnh là rối loạn tình dục không phổ biến trong năm thứ hai điều trị, tỷ lệ người bệnh báo cáo
có các vấn đề liên quan đến hoạt động tình dục là dưới 10% [1],[2],[7]
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cũng cho thấy sau khi điều trị Methadone có 80% đối tượng tăng cân so với thời điểm bắt đầu điều trị Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Phạm Thị Bích tại Kinh Môn, Hải Dương 74% [2] Cân nặng trung bình của đối tượng trước khi điều trị Methadone là 55,7 ±7,4 kg, thời điểm hiện tại cân nặng trung bình của đối tượng đang điều trị Methadone 60,5 ± 9,2 kg Cân nặng của đối tượng tăng là chỉ số đánh giá sức khỏe thể chất đối tượng có những thay đổi tích cực khi tham gia điều trị Methadone Trước khi đối tượng điều trị Methadone, tìm kiếm và sử dụng ma túy là mối quan tâm chính Sau khi điều trị Methadone ổn định, đối tượng
bỏ được heroin, đối tượng có điều kiện kinh tế, thời gian nhiều hơn để quan tâm đến bản thân, họ sống lành mạnh hơn, dinh dưỡng tốt hơn và sức khỏe thể chất đối tượng được cải thiện tốt hơn
Về tỷ lệ đối tượng không sử dụng heroin trong tháng qua chiếm 77,4%, có sử dụng chiếm tỷ lệ 22,6% Lý do đối tượng sử dụng lại chất gây nghiện là bạn bè rủ rê chiếm tỷ lệ cao 69,8%; Ham vui, tìm cảm giác (30,2%); Thèm muốn ma túy (27,9%)
Trang 6JOURNAL OF COMMUNITY MEDICINE 2020
KẾT LUẬN
Trong 190 đối tượng điều trị Methadone, nhóm
đối tượng khởi liều với liều lượng 11-20mg/ngày chiếm
64,7%; nhóm đối tượng có liều điều trị hiện tại ≤60 mg/
ngày chiếm 61,1%
- Có 80% số đối tượng có tăng cân Cân nặng trung
bình của đối tượng đang điều trị Methadone cao hơn cân
nặng trung bình (kg) trước điều trị (60,5 ± 9,2 so với 55,7
±7,4) (p>0,05)
- 13,7% đối tượng không có tác dụng phụ khi điều
trị Methadone Ở những đối tượng bị tác dụng phụ khi
điều trị thì táo bón chiếm tỷ lệ cao nhất 70,5%, tiếp đến
là giảm khả năng quan hệ tình dục (32,6%); ra nhiều mồ
hôi (22,6%), thấp nhất là các bệnh về răng miệng (18,9%)
- 77,4% đối tượng không sử dụng heroin trong tháng qua; 22,6% có sử dụng lại Lý do đối tượng sử dụng lại chất gây nghiện là bạn bè rủ rê chiếm 69,8%; ham vui, tìm cảm giác (30,2%); thèm muốn ma túy (27,9%)
KIẾN NGHỊ
Cơ sở điều trị Methadone tăng cường các hoạt động
tư vấn cho người bệnh, tập trung tư vấn các vấn đề về tuân thủ điều trị Methadone; kỹ năng từ chối, đối phó thèm nhớ
ma túy; kỹ năng sống lành mạnh
Tăng cường vai trò của gia đình đối với việc hỗ trợ người bệnh trong quá trình điều trị Methadone
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Y tế (2010), Quyết định 3140/QĐ-BYT ban hành hướng dẫn điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc methadone
2 Phạm Thị Bích (2015), Kết quả điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc methadone và một số yếu tố liên quan tại huyện Kinh Môn- Hải Dương năm 2015, Luận văn thạc sỹ, Đại học Y tế công cộng.
3 Vũ Văn Công, Dương Thị Hương (2009), “Hiệu quả triển khai điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng
thuốc methadone tại Hải Phòng”, Tạp chí Y học dự phòng Tập XXIII, số 2 (138), tr 66-71.
4 Phạm Văn Hán, Nguyễn Thị Thắm, Nguyễn Thu Phương (2011), “Thực trạng tuân thủ điều trị của bệnh nhân
điều trị methadoe tại cơ sở điều trị methadone quận Lê Chân, Hải Phòng”, Tạp chí Y học Việt Nam số 1/2013, tr 42-47.
5 Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương (2019), Số 1227/BC-BCĐ Báo cáo kết quả công tác phòng chống ma túy 6 tháng đầu năm 2019.
6 Jeganathan Premila Devi, Ab Rahman Azriani, Wan Mohd Zahiruddin et al (2012), “The Effectiveness of
Meth-adone Maintenance Therapy Among Opiate”, Malays J Med Sci 19(4).
7 Teoh JB, Yee A, Danaee M et al (2017), “Erectile Dysfunction Among Patients on Methadone Maintenance Therapy and Its Association With Quality of Life”, Addiction Medicine 11(1), pp 44-46
8 UNODC (2016), World drug report 2016.